Thiết kế các tình huống dạy học trong môn tự nhiên và xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm vyond

Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu về việc thiết kế các tình huống học tập trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond, nhằm nâng cao chất lượngdạy và học môn học này ở

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Hướng dẫn khoa học: TS NGUYỄN THỊ THU HẰNG

THÁI NGUYÊN - 2020

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu,kết quả nêu trong luận văn là trung thực và có nguồn gốc trích dẫn rõ ràng.Những kết luận khoa học của luận văn chưa từng được công bố trong bất cứcông trình nào

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Trang

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới TS Nguyễn Thị Thu Hằng, người đã tận tình hướng dẫn, chỉ bảo và giúp đỡ tôi trong suốt quá

trình nghiên cứu đề tài

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giảng viên trường Đại học Sưphạm Thái Nguyên, khoa Giáo dục tiểu học, khoa sau Đại học đã tạo điều kiệnthuận lợi để tôi hoàn thành luận văn này

Do thời gian có hạn và năng lực bản thân vẫn còn hạn chế nên luận vănkhông tránh khỏi những thiếu sót nhất định, tôi rất mong nhận được những ýkiến đóng góp của các nhà giáo, các nhà khoa học và các bạn đồng nghiệp đểluận văn được hoàn chỉnh hơn

Xin trân trọng cảm ơn!

TÁC GIẢ LUẬN VĂN

Nguyễn Thị Trang

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các bảng vi

Danh mục các hình vii

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu 3

5 Phạm vi nghiên cứu 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Cấu trúc đề tài 4

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC TRONG TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 1 SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND 5

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 5

1.1.1 Một số nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở tiểu học trên thế giới 5

1.1.2 Một số nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học tiểu học ở Việt Nam 7

1.2 Tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học 9

1.2.1 Tình huống 9

1.2.2 Tình huống dạy học 10

1.3 Khái quát môn Tự nhiên và Xã hội ở Tiểu học 11

1.3.1 Mục tiêu 11

1.3.2 Nội dung 12

1.3.3 Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học 14

1.4 Vai trò của tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội 14

1.5 Ý nghĩa của việc thiết kế các tình huống dạy học sử dụng phần mềm Vyond ở tiểu học 15

1.5.1 Phần mềm 15

1.5.2 Phần mềm Vyond 15

1.5.3 Ý nghĩa của việc thiết kế các tình huống dạy học sử dụng phần mềm Vyond ở tiểu học 17

1.6 Khái quát đặc điểm tâm sinh lí học sinh đầu cấp tiểu học và việc sử dụng phần mềm Vyond trong dạy học 18

1.6.1 Khái quát đặc điểm tâm sinh lý học sinh đầu cấp tiểu học 18

1.6.2 Mối quan hệ giữa đặc điểm tâm sinh lí học sinh đầu cấp tiểu học với việc sử dụng phần mềm Vyond trong dạy học 19

1.7 Thực trạng việc sử dụng phần mềm Vyond trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội 20

1.7.1 Mục đích điều tra 20

1.7.2 Kế hoạch điều tra 20

1.7.3 Nội dung điều tra 20

1.7.4 Kết quả điều tra 20

Tiểu kết chương 1 25

Chương 2: THIẾT KẾ CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI LỚP 1 SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND 27

2.1 Nguyên tắc để thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond 27

2.2 Quy trình thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond 30

2.3 Thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond 43

2.3.1 Phân loại tình huống dạy học 43

2.3.2 Hệ thống các nội dung và yêu cầu cần đạt trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 có thể thiết kế các tình huống dạy học sử dụng phần mềm Vyond 44

Tiểu kết chương 2 56

Chương 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 58

3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 58

3.2 Nhiệm vụ thực nghiệm 58

3.3 Đối tượng, địa bàn thực nghiệm 58

3.4 Tổ chức thực nghiệm 58

3.5 Nội dung thực nghiệm 60

3.6 Kết quả thực nghiệm 62

3.6.1 Đánh giá định lượng 66

3.6.2 Đánh giá định tính 70

3.7 Những kết luận rút ra từ thực nghiệm 71

Tiểu kết chương 3 73

KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT 74

DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 76

TÀI LIỆU THAM KHẢO 77 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 1.1: Nội dung chương trình môn Tự nhiên và Xã hội 12

Bảng 1.2: Mức độ sử dụng các phần mềm trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội 22

Bảng 1.3: Đánh giá hiệu quả ứng dụng phần mềm Vyond để thiết kế tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội 23

Bảng 2.1: Nội dung và yêu cầu cần đạt của chủ đề “Trường học” trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 28

Bảng 3.1: Kế hoạch thực nghiệm 61

Bảng 3.2: Bảng tiêu chí đánh giá xếp loại học sinh trước thực nghiệm 64

Bảng 3.3: Bảng tiêu chí đánh giá xếp loại học sinh sau thực nghiệm 65

Bảng 3.4: Kết quả bài kiểm tra trước khi thực nghiệm 66

Bảng 3.5: Kết quả bài kiểm tra sau khi thực nghiệm 67

Bảng 3.6: Thái độ của học sinh sau thực nghiệm đối với tình huống học tập thiết kế bằng phần mềm Vyond 72

DANH MỤC CÁC HÌNH

Hình 1.1: Hình ảnh giao diện của phần mềm Vyond 16

Hình 1.2: Biểu đồ mức độ sử dụng các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội 21

Hình 1.3: Biểu đồ mức độ xây dựng và sử dụng tình huống dạy học trong các chủ đề của môn Tự nhiên và Xã hội 21

Hình 1.4: Biểu đồ mức độ sử dụng các phần mềm trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội 22

Hình 1.5: Biểu đồ hiệu quả của việc ứng dụng phần mềm Vyond để thiết kế tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội 24

Hình 2.1: Hình ảnh các bạn nhỏ đang rủ nhau chơi các trò chơi 29

Hình 2.2: Biểu tượng “MAKE A VIDEO” 32

Hình 2.3: Các mẫu video trong phần mềm Vyond 33

Hình 2.4: Cách lựa chọn các bối cảnh 33

Hình 2.5: Biểu tượng “Props” 34

Hình 2.6: Biểu tượng “Character” 35

Hình 2.7: Các nhóm nhân vật có sẵn trong phần mềm Vyond 35

Hình 2.8: Biểu tượng “actions” 36

Hình 2.9: Các nhóm “hành động” hiện ra sau khi chọn “actions” 37

Hình 2.10: Biểu tượng “Expression” 37

Hình 2.11: Biểu tượng “Dialog” 38

H ì n h 3 1 : B i ể u đ ồ bi ể u th ị k ế t qu ả b à i ki ể m t r a t r ư ớ c v à s a u kh i t h ự c nghi ệ m

69

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Đất nước ta đang phát triển đổi mới từng ngày trên mọi lĩnh vực kinh tế,văn hóa, xã hội … để hội nhập với xu thế phát triển của thời đại, Đảng đã đề ramục tiêu của nền giáo dục nước nhà: Đổi mới căn bản và toàn diện theo hướngchuẩn hóa, hiện đại hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế (Hội nghị Ban chấphành Trung ương Đảng khóa X) Thực hiện chủ trương đúng đắn đó Bộ giáodục và đào tạo đã và đang phát triển đổi mới đồng bộ giáo dục và đào tạo trong

đó có đổi mới chương trình giáo dục các cấp nói chung và chương trình tiểuhọc nói riêng

Môn Tự nhiên và xã hội là một môn học rất quan trọng Nó là một mônhọc gần gũi với các em học sinh Học xong môn này học sinh sẽ có những kiếnthức cơ bản về con người và sức khỏe, các hiện tượng trong tự nhiên và xã hội,bước đầu biết tự chăm sóc bản thân và cộng đồng, có ý thức giữ gìn vệ sinh,yêu thiên nhiên, gia đình và dòng họ Đặc biệt, đây cũng là môn học tạo chohọc sinh nhiều tình huống có vấn đề yêu cầu các em cần chủ động, tích cực đểtìm ra hướng giải quyết các vấn đề đó Muốn học sinh học tốt môn Tự nhiên và

xã hội, giải quyết tốt các tình huống trong môn học và biết ứng dụng các kiếnthức đã học vào thực tế cuộc sống, trước hết giáo viên phải trang bị cho bảnthân vốn kiến thức khoa học thật tốt, không ngừng tìm hiểu, cập nhật những tintức, thông tin hàng ngày Đặc biệt giáo viên còn cần phải tìm kiếm và tạo ra cáctình huống dựa theo từng bài học để phục vụ cho quá trình học tập, đáp ứngđược nhu cầu học đi đôi với hành, các em không những được học các kiến thứckhoa học mà còn được học những kĩ năng giao tiếp và kĩ năng sống cần thiết

Có như vậy tiết học mới tránh được sự nhàm chán, uể oải… tạo được hứng thúhọc tập cho người học

Ngoài việc hòa mình cùng chơi cùng trò chuyện với học sinh, người giáoviên cần khéo léo tạo sức thu hút lâu dài, bền bỉ với các em trong học tập bằng

những tình huống hấp dẫn, kích thích hứng thú và ham muốn khám phá nhữngđiều mới lạ ở các em Với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin cụ thể là phầnmềm Vyond những tình huống học tập sẽ được thiết kế phù hợp với lứa tuổi.Những hình ảnh ngộ nghĩnh, đáng yêu Màu sắc tươi sáng, câu thoại ngắngọn sẽ giúp các em nắm bắt kiến thức một cách chủ động từ đó những gì các

em đã học sẽ đi sâu vào trong trí nhớ một cách tự nhiên nhất

Ở lứa tuổi tiểu học, đặc biệt là lứa tuổi đầu cấp các kĩ năng sống, kĩ nănggiải quyết vấn đề và các tình huống có vấn đề của học sinh còn hạn chế, vì vậyviệc đưa các tình huống lồng ghép vào các tiết được coi là cần thiết để giáo dụccác em những kĩ năng sống cơ bản như: kĩ năng làm việc nhóm, giải quyết vấn

đề, tự bảo vệ bản thân khi gặp nguy hiểm, kĩ năng tìm kiếm sự giúp đỡ, kĩ năng

tự chăm sóc bản thân từ đó hình thành cho trẻ tính tự giác, khả năng chủ độngứng phó với những tình huống trong cuộc sống Chính vì những lí do trên tôi đã

lựa chọn đề tài: “Thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và

Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond”.

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu về việc thiết kế các tình huống học tập trong dạy học môn

Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond, nhằm nâng cao chất lượngdạy và học môn học này ở lớp 1 nói riêng và ở tiểu học nói chung

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc thiết kế các tình huống học tập trongdạy học môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond

+ Nghiên cứu, tiến hành điều tra thực tiễn để tìm hiểu vấn đề thực trạng

sử dụng các tình huống học tập trong dạy môn học Tự nhiên và Xã hội lớp 1

+ Nghiên cứu đặc điểm môn học, đặc điểm tâm lí học sinh tiểu học vàcấu trúc môn học để xây dựng quy trình, phân loại và thết kế các tình huốnghọc tập bằng phần mềm Vyond

+ Tiến hành thực nghiệm sư phạm ban đầu để tìm hiểu sự phù hợp củacác tình huống học tập đã được thiết kế trong thực tế ở trường tiểu học

4 Đối tượng, khách thể nghiên cứu

Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học môn Tự nhiên và Xã hội ởtiểu học

Đối tượng nghiên cứu: Quá trình thiết kế các tình huống học tập trongdạy học Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond

6 Phương pháp nghiên cứu

6.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận

Thu thập tài liệu, thông tin về phần mềm Vyond và tình huống học tập ởtiểu học nói chung và trong môn Tự nhiên và Xã hội nói riêng để làm cơ sở banđầu cho quá trình nghiên cứu

6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Phương pháp quan sát sư phạm: Tiến hành quan sát và ghi chép trongquá trình dự giờ của các giáo viên giảng dạy môn Tự nhiên và Xã hội nhằm thuthập những thông tin liên quan đến tình huống học tập trong dạy học môn Tựnhiên và Xã hội

Phương pháp điều tra, phỏng vấn đối với giáo viên và học sinh về thựctrạng sử dụng các tình huống học tập được thiết kế bằng phần mềm Công nghệthông tin nhằm có những điều chỉnh phù hợp đối với đề tài trước khi tiến hànhthực nghiệm

Thực nghiệm sư phạm: Đưa các tình huống đã được thiết kế vào các tiếthọc cụ thể nhằm đánh giá hiệu quả của quá trình nghiên cứu

6.3 Nhóm phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục

Sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2010 xử lí số liệu thu được từ điềutra bằng phiếu và thực nghiệm sư phạm để tính giá trị phần trăm, giá trị trungbình, từ đó rút ra những nhận định cần thiết

7 Giả thuyết khoa học

Nếu đề xuất được việc thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tựnhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond sẽ góp phần nâng cao chấtlượng dạy và học môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học

8 Cấu trúc đề tài

Ngoài phần mở đầu và phần kết luận, cấu trúc đề tài gồm có 3 chương: Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của việc thiết kế các tình huống dạyhọc trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond

Chương 2: Thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xãhội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond

Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC THIẾT KẾ

CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC TRONG TRONG MÔN TỰ NHIÊN VÀ

XÃ HỘI LỚP 1 SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND 1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

1.1.1 Một số nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở tiểu học trên thế giới

Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học là một việc làm phổ biến tạicác trường tiểu học trên thế giới bao gồm cả những quốc gia phát triển và kémphát triển Có thể khẳng định rằng, ngày nay bất kì quốc gia nào cũng dành ưutiên hàng đầu cho phát triển giáo dục

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở bậc tiểu học đã xuấthiện từ rất lâu và dần trở nên phổ biến từ nửa cuối thế kỉ XX, với bước đầu làviệc giáo viên sử dụng máy tính và mạng lưới internet để tìm kiếm thông tinphục vụ cho quá trình giảng dạy Dần dần, cùng với sự phát triển mạnh mẽ củamọi mặt trong đời sống xã hội, việc ứng dụng công nghệ thông tin ở bậc tiểuhọc được đẩy lên một giai đoạn cao hơn, giáo viên trở thành chủ thể cùng với

bộ óc sáng tạo của bản thân đã từng bước khai thác những tiện ích mà côngnghệ thông tin mang lại để phục vụ vào quá trình giảng dạy nhằm nâng caochất lượng dạy học cũng như giúp người học dễ dàng tiếp thu tri thức

Theo nghiên cứu của Won Sug Shin tại Hàn Quốc - một trong nhữngquốc gia phát triển hàng đầu châu Á, tỉ lệ giáo viên nói chung và giáo viên bậctiểu học nói riêng sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy là rất lớn, bởihầu hết giáo viên đều nhận thấy những lợi ích mà công nghệ thông tin đem lạicho người dạy cũng như cho nền giáo dục của đất nước này Nghiên cứu còncho thấy công nghệ thông tin là một trong các yếu tố quan trọng quyết định đếnchất lượng giáo dục ở Hàn Quốc [23]

Tại Australia, Albert Sangrà và Mercedes González-Sanmamed đã ápdụng phương pháp nghiên cứu nhiều trường hợp để phân tích về việc tích hợp

sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông tại các trường học đồng thời kiểmtra nhận thức của giáo viên về việc ứng dụng công nghệ thông tin trong giảngdạy Với việc so sánh 4 trường học khác nhau, nghiên cứu này đã khẳng địnhnhững ngôi trường có sử dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy sẽ có chấtlượng giáo dục tốt hơn Albert Sangrà và Mercedes González-Sanmamed chorằng một trường học không chỉ phải hiện đại hóa các công cụ công nghệ màcòn phải thay đổi các mô hình giảng dạy: vai trò của giáo viên, các vấn đề liênquan đến tổ chức lớp học, quá trình dạy và học cùng các cơ chế tương tác [22]

Tại Singapore, đất nước có nền giáo dục hàng đầu khu vực Đông Nam Ácũng có rất nhiều những nghiên cứu về việc ứng dụng công nghệ thông tintrong dạy học Tiêu biểu như nghiên cứu của nhóm tác giả: Ng Wee Leng, Beng

Chong Teo, Joseph BW Yeo, Weng Kin Ho và Kok Ming Teo về việc sử dụngcông nghệ trong giáo dục toán học Nghiên cứu này thảo luận về việc sử dụngcông nghệ thông tin và truyền thông trong giáo dục toán học từ cấp tiểu họcđến đại học Trọng tâm là đi sâu nghiên cứu về tăng cường ứng dụng công nghệthông tin trong dạy và học môn toán Cụ thể các tác giả đã tìm hiểu và chỉ ranhững tác động tích cực mà bốn công cụ công nghệ thông tin chính là: côngnghệ cầm tay; phần mềm hình học động; công cụ điện toán; lập trình và học tậpđiện tử đã mang lại trong việc dạy học môn toán tại quốc gia này [21]

Gần đây, việc nghiên cứu để ứng dụng các phần mềm giáo dục vào trongquá trình dạy học dần được quan tâm nhiều hơn Nhiều phần mềm ra đời có khảnăng cung cấp cho người dạy những tiện ích để đáp ứng được nhu cầu dạy vàhọc tại các trường Có thể kể tới nghiên cứu của David Squires và AnneMcDougall (1994) về việc lựa chọn và ứng dụng các phần mềm trong dạy học.David Squires và Anne McDougall đã chỉ rõ quan điểm về phần mềm giáo dục,

sự đa dạng của các phần mềm giáo dục trên thế giới, vai trò của máy tính và

phần mềm giáo dục tại các trường học, đồng thời đưa ra một số tiêu chí để lựachọn các phần mềm giáo dục trong quá trình dạy học Vào năm 2007, AdamCatherine cùng các cộng sự của mình đã đi sâu nghiên cứu về vai trò của phầnmềm Powerpoint đối với việc dạy học Theo nghiên cứu này phần mềmPowerpoint được coi là công cụ trợ giúp giáo viên trong quá trình giảng dạy.Phần mềm này giúp cho ngôn ngữ, hình ảnh vượt ra khỏi những khuôn khổ cơbản, giúp người học có nhiều hứng thú và người dạy có cơ hội thể hiện sự sángtạo của bản thân [15] [24]

Ngày nay, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học đã và đang

“phủ sóng” trên toàn thế giới Cách thức và hiệu quả của việc ứng dụng côngnghệ thông tin ở mỗi quốc gia là hoàn toàn khác nhau nhưng nhìn chung khôngmột quốc gia nào phủ nhận những tác động tích cực mà công nghệ thông tinmang lại cho ngành giáo dục Những nghiên cứu của lớp người đi trước đã vàđang là nền tảng, là cơ hội để những lớp người đi sau tiếp tục đi sâu tìm hiểu vàphát huy những mặt tích cực của công nghệ thông tin trong dạy học Công nghệthông tin đang là cầu nối vững chắc giữa nền giáo dục của các quốc gia trên thếgiới từ đó trở thành đòn bẩy, công cụ hữu ích trong việc thúc đẩy sự phát triểncủa nền giáo dục toàn cầu

1.1.2 Một số nghiên cứu về ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học tiểu học ở Việt Nam

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học các cấp nói chung vàdạy học ở bậc tiểu học nói riêng tại Việt Nam không phải là vấn đề mới, tuynhiên không một ai có thể phủ nhận tầm quan trọng của nó đối với nền giáo dụcnước nhà Chính vì vậy, việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học luônnhận được sự quan tâm từ phía các nhà giáo dục, đặc biệt trong thời đại côngnghệ 4.0 hiện nay nó lại càng nhận được sự quan tâm đặc biệt

Để thực hiện chủ trương đổi mới về phương pháp, hình thức tổ chức dạyhọc; Nâng cao chất lượng giáo dục; Tạo điều kiện để người học chủ động, tích

cực, sáng tạo trong quá trình lĩnh hội tri thức… Tại các trường tiểu học trên cảnước luôn khuyến khích và đề cao việc ứng dụng công nghệ thông tin vào quátrình giảng dạy.

Trong những năm gần đây, ứng dụng công nghệ thông tin vào dạy học làmột trong những vấn đề được nhiều tác giả nghiên cứu có thể kể đến như đề tài:

“Ứng dụng công nghệ thông tin trong đổi mới phương pháp giảng dạy hiệnnay” của ThS Bùi Tá Toàn - Trường Đại học Phạm Văn Đồng Nội dung chínhcủa đề tài này là đổi mới mạnh mẽ phương pháp giáo dục - đào tạo, lấy ngườihọc làm trung tâm, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện cho người họckhả năng tư duy sáng tạo, từng bước áp dụng các phương pháp tiên tiến vàphương tiện hiện đại vào quá trình dạy học Bài viết nêu rõ cơ sở, cách thức vàphương pháp ứng dụng công nghệ thông tin trong việc đổi mới giảng dạy theohướng tích cực

Khi nói về những thuận lợi và khó khăn trong việc ứng dụng công nghệthông tin vào dạy học các môn học ở tiểu học chúng ta có đề tài nghiên cứu:

“Tác dụng của ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở bậc tiểu học” củatác giả Nguyễn Khả Thanh Ngoài ra đề tài này còn chỉ rõ những hiệu quả củaviệc ứng dụng công nghệ thông tin đem lại trong dạy học

Đề tài: “Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở tiểu học” của tácgiả Pham Văn Quang đã chỉ ra những mặt thuận lợi và khó khăn của việc ứngdụng công nghệ thông tin và những điều cần cân nhắc khi chọn phương tiệnứng dụng công nghệ thông tin - trình chiếu PowerPoint trong giảng dạy

Đề tài: “Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong trường tiểu họchiện nay” của tác giả Nông Văn Sinh đã cho thấy thực trạng của việc ứng dụngcông nghệ thông tin trong dạy học ở các trường tiểu học trên một số địa bàn.Đồng thời nêu ra biện pháp ứng dụng hiệu quả công nghệ thông tin vào dạy họccác môn học ở trường tiểu học

Đề tài: “Một số ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy mônKhoa học” của tác giả Nguyễn Thị Bảo San đã nghiên cứu về việc ứng dụng

công nghệ thông tin trong việc soạn giáo án và đổi mới phương pháp dạy họcmôn Khoa học nhằm nâng cao khả năng nhận thức cho học sinh.

Gần đây, nhóm tác giả Quỳnh Lê và Thao Lê đã đưa ra những đánh giácủa mình về một số phần mềm giáo dục, từ đó khẳng định vai trò của phầnmềm giáo dục đối với nền giáo dục nói chung cũng như việc dạy học nói riêng.[20]

Nhìn chung các đề tài, công trình nghiên cứu trên đã đi sâu vào nghiêncứu nhiều khía cạnh khác nhau trong việc dạy học như phân tích nội dungchương trình để đề xuất và xây dựng quy trình dạy học theo phương pháp giảiquyết vấn đề, sử dụng các kĩ thuật dạy học theo hướng giúp học sinh chủ độngphát hiện, lĩnh hội kiến thức, ứng dụng công nghệ thông tin vào trong dạy họccác môn học khác nhau như Toán, Mĩ thuật, Đạo đức ở trường tiểu học Tuynhiên, việc ứng dụng công nghệ thông tin chưa đi sâu, khai thác đến các phầnmềm có tính sáng tạo và chuyên nghiệp mang lại hiệu quả cao như phần mềmlàm video, đặc biệt là phần mềm chuyên nghiệp như phần mềm Vyond… Dovậy, việc xây dựng và đưa ra quy trình hợp lí để thiết kế một số tình huống dạyhọc có ứng dụng công nghệ thông tin là rất thiết thực Đây là một trong những

lí do chúng tôi chọn đề tài: “Thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond” làm đề tài nghiên cứu 1.2 Tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học

1.2.1 Tình huống

Có nhiều định nghĩa khác nhau về tình huống Theo Từ điển Tiếng Việt:

“Tình huống là toàn thể những sự việc xảy ra tại một địa điểm, trong một thời gian cụ thể, buộc người ta phải suy nghĩ, hành động, đối phó, tìm cách giải quyết” [12].

Ở góc độ Tâm lý học, tình huống là hệ thống các sự kiện bên ngoài cóquan hệ với chủ thể, có tác dụng thúc đẩy chủ thể đó Trong quan hệ khônggian, tình huống xảy ra bên ngoài nhận thức của chủ thể Trong quan hệ thờigian, tình huống xảy ra trước so với hành động của chủ thể Trong quan hệ

chức năng, tình huống là sự độc lập của các sự kiện đối với chủ thể ở thời điểm

mà người đó thực hiện hành động [6]

Tình huống cũng có thể được hiểu là sự mô tả hay trình bày một trườnghợp có thật trong thực tế hoặc mô phỏng nhằm đưa ra một vấn đề chưa đượcgiải quyết, qua đó đòi hỏi người đọc, người nghe phải giải quyết vấn đề

Như vậy, có rất nhiều quan niệm khác nhau về tình huống, trong đề tàinày, chúng tôi hiểu tình huống theo khía cạnh là sự mô tả hành động, sự vật, sựviệc, tình tiết xảy ra trong một thời điểm, thời gian cụ thể đòi hỏi chủ thể và đốitượng tiếp nhận phải hiểu và tìm cách giải quyết vấn đề được nêu ra

Tình huống được đưa vào giảng dạy thường ở dưới dạng những bài tậpnghiên cứu Đặc điểm nổi bật của loại hình bài tập này là “xoay quanh những

sự kiện có thật hay gần gũi với thực tế trong đó chứa đựng những vấn đề vàmâu thuẫn cần được giải quyết” Một bài tập nghiên cứu tình huống tốt, theonhư Boehrer và Linsky cần phải trình bày được những vấn đề có tính kích thích

và tạo được sự thấu cảm với nhân vật chính Có học giả thậm chí đã minh hoạđiều này bằng một hình ảnh sinh động như sau: “Cũng giống như mồi cho cá,một tình huống tốt cần phải có một “lưỡi câu” để giúp cho những người thamgia cảm thấy thực sự thích thú với “con mồi” Muốn vậy thì về mặt nội dung,tình huống không những phải chứa đựng vấn đề mà còn phải tạo điều kiện dẫndắt người học tìm hiểu sâu qua nhiều tầng, lớp của vấn đề”

Trong dạy học, tình huống không phải là những trường hợp bất kỳ trongthực tế mà là những tình huống có vấn đề đã được điều chỉnh, nghiên cứu kỹ

lưỡng mang tính điển hình để phục vụ tốt cho mục đích và mục tiêu giáo dục,tức là giúp cho người học có thể hiểu và vận dụng tri thức cũng như rèn luyệnđược các kỹ năng và kỹ xảo Tình huống dạy học nhằm mục đích kích thíchngười học phân tích, bình luận, đánh giá, suy xét và trình bày ý tưởng của mình

để qua đó, từng bước chiếm lĩnh tri thức hay vận dụng những kiến thức đã họcvào những trường hợp thực tế Tình huống dạy học yêu cầu người học phảinhập vai và ra quyết định cụ thể

Như vậy, có thể hiểu tình huống dạy học là một dạng bài tập chứa đựngnội dung giáo dục có thể gần gũi hoặc có thật trong thực tế cuộc sống, đã đượcđiều chỉnh và nghiên cứu kĩ lưỡng để đưa vào nội dung bài học, nhằm tạo điềukiện dẫn dắt người học tìm hiểu sâu, vận dụng tri thức, hiểu biết để giải quyếtchúng Từ đó học sinh có thể từng bước tiếp cận, chiếm lĩnh tri thức và rènluyện được kĩ năng, kĩ xảo, hình thành các kĩ năng sống cơ bản

1.3 Khái quát môn Tự nhiên và Xã hội ở Tiểu học

1.3.1 Mục tiêu

Chương trình môn Tự nhiên và Xã hội góp phần hình thành, phát triển ởhọc sinh tình yêu con người, thiên nhiên; đức tính chăm chỉ; ý thức bảo vệ sứckhỏe của bản thân, gia đình, cộng đồng; ý thức tiết kiệm, giữa gìn, bảo vệ tàisản; tinh thần trách nhiệm với môi trường sống; các năng lực chung và năng lựckhoa học.[2]

Cũng giống các môn học khác, môn Tự nhiên và Xã hội góp phần hìnhthành ở học sinh các phẩm chất: yêu nước, nhân ái, chăm chỉ, trung thực, tráchnhiệm và những năng lực chung: năng lực tự chủ và tự học; năng lực giao tiếp

và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo Ngoài ra môn học còn tậptrung hình thành cho các em những năng lực khoa học, bao gồm các thànhphần: nhận thức khoa học, tìm hiểu môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh,vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học [2]

1.3.2 Nội dung

Nội dung môn Tự nhiên và Xã hội trong chương trình giáo dục phổthông mới được chia thành các chủ đề nhỏ hơn, được dạy từ lớp 1 đến lớp 3 vớithời lượng 2 tiết/1 tuần, xoay quanh 6 chủ đề: Gia đình; Trường học; Cộngđồng và địa phương; Thực vật và động vật; Con người và sức khỏe; Trái đất vàbầu trời

Với quan điểm đồng tâm, nội dung mỗi chủ đề sẽ được mở rộng và pháttriển dần theo từng lớp học cụ thể như sau:

Bảng 1.1: Nội dung chương trình môn Tự nhiên và Xã hội

- Phòng tránh ngộđộc khi ở nhà

- Giữ vệ sinh nhà ở

- Họ hàng nội,

thành viên trong gia - Ngày kỉ niệm, sự

trong nhà; sử dụng - Phòng tránh hoả

an toàn một số đồdùng trong nhà

- Sắp xếp đồ dùng cánhân gọn gàng, ngănnắp

Trường học, trường học một số hoạt động ở - Giữ an toàn và vệhọc - Hoạt động chính trường sinh ở trường hoặc

của học sinh ở lớp khu vực xunghọc và trường học

- An toàn khi vui chơi

ở trường và giữ lớphọc sạch đẹp

quanh trường

Chủ đề Lớp 1 Nội dungLớp 2 Lớp 3

- Quang cảnh làng - Hoạt động mua - Một số hoạt độngCộng xóm, đường phố bán hàng hoá sản xuất

đồng - Một số hoạt động - Hoạt động giao - Một số di tích

và địa của người dân trong thông văn hoá, lịch sử và

- Bảo vệ môi trườngsống của thực vật,động vật

- Các bộ phận củathực vật, động vật

và chức năng củacác bộ phận đó

- Sử dụng hợp líthực vật và độngvật

vệ các cơ quan trong vệ các cơ quan

- Bầu trời ban ngày,

ban đêm

- Thời tiết

- Các mùa trong - Phương hướng

- Một số đặc điểmcủa Trái Đất

- Trái Đất trong hệMặt Trời

Bên cạnh đó, các nội dung tích hợp cũng được thể hiện rõ qua môn họcvới việc cập nhật, đưa các nội dung giáo dục có liên quan đến môi trường, giáodục tài chính, giáo dục giới tính, giáo dục kĩ năng sống… vào nội dung các chủ

đề của môn học Đặc điểm này giúp môn học gần thực tiễn và góp phần pháttriển năng lực giải quyết các vấn đề và sáng tạo ở học sinh

1.3.3 Phương pháp và hình thức tổ chức dạy học

Với quan điểm tích hợp cao, khi dạy học môn Tự nhiên và Xã hội, giáoviên có thể sử dụng kết hợp nhiều phương pháp dạy học như: phương phápthuyết trình, phương pháp đàm thoại, phương pháp thảo luận nhóm, phươngpháp tổ chức trò chơi, phương pháp đóng vai, phương pháp động não, phươngpháp quan sát, phương pháp thí nghiệm, phương pháp thực hành,… thông quanhiều hình thức tổ chức dạy học như: Tổ chức các hoạt động khám phá; Kếthợp dạy học trong lớp với dạy học ngoài trời; Tăng cường tổ chức các hoạtđộng trải nghiệm, tham quan và hoạt động ngoại khoá nhằm kích thích ở họcsinh sự tò mò, ham học hỏi, năng lực nhận thức, tìm hiểu và tư duy nghiên cứukhoa học

Đây là môn học có nội dung kiến thức đa dạng, mang đến cho người họcnhiều kiến thức về con người, sức khỏe, môi trường và bảo vệ môi trường…Chính vì vậy trong quá trình dạy học người giáo viên cần sử dụng các phươngpháp và hình thức tổ chức dạy học một cách phù hợp, đa dạng và linh hoạt, kếthợp với ứng dụng của công nghệ thông tin để có thể tạo được hứng thú và sựtích cực từ phía học sinh

1.4 Vai trò của tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội

Cũng như các môn học khác, môn Tự nhiên và Xã hội trong chươngtrình Giáo dục phổ thông 2018 ngoài các mục tiêu về kiến thức còn đề cao việchình thành ở người học những kĩ năng cần thiết tương ứng với từng bài học.Mặt khác, đây là môn học với lượng kiến thức rộng, xoay quanh nhiều vấn đềthực tế liên quan đến cuộc sống thường nhật chính vì vậy, cần đa dạng hóa cácphương

pháp, hình thức tổ chức dạy học để tạo hứng thú, sự chủ động, tích cực cho học

sinh trong đó việc sử dụng các tình huống học tập là một giải pháp hữu hiệu

Để học tốt môn Tự nhiên và Xã hội, học sinh cần tự khám phá các trithức Tình huống học tập chứa đựng các mâu thuẫn, việc làm, câu hỏi… liênquan đến bài học sẽ là một trong số những con đường giúp học sinh chủ độngkhám phá và lĩnh hội tri thức

Một tình huống học tập hay, chứa đựng nội dung cần tìm hiểu sẽ là chiếccầu vững chắc kết nối người học với kiến thức khoa học, hệ thống các kĩ năng

Phần mềm thực hiện các chức năng của nó bằng cách gửi các chỉ thị trựctiếp đến p h ầ n c ứn g ( hay phần cứng máy tính, Computer Hardware) hoặc bằngcách cung cấp dữ liệu để phục vụ các chương trình hay phần mềm khác

Phần mềm là một khái niệm trừu tượng, nó khác với phần cứng ở chỗ là

"phần mềm không thể sờ hay đụng vào", và nó cần phải có phần cứng mới cóthể thực thi được

1.5.2 Phần mềm Vyond

Phần mềm Vyond là phần mềm ứng dụng công nghệ thông tin trựctuyến, hỗ trợ việc thiết kế các video hoạt cảnh, đoạn phim hoạt hình, video tìnhhuống, đoạn phim quảng cáo, … một cách chuyên nghiệp và sinh động

Hình 1.1: Hình ảnh giao diện của phần mềm Vyond

Sự tiện ích mà phần mềm mang lại là tính năng làm việc trực tuyến,không cần download phần mềm, người dùng vẫn có thể sử dụng trực tiếp bằngcách đăng nhập tài khoản email cá nhân Phần mềm hỗ trợ đầy đủ các công cụ,

âm thanh, nhân vật và hoạt cảnh đa dạng giúp người sử dụng có thể dễ dàngtruy cập và thiết kế các video

Phần mềm được trang bị tính năng lồng tiếng, người dùng có thể trựctiếp ghi âm lời thoại của mình cho nhân vật trong video Với phần mềm Vyond,người sử dụng có thể chỉnh sửa trang phục, tóc, mắt, mũi, miệng, biểu cảmgương mặt, đặc biệt là có thể tạo ra những nhân vật mới đáp ứng những yêu cầu

mà kịch bản đề ra

Trong phần mềm có rất nhiều các bối cảnh mà nhà sản xuất đã tạo sẵnnhư: Sân trường, lớp học, thư viện, sân nhà, phòng bếp, phòng ăn, phòng ngủ,phòng tắm, bệnh viện, siêu thị… với màu sắc đa dạng Phần mềm còn có khocông cụ hỗ trợ tạo ra những bối cảnh mới theo nhu cầu của người sử dụng.Ngoài ra người dùng cũng có thể tải các hình ảnh, âm thanh, video… từ bộ nhớmáy tính lên phần mềm Vyond để tạo thêm sự đa dạng cho kho công cụ

So với các phần mềm khác như phần mềm Swishmax, phần mềm GIFAnimator 7.0 chỉ có thể tạo ra các hình khối cơ bản, các dòng text và hiệu ứng

chuyển động đơn giản thì phần mềm Vyond chú trọng hơn trong việc tạo ra cácđoạn phim hoạt hình với màu sắc bắt mắt, đa dạng, có dung lượng lớn hơn GIF,

có âm thanh lồng tiếng nhân vật sống động, rất phù hợp với đặc điểm tâm lí họcsinh cấp tiểu học

Đây là một phần mềm thiết kế video hoạt hình mới, linh hoạt, tích hợpcác tiện ích của các phần mềm thiết kế video hoạt hình cơ bản trước đó để trởthành một phần mềm chuyên nghiệp, phục vụ hữu ích vào mục đích của người

Thứ nhất: Giúp đa dạng hóa các hình thức tổ chức dạy học

Thứ hai: Kích thích tính chủ động, tích cực và tạo hứng thú cho người học Thứ ba: Đảm bảo thời gian của các hoạt động học tập cũng như các tiết

học diễn ra theo đúng tiến trình

Thứ tư: Là cơ hội để giáo viên rèn luyện, trau dồi và nâng cao kĩ năngứng dụng công nghệ thông tin của bản thân

Phần mềm Vyond là một phần mềm trực tuyến, tích hợp nhiều tiện ích

hỗ trợ người dùng thiết kế và xây dựng được các tình huống trong học tập đápứng những yêu cầu, mục tiêu của cả người dạy, người học

Trong thời đại công nghệ 4.0, việc sử dụng phần mềm để tạo ra các tìnhhuống dạy học không còn xa lạ, chúng ta có thể kết hợp nhiều phần mềm khácnhau để nâng cao chất lượng và hiệu quả của tình huống Tuy nhiên, phần mềmVyond lại chuyên nghiệp hơn hẳn, người dùng không cần phải kết hợp nhiềuphần mềm với các thao tác và quá trình xây dựng tình huống phức tạp mà chỉ

cần sử dụng một phần mềm duy nhất giúp đơn giản hóa quá trình xây dựng tìnhhuống mà chất lượng của tình huống tạo ra có thể cao gấp nhiều lần.

1.6 Khái quát đặc điểm tâm sinh lí học sinh đầu cấp tiểu học và việc sử dụng phần mềm Vyond trong dạy học

1.6.1 Khái quát đặc điểm tâm sinh lý học sinh đầu cấp tiểu học

Học sinh đầu cấp tiểu học là lứa tuổi chuyển tiếp từ môi trường mầm nonsang tiểu học, với sự thay đổi môi trường học tập nên các em cũng có nhữngthay đổi nhất định về mặt tâm sinh lí cụ thể là:

- Đặc điểm về mặt cơ thể:

Trong giai đoạn này, hệ thần kinh cấp cao của các em đang hoàn thiện vềmặt chức năng, cơ thể của các em cũng đang trên đà phát triển mạnh về chiềucao và cân nặng Đa số học sinh ở lứa tuổi này đều thích các trò chơi vận động

và những hoạt động về mặt thể chất

- Đặc điểm về tâm lý:

Ở lứa tuổi này trẻ đang có sự thay đổi nhất định về mặt tâm lý do sự thayđổi môi trường từ cấp mầm non lên cấp tiểu học Các hoạt động học tập dầnthay thế cho các hoạt động vui chơi thường nhật

- Đặc điểm về nhận thức:

Tư duy của các em đang chuyển dần từ trực quan hành động sang tư duyhình tượng, tư duy trừu tượng Do đó, ngoài các trò chơi vận động các em cònhứng thú với các trò chơi trí tuệ

Học sinh đầu cấp tiểu học đang dần hình thành ngôn ngữ viết hoàn thiện

về ngôn ngữ nói vì vậy các em có khả năng nắm bắt thông tin qua các kênhhình nhanh và chính xác hơn qua các kênh chữ Ở lứa tuổi này học sinh cónhiều hứng thú với hoạt động học tập trải nghiệm, học tập ngoài hiện trườnghơn là các hoạt động học tập trong lớp dạng truyền thống

Với khả năng tiếp thu và ghi nhớ nhanh các em đã có những nhận thứcđơn giản về con người, môi trường sống… Cùng với sự phát triển về thể chất,

những kiến thức đơn giản sẽ dần được củng cố và nâng cao theo thời gian đểkhi bước tới giai đoạn cuối cấp tiểu học các em sẽ được trang bị đầy đủ nhữngkiến thức cơ bản về tự nhiên và xã hội.

- Đặc điểm về nhân cách:

Nhân cách của học sinh đầu cấp tiểu học đang bước đầu được hìnhthành Lập trường của các em chưa vững vàng, chưa có kĩ năng tiếp thu cóchọn lọc, chính vì vậy tất cả các yếu tố, các tác động tích cực hay tiêu cực từmôi trường đều đóng vai trò quyết định đến nhân cách của trẻ Do đó cần xâydựng cho trẻ môi trường sống, học tập, vui chơi lành mạnh, có sự can thiệp kịpthời từ phía nhà giáo dục ở từng thời điểm, từng giai đoạn, từng quá trình đểnhân cách của các em hình thành và phát triển một cách toàn diện nhất

1.6.2 Mối quan hệ giữa đặc điểm tâm sinh lí học sinh đầu cấp tiểu học với việc sử dụng phần mềm Vyond trong dạy học

Phần mềm Vyond là một phần mềm có thể tạo ra những video chuyênnghiệp với nhân vật ngộ nghĩnh, sống động; màu sắc tươi sáng … Các tìnhhuống học tập được thiết kế bằng phần mềm Vyond sẽ là điểm nhấn quan trọnggiúp thu hút sự chú ý, tập trung của học sinh trong tiết học bởi nó giống nhưmột bộ phim hoạt hình vô cùng hấp dẫn đối với học sinh đầu cấp tiểu học

Ở lứa tuổi này, các em thích được khám phá, trải nghiệm, dần hình thànhkhả năng tự lập Dựa vào đặc điểm tâm lý này, giáo viên có thể sử dụng phầnmềm Vyond để xây dựng các tình huống phù hợp với bài học vừa giúp các emhình thành những kĩ năng sống cơ bản đồng thời được tự do bày tỏ những quanđiểm sáng tạo của bản thân

Hầu hết học sinh tiểu học đều ham học hỏi nhưng bản thân các em lại vôcùng rụt rè Việc thường xuyên gặp các tình huống có vấn đề phù hợp với lứatuổi sẽ giúp kĩ năng giao tiếp, giải quyết vấn đề của các em ngày càng hoànthiện, dần hình thành ở các em sự tự tin

Nhìn chung, phần mềm Vyond là một phần mềm hội tụ các điều kiện cần

và đủ có thể tạo ra các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội vừađảm bảo đáp ứng mục tiêu bài dạy, vừa đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâmsinh lí học sinh đầu cấp tiểu học

1.7 Thực trạng việc sử dụng phần mềm Vyond trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội

1.7.2 Kế hoạch điều tra

- Xây dựng phiếu điều tra: Chúng tôi tiến hành xây dựng phiếu điều traqua hệ thống Google Driver

- Gửi phiếu điều tra tới các giáo viên của các trường: trường tiểu họcNguyễn Huệ, trường tiểu học Cao Ngạn, trường tiểu học Đội Cấn, trường tiểuhọc Hoàng Văn Thụ và trường tiểu học Núi Voi trên địa bàn thành phố TháiNguyên

- Thống kê, xử lí phiếu điều tra

1.7.3 Nội dung điều tra

Trên cơ sở mục đích điều tra là thu thập những dữ liệu liên quan đến nộidung nghiên cứu, trong thời gian từ 18/5 đến 31/5/2020, chúng tôi đã xây dựng

hệ thống phiếu khảo sát và tiến hành điều tra trên 150 giáo viên

1.7.4 Kết quả điều tra

a Việc xây dựng tình huống và mức độ sử dụng tình huống học tập trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội

Thông qua quá trình điều tra, chúng tôi đã nắm bắt được thực trạng sửdụng các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội Thực trạng đó

Hình 1.2: Biểu đồ mức độ sử dụng các tình huống dạy học

trong môn Tự nhiên và Xã hội

Biểu đồ trên cho thấy, hiện nay phần lớn giáo viên đều quan tâm đếnviệc sử dụng các tình huống trong quá trình dạy học môn Tự nhiên và Xã hội

Số giáo viên rất thường xuyên và thường xuyên sử dụng các tình huống dạyhọc lần lượt là 70 người và 69 người tương đương với 46,7% và 46% Không

có giáo viên nào là không sử dụng các tình huống trong quá trình dạy học môn

Tự nhiên và Xã hội

Bên cạnh đó, chúng tôi cũng đã đi sâu hơn để tìm hiểu mức độ sử dụngtình huống theo từng chủ đề của môn Tự nhiên và Xã hội Kết quả được thểhiện thông qua biểu đồ:

Hình 1.3: Biểu đồ mức độ xây dựng và sử dụng tình huống dạy học trong

các chủ đề của môn Tự nhiên và Xã hội

Qua biểu đồ ta thấy việc xây dựng và sử dụng các tình huống dạy họctrong môn Tự nhiên và Xã hội là không đồng đều ở từng chủ đề cụ thể: Chủ đềCon người và sức khỏe: 51,3%; Chủ đề Tự nhiên: 34,7%; Chủ đề Xã hội: 14%.Nhìn chung chủ đề Con người và sức khỏe gần gũi với học sinh nên tình huốnghọc tập được sử dụng với mức độ nhiều hơn hẳn so với các chủ đề còn lại Chủ

đề Xã hội là một chủ đề quan trọng nhằm hình thành ở các em những kĩ năngsống cơ bản, tuy nhiên, mức độ sử dụng tình huống trong chủ đề này là chưanhiều, chỉ đạt 14%

b Các phầm mềm thường sử dụng trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội

Trong quá trình điều tra, chúng tôi đã tìm hiểu về các phần mềm mà giáoviên thường sử dụng trong việc hỗ trợ xây dựng các tình huống dạy học Kếtquả điều tra được chúng tôi thống kê qua bảng và biểu đồ:

Bảng 1.2: Mức độ sử dụng các phần mềm trong dạy học

môn Tự nhiên và Xã hội

Các phần mềm

Mức độ sử dụng Rất thường

Số lượng % lượngSố % lượngSố % lượngSố %Microsoft PowerPoint 83 55,3 44 29,3 22 14,7 1 0,7 Phần mềm cắt ghép phim 5 3,3 9 6 99 66 24 16 Photo story 5 3,3 9 6 92 61,3 30 20 Violet 68 45,3 48 32 24 16 9 6,3 Vyond 7 4,7 6 4 104 69,3 16 10,7 Phần mềm khác 0 0 4 2,7 81 54,0 48 32,0

Hình 1.4: Biểu đồ mức độ sử dụng các phần mềm trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội

Dễ dàng nhận thấy Phần mềm Microsoft PowePoint và Violet là haitrong số các phần mềm được giáo viên sử dụng với mức độ rất thường xuyênlần lượt 83 người và 68 người, chiếm tỉ lệ 55,3% và 45,3% Các phần mềm cònlại như: Phần mềm cắt ghép phim, Photo story, Vyond… và những phần mềmkhác chỉ đôi khi được sử dụng Với phần mềm Vyond mức độ rất thường xuyên

sử dụng chỉ chiếm 4,7%, trong khi đó số giáo viên đôi khi sử dụng phần mềmnày lên đến con số 104 người (Chiếm 69,3% tổng số giáo viên tham gia khảosát) Thậm chí, số giáo viên không sử dụng phần mềm này là 16 người (10,7%).Đây là một con số không hề nhỏ Qua bảng số liệu và biểu đồ trên, có thể nhậnthấy việc ứng dụng các phần mềm để dạy học môn Tự nhiên và Xã hội đangđược quan tâm, chú trọng Nhưng phần mềm Vyond lại chưa được sử dụng phổbiến Đây chính là lý do để chúng tôi khai thác những tiện ích của phần mềmVyond để thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội vì đây

là một phần mềm chuyên nghiệp hơn so với các phần mềm mà hiện nay giáoviên thường sử dụng

c Hiệu quả ứng dụng của phần mềm Vyond.

Bảng 1.3: Đánh giá hiệu quả ứng dụng phần mềm Vyond

để thiết kế tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội

Hiệu quả sử dụng

Hiệu quả của việc ứng dụng phần mềm Vyond để thiết kế tình huống dạyhọc trong môn Tự nhiên và Xã hội không chỉ được chúng tôi thể hiện thông quabảng thống kê mà còn được thể hiện trong biểu đồ:

Hình 1.5: Biểu đồ hiệu quả của việc ứng dụng phần mềm Vyond

để thiết kế tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội

Các số liệu và biểu đồ trên cho thấy, tuy chưa được sử dụng thườngxuyên và phổ biến nhưng giáo viên đã từng sử dụng phần mềm Vyond dù làthường xuyên hay đôi khi đều có đánh giá khá cao về hiệu quả mà phần mềmnày mang lại trong việc thiết kế tình huống Tỉ lệ giáo viên đánh giá là hiệu quảchiếm 49,3%, tỉ lệ đánh giá rất hiệu quả chiếm 42% tuy nhiên vẫn còn 8,7% tỉ

lệ giáo viên đánh giá là không hiệu quả Như vậy, có thể hiểu rằng những giáoviên giành ưu tiên hàng đầu cho việc sử dụng phần mềm Vyond mới hiểu đượchết những tiện ích mà phần mềm mang lại Mức không hiệu quả chiếm 8,7%,một con số không phải là nhỏ, tức là vẫn tồn tại những hoài nghi về khả năngứng dụng phần mềm này trong việc thiết kế các tình huống dạy học Những con

số trên là cơ sở để chúng tôi đi sâu nghiên cứu và khẳng định hiệu quả của phầnmềm Vyond, một phần mềm thiết kế video chuyên nghiệp đối với việc dạy họccác môn học nói chung và môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học nói riêng

d Những thuận lợi và khó khăn đối với việc thiết kế các tình huống học tập trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội sử dụng phần mềm Vyond.

Từ quá trình điều tra bằng phiếu trắc nghiệm qua hệ thống GoogleDriver, chúng tôi đã tổng hợp những ý kiến của giáo viên và đưa ra được nhậnxét về thuận lợi và khó khăn trong quá trình thiết kế các tình huống dạy học sửdụng phần mềm Vyond như sau:

* Thuận lợi:

- Đây là phần mềm trực tuyến, không cần tải về máy nên dễ dàng sửdụng trên mọi máy tính

- Kho công cụ đa dạng, màu sắc tươi sáng

- Có thể tạo được cả các video với nội dung theo ý muốn của người dạy,mang một màu sắc riêng biệt chưa từng xuất hiện trong bất kì bài dạy nào

* Khó khăn:

- Cần có mạng internet mới có thể sử dụng được phần mềm.

- Các hình ảnh có sẵn chủ yếu là nhân vật nước ngoài

- Mất nhiều thời gian mới có thể sử dụng thành thạo phần mềm

Ý kiến của các giáo viên nêu ra ở trên là cơ sở để chúng tôi xây dựngquy trình thiết kế tình huống dạy học bằng phần mềm Vyond nhằm mục đíchgiúp người dùng dễ dàng tiếp cận và sử dụng phần mềm này trong quá trìnhxây dựng tình huống dạy học

Tiểu kết chương 1

Trong chương 1, chúng tôi đã đi sâu nghiên cứu cơ sở lý luận và thựctiễn của việc ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học trên thế giới và ởViệt Nam Chỉ ra được vai trò của tình huống trong dạy học các môn học ở tiểuhọc nói chung cũng như môn Tự nhiên và Xã hội nói riêng Bên cạnh đó, chúngtôi cũng đã nêu được đặc điểm của phần mềm Vyond và mối quan hệ giữa phầnmềm này với việc thiết kế các tình huống học tập trong môn Tự nhiên và Xã hội

Ngoài ra chúng tôi đã tiến hành khảo sát thực trạng ứng dụng công nghệthông tin trong dạy học môn Tự nhiên và Xã hội của 150 giáo viên tại 5 trườngtiểu học trên địa bàn thành phố Thái Nguyên Kết quả khảo sát cho thấy, tất cảcác giáo viên đều quan tâm đến vấn đề ứng dụng công nghệ thông tin trong quátrình dạy học môn Tự nhiên và Xã hội Đa số các giáo viên đều sử dụng cácphần mềm hiện có như Microsoft Office PowerPoint, phần mềm Violet, phần

mềm cắt ghép video, phần mềm Vyond… để phục vụ quá trình dạy học nhằmgây hứng thú cho học sinh và nâng cao chất lượng giáo dục Những giáo viên

sử dụng phần mềm Vyond đều đánh giá cao phần mềm này trong việc thiết kếcác video phục vụ cho dạy học môn Tự nhiên và Xã hội, tuy nhiên, số lượnggiáo viên sử dụng phần mềm Vyond là chưa nhiều, những giáo viên sử dụngphần mềm này đa phần chưa khai thác hết những tiện ích mà phần mềm nàymang lại cho người sử dụng

Chương 2 THIẾT KẾ CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC TRONG MÔN TỰ NHIÊN

VÀ XÃ HỘI LỚP 1 SỬ DỤNG PHẦN MỀM VYOND

2.1 Nguyên tắc để thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và

Xã hội lớp 1 sử dụng phần mềm Vyond

Để thiết kế các tình huống dạy học trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1

sử dụng phần mềm Vyond cần đảm bảo các nguyên tắc sau

Thứ nhất: Đảm bảo yêu cầu cần đạt của chương trình môn học.

Môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 trong chương trình giáo dục phổ thông

2018 gồm 6 chủ đề, mỗi chủ đề lại chia ra làm nhiều mạch nội dung khác nhau,tương ứng với từng mạch nội dung là các yêu cầu cần đạt, trong một mạch nộidung có thể có một hoặc nhiều yêu cầu cần đạt Vì vậy cần lựa chọn các yêucầu cần đạt phù hợp thiết kế các tình huống học tập bám sát theo nội dung mônhọc

Ví dụ: Trong chủ đề “Trường học” gồm 4 mạch nội dung chính: Cơ sởvật chất của lớp học và trường học; Nhiệm vụ và hoạt động của các thành viêntrong lớp học và trong trường học; Hoạt động chính của học sinh ở lớp học vàtrường học; An toàn khi vui chơi ở trường và giữ lớp học sạch đẹp Yêu cầucần đạt của từng mạch nội dung được mô tả thông qua bảng sau:

Dựa vào yêu cầu cần đạt, trong chủ đề “Trường học” chúng tôi đã thiết

kế tình huống học tập cho yêu cầu cần đạt: “Nói được về hoạt động vui chơitrong giờ nghỉ; Biết lựa chọn những trò chơi an toàn” nằm trong nội dung “Antoàn khi vui chơi ở trường và giữ lớp học sạch đẹp” Vì mạch nội dung này liênquan trực tiếp đến các hoạt động thường ngày diễn ra tại trường học, giáo dụccho các em những kĩ năng sống cơ bản và cần thiết để bảo vệ bản thân, giúpmình và những người xung quanh tránh xa những điều nguy hiểm, do đó việcthiết kế các tình huống học tập trong trường hợp này là hợp lý và cần thiết đểgiúp các em chủ động lĩnh hội các kiến thức và hình thành các kĩ năng

Bảng 2.1: Nội dung và yêu cầu cần đạt của chủ đề “Trường học”

trong môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1

Kể được tên một số đồ dùng, thiết bị cótrong lớp học

Thực hiện được việc giữ gìn và sử dụng cẩnthận, đúng cách các đồ dùng, thiết bị củalớp học và trường học

Thể hiện được tình cảm và cách ứng xử phùhợp với bạn bè, giáo viên và các thành viênkhác trong nhà trường

An toàn khi vui chơi ở

- Nói được về hoạt động vui chơi trong giờnghỉ; biết lựa chọn và chơi những trò chơitrường và giữ lớp học an toàn

sạch đẹp - Làm được những việc phù hợp để giữ lớp

học sạch đẹp

Thứ hai: Phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý học sinh tiểu học.

Với học sinh tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 1, khả năng đọc hiểu cònhạn chế, các em chưa thể đọc lưu loát và hiểu được câu có cấu trúc ngữ phápphức tạp Chính vì vậy yêu cầu về lời thoại ngắn gọn, dễ hiểu là một trongnhững yêu cầu hàng đầu Bên cạnh đó tình huống dạy học trong môn Tự nhiên

và Xã hội lớp 1 cần có nội dung gần gũi với cuộc sống của học sinh; Màu sắctươi sáng; Nhân vật sinh động… để đảm bảo việc gây được sự chú ý cũng nhưhứng thú của các em

Ví dụ: Khi thiết kế tình huống giúp học sinh biết lựa chọn những trò chơi

an toàn trong giờ nghỉ, dựa vào tiêu chí phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý họcsinh tiểu học chúng tôi đã xây dựng bối cảnh tại cầu thang lên xuống khu nhàhai tầng nơi các em thường xuyên qua lại cùng các bạn nhỏ với lời thoại nhínhảnh, đáng yêu và dễ hiểu

Hình 2.1: Hình ảnh các bạn nhỏ đang rủ nhau chơi các trò chơi

Thứ ba: Các tình huống trong học tập phải đảm bảo phù hợp với thời lượng của bài học và của từng hoạt động.

Không thể phủ nhận được những tác động tích cực mà tình huống họctập đem lại đối với môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1 nói riêng cũng như trong dạy

học nói chung Tuy nhiên, việc quá lạm dụng tình huống trong quá trình dạyhọc hay các tình huống quá dài sẽ làm tiết học trở nên nhàm chán, không gâyđược hứng thú cho người học Chính vì vậy không phải mạch nội dung kiếnthức và yêu cầu cần đạt nào cũng có thể xây dựng và thiết kế các tình huốngdạy học Quan trọng hơn hết là các tình huống cần có thời lượng phù hợp vớithời gian của tiết học cũng như của hoạt động chứa đựng tình huống đó Trongquá trình thiết kế cần đảm bảo tình huống dạy học là công cụ để gây hứng thúcho học sinh, thay thế cho các nội dung kiến thức dưới đoạn văn bản dài, từ đóhọc sinh hoạt động, suy nghĩ để rút ra những kiến thức và kĩ năng cần đạt Hoặctrong một vài trường hợp, tình huống là hình mẫu để học sinh noi theo Nhưvậy, tình huống chỉ chiếm một phần trong toàn bộ tiết học chứ không phải toàn

Bước 1: Lựa chọn các nội dung phù hợp để thiết kế các tình huống.

Để thực hiện bước này, cần phải tìm hiểu kĩ nội dung môn học Nắm bắtđược các chủ đề cũng như yêu cầu cần đạt của từng mạch nội dung vì khôngphải mạch kiến thức, kĩ năng nào cũng có thể truyền đạt tới học sinh thông quacác tình huống Đây là bước quan trọng nhất của quy trình thiết kế bởi nó lànền tảng quyết định đến nội dung và chất lượng của tình huống dạy học

Ví dụ: Với chương trình môn Tự nhiên và Xã hội lớp 1, trong chủ đềTrường học, chúng tôi lựa chọn mạch nội dung An toàn khi vui chơi ở trường

và giữ lớp học sạch đẹp để thiết kế các tình huống học tập bằng phần mềmVyond Các hoạt động diễn ra hằng ngày tại trường lớp là những hoạt động gầngũi, quen thuộc với các em học sinh, chính vì vậy việc thiết kế các tình huốnghọc tập cho mạch nội dung này được coi là một lựa chọn hợp lí Video tìnhhuống sẽ tạo ra những bối cảnh giúp các em hình thành các năng lực chung,năng lực khoa học, kĩ năng giữ vệ sinh trường, lớp; biết lựa chọn trò chơi bổích và an toàn khi vui chơi ở trường

Bước 2: Xác định mục tiêu và xây dựng kịch bản tình huống.

Sau khi lựa chọn được nội dung, giáo viên có thể xác định mục tiêu vàtiến hành xây dựng kịch bản tình huống theo các nội dung đã chọn dựa trên cáctiêu chí như: Đảm bảo thể hiện được các kiến thức khoa học, kĩ năng theo yêucầu cần đạt phù hợp với đặc điểm tâm lí của học sinh đầu cấp tiểu học; Phù hợpvới thời gian tiết học và thời gian của các hoạt động diễn ra trong tiết học đó

Ví dụ: Trong bài học có nội dung An toàn khi vui chơi ở trường và giữlớp học sạch đẹp, chúng ta có thể xác định mục tiêu: “Học sinh phân biệt đượcmột số trò chơi an toàn và không an toàn, từ đó biết tránh các trò chơi không antoàn để bảo vệ bản thân trước những nguy hiểm” để xây dựng kịch bản videotình huống học tập Nội dung tình huống xoay quanh một bạn học sinh lớp 1đứng trước lựa chọn tham gia chơi cùng hai nhóm bạn, một nhóm chơi các tròchơi an toàn và một nhóm chơi các trò nguy hiểm Tình huống xảy ra cần họcsinh phân tích, đưa ra cách giải quyết tình huống thông qua hệ thống các câuhỏi để từ đó rút ra bài học cho bản thân Bối cảnh một học sinh lớp một đượccác bạn rủ tham gia các trò chơi là tình huống thường xuyên xảy ra trong thựctiễn Kịch bản trên vừa đảm bảo phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí học sinh tiểuhọc, vừa đảm bảo đáp ứng mục tiêu, yêu cầu cần đạt của giờ học, môn họcđồng thời lại giúp các em tăng cường các kĩ năng, kiến thức cần thiết để vậndụng vào thực tế cuộc sống nếu bản thân rơi vào tình huống tương tự Dựa vào