Tư tưởng hồ chí minh về độc lập dân tộc và ý nghĩa đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế ở việt nam hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN ---TRƯƠNG VĂN VIÊN TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI VIỆC GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘC LẬP,

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-TRƯƠNG VĂN VIÊN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI VIỆC GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘC LẬP, TỰ CHỦ VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ TRIẾT HỌC

Hà Nội – 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-TRƯƠNG VĂN VIÊN

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI VIỆC GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘC LẬP, TỰ CHỦ VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨChuyên ngành: Triết học

Mã số: 60.22.03.01Người hướng dẫn khoa học: TS Lương Thùy Liên

Hà Nội – 2017

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng, nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự hướng dẫn tận tình, chu đáo của cô giáo hướng dẫn TS Lương Thùy Liên, cùng sự góp ý chân thành của các thầy cô giáo trong Triết học trường Đại học khoa học xã hội & nhân văn – Đại học quốc gia Hà Nội.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo hướng dẫn và xin gửi đến các thầy cô trong khoa, cùng bạn bè và gia đình lời cảm

ơn chân thành nhất.

Hà Nội, ngày 16 tháng 6 năm 2017

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 9 CHƯƠNG 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC – NHỮNG TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH VÀ MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN 9 1.1 Những tiền đề cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc 9

1.1.1 Tiền đề kinh tế - xã hội cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc 9

1.1.1.1 Điều kiện lịch sử - xã hội thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX 9 1.1.1.2 Điều kiện lịch sử - xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX 11

1.1.2 Tiền đề tư tưởng cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập

dân tộc 16

1.1.2.1 Chủ nghĩa yêu nước truyền thống 16

1.1.2.2 Tinh hoa văn hóa nhân loại 18

1.1.2 3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về vấn đề dân tộc – Nền tảng cho sự hình thànhtư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc 22

1.1.3 Hoạt động thực tiễn phong phú của Hồ Chí Minh - nhân tố chủ quan

cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc 24

1.2 Một số nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

26

1.2.1 Độc lập dân tộc là quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm 26

1.2.2.Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội 44

1.2.3 Độc lập dân tộc gắn liền với thống nhất đất nước 60

CHƯƠNG 2 Ý NGHĨA CỦA TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC ĐỐI VỚI VIỆC GIẢI QUYẾT MỐI QUAN HỆ GIỮA ĐỘC

LẬP, TỰ CHỦ VÀ HỘI NHẬP QUỐC TẾ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 65

2.1 Khái niệm về “độc lập, tự chủ”, “hội nhập quốc tế” và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay 65

2.1.1 Khái niệm về “độc lập, tự chủ” và “hội nhập quốc tế” 65

2.1.1.1 Khái niệm về độc lập, tự chủ 65

2.1.1.2 Khái niệm về hội nhập quốc tế 69

2.1.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế 71

2.2 Giải quyết mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế dưới ánh sáng tư tưởng độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh 75

2.2.1 Độc lập, tự chủ là cơ sở quyết định hội nhập quốc tế 75

2.2.2 Hội nhập quốc tế là điều kiện quan trọng để giữ vững độc lập, tự chủ 79

2.2.3 Hội nhập quốc tế phải gắn liền với việc bảo vệ chủ quyền quốc gia 88 KẾT LUẬN 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 97

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

“Chủ tịch Hồ Chí Minh là một biểu tưởng kiệt xuất về quyết tâm của cảmột dân tộc, đã cống hiến trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc củanhân dân Việt Nam và góp phần vào cuộc đấu tranh chung của các dân tộc vìhòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội”[85, tr.5] Sự nghiệp củaNgười gắn liền với lịch sử vinh quang của dân tộc Việt Nam

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứIX của Đảng xác định tư tưởng HồChí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơbản của cách mạng Việt Nam, là kết quả của sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩaMác – Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triển các giá trịtruyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại Đó là tưtưởng về giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng con người; vềđộc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội…Tư tưởng của Người là tài sảntinh thần vô cùng quý báu của Đảng và dân tộc ta Trong hệ thống tư tưởng

Hồ Chí Minh, độc lập dân tộc là nội dung cốt lõi, xuyên suốt và là cái “bấtbiến” trong toàn bộ sự nghiệp của Người

Chính tư tưởng độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh đã soi đường chonhân dân ta đấu tranh giải phóng dân tộc, đánh đuổi chủ nghĩa thực dân, xóa

bỏ chế độ phong kiến tồn tại hàng ngàn năm, lập nên nước Việt Nam Dân chủCộng hòa, đưa nhân dân Việt Nam từ thân phận nô lệ trở thành người dân tự

do, làm chủ nước nhà, mở ra kỷ nguyên mới trong lịch sử dân tộc – kỷ nguyên

độc lập, tự do Đối với thế giới tư tưởng độc lập dân tộc của Người đã soi

đường cho các dân tộc thuộc địa vùng dậy đấu tranh chống chống chủ nghĩathực dân, đế quốc, giải phóng dân tộc mở ra thời đại mới trong lịch sử nhânloại - thời đại đấu tranh giải phóng dân tộc theo con đường cách mạng vô sản

Hiện nay, bối cảnh quốc tế biến đổi nhanh chóng và sâu sắc Xu thếquốc tế hóa đời sống các nước ngày càng tăng, nhất là về kinh tế Các nước cómối liên hệ với nhau, không một nước nào có thể phát triển lại không hộinhập quốc tế, đó là một yêu cầu khách quan Để hội nhập quốc tế thực sự cóhiệu quả, đưa đất nước phát triển, Đảng ta xác định phải xử lý hài hòa “mốiquan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế” và đây là một trong támmối quan hệ lớn được Đảng ta xác định cần được chú trọng giải quyết.

Giữ vững độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế cùng hướng tới một mụctiêu chung là: dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Hai nhiệm

vụ này gắn bó, tác động qua lại, có mối quan hệ biện chứng với nhau Có độclập, tự chủ mới tạo vị thế và khả năng cho chúng ta chủ động hội nhập quốctế; đồng thời, hội nhập quốc tế cũng mang lại nhiều cơ hội cho Việt Nam pháttriển, mang lại công nghệ, kinh nghiệm quản lý, rút ngắn con đường phát triểnnhằm không ngừng tự hoàn thiện mình để giữ vững hơn nền độc lập, tự chủ.Chúng ta hội nhập quốc tế với rất nhiều nét đặc thù, trong đó khó khănnhất là trình độ phát triển của nền kinh tế còn thấp Bên cạnh đó là những hệlụy của cuộc chiến tranh kéo dài, tác động đến đời sống xã hội, rồi đến chiếnlược “diễn biến hòa bình” của các thế lực thù địch và điều nguy hiểm nữa lànhững biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” đang có những diễn biếnphức tạp Với rất nhiều vấn đề mới và khó được đặt ra, đòi hỏi phải làm rõhơn cơ sở lý luận của mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế

Do vậy, đề tài “Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc và ý nghĩa đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế

ở Việt Nam hiện nay” là một đề tài có ý nghĩa lý luận và thực tiễn.

2 Tình hình nghiên cứu

* Tình hình nghiên cứu trong nước:

Thứ nhất,nhóm những nghiên cứu về tư tưởng độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh:

Tư tưởng độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh được hình thành dựa trên

cơ sở nhận thức và giải quyết đúng đắn mối quan hệ biện chứng giữa dân tộc

và giai cấp, do vậy trong tư tưởng của Người, độc lập dân tộc luôn gắn liềnvới chủ nghĩa xã hội Tiểu biểu cho quan điểm này là các tác giả trong cáctác phẩm:

Đầu tiên là tác phẩm Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam (do Đại tướng Võ Nguyên Giáp chủ biên, Nxb Chính trị quốc gia,

Hà Nội, 2003),tác phẩm đã trình bày toàn diện những vấn đề lý luận cơ bảncủa tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường cách mạng Việt Nam, làm rõ nhữngđóng góp về quá trình hình thành, phát triển của tư tưởng Hồ Chí Minh Khiviết về tư tưởng độc lập dân tộc của Người, các tác giả đã khẳng định: “Tưtưởng độc lập dân tộc của chủ tịch Hồ Chí Minh mang nội dung sâu sắc, triệt

để: Độc lập – thống nhất – tự do dân chủ -ấm no hạnh phúc; gắn độc lập dân tộc với dân chủ nhân dân; gắn độc lập dân tộc, dân chủ với chủ nghĩa xã hội.

Tư tưởng đó đã trở thành mục tiêu, lý tưởng, thành khẩu hiệu động viên, cổ

vũ nhân dân Việt Nam làm nên kỳ tích vĩ đại: Đánh thắng mọi kẻ thù, đưa đếnthắng lợi “độc lập, thống nhất toàn vẹn” của đất nước”[19, tr 128]

Tiếp theo là tác phẩmHồ Chí Minh – Tinh hoa và khí phách của dân tộc (của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội,

2009), trong tác phẩm này Phạm Văn Đồng viết: “Thông điệp của Hồ ChíMinh là lời nói nổi tiếng: “Không có gì quý hơn độc lập, tự do” Độc lập, tự

do ở đây là độc lập của dân tộc, tự do của nhân dân, của con người Độc lập

đi liền với tự do là độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Rõ ràng lời

nói này là sự kết tinh những khát vọng thiết tha và cao đẹp nhất của mọi conngười và mọi dân tộc, bởi nó khẳng định một chân lý vĩnh cửu, bởi nó là lờihiệu triệu vang vọng suốt chiều dài lịch sử, phải được ghi trong những lờinói vĩ đại nhất của lời người”[17, tr 493]

Trong tác phẩmChủ nghĩa dân tộc truyền thống và tư tưởng độc lập,

tự do – động lực, mục tiêu đại đoàn kết, đại thành công của cách mạng Việt Namcủa Lê Mậu Hãn [27, tr 248 – 261], đã khẳng định: “Độc lập, tự do là

hạt nhân sáng chói và trường tồn của tư tưởng Hồ Chí Minh Tư tưởng độclập, tự do là sự khái quát cao và bản chất cốt lõi của chủ nghĩa dân tộc truyềnthống và chủ nghĩa dân tộc hiện đại Việt Nam Tư tưởng đó có bệ đỡ vữngchắc của quá khứ, phản ánh được khát vọng hiện tại và soi sáng cả tương laicủa dân tộc, vừa là mục tiêu, vừa là động lực, là cơ sở của chiến lược đạiđoàn kết, đại thành công của cách mạng và kháng chiến của nhân dân ViệtNam”[27,tr 259]

Trong tác phẩmHồ Chí Minh học và minh triết Hồ Chí MinhcủaBùi

Đình Phong (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội,2008), đã khẳng định: “Độclập dân tộc là tiền đề, điều kiện đi tới hạnh phúc tự do” [6, tr 192]

Tiếp đến là tác phẩmTư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội của Hoàng Trang - Phạm Ngọc Anh (đồng chủ biên, Nxb

Lao động, Hà Nội, 2000), khi trình bày về mối quan hệ giữa độc lập dân tộcvới chủ nghĩa xã hội, các tác giả đã khẳng định “độc lập tự do là khát vọngcủa con người, là khát vọng của mọi dân tộc trên thế giới Độc lập dân tộc làmục tiêu của mọi cuộc đấu tranh để thoát khỏi ách áp bức bóc lột của giặcngoại xâm, có độc lập, tự do, hòa bình, đất nước mới có điều kiện để xâydựng, tổ chức tốt đời sống cho đồng bào” [82, tr 179]

Thứ hai, nhóm những nghiên cứu về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam nói chung và đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế nói riêng

Tiểu biểu cho quan điểm này là các tác giả trong các tác phẩm: Bùi Đình

Phong – Vũ Đình Hòe (đồng chủ biên), Hồ Chí Minh với sự nghiệp độc lập dân

tộc và chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam (Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội 2010),

trong tác phẩm này các tác giả đã khẳng định: “Trong sự nghiệp đổi mới hiệnnay, việc quán triệt tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc vào quá trình xâydựng và phát triển đất nước là một hoạt động đầy sáng tạo không ngừng phấnđấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh” [67,

tr 329]; “Trong bối cảnh quốc tế hiện nay, quan niệm về độc lập dân tộc củaĐảng ta là quan niệm mở và động, luôn kế thừa tư tưởng Hồ Chí Minh về tinhthần độc lập tự chủ kết hợp chặt chẽ với tiếp thu sức mạnh của thời đại để xâydựng và phát triển đất nước”[67, tr 330 – 331]

Tiếp theo là tác phẩmSuy ngẫm về triết Hồ Chí Minh của Nguyễn Hùng

Hậu (Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2012), trong tác phẩm này tác giả đãkhẳng định hòa bình, thống nhất, độc lập, tự do, hạnh phúc và dân chủ là giátrị bất biến ở Hồ Chí Minh Ngoài ra còn có nhiều công trình khoa học đượcđăng tải trên các tạp chí khoa học

* Tình hình nghiên cứu ngoài nước:

Có nhiều các học giả nước ngoài đã có những nghiên cứu về tư tưởng HồChí Minh nói chung và tư tưởng độc lập dân tộc nói riêng và đã chỉ ra nhữngsáng tạo của Hồ Chí Minh về vấn đề dân tộc

Đầu tiên là tác phẩmHồ Chí Minh, một nhân vật vĩ đại đã cống hiến trọn đời mình cho sứ mệnh tự do và độc lập” của Tiến sĩ M.AT- MÉT (Modagat Ah med) – Giám đốc UNESCO khu vực châu Á – Thái Bình

Dương [85, tr.20-22], trong tác phẩm này Tiến sĩ M.AT- MÉT (Modagat Ahmed) đã

khẳng định: “Chỉ có ít nhân vật trong lịch sử trở thành một bộ phận của huyềnthoại ngay khi còn sống và rõ ràng Hồ Chí Minh là một trong số đó Người sẽđược ghi nhớ không phải chỉ là người giải phóng cho Tổ quốc và nhân dân bị

đô hộ, mà còn là một nhà hiền triết hiện đại đã mang lại một viễn cảnh và hyvọng mới cho những người đang đấu tranh không khoan nhượng để loại bỏbất công, bất bình đẳng khỏi trái đất này” [85, tr 22]

Tiếp theo là tác phẩm Mối quan hệ biện chứng giữa tính giai cấp và tính nhân loại trong sự nghiệp sáng tạo của chủ tịch Hồ Chí Minh của L Ô –

GUN- GIÊ – RAN (ủy ban khoa học xã hội Mông cổ)[85, tr 105 – 106],trong tác phẩm này tác giả đã chỉ ra những cống hiến của Hồ Chí Minh về vấn

đề dân tộc thuộc địa: “ Hồ Chí Minh đã có những đóng góp quý báu vào việcphát triển luận điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin về cuộc đấu tranh giải phóngdân tộc của các nước thuộc địa Sự sáng tạo trong quan điểm về đấu tranh giảiphóng dân tộc của Người là xác định sự thống nhất chặt chẽ giữa tính dân tộc

và tính quốc tế, giữa tính giai cấp và tính nhân loại”[85, tr 105]

Trong tác phẩm“Hồ Chí Minh nhà tư tưởng của Singô Sibata”, trích trong cuốn sách Giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay do

Phan Ngọc Liên chủ biên, Nxb Viện thông tin Khoa học và Xã hội, Hà Nội,1993[43, tr 89 - 98],trong tác phẩm này Singô Sibata đã khẳng định: “Nhữngcống hiến của Cụ Hồ Chí Minh đã thực sự mở ra một giai đoạn mới trong

những lý luận về vấn đề dân tộc và thuộc địa” [43, tr.89] Singô Sibata cho

rằng, cùng với lý luận về vấn đề dân tộc và thuộc địa, Hồ Chí Minh “đặc biệtlàm sâu sắc thêm lý luận về vấn đề dân chủ, quyền dân tộc tự quyết và những

vấn đề dân tộc cơ bản” [43, tr 92 – 93] Theo tác giả, tuy Hồ Chí Minh tiếp

nhận tư tưởng độc lập, dân chủ và quyền con người trong Tuyên ngôn độc lập năm 1776 của nước Mỹ, Tuyên ngôn nhân quyền và dân quyền của cách mạng

Pháp năm 1789, nhưng tư tưởng về độc lập dân tộc là tư tưởng riêng của Hồ

Chí Minh phản ánh nguyện vọng độc lập, dân chủ của nhân dân Việt Nam, vàNgười đấu tranh để thực hiện mục tiêu này Singô Sibata đã nêu rõ rằng Hồ ChíMinh đã mở rộng quyền của con người thành quyền của dân tộc, quyền lợi conngười, quyền lợi cá nhân được coi như là cơ sở cho quyền lợi của dân tộc, củacách mạng: “Cống hiến nổi tiếng của Cụ Hồ Chí Minh là ở chỗ Người đã pháttriển quyền lợi của con người thành quyền lợi của dân tộc” [43, tr 93].

Tóm lại, đã có nhiều nghiên cứu về tư tưởng độc lập dân tộc của Hồ Chí

Minh, tuy nhiên vẫn cần có thêm nữa những nghiên cứu về tư tưởngđộc lập dântộc của Hồ Chí Minh từ đóchỉ ra ý nghĩa của tư tưởng đó đối với việc giải quyếtmối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứucủa Luận văn: Tư tưởng Hồ Chí Minh về độc

lập dân tộc và ý nghĩa của tư tưởng đó đối với việc giải quyết mối quan hệgiữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Phạm vi nghiên cứucủa Luận văn:

- Nghiên cứu quan điểm của Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc qua các tácphẩm trong bộ Hồ Chí Minh toàn tập, bộ 15 tập, được NXB Chính trị quốc gia ấn hành, năm 2011

- Chỉ ra ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc đối với việcgiải quyết mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiệnnay (từ năm 1986 đến nay)

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiêncứu

Mục đích nghiên cứu của Luận văn:

Phân tíchmột số nội dung cơ bản tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

từ đó chỉ ra ý nghĩa của tư tưởng đó đối với việc giải quyết mối quan hệ giữađộc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay

Nhiệm vụ nghiên cứu của Luận văn:

Thứ nhất, làm rõ tiền đề hình thành và một số nội dung cơ bản tư tưởng

Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

Thứ hai, chỉ ra ý nghĩa của tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc đối

với việc giải quyết mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế ởViệt Nam hiện nay

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận:

Luận văn được thực hiện dựa trên quan điểm của chủ nghĩa duy vật biệnchứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; tư tưởng Hồ Chí Minh về các vấn đề cơbản của cách mạng Việt Nam; quan điểm của Đảng Cộng Sản Việt Nam vềmối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế

Phương pháp nghiên cứu:

Luận văn sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịchsử; các phương pháp: thống nhất lôgích và lịch sử, phân tích và tổng hợp…

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn

Luận văn làm rõ nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc vàchỉ ra ý nghĩa đối với việc giải quyết mối quan hệ giữa độc lập, tự chủ và hộinhập quốc tế ở Việt Nam hiện nay Luận văn có thể là tài liệu tham khảo chonhững ai quan tâm nghiên cứu cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của Người

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo Nội dungcủa Luận văn gồm 2 chương 4 tiết

NỘI DUNG CHƯƠNG 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ ĐỘC LẬP DÂN TỘC – NHỮNG TIỀN ĐỀ HÌNH THÀNH VÀ MỘT SỐ NỘI DUNG CƠ BẢN 1.1 Những tiền đề cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

1.1.1 Tiền đề kinh tế - xã hội cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

1.1.1.1 Điều kiện lịch sử - xã hội thế giới cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX

Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, thế giới có nhiều chuyển biến chuẩn bịcho một bước ngoặt trong tiến trình phát triển của nhân loại, đó là: chủ nghĩa

tư bản từ giai đoạn tự do cạnh tranh chuyển sang giai đoạn độc quyền – chủnghĩa đế quốc, công cuộc duy tân của Nhật Bản, cuộc vận động cải cách ởTrung Quốc dẫn đến cách mạng Tân Hợi năm (1911)…

Từ cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản từ giai đoạn tự docạnh tranh chuyển sang giai đoạn độc quyền – chủ nghĩa đế quốc Các nước tưbản đế quốc, bên trong thì tăng cường bóc lột nhân dân lao động, bên ngoài thìbành trướng xâm lược và áp bức nhân dân các dân tộc thuộc địa Phần lớn cácnước châu Á, châu Phi và Mỹ latinh đều trở thành thuộc địa hoặc phụ thuộc.Nhân dân các nước thuộc địa bị tước hết mọi giá trị văn hóa tinh thần, quyềnlợi kinh tế và địa vị xã hội Sự thống trị tàn bạo của chủ nghĩa đế quốc làm chođời sống nhân dân lao động ở các nước thuộc địa trở nên cùng cực Cùng vớimâu thuẫn bên trong xã hội tư bản (mâu thuẫn giữa giai cấp vô sản và giai cấp

tư sản), chủ nghĩa đế quốc còn làm phát sinh thêm mâu thuẫn mới – Mâu thuẫngiữa các dân tộc thuộc địa với chủ nghĩa đế quốc thực dân Mâu thuẫn này đãtrở thành một trong những mâu thuẫn cơ bản của thời đại đế quốc chủ nghĩa.Mâu thuẫn đó là điều kiện khách quan để phong trào cách mạng ở các nướcthộc địa gắn bó chặt chẽ với phong trào cách mạng quốc tế, đặc biệt là phong

trào cách mạng ở chính quốc Bị áp bức và bóc lột nặng nề, nhân dân các dântộc thuộc địa vùng lên đấu tranh chống chủ nghĩa đế quốc để giải phóng dântộc, giành độc lập tự do Tuy nhiên, cho đến chiến tranh thế giới thứ nhất, cácphong trào giải phóng dân tộc đều thất bại.

Trong lúc các dân tộc bị áp bức đang sống cuộc đời tăm tối thì “tiếngsấm Cách mạng Tháng Mười Nga đã vang dội làm chấn động toàn thể địacầu” [59, tr.30].Được cách mạng tháng Mười Nga năm 1917 cổ vũ, phongtrào giải phóng dân tộc phát triển mạnh mẽ trên khắp thế giới, đặc biệt là châu

Á mà điển hình là Trung Quốc, Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Inđônêxia…Bão táp cáchmạng với phương Đông thức tỉnh đã làm rung chuyển hệ thống thuộc địa của chủnghĩa đế quốc

Trong bối cảnh ấy, Lênin (1870 - 1924) đã phân tích cụ thể tình hình, pháttriển chủ nghĩa Mác trong giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Lênin đã nghiên cứunhững đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc, và đi đến kết luận: cách mạng có thểthắng lợi trong một số nước, thậm chí trong một nước, ở đó tập trung mâuthuẫn và là chỗ yếu nhất trong sợi dây chuyền của các nước đế quốc chủ nghĩa;đồng thời nêu lên nguyên lý về cách mạng giải phóng dân tộc ở các nước thuộcđịa trong cuộc đấu tranh chống kẻ thù chung là chủ nghĩa đế quốc Thực tiễnchứng minh lý luận của Lênin là đúng đắn với thắng lợi của cách mạng ThángMười Nga Thắng lợi đó là nguồn cổ vũ lớn lao đối với phong trào cách mạngthế giới, nhất là phong trào giải phóng dân tộc các nước thuộc địa

Nhật Bản trước năm 1868 là một nước phong kiến phương Đông, giốngnhư Việt Nam trước 1858 Cũng như Việt Nam, vào giữa thế kỷ XIX, Nhật bịcác cường quốc phương Tây tiến công xâm lược Nhưng Nhật Bản, một mặtnhờ có quan hệ tư bản chủ nghĩa trong kinh tế và xã hội đã nở mầm rồi, mặtkhác nhờ có tầng lớp lãnh đạo sớm có ý chí kiên quyết Duy tân, sớm tỉnh ngộ

trước họa ngoại xâm Âu – Mỹ, cho nên Nhật Bản đã kịp thời Duy tân phát triển theo hướng tư bản chủ nghĩa.

Trung Quốc ở gần Việt Nam nhất, các biến cố chính trị, tư tưởng lớn ởTrung Quốc đều có tiếng dội vào Việt Nam Vào đầu thế kỷ XX, Trung Quốc từmột nước phong kiến độc lập trở thành một nước phong kiến nửa thuộc địa.Triều đình mãn thanh vừa tăng cường đàn áp cuộc đấu tranh của nhân dânTrung Quốc, vừa nhượng bộ với các nước phương Tây Đầu thế kỷ XX, tưtưởng Duy tân, dân chủ của phương Tây vào Việt Nam qua sách vở TrungQuốc, qua con đường sĩ phu nho học yêu nước.Những “tân thư”, “tân văn”Trung Quốc đã bắt đầu xâm nhập vào nước ta từ những năm 90 của thế kỷ XIX

Tóm lại, cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, hoàn cảnh lịch sử thế giới có

nhiều yếu tố tác động mạnh mẽ đến tư tưởng của Nguyễn Ái Quốc: chủ nghĩa

tư bản phát triển sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, thuộc địa đã trở thành hệthống trên toàn thế giới Những biến động lịch sử to lớn này có ảnh hưởng tíchcực đến quá trình hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

1.1.1.2 Điều kiện lịch sử - xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ

XX *Xã hội Việt Nam dưới tác động của chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp

Năm 1858, thực dân Pháp xâm lược nước ta, triều đình nhà Nguyễn lùidần từng bước rồi đi đến đầu hàng Nước ta từ một nước phong kiến độc lập

trở thành một nước thuộc địa nửa phong kiến Tính chất của xã hội thuộc

địa, nửa phong kiến được biểu hiện trên các mặt: kinh tế, chính trị, văn hóa,

xã hội, vv…

Về kinh tế: thực dân Pháp thi hành chính sách độc quyền về kinh tế, kìm

hãm nền kinh tế Việt Nam trong tình trạng lạc hậu Đặc điểm nổi bật của nền

kinh tế nước ta lúc bấy giờ là sự đan xen, tồn tại các yếu tố của nền kinh tế

truyền thống mang tính chất phong kiến với các yếu tố của nền kinh tế phụ

thuộc mang tính chất tư bản chủ nghĩa Những yếu tố vật chất đó đã tạo điềukiện cho các trào lưu tư tưởng mới ở bên ngoài xâm nhập vào nước ta làmbiến đổi ý thức tư tưởng của dân tộc ta trong tiến trình phát triển của dân tộc.

Về chính trị: thực dân Pháp thi hành chính sách “chia để trị” nhằm làm

suy yếu lực lượng dân tộc Việt Nam Chúng chia nước ta ra làm ba kỳ, với bachế độ chính trị khác nhau Bắc kỳ và Trung kỳ là xứ “bảo hộ” vẫn giữ lạichính quyền phong kiến về “hình thức”; Nam kỳ là chế độ thuộc địa, với thủđoạn này thực dân Pháp nhằm xóa tên tên Việt Nam trên bản đồ thế giới

Về văn hóa: thực dân Pháp thực hiện chính sách văn hóa “nô dịch” với

thủ đoạn phát triển tôn giáo, mê tín dị đoan để mê hoặc nhân dân, ngoài rachúng còn ra sức ngăn chặn ảnh hưởng của nền văn hóa dân chủ tiến bộ Phápvào Việt Nam

Tình hình đó đã dẫn tới xuất hiện hai mâu thuẫn cơ bản trong xã hội Việt Nam: mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với chủ nghĩa đế quốc; mâu thuẫn giữa nhân dân Việt Nam, chủ yếu là giai cấp nông dân với giai cấp địa chủ phong kiến, trong đó mâu thuẫn gay gắt nhất là mâu thuẫn giữa toàn thể dân tộc Việt Nam với chủ nghĩa đế quốc Giải phóng dân tộc, độc lập dân tộc lúc này là yêu cầu bức thiết của dân tộc.

Hậu quả của chính sách thống trị của thực dân Pháp không chỉ làm phânhóa các giai cấp vốn có trong xã hội Việt Nam như giai cấp địa chủ, giai cấpnông dân, mà còn làm xuất hiện thêm những giai cấp mới như: giai cấp tưsản, giai cấp tiểu tư sản và giai cấp công nhân

Giai cấp địa chủ phong kiến, là giai cấp giữ vai trò thống trị trong xã hội

phong kiến, nhưng dưới chế độ thuộc địa nửa phong kiến thì mất dần vai tròthống trị và do sự tác động của điều kiện kinh tế - xã hội làm cho giai cấp này

phân hóa khá sâu sắc Thứ nhất, đại bộ phận địa chủ phong kiến ý thức rằng

giai cấp mình mất vai trò lịch sử, bộ phận này câu kết chặt chẽ với thực dân

Pháp, ra sức bóc lột nhân dân lao động, là đối tượng cần phải đánh đổ Thứ hai, bộ phận địa chủ, quan lại có tinh thần yêu nước, bất hợp tác với thực dân Pháp, phản đối triều đình đầu hàng Thứ ba, khi thực dân Pháp xâm lược, dưới

sự tác động của xã hội, tầng lớp sĩ phu yêu nước xuất thân từ nền nho học

cũng bị phân hóa: Một là, một bộ phận chủ trương “ẩn dật”; hai là, bộ phận

phản động, sẵn sàng vì lợi ích bản thân nên theo thực dân Pháp, đi ngược lại

lợi ích dân tộc; ba là, các nhà nho vì lợi ích dân tộc sẵn sàng từ bỏ lợi ích giai

cấp, đứng về phía lợi ích dân tộc đứng lên chống thực dân, phong kiến, đi tìmcon đường cách mạng mới cho dân tộc Lực lượng sĩ phu này là lực lượng cănbản trong quá trình “tư sản hóa” trong cuộc vận động giải phóng dân tộc theokhuynh hướng dân chủ tư sản Do đó cuộc vận động giải phóng dân tộc theokhuynh hướng dân chủ tư sản không phải do giai cấp tư sản lãnh đạo mà docác sĩ phu yêu nước lãnh đạo, cho nên nó quyết định đến nội dung, tính chấtcuộc cách mạng dân chủ tư sản ở Việt Nam

Giai cấp nông dân Việt Nam chiếm trên 90 % dân số, họ bị đế quốc

phong kiến áp bức, bóc lột nặng nề Chính sách của thực dân Pháp và phongkiến làm cho nông dân Việt Nam bị phá sản và nghèo đói Dưới chế độ thuộcđịa nửa phong kiến, nông dân Việt Nam ngày càng đi vào con đường “vô sảnhóa” không có lối ra Chính sách cai trị thuộc địa của thực dân Pháp ở ViệtNam đã đẩy người nông dân sớm đến với giai cấp công nhân làm cách mạngdân tộc dân chủ Trong cuộc đấu tranh cho độc lập tự do, nông dân Việt Nam

là lực lượng to lớn nhất khi được một lý luận tiên phong soi đường

Giai cấp tư sản Việt Nam ra đời vào những năm 1920, trong quá trình

phát triển, giai cấp tư sản Việt Nam phân hóa thành hai bộ phận có quyền lợi

khác nhau: tư sản mại bản, có quyền lợi gắn liền với đế quốc phong kiến, là tầng lớp phản động, là đối tượng của cách mạng Tư sản dân tộc sinh sau đẻ

muộn, cơ sở kinh tế yếu ớt, họ có mâu thuẫn về quyền lợi kinh tế, chính trị

với đế quốc phong kiến Tuy nhiên tư sản dân tộc Việt Nam về bản chất cũng

là tầng lớp vừa trực tiếp bóc lột công nông, vừa muốn dựa vào công nông đểđấu tranh đòi chính quyền thực dân mở rộng quyền kinh doanh Tình hình trên

phản ánh tính hai mặt của giai cấp tư sản dân tộc: mặt cách mạng, chống đế quốc và chống phong kiến, tán thành cách mạng dân tộc dân chủ; mặt cải lương, dễ thỏa hiệp với thực dân, cho nên vai trò của tư sản Việt Nam rất mờ

nhạt, không đủ lực lượng và sức mạnh để nắm ngọn cờ lý luận lãnh đạo cáchmạng giải phóng dân tộc

Giai cấp tiểu tư sản Việt Nam gồm nhiều tầng lớp khác nhau, từ những

người thợ thủ công, tiểu chủ, tiểu thương đến những viên chức, trí thức, họcsinh và những người làm nghề tự do khác…

So với giai cấp tư sản, họ chiếm đa số, nhưng vì cũng bị tư bản Pháp rasức chèn ép ngay từ đầu nên so với giai cấp tư sản, họ còn bị khốn đốn hơnnhiều, đời sống của họ rất bấp bênh Là công thương, họ bị giới hạn ngặtnghèo trong phạm vi tiểu thương, tiểu chủ; là trí thức, công chức họ bị thựcdân khinh rẻ, bạc đãi, kìm hãm phát triển tài năng, tước đoạt mọi quyền tự dodân chủ.Trong điều kiện đó, chỉ trừ một bộ phận rất nhỏ ở trên gần với giaicấp tư sản có khả năng leo lên giai cấp tư sản nên có thái độ chính trị lưngchừng còn chiều hướng chung của họ là dễ bị phá sản để sung vào hàng ngũnhững người thất nghiệp và giai cấp vô sản nên nói chung họ rất hăng háitham gia cách mạng

Giai cấp công nhân Việt Nam ra đời sau cuộc khai thác thuộc địa của

thực dân Pháp Khác với phương Tây, giai cấp công nhân Việt Nam chủ yếuxuất thân từ nông dân Họ trở thành công nhân bằng nhiều con đường khácnhau Một số bị tước đoạt hết tư liệu sản xuất, phải tự đến hầm mỏ, xí nghiệpkiếm công ăn việc làm; một số khác là “công nhân theo mùa” Họ tranh thủtháng ba, ngày tám ra hầm mỏ làm thuê.Sinh ra và lớn lên ở một nước thuộc

địa, ngoài bản chất chung giống giai cấp công nhân quốc tế, giai cấp công

nhân Việt Nam còn có những đặc điểm riêng như: thứ nhất phải chịu ba tầng

áp bức, bóc lột của đế quốc thực dân, tư sản dân tộc và phong kiến địa chủ;

thứ hai có điều kiện thuận lợi để xây dựng khối liên minh vững chắc với giai cấp nông dân; thứ ba không có công nhân quý tộc và do đó không có điều

kiện cho chủ nghĩa công đoàn phát triển Tuy vậy, vì chưa có lý luận tiên tiếnsoi đường, chưa nhận thức rõ vị trí và vai trò của mình trong lịch sử xã hội,giai cấp công nhân tuy đã ra đời nhưng còn ở trình độ “tự phát” và mới chỉ làgiai cấp “tự nó” Sự ra đời và phát triển của giai cấp công nhân Việt Namtrước giai cấp tư sản dân tộc là một đặc điểm lịch sử quy định những nét đặcthù của sự phát triển sau này của cách mạng Việt Nam

* Các phong trào yêu nước và cách mạng tiêu biểu ở Việt Nam cuối thế

kỷ XIX, đầu thế XX

Các phong trào yêu nước và cách mạng ở Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầuthế kỷ XX, phát triển mạnh mẽ, thể hiện tinh thần yêu nước quật cường củanhân dân ta trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và chế độ phongkiến Đó là phong trào Cần Vương (1885 - 1896), với các cuộc khởi nghĩa tiêubiểu: khởi nghĩa Ba Đình (1886 - 1887) do Phạm Bành và Đinh Công Tránglãnh đạo; khởi nghĩa Bãi sậy (1883- 1892) do Nguyễn Thiện Thuật lãnh đạo;khởi nghĩa Hương Khê (1885 - 1895) do Phan Đình Phùng lãnh đạo; phongtrào nông dân Yên Thế (1883 - 1913) do Hoàng Hoa Thám lãnh đạo Cáccuộc khởi nghĩa đã khơi dậy tinh thần yêu nước của cả dân tộc, tạo nên mộtkhí thế hào hùng chống ngoại xâm và chế độ phong kiến

Sau đó là các phong trào cách mạng như phong trào cách mạng theokhuynh hướng dân chủ tư sản của Phan Bội Châu với xu hướng vũ trang bạođộng, của Phan Châu Trinh với xu hướng bất bạo động Bên cạnh đó, có cáccuộc đấu tranh của giai cấp tư sản, tiểu tư sản trên các lĩnh vực kinh tế, chính

trị, văn hóa, tư tưởng, đặc biệt là cuộc vận động giải phóng dân tộc theo conđường dân chủ tư sản của tổ chức Việt Nam Quốc Dân Đảng do Nguyễn TháiHọc, Phạm Tuấn Tài, vv…lãnh đạo Tuy vậy, các cuộc vận động giải phóngdân tộc theo ý thức hệ phong kiến và các cuộc vận động giải phóng dân tộctheo khuynh hướng dân chủ tư sản của Phan Bội Châu, Phan Châu Trinh,Hoàng Hoa Thám và của tổ chức Việt Nam Quốc Dân Đảng đều thất bại, bịdìm trong biển máu.

Tóm lại, có thể nói những chuyển biến về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Việt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX và thất bại của phong trào Cần Vương, phong trào đấu tranh theo khuynh hướng dân chủ tư sảnđiều kiện quan trọng hình thành tư tưởng độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh.

1.1.2 Tiền đề tư tưởng cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

1.1.2.1 Chủ nghĩa yêu nước truyền thống

Việt Nam là một quốc gia được hình thành từ rất sớm, trải qua mấynghìn năm dựng nước và giữ nước, đất nước Việt Nam đã trở thành tổ quốcthiêng liêng của mỗi người dân Việt Nam Tinh thần yêu nước đã trở thànhđạo lý sống, niềm tự hào và là nhân tố đứng đầu trong bảng giá trị tinh thầncủa con người Việt Nam

Trong thời kỳ dựng nước, chủ nghĩa yêu nước được thể hiện qua cácthần thoại, truyền thuyết Qua đó, chủ nghĩa yêu nước đã thể hiện mơ ước củadân tộc, quyết tâm bảo vệ non sông gấm vóc, cứu nước thương nòi Thời kỳBắc thuộc, chủ nghĩa yêu nước được thể hiện qua các cuộc khởi nghĩa của Hai

Bà Trưng, Bà Triệu, Lý Bí, Triệu Quang Phục, Phùng Hưng, Mai Hắc Đế,Khúc Hạo, vv… Dù thành công hay thất bại thì các cuộc khởi nghĩa đó đã nóilên rằng: đây là đất nước có chủ quyền, và nhân dân ta quyết không chịukhuất phục trước sự đô hộ và đồng hóa của giặc phương Bắc

Trong thời kỳ phong kiến, chủ nghĩa yêu nước biểu hiện đường lốichính trị được thể hiện rõ qua các tác phẩm văn học trong thời kỳ đầu của cáctriều đại như “Chiếu dời đô” của Lý Công Uẩn, “Nam quốc sơn hà” của LýThường Kiệt, “Hịch tướng sĩ” của Trần Quốc Tuấn, “Bình ngô đại cáo” củaNguyễn Trãi, vv… Đặc biệt ở Nguyễn Trãi, lý luận về chủ nghĩa yêu nước đã

có bước phát triển mới Ông cho rằng dân tộc Việt Nam trưởng thành, có lãnhthổ riêng, phong tục tập quán riêng, lịch sử riêng thì phải được độc lập, quốcgia phải có chủ quyền và phải ngang hàng với phương Bắc

Chủ nghĩa yêu nước còn được thể hiện thông qua công cuộc xây dựngđất nước của nhân dân trong mọi thời đại mà điển hình là dưới các triều đạiphong kiến Lý, Trần, Lê Chủ nghĩa yêu nước chân chính đó luôn được cácthế hệ tiếp theo củng cố, kế thừa và nâng cao lên mãi Đánh giá về chủ nghĩayêu nước Việt Nam, giáo sư Trần Văn Giàu nhận xét rằng: “Các bạn cho phéptôi không đi vào những vấn đề lịch sử cụ thể mà nhìn chung toàn bộ quá trìnhdựng nước và giữ nước của dân tộc ta, nhằm phát hiện sợi chỉ đỏ xuyên quatất cả các giai đoạn từ cổ đại đến hiện đại Tôi nghĩ rằng sợi chỉ đỏ ấy là chủ

nghĩa yêu nước” [80, tr.19 - 20] Chúng ta có quyền tự hào về di sản tư tưởng

của dân tộc qua mấy nghìn năm dựng nước và giữ nước

Khi nói về chủ nghĩa yêu nước, chủ tịch Hồ Chí Minh viết: “Dân ta cómột lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưađến nay, mỗi khi Tổ quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thànhmột làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khókhăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và lũ cướp nước Lịch sử ta đã có nhiềucuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân ta Chúng ta cóquyền tự hào vì những trang lịch sử vẻ vang thời đại Bà Trưng, Bà Triệu,Trần Hưng Đạo, Lê Lợi, Quang Trung, vv… Chúng ta phải ghi nhớ

công lao của các vị anh hùng dân tộc, vì các vị ấy là tiêu biểu của một dân tộc

anh hùng” [54, tr 38]

Chính sức mạnh của truyền thống yêu nước ấy đã thúc đẩy NguyễnSinh Cung sau này là Nguyễn Ái Quốc – Hồ Chí Minh đi tìm đường cứunước Đó cũng là động lực tư tưởng, tình cảm chi phối mọi suy nghĩ, hànhđộng của Người trong suốt cả cuộc đời Đó cũng là cở sở tư tưởng đã dẫnNgười đến với chủ nghĩa Mác – Lênin, tiếp thu lý luận cách mạng khoa họccủa chủ nghĩa Mác – Lênin

Vì vậy, có thể nói chủ nghĩa yêu nước truyền thống là một trong nhữngtiền đề tư tưởng hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc Đúngnhư Người đã viết: “Lúc đầu, chính là chủ nghĩa yêu nước, chứ chưa phải chủnghĩa cộng sản đã đưa tôi tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba” [59, tr 563]

1.1.2.2 Tinh hoa văn hóa nhân loại

* Những giá trị tư tưởng văn hóa phương Đông

Ngoài truyền thống văn hóa dân tộc, Nguyễn Ái Quốc còn chịu ảnhhưởng của tưởng văn hóa phương Đông (Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo) Cáchọc thuyết chính trị và tôn giáo này đều là những hệ thống lớn, trên conđường học hỏi, Nguyễn Ái Quốc đã biết làm giàu vốn trí tuệ của mình bằngnhững di sản quý báu của văn hóa nhân loại

Ảnh hưởng của Nho giáo được thể hiện ở những nội dung sau:

Thứ nhất, là tư tưởng “lấy dân làm gốc” (dĩ dân vi bản) Tư tưởng của

Hồ Chí Minh chịu ảnh hưởng sâu sắc quan điểm này, Người từng nhắc lại lờiMạnh Tử: “Dân vi quý, xã tắc thứ chi, quân vi khinh” Người viết: “Trongbầu trời không gì quý bằng nhân dân Trong thế giới không gì mạnh bằng lực

lượng đoàn kết của nhân dân” [57, tr 453]

Thứ hai, là đề cao văn hóa, coi trọng giáo dục đào tạo:Nho giáo vốn là

một học thuyết về đạo đức, chủ trương từ thiên tử cho đến thứ dân, ai cũng

phải lấy tu thân làm đầu Khổng Tử nhấn mạnh Trí, Nhân, Dũng; Mạnh Tử đềcao Nhân, Nghĩa, Lễ, Trí.Nhận thức được vai trò quan trọng của nhân tố đạođức trong xã hội phương Đông, Người rất quan tâm giáo dục đạo đức, coi đạođức là cái gốc của người cách mạng Người nhấn mạnh cần, kiệm, liêm, chính,chí công vô tư.

Đạo giáo cũng được du nhập vào Việt Nam từ rất sớm, với tinh thần cơbản là mọi người phải sống hợp với lẽ tự nhiên thuần phác, không tham lam,ích kỷ vv Trong khi Nho giáo chủ trương “nhập thế”, “hành đạo” thì Đạogiáo chủ trương “xuất thế”, “vô vi” Nho giáo vào Đạo giáo là hai hệ tư tưởngđối lập nhau Nhưng Người đã tìm thấy sự thống nhất của hai cái “đối lập”đó;rằng khi dân khổ, mất nước thì xả thân vì nước, vì dân; khi nước nhà đã giànhđược độc lập, nhân dân được ấm no, hạnh phúc thì trở về với cảnh sống điềnviên, gần gũi với thiên nhiên

Phật giáo vào Việt Nam từ rất sớm và có ảnh hưởng rất lớn trong vănhóa Việt Nam, đặc biệt là ở thời kỳ đầu xây dựng nhà nước độc lập thời Lý –Trần, Phật giáo được coi là quốc giáo và có nhiều đóng góp vào công cuộcxây dựng, bảo vệ tổ quốc và hình thành nên những nét đặc sắc của văn hóaViệt Nam ở thời kỳ này Khi du nhập vào Việt Nam, Phật giáo cũng bị “Việthóa” và hình thành nên các phái hệ như Thiền phái Trúc Lâm đời Trần vớichủ trương gắn bó với dân tộc và đất nước Nói Nguyễn Ái Quốc chịu ảnhhưởng của văn hóa truyền thống là đã bao hàm trong đó có ảnh hưởng củaPhật giáo Tất nhiên, Phật giáo là tôn giáo nên có nhiều mặt tiêu cực khôngtránh khỏi Nhưng những mặt tích cực cũng đã để lại những dấu ấn rất sâu sắctrong tư duy, hành động, cách ứng xử của con người Việt Nam

Thứ nhất, là tư tưởng vị tha, từ bi, bác ái, cứu khổ, cứu nạn, thương người như thể thương thân Thứ hai, là nếp sống có đạo đức, trongsạch, giản

dị, chăm lo làm điều thiện.Thứ ba, là tinh thần bình đẳng, tinh thần dân chủ

chất phác chống lại mọi phân biệt đẳng cấp Cuối cùng, Phật giáo vào Việt

Nam gặp chủ nghĩa yêu nước và tinh thần đấu tranh bất khuất chống ngoạixâm của dân tộc ta luôn thực hiện chủ trương không xa đời mà sống gắn bóvới nhân dân, đất nước, tham gia vào cuộc đấu tranh chống kẻ thù dân tộc.Ngoài ảnh hưởng của Nho giáo, Đạo giáo, Phật giáo, Hồ Chí Minh cònchịu ảnh hưởng tư tưởng của chủ nghĩa Tam Dân của Tôn Trung Sơn Hồ ChíMinh đã thấy ở chủ nghĩa Tam Dân và chính sách “liên Nga, thân cộng, phùtrợ công nông” của Tôn Trung Sơn có những tư tưởng tiến bộ, tích cực và cóthể vận dụng vào cách mạng Việt Nam Tuy nhiên, Người cũng thấy rõ nhữnghạn chế của chủ nghĩa Tam Dân là vẫn nằm trong phạm trù tư tưởng dân chủ

tư sản nên Người không theo

* Những giá trị tư tưởng văn hóa phương Tây

Ngay từ lúc còn đang học ở trường tiểu học Pháp – Việt và trường Quốc

Học Huế, Người đã từng biết đến khẩu hiệu “Tự do – Bình đẳng – Bác ái”

của đại cách mạng tư sản Pháp, được tiếp xúc với những tờ báo tiếng Pháp có

xu hướng tự do qua những người lính lê dương tiến bộ Văn minh phương Tâyvới những thành tựu của Khoa học – kỹ thuật đã khơi gợi tư duy của ngườithanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành khiến Người muốn đi sang các nướcphương Tây để tìm xem những gì ẩn giấu đằng sau khẩu hiệu ấy

Trong gần mười năm bôn ba, khảo sát ở các nước tư bản lớn như Mỹ,Anh, Pháp và các nước thuộc địa của họ, Người đã tìm hiểu qua sách báo, tàiliệu, qua tiếp xúc với các nhà chính trị - xã hội và qua xem xét thực tế cuộcsống của dân chúng, trực tiếp hoạt động trong các tổ chức chính trị - xã hội ởcác nước đó, Người rút ra những nhận xét, đánh giá, để tìm ra những gì là

“tinh hoa” tốt đẹp cần tiếp thu và những gì còn hạn chế cần khắc phục

Thời gian dừng chân ở Mỹ khoảng cuối năm 1912 đến cuối năm 1913,Người đã đến thăm khu da đen Háclem, đã chiêm ngưỡng tượng Nữ thần Tự

do… Người đã đọc bản Tuyên ngôn Độc lập 1776 của nước Mỹ, trong đó đề

cập đến “quyền bình đẳng”, “quyền sống, quyền tự do, quyền mưu cầu hạnhphúc” của con người Người khâm phục ý chí đấu tranh giành độc lập, tự docủa nhân dân Mỹ, khâm phục những tư tưởng vĩ đại của Oasinhtơn,Giépphécsơn, nhưng đồng thời Người cũng phát hiện những nghịch lý: đằngsau những lời lẽ hoa mỹ về tự do, bình đẳng là sự bất bình đẳng và nghèo đóicủa hàng triệu người lao động, là điều kiện sống khủng khiếp của người dađen, là nạn phân biệt chủng tộc

Trong thời gian sống và hoạt động trên đất Pháp, Nguyễn Ái Quốc đãchủ động tiếp xúc với văn hóa Pháp, Người đã tiếp thu chủ nghĩa nhân vănthoát thai từ thời kỳ phục hưng, phát triển mạnh mẽ trong thời kỳ Khai sángPháp Người đã đọc nhiều tác phẩm của các nhà văn hào nổi tiếng như Vônte,

Điđơrô, Môngtetxkiơ, Rútxô…Đặc biệt là những tư tưởng của bản Tuyên ngôn Nhân quyền và Dân quyền đã được Người đi sâu nghiên cứu và phân

tích Có thể nói, ảnh hưởng tư tưởng nhân văn của các nhà Khai sáng Phápđối với Nguyễn Ái Quốc là đậm nét Tuy nhiên, tư tưởng dân chủ tư sản và tưtưởng nhân văn của các nhà Khai sáng Pháp chưa giúp Người giải đáp đượcnhững vấn đề mà lịch sử đang đặt ra lúc bấy giờ Câu hỏi được đặt ra là: Tạisao các nước Anh, Pháp, Mỹ… Thừa nhận quyền tự do, bình đẳng, bác ái lại

đi xâm lược các nước khác, tước bỏ quyền tự do, bình đẳng, bác ái của cácdân tộc khác? Làm thế nào để các nước thuộc địa và phụ thuộc giành đượcđộc lập, nhân dân các nước này có được quyền tự do, bình đẳng, bác ái?.Trong khi khẳng định những nhân tố tích cực, tiến bộ của cách mạng dânchủ tư sản – nhất là tư tưởng Tự do – Bình đẳng – Bác ái, tư tưởng nhân văn,giải phóng con người khỏi thần quyền và sự thống trị của những quan hệphong kiến, Hồ Chí Minh đồng thời đánh giá đúng những hạn chế của nó

Trong tác phẩm Đường Cách Mệnh, Người viết về cách mạng Mỹ: “Mỹ tuy

rằng cách mệnh thành công đã hơn 150 năm nay, nhưng công nông vẫn cứcực khổ, vẫn cứ lo tính cách mạng lần thứ hai Ấy là vì cách mệnh Mỹ là cách

mệnh tư bản, mà cách mệnh tư bản là chưa phải cách mệnh đến nơi” [49,

tr.291- 292] Về cách mệnh Pháp, Người cũng đánh giá: “Cách mệnh Phápcũng như cách mệnh Mỹ, nghĩa là cách mệnh tư bản, cách mệnh không đếnnơi, tiếng là cộng hòa và dân chủ, kỳ thực trong thì nó tước lục công nông,

ngoài thì nó áp bức thuộc địa Cách mệnh đã 4 lần rồi, mà nay công nông

Pháp hẵng còn phải mưu cách mệnh lần nữa mới hòng thoát khỏi vòng áp

bức” [49, tr.296] và Người kết luận: “Cách mệnh An Nam nên nhớ những điều ấy” [49, tr.296] Chính vì vậy, con đường cách mạng tư sản vẫn không

phải là sự lựa chọn của Người

1.1.2 3 Quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin về vấn đề dân tộc – Nền tảng cho sự hình thànhtư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi chủ nghĩa Mác – Lênin là kim chỉ nam,

là mặt trời soi sáng con đường cách mạng Việt Nam đi đến thắng lợi cuốicùng Ngay từ những năm 20 của thế kỷ XX, khi đến với chủ nghĩa Lênin,Người khẳng định “Đây là con đường giải phóng chúng ta”

Mác và Ăngghen sinh ra ở Đức, hoạt động ở những nước tư bản pháttriển châu Âu trong thời kỳ chủ nghĩa tư bản ở giai đoạn tự do cạnh tranh,cuộc đấu tranh giữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản nổi lên gay gắt Mác vàĂngghen đã kế thừa những trào lưu tư tưởng lúc bấy giờ sáng lập ra họcthuyết cách mạng và khoa học của giai cấp vô sản Hai ông đã vạch rõ bảnchất bóc lột và quy luật vận động, phát triển và tính tất yếu diệt vong của chủnghĩa tư bản; vạch rõ vai trò, sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản Hai ôngviết “Tuyên ngôn của đảng cộng sản” nêu khẩu hiệu nổi tiếng “Vô sản tất cảcác nước đoàn kết lại”

Khẳng định sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản quốc tế, song Mác vàĂngghen đã chỉ rõ, giai cấp vô sản mỗi nước ngoài mang tính chất quốc tếcòn được sinh ra từ những điều kiện lịch sử - xã hội cụ thể của các dân tộc.Cuộc đấu tranh của giai cấp vô sản toàn thế giới chống lại sự bóc lột của giaicấp tư sản luôn được bắt đầu trong khuôn khổ của một dân tộc đó Do đótrong “Tuyên ngôn của đảng cộng sản” Mác và Ăngghen khẳng định: “Cuộcđấu tranh của giai cấp vô sản chống lại giai cấp tư sản, dù về mặt nội dung,không phải là một cuộc đấu tranh dân tộc, nhưng lúc đầu lại mang hình thức

đấu tranh dân tộc” [47, tr.611] Như vậy, trong cuộc đấu tranh chống giai cấp

tư sản, giai cấp vô sản đã tự mình thực hiện sự thống nhất giữa lập trường giaicấp và lập trường dân tộc.Đối với từng quốc gia, Mác và Ăghghen chỉ rõ:

“Giai cấp vô sản mỗi nước trước hết phải giành lấy chính quyền, phải tự mình

vươn lên thành giai cấp dân tộc, phải tự mình trở thành dân tộc” [47,

tr.623-624] Điều đó có nghĩa là giai cấp vô sản phải là đại biểu lợi ích chung chotoàn dân tộc

Lênin sinh ra và hoạt động chủ yếu ở nước Nga, nơi chủ nghĩa tư bảnphát triển ở mức trung bình, trong thời kỳ chủ nghĩa tư bản phát triển sanggiai đoạn đế quốc chủ nghĩa Lênin đã bảo vệ và phát triển chủ nghĩa Máctrong điều kiện lịch sử mới: Lênin có những cống hiến lớn trong việc thúc đẩyphong trào cách mạng vô sản và phong trào cách mạng giải phóng dân tộc thếgiới; về vấn đề dân tộc thuộc địa Lênin nêu khẩu hiệu “Vô sản tất cả các nước

và các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại”

Một đặc điểm quan trọng của thời đại lịch sử mới là, các dân tộc trênthế giới được chia thành hai loại: dân tộc bị áp bức và dân tộc đi áp bức.Dựatrên cơ sở phân biệt dân tộc đi áp bức với dân tộc bị áp bức, Lênin vạch racương lĩnh cơ bản của chính đảng vô sản trong việc giải quyết vấn đề dân tộc

là tôn trọng “Quyền dân tộc tự quyết”, Lênin cho rằng: “Quyền tự quyết có

nghĩa là quyền phân lập về mặt nhà nước của các dân tộc đó ra khỏi các tậpthể dân tộc khác, có nghĩa là thành lập một quốc gia dân tộc độc lập, tức là

quyền tự quyết về mặt chính trị” [39, tr 303]

Song tác phẩm có ý nghĩa hơn cả với các dân tộc bị áp bức là “Luận cương về các vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa” của Lênin được trình bày tại đại hội II Quốc tế cộng sản.Hồ Chí Minh tìm thấy ở Luận cương những lời giải

đáp đầy thuyết phục cho những câu hỏi mình đang nung nấu và tìm tòi Sau

này, nói về cảm tưởng khi đọc Luận cương, Người viết: “Luận cương của

Lênin làm cho tôi rất cảm động, phấn khởi, sáng tỏ, tin tưởng biết bao! Tôi vuimừng đến phát khóc lên Ngồi một mình trong buồng mà tôi nói to lên nhưđang nói trước quần chúng đông đảo: “Hỡi đồng bào bị đọa đầy đau khổ! Đây

là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ra!” Từ đó tôihoàn toàn tin theo Lênin, tin theo Quốc tế thứ ba”[59, tr.562]

Tóm lại, những quan điểm có tính nguyên tắc của Mác – Ăngghen –

Lênin về việc giải quyết vấn đề dân tộc trên lập trường giai cấp vô sản đã ảnhhưởng quyết định đến sự hình thành nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về độclập dân tộc

1.1.3 Hoạt động thực tiễn phong phú của Hồ Chí Minh - nhân tố chủ quan cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

Điểm xuất phát hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc đó làtấm lòng yêu nước thương dân Ý thức dân tộc của Người có cội nguồn sâu xa từtruyền thống dân tộc và chủ nghĩa yêu nước truyền thống của dân tộc Việt Nam

Điểm xuất phát này có vị trí rất quan trọng, ảnh hưởng rất mạnh mẽ đốivới sự hình thế giới quan, nhân sinh quan trong cuộc đời và sự nghiệp cáchmạng của Người sau này Lớn lên trong cảnh nước mất, nhà tan, nước nhàmất độc lập, dân ta không có tự do, mọi người sống trong cảnh tăm tối, tủinhục của kiếp sống nô lệ lầm than, Người hiểu rõ và thấm thía nỗi đau của

thân phận con người Bước ngoặt trong tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dântộc được bắt đầu từ sự kiện Người quyết định ra đi tìm đường cứu nước đếnkhi Người đến với chủ nghĩa Mác – Lênin.

Cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, nước ta đã trở thành thuộc địa củathực dân Pháp thì vấn đề độc lập dân tộc đã trở thành vấn đề có tính chất sốngcòn đối với vận mệnh dân tộc và sự phát triển của đất nước Đánh đuổi thựcdân Pháp, khôi phục lại chủ quyền quốc gia, đó là điều nung nấu lớn nhất củatất cả những người yêu nước

Thực tế lịch sử Việt Nam cho thấy vào thời điểm này, xã hội Việt Nam

đã rơi vào khủng hoảng về đường lối cứu nước, tình hình “đen tối như không

có đường ra” Vượt qua tầm nhìn hạn chế của các nhà yêu nước cùng thời,Nguyễn Ái Quốc đã lựa chọn một hướng đi khác, đi về phương Tây, đây làmột bước ngoặt trong cuộc hành trình cứu nước của Người.Bước phát triểnnhận thức để hình thành tư tưởng về độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh gắnliền với các sự kiện đánh dấu bước ngoặt trong hành trình cứu nước củaNgười, có thể kể đến các sự kiện chủ yếu sau:

- Chiến tranh thế giới lần thứ nhất (1914 - 1918) kết thúc, tổng thống

Mỹ Uynxơn đã đưa ra chương trình 14 điểm được gọi là chủ nghĩa Uynxơn Điểmthứ 5 trong chương trình đó đề cập đến việc giải quyết một cách công

bằng những vấn đề thuộc địa Tuy nhiên bằng hoạt động thực tiễn Người đã nhận thấy chủ nghĩa Uynxơn chỉ là một trò bịp bợm

- Tại đại hội Tua năm 1920, Nguyễn Ái Quốc đã vạch trần sự tàn bạocủa chủ nghĩa thực dân tại các xứ thuộc địa, nơi mà chúng núp dưới khẩu hiệu

là đem văn minh đi khai hóa cho các dân tộc lạc hậu để che đậy dã tâm bóc lộtcủa chúng: “Chủ nghĩa tư bản Pháp đã vào Đông Dương từ nửa thế nay; vì lợiích của nó, nó đã dùng lưỡi lê để chinh phục đất nước chúng tôi Từ đó,

chúng tôi không những bị áp bức và bóc lột một cách nhục nhã, mà còn bị

hành hạ và đầu độc một cách thê thảm” [48, tr.34].

Tư tưởng độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh được hình khi Người giác ngộchủ nghĩa Mác – Lênin, tiếp nhận ảnh hưởng của cách mạng tháng Mười Nga,tìm ra con đường giải phóng dân tộc

Như vậy, tư tưởng độc lập dân tộc của Hồ Chí Minh từ điểm xuất phátban đầu là tình cảm yêu nước, thương dân, tinh thần dân tộc với cội nguồn làchủ nghĩa yêu nước truyền thống, thông qua thực tiễn lịch sử và hoạt độngthực tiễn của Người đã định hình và từng bước phát triển, đưa dân tộc tới độclập và nhân dân tới cuộc sống tự do, hạnh phúc Chính hoạt động thực tiễn củaNgười đã làm sáng tỏ lôgich tư tưởng về độc lập dân tộc của Người

1.2 Một số nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về độc lập dân tộc

1.2.1 Độc lập dân tộc là quyền thiêng liêng bất khả xâm phạm

Ngay từ khi ra đời nhà nước Văn Lang, người Việt đã có ý thức về cộngđồng dân tộc và chủ quyền đất nước Thời Bắc thuộc, ý thức cộng đồng dântộc càng trở nên rõ nét, nhất là trong bối cảnh nước ta có nguy cơ bị đồng hóa

Ý thức về chủ quyền đất nước, chủ quyền dân tộc không phải chỉ có ở một vài

cá nhân, một vài thủ lĩnh ở một địa phương nào đó mà nó có ở đại đa số ngườidân trên toàn lãnh thổ Ýthức này không chỉ nhằm vào một mục tiêu cụ thểnhư đánh đuổi một tên thái thú hay thứ sử tham lam, tàn bạo mà còn hướngtới mục tiêu cơ bản, lâu dài: đó là chủ quyền dân tộc

Năm 544, Lý Bí dấy binh đánh đuổi quân xâm lược phương Bắc tự xưng

là Nam Việt Đế (Lý Nam Đế), lấy quốc hiệu là Vạn Xuân Việc xưng vương,đặt niên hiệu, dựng quốc hiệu, tìm nơi đóng đô của Lý Bí cho thấy quan niệm

về chủ quyền dân tộc có bước phát triển mới về chất, và cũng từ đây các cuộckhởi nghĩa liên tục nổ ra để giành lại độc lập dân tộc Sau Lý Nam Đế (541 -

547) là Triệu Việt Vương (548 - 570), Lý Phật Tử (571 - 602), Mai ThúcLoan (722), Phùng Hưng (791), Khúc Hạo (917), Dương Đình Nghệ (923),

Ngô Quyền (938)

Chủ quyền dân tộc được thiết lập bắt đầu từ Ngô Quyền, trải qua Đinh,Tiền Lê đến Lý, Trần đã có bước phát triển mới về chất.Trong bài “Chiếu dờiđô”, Lý Công Uẩn đã gắn liền việc dời đô với việc củng cố và duy trì nền độclập của nước nhà

Khoảng hơn nửa thế kỷ sau, vấn đề độc lập dân tộc và chủ quyền của đất

nước lại được thể hiện một cách rõ nét trong bài thơ “Nam quốc sơn hà” của

Lý Thường Kiệt Bài thơ là một lời tuyên bố đanh thép, một bản tuyên ngônhùng hồn, trịnh trọng về nền độc lập và chủ quyền của đất nước.Sang thờiTrần, việc ba lần đánh tan quân Nguyên đã thổi một luồng sinh khí mới vàoquan niệm chủ quyền quốc gia dân tộc, sự vững vàng và sức sống trường tồncủa dân tộc

Quan niệm về dân tộc đến thời Lê sơ có bước phát triển mới về chất.Điều đó được thể hiện rõ nhất trong tư tưởng về quốc gia độc lập của NguyễnTrãi, ông đã xác định “Quốc” (nước) bằng những tiêu chí cụ thể, tương đốiđầy đủ, hoàn chỉnh

Ở Hồ Chí Minh, quan niệm về quốc gia, dân tộc rộng hơn nhiều Ngoàinhững yếu tố lãnh thổ, văn hóa, lịch sử, Người còn chỉ ra quan hệ kinh tế,chính trị, pháp lý, tư tưởng vv… Đồng thời Người chỉ rõ, từ khi thực dânPháp thống trị nước ta, chúng đã tước đoạt mọi quyền tự do, dân chủ, biếnnước ta thành nước thuộc địa

Trong bài “Lời phát biểu tại đại hội toàn quốc lần thứ XVIII của Đảng

xã hội Pháp”, Người viết: “Chúng tôi không có quyền tự do báo chí và tự do

ngôn luận, ngay cả quyền tự do hội họp và lập hội cũng không có Chúng tôikhông có quyền cư trú và du lịch ra nước ngoài; chúng tôi phải sống trong

cảnh ngu dốt tối tăm vì chúng tôi không có quyền tự do học tập Ở ĐôngDương, bọn thực dân tìm mọi cách để đầu độc chúng tôi bằng thuốc phiện

và làm cho chúng tôi đần độn bằng rượu Người ta đã làm chết hàng nghìnngười An Nam và tàn sát hàng nghìn người khác để bảo vệ những lợi ích

không phải của chính họ” [48, tr 34- 35].

Từ việc lên án chế độ thực dân Pháp đã trà đạp nên những quyền conngười, quyền dân tộc của các dân tộc thuộc địa, vận dụng nguyên tắc quyềndân tộc tự quyết đã được các nước đồng minh thừa nhận Nguyễn Ái Quốcthay mặt những người Việt Nam yêu nước ở Pháp gửi đến hội nghị Vécxây

bản Yêu sách tám điểm, đòi các quyền tự do, dân chủ cho nhân dân Việt Nam:

“1 Tổng ân xá cho tất cả những người bản xứ bị án tù chính trị;

2 Cải cách nền pháp lý ở Đông Dương bằng cách cho người bản xứ

cũng được quyền hưởng những đảm bảo về mặt pháp luật như người Âu châu; xóa

bỏ hoàn toàn các tòa án đặc biệt dùng làm công cụ để khủng bố và áp bức bộ phận

trung thực nhất trong nhân dân An Nam;

3 Tự do báo chí và tự do ngôn luận;

4 Tự do lập hội và hội họp;

5 Tự do cư trú ở nước ngoài và tự do xuất dương;

6 Tự do học tập, thành lập các trường kỹ thuật và chuyên nghiệp ở tất cả

các tỉnh cho người bản xứ;

7 Thay chế độra các sắc lệnh bằng chế độ ra các đạo luật;

8 Đoàn đại biểu thường trực của người bản xứ, do người bản xứ bầu ra,tại Nghị viện Pháp để giúp cho Nghị viện biết được những nguyện vọng của

người bản xứ”[48, tr 469 - 470]

Bản Yêu sách trên không được thực dân Pháp chấp nhận, những tuyên bố

của Tổng thống Mỹ Uynxơn đưa ra 14 điểm về quyền dân tộc tự quyết chỉnhằm mục đích lừa bịp dư luận nhân dân thế giới, sự thật đó đã giúp Nguyễn

Ái Quốc rút ra những kết luận sâu sắc: “Những lời tuyên bố tự do của các nhàchính trị tư bản trong lúc chiến tranh thật ra chỉ là những lời đường mật để lừabịp các dân tộc Và muốn được giải phóng, các dân tộc chỉ có thể trông cậyvào mình, trông cậy vào lực lượng của bản thân mình” [81, tr 33]

Tiếp nối tư tưởng trong bản Yêu sách, trong tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp”, Nguyễn Ái Quốc đã lên án chủ nghĩa thực dân Pháp xâm

phạm đến những quyền dân tộc cơ bản của các dân tộc thuộc địa về tính mệnh

và tình cảm, kinh tế và chính trị, hành chính và pháp lý, thể chất và tinh thần,một sự đối lập gay gắt không thể điều hòa được, chỉ có thể giải quyết bằngxung đột một mất một còn Người khái quát: “Chế độ thực dân là ăn cướp…

là hiếp dâm và giết người” [49, tr.115] Đồng thời, Người cũng kêu gọi, thứctỉnh nhân dân các dân tộc bị áp bức đứng dậy đấu tranh tự giải phóng: “HỡiĐông Dương đáng thương hại! Người sẽ chết mất, nếu đám thanh niên già cỗicủa Người không sớm hồi sinh” [49, tr.144]

Trong tác phẩm Đường kách mệnh, Hồ Chí Minh đã nêu rõ giá trị củađộc lập, tự do, Người viết: “Một nước cậy có sức mạnh đến cướp một nướcyếu, lấy võ lực cai trị dân nước ấy, và giành hết cả quyền kinh tế và chính trị.Dân nước ấy đã mất cả tự do độc lập, lại làm ra được bao nhiêu thì bị cường

quyền vơ vét bấy nhiêu” [49, tr 286] Vì thế Người kêu gọi các dân tộc bị áp

bức đoàn kết lại, thà chết được tự do còn hơn sống làm nô lệ, đồng tâm hiệplực đánh đuổi tụi áp bức mình, giành lấy độc lập tự do

Ngày 6 – 1 – 1930, hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản được triệutập tại Cửu Long (Hương Cảng – Trung Quốc) Hội nghị đã hoàn toàn nhất tríhợp nhất các tổ chức cộng sản thành một Đảng Cộng sản duy nhất lấy tên là

Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ vắn tắt, Chương trình tóm tắt và Lời kêu gọi thành lập Đảng do Nguyễn Ái Quốc soạn thảo Chính cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt, Điều lệ

vắn tắt, Chương trình tóm tắt và Lời kêu gọi thành lập ĐảngĐảng do Nguyễn

Ái Quốc soạn thảo được Hội nghị thông qua gọi là Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng.

Trong Cương lĩnh chính trị đầu tiên của Đảng, những quan điểm,

đường lối chiến lược và sách lược cách mạng đúng đắn, sáng tạo của Hồ ChíMinh được thể hiện rõ

Đánh giá tình hình và tính chất cách mạng Việt Nam, Cương lĩnh đầu tiên của Đảng đã phân tích sâu sắc tính chất xã hội nước ta là một nước thuộc

địa, nửa phong kiến Trong xã hội đó, chủ nghĩa đế quốc Pháp thực hiện chínhsách độc quyền làm cho “Tư bản bản xứ đã thuộc tư bản Pháp, vì tư bản Pháphết sức ngăn trở sức sinh sản làm cho công nghệ bản xứ không thể mở mang

được”[50, tr.1] Từ khi xâm lược và thống trị nước ta, thực dân Pháp đã

“chiếm ruộng đất của nông dân để lập đồn điền, làm cho nông dân mất hếtruộng đất và lâm vào cảnh tuyệt vọng”[ 50, tr.20] và “một mặtchúng dùngbọn phong kiến An Nam, bọn đại tư sản phản cách mạng và bọn địa chủ để ápbức, bóc lột nhân dân An Nam Mặt khác, chúng khám xét nhà cửa, bắt bớ,giam cầm và giết hại những người cách mạng An Nam” [50, tr 21]

Thực trạng xã hội đó dẫn đến hai mâu thuẫn cơ bản trong xã hội ViệtNam Mâu thuẫn giữa dân tộc Việt Nam với thực dân Pháp và mâu thuẫn giữaquần chúng nhân dân đông đảo, chủ yếu là nông dân với giai cấp địa chủ phongkiến, trong đó mâu thuẫn nổi lên gay gắt nhất là mâu thuẫn giữa dân tộc ViệtNam với thực dân Pháp

Muốn giải quyết hai mâu thuẫn cơ bản đó, mở đường đưa dân tộc ta đitới tự do, hạnh phúc phải tiến hành đấu tranh cách mạng đánh đổ thực dânPháp giành lại độc lập dân tộc và đánh đổ giai cấp địa chủ phong kiến, thựchiện khẩu hiệu “người cày có ruộng”, giải quyết yêu cầu ruộng đất cho nôngdân, trong đó nhiệm vụ đánh đuổi thực dân Pháp giành lại độc lập dân tộc là

nhiệm vụ hàng đầu Trong Cương lĩnh đầu tiên của Đảng vạch rõ nhiệm vụ

a) Đánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp và bọn phong kiến

b) Làm cho nước Nam được hoàn toàn độc lập

c) Dựng ra Chính phủ công nông binh

d) Tổ chức ra quân đội công nông

C Về phương diện kinh tế:

a) Thủ tiêu hết các thứ quốc trái

b) Thâu hết sản nghiệp lớn (như công nghiệp, vận tải, ngân hàng, vv)của tư bản đế quốc chủ nghĩa Pháp để giao cho Chính phủ công nông binh

quản lý

c) Thâu hết ruộng đất của đế quốc chủ nghĩa làm của công chia cho dâncày nghèo

d) Bỏ sưu thuế cho dân cày nghèo

e) Mở mang công nghiệp và nông nghiệp

f) Thi hành luật ngày làm 8 giờ” [50, tr 1 – 2]

Các nhiệm vụ chiến lược đó bao hàm cả nội dung của cách mạng dântộc dân chủ và nội dung cách mạng xã hội chủ nghĩa Song nổi bật là nhiệm

vụ chống đế quốc Pháp và tay sai của chúng, giành độc lập, tự do, dân chủcho toàn thể dân tộc Có thể nói, trong tư tưởng của Người độc lập dân tộc làmục tiêu trước hết, là giai đoạn đầu trong tiến trình cách mạng dân chủ nhândân

Theo Hồ Chí Minh, cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân tiến lên chủnghĩa xã hội có quan hệ mật thiết với nhau, ảnh hưởng và thúc đẩy lẫn nhau,cuộc vận động trước thành công làm tiền đề cho cuộc vận động sau thắng lợi.

Đó là cuộc vận động giải phóng dân tộc về mặt chính trị và cuộc vận độnggiải phóng dân tộc về mặt kinh tế Tiến hành kết hợp chặt chẽ hai cuộc vậnđộng cách mạng ấy chính là sự kết hợp giữa giải phóng dân tộc với giải phónggiai cấp và giải phóng con người trong xã hội Việt Nam

Mặc dù các quan điểm của Hồ Chí Minh về đường lối cách mạng giải

phóng dân tộc nêu trong Cương lĩnh là hoàn toàn đúng đắn, song sau hội nghị

hợp nhất (6 – 1 - 1930), Quốc tế cộng sản lại coi các quan điểm của Hồ Chí

Minh nêu trong Cương lĩnh đầu tiên của Đảng là phạm sai lầm “hữu khuynh”,

“dân tộc chủ nghĩa”, vì vậy dưới sự chỉ đạo của Quốc tế cộng sản, tổng Bí thư

Trần Phú đã dự thảo “Luận cương chính trị”, theo quan điểm của Đại hội VI

Quốc tế cộng sản Hội nghị trung ương họp ở (Hương Cảng – Trung Quốc)

tháng 10 -1930 đã thông qua dự án “Luận cương chính trị” của Đảng Cộng sản Đông Dương Nghị quyết cũng đã phê phán Chánh cương vắn tắt, Sách lược vắn tắt là “phạm sai lầm chính trị”, “sai lầm về việc tổ chức Đảng”, và

“sai lầm về điều lệ và tên Đảng” Từ những sai lầm đó, hội nghị đi đến nghịquyết: thủ tiêu Chánh cương, Sách lược và điều lệ cũ… bỏ tên “Việt NamCộng sản Đảng” mà lấy tên “Đông Dương Cộng sản Đảng”… Đem án nghịquyết của Quốc tế, chánh sách và kế hoạch của Đảng mà thảo luận cho khắptrong Đảng, lấy đó làm căn bổn và chỉnh đốn nội bộ, làm cho Đảng bônsơvíchhóa [19, tr 35 – 36]

Về tính chất và nhiệm vụ cách mạng Đông Dương, Luận cương chínhtrị đã chỉ rõ: “Trong lúc đầu, cuộc cách mạng Đông Dương sẽ là một cuộccách mạng tư sản dân quyền, cách mạng chưa có thể trực tiếp giải quyết đượcnhững vấn đề tổ chức xã hội chủ nghĩa; sức kinh tế trong xứ còn rất yếu, các

di tích phong kiến còn nhiều, sức mạnh giai cấp tương đương chưa mạnh về phía

vô sản, vả lại còn bị đế quốc chủ nghĩa áp bức Vì những điều kiện ấy cho nênthời kỳ bây giờ cách mạng chỉ có tánh chất thổ địa và phản đế” [13, tr 93]

Vềnhiệm vụ của cách mạng Đông Dương, Luận cương chính trị chỉ rõ:

“Sự cốt yếu của tư sản dân quyền cách mạng thì một mặt là phải tranh đấu đểđánh đổ các di tích phong kiến, đánh đổ các cách bóc lột theo lối tiền tư bổn

và để thực hành thổ địa cách mạng cho triệt để, một mặt nữa là tranh đấu đểđánh đổ đế quốc chủ nghĩa Pháp, làm cho Đông Dương hoàn toàn độc lập.Hai mặt tranh đấu có liên lạc mật thiết với nhau, vì có đánh đổ đế quốc chủnghĩa mới phá được cái giai cấp địa chủ và làm cách mạng thổ địa được thắnglợi; mà có phá tan chế độ phong kiến thì mới đánh đổ được đế quốc chủnghĩa Muốn thực hành những điều cốt yếu ấy thì phải dựng lên chánh quyềnXôviết công nông”[13, tr 94]

Như vậy là trên một số quan điểm về cách mạng Đông Dương, giữa Hồ

Chí Minh và Quốc tế cộng sản, cũng như giữa Cương lĩnh đầu tiên của Đảng với Luậncương chính trị và Án nghị quyết hội nghị trung ương Đảng Cộng sản Đông Dương tháng 10 – 1930 có những khác biệt Trong Cương lĩnh do

Hồ Chí Minh soạn thảo thì đề cao yếu tố dân tộc và khẳng định mục đíchtrước tiên là độc lập dân tộc Còn quan điểm của Quốc tế cộng sản cũng như

của Đảng Cộng sản Đông Dương trong Luận cương thì đề cao yếu tố giai cấp đấu tranh và nêu khẩu hiệu người cày có ruộng, Luận cương đã không thấy

được mâu thuẫn chủ yếu của xã hội Việt Nam lúc bấy giờ là mâu thuẫn giữamột bên là đế quốc thực dân và tay sai với một bên là toàn thể dân tộc ViệtNam, chưa xác định được nhiệm vụ chủ yếu của cách mạng Việt Nam là

nhiệm vụ chống đế quốc và tay sai giành độc lập dân tộc Nói cách khác Luận cương chưa phân tích làm rõ tính chất và đặc điểm của cách mạng ở một nước

thuộc địa trong đó yếu tố dân tộc là yếu tố cơ bản quyết định tính độc đáo của

nó Vì vậy, chính những điều mà Quốc tế cộng sản đã phê phán quan điểmcủa Hồ Chí Minh là “hữu khuynh”, “dân tộc chủ nghĩa” lại chính là nhữngsáng tạo của Hồ Chí Minh, thể hiện sự vận dụng, phát triển sáng tạo chủ nghĩaMác – Lênin vào thực tiễn Việt Nam, và chính thực tiễn lịch sử đã chứngminh quan điểm của Hồ Chí Minh là đúng đắn.

Đầu năm 1941, sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước Hồ Chí Minh vềnước chủ trì hội nghị trung ương Đảng lần thứ tám, Hội nghị đã chỉ rõ:

“Trong lúc này quyền lợi của bộ phận, của giai cấp phải đặt dưới sự sinh tử,tồn vong của quốc gia của dân tộc Trong lúc này nếu không giải quyết đượcvấn đề dân tộc giải phóng, không đòi được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc,thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc còn chịu mãi kiếp ngựa trâu, màquyền lợi của bộ phận, giai cấp đến vạn năm cũng không đòi lại được” [15, tr

113] Vì vậy, “cuộc cách mạng Đông Dương hiện tại không phải là cuộc cách

mạng tư sản dân quyền, cuộc cách phải giải quyết hai vấn đề: phản đế và điềnđịa nữa, mà là cuộc cách mạng chỉ phải giải quyết một vấn đề cần kíp “dântộc giải phóng”, vậy thì cuộc cách mạng Đông Dương trong giai đoạn hiện tại

là một cuộc cách mạng dân tộc giải phóng” [15, tr 119] Sự “thay đổi chiếnlược” quan trọng của Đảng chuyển từ đường lối cách mạng tư sản dân quyền

có tính chất phản đế và điền địa sang cách mạng giải phóng dân tộc chỉ giảiquyết một vấn đề cần kíp là phản đế là một bước tiến quan trọng trong đổimới tư duy chính trị của Đảng, và đó cũng là sự trở lại tư tưởng Hồ Chí Minh

về đường lối cách mạng giải phóng dân tộc được thể hiện trong Cương lĩnh đầu tiên của Đảng.

Tại Pác Bó, Hồ Chí Minh viết Kính cáo đồng bào, Người chỉ rõ: “Trong lúc này quyền lợi dân tộc giải phóng cao hơn hết thảy Chúng ta phải đoàn kết

lại đánh đổ bọn đế quốc và bọn Việt gian đặng cứu giống nòi ra khỏi nước sôilửa nóng” [50, tr 230]

Ngày 19 – 5 – 1941, Người chỉ đạo thành lập mặt trận Việt Minh, ra báoViệt Nam độc lập, thảo mười chính sách của Việt Minh:

“Việt Nam độc lập đồng minh

Có bản Chương trình đánh Nhật, đánh Tây

Quyết làm cho nước non này,

Cờ treo độc lập, nền xây bình quyền” [50, tr 242]

Hồ Chí Minh đã đúc kết ý chí đấu tranh cho độc lập tự do của nhân dân tatrong một câu nói bất hủ “Dù có phải đốt cháy cả dãy trường sơn cũng phải kiênquyết giành cho được độc lập”

Thắng lợi của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, khai sinh ra nước ViệtNam Dân chủ Cộng hòa, mở ra kỷ nguyên độc lập tự do của dân tộc ViệtNam, được ghi lại trên trang sử bằng một văn kiện quan trọng, có ý nghĩa

quốc tế và thời đại – bản Tuyên ngôn Độc lập do Hồ Chí Minh soạn và đọc

ngày 2 – 9 – 1945 tại Hà Nội, trong đó khẳng định những nguyên tắc về độclập dân tộc, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, gắn liền quyền dân tộc và quyền

cơ bản của con người

Mở đầu Tuyên ngôn Độc lập, Người đã khéo vận dụng ngay những tinh

hoa của các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng con người trên mộtthế kỷ rưỡi trước đây làm cơ sở cho những điều kết luận mới của mình Điều

đó để lại dấu ấn đậm nét ngay trong những dòng đầu của bản Tuyên ngôn,trong đó nổi bật là tiêu chí Độc lập – Tự do – Hạnh phúc của nhà nước ViệtNam Dân chủ Cộng hòa

Tuyên ngôn Độc lập của nước Việt Nam mới được thừa nhận là Tuyên

ngôn bất hủ về quyền lựa chọn con đường độc lập, tự do của mỗi dân tộc, củadân tộc Việt Nam; về quyền dân tộc tự quyết và các quyền cơ bản của conngười mà tất cả các dân tộc trên phạm vi toàn thế giới, cũng như dân tộc ViệtNam, toàn thể nhân dân Việt Nam đều có quyền được hưởng