Mục tiêu của đề tài là Nghiên cứu nội dung chương trình, mục tiêu của phân môn Lịch sử, mối quan hệ các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử tiêu biểu theo dòng thời gian của lịch sử Việt Nam từ buổi đầu dựng nước cho tới nay. Nghiên cứu phương pháp dạy học môn Lịch sử từ đó tìm ra phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng học sinh.
Trang 12. M c tiêu, nhi m v c a đ tàiụ ệ ụ ủ ề 4
khoa đ i v i phân môn L ch s l p 4,5ố ớ ị ử ớ
Trang 3I. PH N M Đ UẦ Ở Ầ
1. Lí do ch n đ tàiọ ề
M c tiêu giáo d c Ti u h c trong th i k m i đụ ụ ể ọ ờ ỳ ớ ược xác đ nh:ị “Giúp
h c sinh hình thành nh ng c s ban đ u cho s phát tri n đúng đ n và lâu ọ ữ ơ ở ầ ự ể ắ dài v đ c đi m, trí tu , th ch t, th m m và các k năng c b n đ h c ề ặ ể ệ ể ấ ẩ ỹ ỹ ơ ả ể ọ sinh ti p t c h c Trung h c c s ” ế ụ ọ ọ ơ ở Trên c s đó, chơ ở ương trình giáo d cụ
Ti u h c để ọ ược xây d ng toàn di n t t c các môn h c: Toán, Ti ng Vi t,ự ệ ở ấ ả ọ ế ệ Khoa h c, …Trong đó phân môn L ch s l p 4, 5 có ý nghĩa và v trí quanọ ị ử ớ ị
tr ng, t o n n t ng ban đ u đ i v i vi c đào t o th h tr Năm 1941, khiọ ạ ề ả ầ ố ớ ệ ạ ế ệ ẻ
v nề ước tr c ti p lãnh đ o cách m ng Vi t Nam, Bác H biên so n t pự ế ạ ạ ệ ồ ạ ậ
“L ch s n ị ử ướ c ta” và m đ u b ng hai câu: ở ầ ằ
“Dân ta ph i bi t s ta ả ế ử
Cho t ườ ng g c tích n ố ướ c nhà Vi t Nam” ệ
M c tiêu c a ph n l ch s trong chụ ủ ầ ị ử ương trình Ti u h c là cung c p choể ọ ấ
h c sinh m t s ki n th c c b n, thi t th c v các s ki n, hi n tọ ộ ố ế ứ ơ ả ế ự ề ự ệ ệ ượng, nhân v t tiêu bi u, tậ ể ương đ i có h th ng theo dòng th i gian c a l ch s Vi tố ệ ố ờ ủ ị ử ệ Nam t bu i đ u d ng nừ ổ ầ ự ước cho đ n nh ng năm xây d ng nhà máy th yế ữ ự ủ
đi n Hòa Bình. M i quan h gi a các s ki n, nhân v t l ch s trong quá khệ ố ệ ữ ự ệ ậ ị ử ứ
và hi n t i c a xã h i loài ngệ ạ ủ ộ ười. T đó góp ph n b i dừ ầ ồ ưỡng và phát tri n ể ở
h c sinh thái đ và thói quen ham h c h i, tìm hi u đ bi t v môi trọ ộ ọ ỏ ể ể ế ề ườ ngxung quanh, yêu thiên nhiên, con người, yêu quê hương đ t nấ ước, lòng t hàoự
v truy n th ng l ch s dân t c. Tôn tr ng, b o v các di tích l ch s c a đ tề ề ố ị ử ộ ọ ả ệ ị ử ủ ấ
nước
Trong m i ti t h c l ch s vi c yêu c u h c sinh n m và thu t l iỗ ế ọ ị ử ệ ầ ọ ắ ậ ạ
được các ki n th c l ch s t xa x a là m t công vi c h t s c khó khăn. Nóế ứ ị ử ừ ư ộ ệ ế ứ đòi h i ngỏ ở ười th y không nh ng v ki n th c l ch s mà ngầ ữ ề ế ứ ị ử ười th y cònầ
ph i có phả ương pháp d y h c phù h p và th c s lôi cu n. Tham gia gópạ ọ ợ ự ự ố
ph n đ c l c trong vi c đ i m i phầ ắ ự ệ ổ ớ ương pháp d y h c, giúp h c sinh hi u vàạ ọ ọ ể
đ t m c tiêu bài h c ph i k đ n vai trò c a kênh hình sách giáo khoa. Đ iạ ụ ọ ả ể ế ủ ố
v i h c sinh ti u h c v n đ am hi u l ch s c a h c sinh còn h n ch , m cớ ọ ể ọ ấ ề ể ị ử ủ ọ ạ ế ứ
Trang 4giáo viên là vô cùng c n thi t nh m t o bi u tầ ế ằ ạ ể ượng l ch s , khôi ph c hìnhị ử ụ
nh quá kh giúp h c sinh hi u v l ch s
2. M c tiêu, nhi m v c a đ tàiụ ệ ụ ủ ề
Nghiên c u n i dung chứ ộ ương trình, m c tiêu c a phân môn L ch s ,ụ ủ ị ử
m i quan h các s ki n, hi n tố ệ ự ệ ệ ượng, nhân v t l ch s tiêu bi u theo dòngậ ị ử ể
th i gian c a l ch s Vi t Nam t bu i đ u d ng nờ ủ ị ử ệ ừ ổ ầ ự ước cho t i nay. ớ
Nghiên c u phứ ương pháp d y h c môn L ch s t đó tìm ra phạ ọ ị ử ừ ươ ngpháp d y h c phù h p v i đ i tạ ọ ợ ớ ố ượng h c sinh.ọ
Cách s d ng kênh hình sách giáo khoa giúp h c sinh có ý th c tìm tòi,ử ụ ọ ứ yêu thích l ch s dân t c, nâng cao ch t lị ử ộ ấ ượng h c t p c a h c sinh và làmọ ậ ủ ọ
n n t ng v ng ch c cho nh ng năm h c ti p theo. ề ả ữ ắ ữ ọ ế
3 . Đ i tố ượng nghiên c uứ
H c sinh các l p 4, 5 tôi đã t ng d y nh ng năm h c: 20102011; 2011ọ ớ ừ ạ ữ ọ 2012; 20122013
4. Ph m vi nghiên c uạ ứ
Ho t đ ng h c t p c a h c sinh và cách khai thác kênh hình trong sáchạ ộ ọ ậ ủ ọ giáo khoa, vi c chu n b gi ng d y c a giáo viên khi d y phân môn L ch sệ ẩ ị ả ạ ủ ạ ị ử
M c tiêu h c t p c a môn L ch s nh m hình thành và phát tri n choụ ọ ậ ủ ị ử ằ ể
h c sinh nh ng kĩ năng c n thi t: ọ ữ ầ ế nh n bi t đúng đ n các nhân v t, s ki n,ậ ế ắ ậ ự ệ
hi n tệ ượng l ch s , bi t trình bày l i k t qu h c b ng l i nói, bài vi t, sị ử ế ạ ế ả ọ ằ ờ ế ơ
đ , b ng th ng kê, bi t v n d ng ki n th c đã h c vào th c ti n đ i s ng.ồ ả ố ế ậ ụ ế ứ ọ ự ễ ờ ố
Trang 5Đ c thù c a môn L ch s là không th tr c ti p quan sát các s ki n, hi nặ ủ ị ử ể ự ế ự ệ ệ
tượng, nhân v t trong quá kh M c đích c a vi c d y h c l ch s khôngậ ứ ụ ủ ệ ạ ọ ị ử
ph i là cung c p cho h c sinh nh ng ki n th c s n có trong sách giáo khoa màả ấ ọ ữ ế ứ ẵ
m c đích cu i cùng là giúp h c sinh bi t tái hi n l i nh ng v n đ có liênụ ố ọ ế ệ ạ ữ ấ ề quan đ hi u để ể ượ ịc l ch s ử
S d ng kênh hình trong gi ng d y phân môn L ch s phát huy tính tíchử ụ ả ạ ị ử
c c c a các đ i tự ủ ố ượng nh m t o h ng thú và làm cho gi h c sinh đ ng h n.ằ ạ ứ ờ ọ ộ ơ Khai thác và s d ng hi u qu b n đ , lử ụ ệ ả ả ồ ược đ , tranh nh minh h a sách giáoồ ả ọ khoa s giúp giáo viên và h c sinh t n ít th i gian, công s c mà ch t lẽ ọ ố ờ ứ ấ ượ ng
d y h c trong t ng bài có tính chi u sâu, đ t hi u qu cao v m c tiêu c aạ ọ ừ ề ạ ệ ả ề ụ ủ môn h c.ọ
2. Th c tr ngự ạ
Đ ngộ cơ h cọ t pậ và hi uể bi tế l chị sử c aủ h c sinhọ ch a có. ư
Xu t phát t yêu c u t ch c ti t d y có hi u qu sinh đ ng, gây h ngấ ừ ầ ổ ứ ế ạ ệ ả ộ ứ thú, phát huy tính tích c c cho h c sinh trong quá trình d y h c L ch s Vi cự ọ ạ ọ ị ử ệ
s d ng kênh hình đ minh h a các s ki n nhân v t k t h p v i l i nóiử ụ ể ọ ự ệ ậ ế ợ ớ ờ truy n c m có s c thuy t ph c cao đ i v i h c sinh s làm cho bài gi ngề ả ứ ế ụ ố ớ ọ ẽ ả thêm phong phú, sinh đ ng. ộ
Trang 6 V giáo viên: Ng i d y phân môn L ch s M t s giáo viên khôngề ạ ạ ị ử ộ ố
n m ch c các nhân v t, s ki n l ch s ắ ắ ậ ự ệ ị ử
V h c sinh: Ch a coi tr ng phân môn L ch s , xem đây là môn ph ,ề ọ ư ọ ị ử ụ
ch a hi u h t ý nghĩa c a môn h c.ư ể ế ủ ọ Ph n đa b m các em có trình đ vănầ ố ẹ ộ hoá th pấ nên s hự ướng d n các em còn nhi u h n ch c v th i gian vàẫ ề ạ ế ả ề ờ
phương pháp h cọ
b, Thành công, h n chạ ế
* Thành công:
Tìm ra được cách khai thác tri t đ kênh hình SGK giúp các em d hi u,ệ ể ễ ể
nh lâu và n m đớ ắ ược bài ngay t i l p.ạ ớ H c sinh không xem môn h c này làọ ọ môn ph , có h ng thú h c L ch s , có thêm ki n th c v L ch s Giáo viênụ ứ ọ ị ử ế ứ ề ị ử yêu thích phân môn này h n, có hi u bi t sâu h n v n i dung chơ ể ế ơ ề ộ ương trình
và m t s kinh nghi m trong d y L ch s cho h c sinh.ộ ố ệ ạ ị ử ọ
* H n ch : ạ ế
M t s giáo viên ch a hi u h t ý tộ ố ư ể ế ưởng tác gi nên ch a khai thác tri tả ư ệ
đ các n i dung kênh hình trong sách giáo khoa, m i ch d ng l i m c để ộ ớ ỉ ừ ạ ở ứ ộ
gi i thi u là ch y u.ớ ệ ủ ế Nhi u giáo viên nh n th c đ y đ giá tr ý nghĩa c aề ậ ứ ầ ủ ị ủ kênh hình nh ng l i ng i s d ng, s m t th i gian,…ư ạ ạ ử ụ ợ ấ ờ M t s ti t h c giáoộ ố ế ọ viên ch huy đ ng m t s h c sinh khá, gi i trình bày lỉ ộ ộ ố ọ ỏ ược đ , b n đ vàồ ả ồ khám phá tranh nh mà ch a giành cho đ i tả ư ố ượng h c sinh y u kém. Cho nênọ ế
đ i tố ượng h c sinh y u kém ít đọ ế ược chú ý và không được tham gia ho t đ ng,ạ ộ
đi u này làm cho các em thêm t ti v năng l c c a mình và các em c m th yề ự ề ự ủ ả ấ chán n n.ả
c, M t m nh, m t y uặ ạ ặ ế
Đa s giáo viên đ u có th ch đ ng t ch c đố ề ể ủ ộ ổ ứ ược ti t d y m t cáchế ạ ộ thành th o, t tin. Giúp giáo viên tích lũy đạ ự ược v n ki n th c v L ch s Vi tố ế ứ ề ị ử ệ Nam. H c sinh m nh d n, t tin. ọ ạ ạ ự
Cách t ch c d y h c c a m t s ít giáo viên v n còn mang tính hìnhổ ứ ạ ọ ủ ộ ố ẫ
th c, r p khuôn. ứ ậ Sĩ s l p đông, s ti t th c d y/tu n ít nên th i gian kèmố ớ ố ế ự ạ ầ ờ
c p h c sinh trong các ti t h c ch a nhi u.ặ ọ ế ọ ư ề
d, Các nguyên nhân, các y u t tác đ ngế ố ộ
Trang 7Trong quá trình d y h c có th nói ngạ ọ ể ười giáo viên còn ch a có s chúư ự
ý đúng m c t i vi c làm th nào đ các đ i tứ ớ ệ ế ể ố ượng h c sinh n m v ng đọ ắ ữ ượ c
lượng ki n th c. Nguyên nhân là do giáo viên ph i d y nhi u môn, th i gianế ứ ả ạ ề ờ dành đ nghiên c u, tìm tòi nh ng phể ứ ữ ương pháp d y h c phù h p v i đ iạ ọ ợ ớ ố
tượng h c sinh trong l p còn h n ch Vì th , ch a lôi cu n đọ ớ ạ ế ế ư ố ược s t pự ậ trung chú ý nghe gi ng c a h c sinh. Bên c nh đó nh n th c v v trí, t mả ủ ọ ạ ậ ứ ề ị ầ quan tr ng c a môn h c cũng ch a đ y đ ọ ủ ọ ư ầ ủ
Đ c tr ng môn L ch s là đi nghiên c u tìm hi u t xa đ n g n, t quáặ ư ị ử ứ ể ừ ế ầ ừ
kh đ n hi n t i, t đ n gi n đ n ph c t p, mang tính không l p l i nênứ ế ệ ạ ừ ơ ả ế ứ ạ ặ ạ không t o đạ ược h ng thú cho h c sinh h c t p và tìm hi u l ch s ứ ọ ọ ậ ể ị ử
e, Phân tích đánh giá các v n đ v th c tr ng mà đ tài đã đ t raấ ề ề ự ạ ề ặ
Năm h c 2010 2011đ n nay, tôi đọ ế ược phân công d y kh i 4, 5 và tr cạ ố ự
ti p gi ng d y phân môn L ch s Trình đ h c l c c a các em tế ả ạ ị ử ộ ọ ự ủ ương đ iố
đ ng đ u, có nhi u em đ t danh hi u h c sinh gi i c p trồ ề ề ạ ệ ọ ỏ ấ ường, c p huy n ấ ệ ở các môn Toán, ti ng Vi t, ti ng Anh. Tuy nhiên v i các em l p 4 thì l ch sế ệ ế ớ ớ ị ử
l i là m t phân môn m i và tạ ộ ớ ương đ i khó. Cho nên, khi d y đ n phân mônố ạ ế
L ch s nh ng tu n đ u, h c sinh lúng túng trong quá trình tham gia xâyị ử ở ữ ầ ầ ọ
d ng và tìm hi u bài. H n th n a, ti t d y mà không khai thác kênh hìnhự ể ơ ế ữ ế ạ sách giáo khoa thì ch có kho ng 25% s h c sinh tích c c tham gia xây d ngỉ ả ố ọ ự ự bài, s còn l i h u nh ti p thu bài m t cách th đ ng. Trao đ i v i các đ ngố ạ ầ ư ế ộ ụ ộ ổ ớ ộ nghi p trong t , tôi nh n th y:ệ ổ ậ ấ
* V phía giáo viên:ề
Giáo viên gi ng gi i, thuy t minh quá nhi u nh m mô t l i các sả ả ế ề ằ ả ạ ự
ki n l ch s mà gi d y v n ch a đem l i hi u qu cao.ệ ị ử ờ ạ ẫ ư ạ ệ ả
Giáo viên ch a th y h t vai trò quan tr ng c a hình nh minh h a,ư ấ ế ọ ủ ả ọ đôi khi còn ng i s d ng. Do đó còn nhi u h n ch , b t c p trong khai thácạ ử ụ ề ạ ế ấ ậ
và s d ng kênh hình ti t d y L ch s ử ụ ở ế ạ ị ử
Còn nhi u lúng túng trong các ti t d y v l ch s đ a phề ế ạ ề ị ử ị ương
Trang 8ki n này v i các s ki n khác, th m chí còn nh m l n tên nhân v t l ch sệ ớ ự ệ ậ ầ ẫ ậ ị ử trong các giai đo n l ch s quan tr ng.ạ ị ử ọ
Ví d :ụ Trong cu c thi “Rung chuông vàng” do Liên Đ i t ch c vàoộ ộ ổ ứ ngày 26/3, có m t câu h i độ ỏ ược đ a ra cho các h c sinh kh i 4, 5 nh sau:ư ọ ố ư
Ng ườ i làm nên chi n th ng l y l ng trên sông Nh Nguy t là ai? ế ắ ẫ ừ ư ệ
M t s em tr l i: + Ngộ ố ả ờ ười đó là Tr n H ng Đ o.ầ ư ạ
+ Người đó là Ngô Quy n.ề
+ Người đó là Lê L iợ
Do các em không nh m c th i gian l ch s có liên quan đ n các nhânớ ố ờ ị ử ế
v t: Tr n H ng Đ o, tri u Tr n, đánh quân Mông –Nguyên; Ngô Quy n –ậ ầ ư ạ ề ầ ề năm 938, đánh quân Nam Hán; Lê L i, Th i H u Lê, đánh quân Minh nên d nợ ờ ậ ẫ
đ n tình tr ng tr l i sai.ế ạ ả ờ
Đáp án: Lý Thường Ki t (tri u Lý, đánh quân T ng xâm lệ ề ố ượ ầc l n thứ 2)
Các em thu t l i di n bi n c a các cu c kháng chi n, các tr n đánhậ ạ ễ ế ủ ộ ế ậ
ch a đ y đ các chi ti t quan trong, ch a hay. S lư ầ ủ ế ư ố ượng h c sinh bi t thu tọ ế ậ
l i di n bi n c a các cu c kháng chi n là r t ít, chi m kho ng 15 16 % t ngạ ễ ế ủ ộ ế ấ ế ả ổ
s h c sinh c a l p.ố ọ ủ ớ
Ch a có ý th c tìm tòi, khám phá thêm v m t s thông tin hình nh,ư ứ ề ộ ố ả
t li u khác có liên quan đ n nhân v t, s ki n l ch s đã và đang h c.ư ệ ế ậ ự ệ ị ử ọ
3. Gi i pháp, bi n phápả ệ
3.1 M c tiêu c a gi i pháp, bi n phápụ ủ ả ệ
Vi c khai thác kênh hình trong gi ng d y phân môn L ch s là m t vi cệ ả ạ ị ử ộ ệ làm có hi u qu nh m gây h ng thú cho h c sinh. Các kênh hình v b n đệ ả ằ ứ ọ ề ả ồ
l ch s , v nhân v t l ch s v i u th c a nó: rõ ràng, sinh đ ng, d nh , dị ử ề ậ ị ử ớ ư ế ủ ộ ễ ớ ễ
n t ng, d đi vào lòng ng i… s là m t th m nh trong vi c h tr đ c
l c cho vi c truy n th ki n th c l ch s , thông qua đó các em bi t đự ệ ề ụ ế ứ ị ử ế ược c iộ ngu n c a t tiên, cha ông, c i ngu n c a dân t c mình. Bi t đồ ủ ổ ộ ồ ủ ộ ế ượ ổc t tiên, cha ông ta đã s ng, chi n đ u, lao đ ng nh th nào trong quá kh đ t o nênố ế ấ ộ ư ế ứ ể ạ
đ t nấ ước hôm nay. Giúp h c sinh phát tri n các kĩ năng: tọ ể ường thu t, miêu t ,ậ ả
k chuy n, ho c nêu đ c đi m c a nhân v t l ch s T đó các em bi tể ệ ặ ặ ể ủ ậ ị ử ừ ế yêu quý nh ng gì mình đang có, bi t n nh ng ngữ ế ơ ữ ười đã đem l i cu c s ngạ ộ ố
Trang 9m no h nh phúc cho chúng ta và t hào v truy n th ng dân t c, cũng nh
bi t mình ph i có trách nhi m là c n ph i làm gì cho T qu c thân yêu.ế ả ệ ầ ả ổ ố
3.2 N i dung, đi u ki n và cách th c hi n bi n pháp, gi i phápộ ề ệ ự ệ ệ ả
D ng 2: Ôn t p Ki m tra.ạ ậ ể
D ng 3: Tìm hi u l ch s đ a phạ ể ị ử ị ương (Ph n này không có trong SGK,ầ SGV). Giáo viên t tìm hi u và tái hi n l i cho h c sinh bi t đự ể ệ ạ ọ ế ược qua trình hình thành và phát tri n c a đ a phể ủ ị ương n i em nh th nào, ơ ở ư ế
* Các d ng kênh hình trong sách giáo khoa L ch s : Trong sách giáoạ ị ử khoa phân môn L ch s l p 4, 5 có th k đ n m t s d ng kênh hình c b nị ử ớ ể ể ế ộ ố ạ ơ ả sau:
B n đ hành chính.ả ồ
Lược đ đ a ph n các vùng mi n, lồ ị ậ ề ược đ các tr n đánh, các chi nồ ậ ế
d ch, bi u đ ị ể ồ
Tranh, nh minh h a m t s di v t, di tích, nhân v t l ch s tiêu bi uả ọ ộ ố ậ ậ ị ử ể
ho c mô ph ng m t s nét chính v hình thái, kinh t , chính tr xã h i trongặ ỏ ộ ố ề ế ị ộ các
th i k d ng nờ ỳ ự ước
3.2.2. H ướ ng d n h c sinh khai thác kênh hình sách giáo khoa theo ẫ ọ quy trình
Do đ c tr ng c a phân môn L ch s là “Con ngặ ư ủ ị ử ười không th tri giácể
tr c ti p nh ng gì thu c v quá kh ”, mu n h c sinh c a mình hi u và nhự ế ữ ộ ề ứ ố ọ ủ ể ớ lâu nh ng ki n th c l ch s y thì tranh nh, lữ ế ứ ị ử ấ ả ược đ , b n đ …là phồ ả ồ ươ ng
ti n h u ích nh t giúp giáo viên khai thác n i dung bài. Trong chệ ữ ấ ộ ương trình
c a phân môn l ch s l p 4 5 các bài h c v các s ki n, nhân v t l ch s tiêuủ ị ử ớ ọ ề ự ệ ậ ị ử
bi u, ph n ánh nh ng d u n v s phát tri n c a các giai đo n l ch s ,ể ả ữ ấ ấ ề ự ể ủ ạ ị ử
nh ng thành t u n i b t trong s nghi p d ng nữ ự ổ ậ ự ệ ự ước (kinh t , chính tr , vănế ị
Trang 10hóa) và gi nữ ước (Ch ng gi c ngo i xâm)ố ặ ạ t bu i đ u d ng nừ ổ ầ ự ước cho t iớ
nh ng năm xây d ng nhà máy th y đi n Hoà Bình.ữ ự ủ ệ Khi d y nh ng ki u bàiạ ữ ể này tôi thường s d ng và khai thác các các nhóm kênh hình theo t ng bử ụ ừ ướ csau:
Bước 1: N m v ng m c tiêu c n đ t c a bài h c, xây d ng h th ngắ ữ ụ ầ ạ ủ ọ ự ệ ố
đ dùng d y h c c n có và chú ý x p s p chúng theo t ng ho t đ ng c a bàiồ ạ ọ ầ ắ ế ừ ạ ộ ủ
d y trong thi t k bài d y c a mình.ạ ế ế ạ ủ
Ví d :ụ Bài 17 “Chi n th ng l ch s Đi n Biên Ph ” ế ắ ị ử ệ ủ (L ch s l p 5)ị ử ớ
* M c tiêu bài h c: H c xong bài này, h c sinh bi t:ụ ọ ọ ọ ế
+ Ki n th c: Bi t đế ứ ế ượ ầc t m quan tr ng c a chi n d ch Đi n Biên Ph ọ ủ ế ị ệ ủ
Bi t s lế ơ ược di n bi n và ý nghĩa c a chi n d ch Đi n Biên Ph ế ế ủ ế ị ệ ủ
+ Kĩ năng: Nêu đượ ơ ược s l c di n bi n và ý nghĩa c a chi n d ch Đi nế ế ủ ế ị ệ Biên Ph : là m c son chói l i đóng góp vào k t thúc th ng l i cu c khángủ ố ọ ế ắ ợ ộ chi n ch ng th c dân Pháp xâm lế ố ự ược
+ Thái đ : Giáo d c lòng yêu nộ ụ ước, t hào v tinh th n chi n đ u c aự ề ầ ế ấ ủ quân và dân ta. Tiêu bi u là anh Phan Đình Giót l y thân mình l p l châu mai.ể ấ ấ ỗ
+ Hình 3: Lược đ chi n d ch Đi n Biên Ph đồ ế ị ệ ủ ược s d ng đ d yử ụ ể ạ
h c v di n bi n c a chi n d ch Đi n Biên Ph ọ ề ễ ế ủ ế ị ệ ủ
+ Hình 4: nh C chi n th ng trên nóc h m tẢ ờ ế ắ ầ ướng Đ Caxt ri đờ ơ ượ c
s d ng đ minh h a cho k t qu c a chi n d ch Đi n Biên Phử ụ ể ọ ế ả ủ ế ị ệ ủ
+ Hình 5: (S u t m) ư ầ Nh ng k v t c a anh hùng li t sĩ Phan Đình Giótữ ỷ ậ ủ ệ đang l u gi t i nhà l u ni m c a Nghĩa trang li t sĩ xã C m Quan, huy nư ữ ạ ư ệ ủ ệ ẩ ệ
C m Xuyên, t nh Hà Tĩnh. Đẩ ỉ ược s d ng khi gi i thi u t m gử ụ ớ ệ ấ ương hy sinh anh dũng c a Phan Đình Giót.ủ
Trang 11Bước 2: Xác đ nh n i dung tr ng tâm c a bài h c sinh c n ph i hi uị ộ ọ ủ ọ ầ ả ể thông qua kênh hình.
Bước 3: Giáo viên ph i nói rõ m c đích, yêu c u cách th c tìm ki mả ụ ầ ứ ế thông tin trên kênh hình đ h c sinh không b phân tán s chú ý sang n i dungể ọ ị ự ộ khác, đi u này giáo viên càng ph i đ c bi t quan tâm trong nh ng bài cóề ả ặ ệ ữ nhi u tranh nh minh h a trong sách giáo khoa.ề ả ọ
Ví d :ụ Bài 17 “Chi n th ng l ch s Đi n Biên Ph ” ế ắ ị ử ệ ủ (L ch s l p 5)ị ử ớ
Hình 2: Đoàn xe th ph c v chi n d ch Đi n Biên Ph ồ ụ ụ ế ị ệ ủ
Khi khai thác hình này n u giáo viên không nêu rõ m c đích, yêu c u khiế ụ ầ quan sát thì h c sinh r t d chăm chú quan sát xem các chú dân công ch cáiọ ấ ễ ở
gì, ho c cùng m t lúc s quan sát và bàn tán v i nhau v nhi u b c nh khácặ ộ ẽ ớ ề ề ứ ả bên c nh đó.ạ
Vì v y, giáo viên c n gi i thi u khái quát b c nh: ậ ầ ớ ệ ứ ả “B c nh là c nh ứ ả ả
m t đ i xe th đang ch l ộ ộ ồ ở ươ ng th c ph c v ti n tuy n, xe nào cũng c m lá ự ụ ụ ề ế ắ cây ng y trang đ tránh máy bay đ ch ném bom. Nh ng ngày T t năm Giáp ụ ể ị ữ ế
Trang 12Ng (1954), tr i rét th u x ọ ờ ấ ươ ng, m a phùn l t ph t nh ng nh ng chi n sĩ dân ư ấ ấ ư ữ ế công v i nh ng chi c xe th ch n ng v n lên đ ớ ữ ế ồ ở ặ ẫ ườ ng. Càng đ n g n m t ế ầ ặ
tr n, càng gian nan v t v Ròng rã hàng tháng tr i m i t i đ a đi m giao ậ ấ ả ờ ớ ớ ị ể hàng g n Đi n Biên Ph Khi xe đ p h ng, h v n chuy n b ng đôi vai ầ ệ ủ ạ ỏ ọ ậ ể ằ
Nh ng chi c xe th ch l ữ ế ồ ở ươ ng th c, th c ph m n i ti p nhau lên Đi n Biên ự ự ẩ ố ế ệ
Ph cung c p g o, th c ăn đ b đ i ta ăn no, đánh th ng” ủ ấ ạ ứ ể ộ ộ ắ Sau đó, hướ ng
d n h c sinh quan sát r i nêu câu h i đ h c sinh trao đ i:ẫ ọ ồ ỏ ể ọ ổ
Quan sát hình 2 em th y nh ng gì?ấ ữ
Dân công ta ch lở ương th c ra ti nự ề
tuy n b ng nh ng phế ằ ữ ương ti n gì?ệ
Trong đi u ki n đề ệ ường đi nh thư ế
Xuyên r ng, núi, đừ ường r t khó điấ
Tinh th n đoàn k t, vầ ế ượt khó c aủ dân công
Bước 4: Đ a ra h th ng câu h i đ khai thác h t các khía c nh tíchư ệ ố ỏ ể ế ạ
c c c a hình nh. H th ng câu h i và các “góc” khai thác c a giáo viên cóự ủ ả ệ ố ỏ ủ tác d ng đ nh hụ ị ướng đ h c sinh t duy, làm vi c tích c c v i đ dùng, chể ọ ư ệ ự ớ ồ ủ
đ ng n m b t và ghi nh ki n th c l ch s theo đúng m c đích c n đ t c aộ ắ ắ ớ ế ứ ị ử ụ ầ ạ ủ bài h c. Đ c bi t ph i luôn có phọ ặ ệ ả ương án đi u ch nh câu h i cho phù h p v iề ỉ ỏ ợ ớ các đ i tố ượng h c sinh trong l p, đ m b o tính v a s c v a đ m b o tínhọ ớ ả ả ừ ứ ừ ả ả phát tri n.ể
Vì v y, đ h c sinh làm vi c v i b n đ , lậ ể ọ ệ ớ ả ồ ược đ m t cách có hi uồ ộ ệ
qu , tôi chú ý hả ướng d n các em m t s ki n th c, kĩ năng c n thi t nh : ẫ ộ ố ế ứ ầ ế ư
Th nh t, ph i giúp h c sinh bi t xác đ nh ph ứ ấ ả ọ ế ị ươ ng h ướ ng trên b n đ , ả ồ
l ượ c đ : ồ theo quy ước đ n gi n phía trên là hơ ả ướng B c, phía dắ ưới là hướ ngNam, bên ph i là hả ướng Đông, bên trái là hướng Tây. bài Ở Làm quen v i ớ
b n đ ả ồ trong sách L ch s và Đ a lí l p 4 các em đã đị ử ị ớ ược h c nh ng giáo viênọ ư cũng c n c ng c thầ ủ ố ường xuyên kĩ năng này. Ch ng h n khi h c sinh xác đ nhẳ ạ ọ ị
được phương hướng trên b n đ , lả ồ ược đ thì các em có th t bi t đồ ể ự ế ượ ạ c t isao g i là gi c phong ki n phọ ặ ế ương B c, ho c c th nh trong bài “ắ ặ ụ ể ư Cu c ộ
Trang 13kháng chi n ch ng quân T ng xâm l ế ố ố ượ ầ c l n th hai (10751077)” ứ Khi yêu
c u thu t l i cu c chi n đ u trên sông Nh Nguy t thì h c sinh d dàng xácầ ậ ạ ộ ế ấ ư ệ ọ ễ
đ nh đị ược v trí phòng ị
tuy n c a quân ta là b Nam, quân gi c là b B c sông Nh Nguy t. ế ủ ở ờ ặ ở ờ ắ ư ệ
Th hai, h ứ ướ ng d n h c sinh đ c chú gi i đ hi u đ ẫ ọ ọ ả ể ể ượ c ý nghĩa bi u ể
th c a các kí hi u trên l ị ủ ệ ượ c đ : ồ Khi n m đắ ược ý nghĩa bi u th c a các kíể ị ủ
hi u, các em s làm t t các bài t p yêu c u thu t l i di n bi n cu c chi nệ ẽ ố ậ ầ ậ ạ ễ ế ộ ế
đ u ho c cu c kh i nghĩa.ấ ặ ộ ở
Yêu c u h c sinh quan sát lầ ọ ược đ trong SGK trang 35, xem b ng chúồ ả
gi i bi t các kí hi u th hi n trên lả ế ệ ể ệ ược đ đ các em phân bi t đồ ể ệ ược mũi tên
bi u th quân ta và mũi tên bi u th gi c T ng. C th ;ể ị ể ị ặ ố ụ ể
+ Mũi tên màu đen là bi u th quân T ng ti n công ể ị ố ế
+ Mũi tên màu đ nhà Lý ch n đánh…. ỏ ặ
Sau khi HD xem chú gi i, đ c thông tin trong SGK b ng h th ng câuả ọ ằ ệ ố
h i nh sau:ỏ ư
Trang 14+ Lý Thường Ki t cho xây d ng phòng tuy n đâu ?ệ ự ế ở
+ L c lự ượng c a quân T ng nh th nào ? Do ai ch huy ?ủ ố ư ế ỉ
+ Ch v trí tr n tuy n quân T ng trên lỉ ị ậ ế ố ược đ ?ồ
+ Ch trên lỉ ược đ v trí mà quân nhà Lý phòng ng , ch n đánh, ti nồ ị ự ặ ế công, đường rút ch y c a gi c ?ạ ủ ặ
T vi c tr l i các câu h i theo g i ý c a giáo viên, h c sinh n mừ ệ ả ờ ỏ ợ ủ ọ ắ
được di n bi n chính c a tr n chi n đ u. Các em s d a vào lễ ế ủ ậ ế ấ ẽ ự ược đ thu tồ ậ
l i r t t t k c đ i tạ ấ ố ể ả ố ượng h c sinh trung bình mà không c n nh t ng câuọ ầ ớ ừ
+ Ki n th c: ế ứ N m đắ ược m c th i gian, nguyên nhân, di n bi n vàố ờ ễ ế
k t qu c a cu c kháng chi n ch ng quân T ng dế ả ủ ộ ế ố ố ưới th i nhà Lý. Ta th ngờ ắ
được quân T ng b i tinh th n dũng c m và trí thông minh c a quân dân ta.ố ở ầ ả ủ
Người anh hùng tiêu bi u c a cu c kháng chi n này là Lý Thể ủ ộ ế ường Ki t.ệ
+ K năng: ỹ Bi t tế ường thu t sinh đ ng tr n quy t chi n trên phòngậ ộ ậ ế ế tuy n sông C u.ế ầ
+ Thái độ: T hào v truy n th ng anh hùng b t khu t c a c a cha ôngự ề ề ố ấ ấ ủ ủ
Trang 15* Xác đ nh ki n th c trong bài mà h c sinh c n n m đị ế ứ ọ ầ ắ ược qua khai thác
đ dùng;ồ
Nh n bi t đậ ế ược v trí c a sông Nh Nguy t trên b n đ hành chínhị ủ ư ệ ả ồ
và t m quan tr ng c a phòng tuy n sông Nh Nguy t t i khu v c này.ầ ọ ủ ế ư ệ ạ ự
N m ch c v trí phòng tuy n sông Nh Nguy t, v trí tr n tuy n c aắ ắ ị ế ư ệ ị ậ ế ủ quân đ ch, v trí quân nhà Lý phòng ng , các mũi ti n công và ch n đánh c aị ị ự ế ặ ủ ta; mũi ti n công và đế ường rút ch y c a đ ch.ạ ủ ị
Th y đấ ược trí thông minh, tài thao lược trong xây d ng phòng tuy nự ế
và vi c ch huy nghĩa quân c a Lý Thệ ỉ ủ ường Ki t.ệ
Sông Nh Nguy t n m v trí nào c aư ệ ằ ở ị ủ
đ t nấ ước?
Sông Nh Nguy t là m t đo n c a conư ệ ộ ạ ủ
sông nào ?
V trí c a phòng tuy n sông Nhị ủ ế ư
Nguy t có t m quan tr ng nh th nàoệ ầ ọ ư ế
đ i v i kinh thành Thăng Long?ố ớ
Ch trên b n đ v trí phòng ng c aỉ ả ồ ị ự ủ
quân nhà Lý? Các hướng ti n công vàế
ch n đánh c a quân ta, đặ ủ ường ti n côngế
và rút ch y c a quân T ng ?ạ ủ ố
T i sao quân ta ch n và ch đ ng xây ạ ọ ủ ộ
d ng phòng tuy n này? T i sao Lý ự ế ạ
Thường Ki t l i cho quân ch đ ng đánhệ ạ ủ ộ
úp quân gi c trong đêm khuya? (ặ HS Khá
Gi i) ỏ
Bài th đơ ược c t lên trong đêm khuyaấ
có tác d ng gì?ụ
D a vào lự ược đ , hãy tồ ường thu t l iậ ạ
cu c chi n đ u b o v phòng tuy n trênộ ế ấ ả ệ ế
b phía Nam sông nh Nguy t c a quânờ ư ệ ủ
H c sinh chọ ỉ
Phòng tuy n sông Nh Nguy tế ư ệ
được coi nh m t t m lá ch nư ộ ấ ắ
v ng ch c cho kinh thành Thăngữ ắ Long; đánh úp quân gi c vào đêmặ khuya làm cho gi c tr tay khôngặ ở
k p…ị
Kích đ ng lòng quân sĩ, làmộ hoang mang ý trí c a k thù.ủ ẻ
H c sinh thu t l iọ ậ ạ
Trang 16T vi c khai thác lừ ệ ược đ theo theo h th ng các câu h i nh trên, đãồ ệ ố ỏ ư
có nhi u h c sinh tham gia xây d ng bài, s lề ọ ự ố ượng h c sinh bi t tọ ế ường thu tậ
l i tr n đánh tăng lên. Đi u đó ch ng t r ng ki n th c l ch s t i bài h cạ ậ ề ứ ỏ ằ ế ứ ị ử ạ ọ này đã được các em ghi nh sâu s c.ớ ắ
* Khai thác khía c nh th 2: ở ạ ứ K năng đ c và làm vi c v i tranh nh, ỹ ọ ệ ớ ả
l ượ c đ , b n đ ồ ả ồ
Ví d :ụ Bài 24: “Chi n th ng Đi n Biên Ph trên không ế ắ ệ ủ ” L ch s l p 5ị ử ớ
Hình 2 trong sách giáo khoa: Máy bay M b b n r i ngo i thành Hà ỹ ị ắ ơ ở ạ
N i ộ
Minh h a cho s ki n: Trong 12 ngày đêm l ch s quân và dân Hà N iọ ự ệ ị ử ộ
đã h g c nhi u máy bay hi n đ i c a M , trong đó có 34 chi c máy bay B52ạ ụ ề ệ ạ ủ ỹ ế (Lo i máy bay t i tân nh t lúc b y gi c a M ) và có nhi u chi c b b n r iạ ố ấ ấ ờ ủ ỹ ề ế ị ắ ơ ngay t i b u tr i Hà N i.ạ ầ ờ ộ
B c nh đứ ả ược s d ng đ d y h c v chi n th ng c a quân dân Hàử ụ ể ạ ọ ề ế ắ ủ
N i trong chi n đ u ch ng l i cu c t p kích b ng máy bay B52 c a đ qu cộ ế ấ ố ạ ộ ậ ằ ủ ế ố
Mĩ ( k t qu chi n đ u c a quân dân ta). Giáo viên hế ả ế ấ ủ ướng d n quan sát nhẫ ả
và g i ý các câu h i đ h c sinh tr l i:ợ ỏ ể ọ ả ờ
Quan sát b c nh, em th y nh ng hìnhứ ả ấ ữ
