Tìm hiểu hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông

34% học sinh bịbắt nạt, trong đó học sinh nam bị bắt nạt nhiều hơn học sinh nữ.Nghiên cứu của Storch năm 2005 với đề tài “Nạn nhân bắt nạt và lo âu xã hội ở thanh thiếu niên: một viễn cả

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-NGUYỄN THỊ NGA

TÌM HIỂU HIỆN TƯỢNG BỊ BẮT NẠT Ở HỌC SINH PHỔ

THÔNG

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 60 21 80

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÀNH TÂM LÝ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hằng

Hà Nội - 2011

có nhiều bài báo trên các trang web điện tử đề cập đến vấn đề này như:vnexpress.net; dantri.com.vn với các trường hợp: tháng 3 năm 2009, emP.M.V., nam, là một học sinh khuyết tật, đang học lớp 7 tại trường THCSX.L., Hà Nội, liên tục bị bạn bè làm nhục hội đồng như đánh, trêu chọc tháiquá, gây tổn thương cơ thể… khiến em bỏ học, sợ đến trường Tháng 4 năm

2009, em L.T.N.N., nữ, học lớp 8 THCS Thủy Phương, Thừa Thiên Huế, bịbạn bè đánh tập thể khiến em lo sợ và hoảng loạn Đau lòng hơn, trường hợp

em T.M.T., nam, PTCS P.H., lớp 9, Củ Chi, do bị một bạn đánh, hành hung,

đã đâm bạn khiến bạn đó tử vong và T.M.T bị phạt 5 năm tù Hơn nữa trongthời gian gần đây, dư luận hết sức đau lòng và phẫn nộ trước những trườnghợp các bạn học sinh đánh tập thể và lột áo của nữ sinh Dân trí

(dantri.com.vn) ngày 01/04/2009 có bài viết “Bị đánh tập thể, một nữ sinh

ngất xỉu”, ngày 12/03/2010 có bài viết: “Thêm một clip học sinh bị bạn hành hung dã man”, “Sốc với clip nữ sinh đánh đập xé áo bạn trên phố”; đặc biệt,

ngày 06 tháng 03 năm 2011 trên vietnamnet.vn có tin bài “Lộ clip tụt quần

bạn giữa sân trường”

Có thể nhận thấy rằng, vấn đề học sinh bắt nạt nhau đã rung nhiều hồichuông báo động trong xã hội Điều đặc biệt là, những học sinh này đều đang

ở trong độ tuổi thanh thiếu niên - độ tuổi mà các em đang hình thành và pháttriển nhân cách Vấn đề bắt nạt đã để lại hậu quả nặng nề cho cả những họcsinh bắt nạt và những học sinh bị bắt nạt Tuy nhiên, đến thời điểm này chưa

có nhiều nghiên cứu thật sự nghiêm túc về vấn đề này Cho đến thời điểm

cạnh đó, vấn đề này đã được sinh viên của Đại học Giáo dục - Đại học Quốc

gia Hà nội đề cập đến trong báo cáo khoa học “Quan hệ giữa hiện tượng bị

bắt nạt và nhận thức bản thân ở học sinh” (Phạm Thị Ánh, Nguyễn Thị Si,

2010) Tuy nhiên, trong khuôn khổ báo cáo khoa học này, hai tác giả tập trung

đi sâu tìm hiểu mối quan hệ giữa hiện tượng bị bắt nạt và tự nhận thức bảnthân của học sinh

Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài:

“Tìm hiểu hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông”

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

luận có liên quan đến đề tài

học sinh phổ thông và những vấn đề liên quan đến hiện tượng này

1 Giảng viên đại học Giáo dục, nghiên cứu sinh tại đại học Vanderbilt, Mỹ

2Trần Văn Công, Bahr Weiss, David Cole Bị bắt nạt bởi bạn cùng lứa và mối liên hệ tới nhận thức

- Đưa ra một số kiến nghị nhằm giảm thiểu vấn đề bị bắt nạt ở học sinh phổ thông.

4 Đối tượng nghiên cứu

Hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông

5 Khách thể và địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu trên học sinh khối lớp 4, 5 của trường tiểu học Tiền Tiến Thanh Hà - Hải Dương, học sinh của trường trung học cơ sở (THCS) TiềnTiến - Thanh Hà - Hải Dương và học sinh của trường trung học phổ thông(THPT) bán công Thanh Bình - Thanh Hà - Hải Dương

-6 Thời gian nghiên cứu

Từ tháng 11 năm 2009 đến tháng 08 năm 2011

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Phương pháp phân tích tài liệu

Phương pháp phân tích tài liệu: tìm hiểu những nghiên cứu và số liệu

sẵn có từ các bài báo khoa học, các luận văn, luận án, các trang web của các

tổ chức y tế, các viện nghiên cứu và các trường đại học Qua đó, làm nổi bậtcác vấn đề có liên quan đến đề tài: khái niệm công cụ, các hình thức bị bắtnạt, đặc điểm, nguyên nhân, cách thức ứng xử của học sinh khi bị bắt nạt

7.2 Thang đo bị bắt nạt

Chúng tôi sử dụng thang đo bị bắt nạt của Mynard và Joseph (2000) đểxác định được hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh: các hình thức bị bắt nạt, mức

độ học sinh bị bắt nạt

7.3 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Ngoài thang đo bị bắt nạt, chúng tôi cũng thiết kế một bảng hỏi để tìmhiểu các vấn đề liên quan đến hiện tượng bị bắt nạt như: nguyên nhân bị bắtnạt, cảm xúc của học sinh khi bị bắt nạt, đối tượng bắt nạt, cách thức ứng phócủa học sinh khi bị bắt nạt

7.4 Phương pháp hỏi chuyện lâm sàng

Phương pháp này được sử dụng nhằm tìm hiểu những thông tin sâu hơn

và rộng hơn về hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh: nguyên nhân, cường độ, tầnsuất, những biểu hiện, ý nghĩ, cảm xúc, cách ứng xử, giải quyết…của học sinh

bị bắt nạt

7.5 Phương pháp nghiên cứu trường hợp

Phương pháp này nhằm làm sáng tỏ chân dung học sinh bị bắt nạt Qua

đó, chúng tôi muốn làm sáng tỏ hơn về hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổthông

7.6 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Chúng tôi sử dụng phầm mềm SPSS 16.0 để thống kê và xử lý số liệu.Qua đó vấn đề nghiên cứu sẽ làm sáng tỏ

8 Giả thuyết nghiên cứu

thức khác nhau

hiện tượng bị bắt nạt theo cấp học, giới tính…của học sinh

bao gồm cả những cách thức ứng xử tiêu cực

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Tổng quan nghiên cứu về hiện tƣợng bị bắt nạt

1.1.1 Tình hình nghiên cứu về hiện tượng bị bắt nạt ở nước ngoài

Trên thế giới, hiện tượng bắt nạt và bị bắt nạt đã được nghiên cứu từkhá lâu Ngay từ thập niên 70, Dan Olweus, một nhà khoa học Na Uy đã cónghiên cứu đầu tiên về vấn đề này Những nghiên cứu gần đây càng cho thấy

sự phức tạp và mối nguy hại của những hành vi bắt nạt ở tuổi học trò Bắt nạt

có thể bao gồm ít nhất ba đặc điểm (1) Cố ý gây hại cho người bị bắt nạt; (2)Hành vi được lặp đi lặp lại, vì thế nên thường làm cho nạn nhân sợ sệt và lolắng thường xuyên; (3) Và luôn có sự chênh lệch về quyền lực Kẻ bắt nạtthường to lớn hơn, đông hơn về số lượng, khéo léo nhanh nhẹn hơn, học giỏihơn, đến từ gia đình giàu có thế lực hơn

Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều nghiên cứu liên quan đến hiện tượng

bị bắt nạt Sau đây, chúng tôi xin trích dẫn một số đề tài trên thế giới nêu lênthực trạng hiện tượng bị bắt nạt

“Nạn nhân bắt nạt, tự đánh giá bản thân và lo âu ở học sinh tiểu học” trên

279 học sinh lớp 6, lớp 7, lớp 8, trong đó học sinh nam chiếm 47%, học sinh

nữ chiếm 53% Nghiên cứu này đã chỉ ra rằng 75/279 chiếm 27.7% học sinh

bị bắt nạt Trong đó, học sinh nam bị bắt nạt chiếm 55% (n=41) và nữ chiếm45% (n=34) (Amie E Green và Thomas H Ollendick, 2002)

Một nghiên cứu khác có tên: “Mối quan hệ giữa hiện tượng bắt nạt và

lo âu xã hội với sự cô đơn ở thanh thiếu niên” được tiến hành bởi Eric A.

Storch và Marla R Brassard ở trường đại học Columbia và Carrie L

Masia-3 Ông Thomas H Ollendick làm việc tại trung tâm nghiên cứu về trẻ em, khoa Tâm lý học, viện nghiên cứu bách khoa Virginia và đại học của Mỹ

Warner ở trung tâm nghiên cứu trẻ em ở đại học NewYork vào năm 2003.Nghiên cứu này được triển khai trên 383 học sinh đang học lớp 10 và lớp 11của trường Northeastern Kết quả nghiên cứu cho thấy 27 34% học sinh bịbắt nạt, trong đó học sinh nam bị bắt nạt nhiều hơn học sinh nữ.

Nghiên cứu của Storch năm 2005 với đề tài “Nạn nhân bắt nạt và lo âu

xã hội ở thanh thiếu niên: một viễn cảnh nghiên cứu” đã chỉ ra rằng có

khoảng 22,6% trẻ mẫu giáo bị bắt nạt từ mức độ trung bình đến nghiêm trọng,

khoảng 10% trẻ từ 8 đến 12 được bạn cùng lớp xem là “nạn nhân thường

xuyên” của bắt nạt (Brock, 2005).

Bắt nạt không chỉ gây hậu quả xấu cho nạn nhân trong thời điểm bị bắtnạt (Claghan & Joseph, 1995; Olweus, 1993, 1997; Rigby, 1998; Slee, 1996),

mà còn gây hậu quả về mặt phát triển cảm xúc sau này của trẻ (Kochenderfer

& Ladd, 1996; Olweus, 2001) Hiện tượng bị bắt nạt có thể khiến môi trườnghọc đường kém thân thiện, thậm chí kém an toàn cho học sinh Bắt nạt cũng

có thể có những hậu quả lâu dài, cho cả nạn nhân (học sinh bị bắt nạt) và thủphạm (học sinh đi bắt nạt)

cứu “Bắt nạt và bị bắt nạt: nguyên nhân có liên quan đến cả gia đình và

trường học” trên 610 khách thể gồm phụ huynh và con của họ trong độ tuổi từ

9-12 Kết luận chính của đề tài chỉ ra rằng cả hai hệ thống gia đình và nhàtrường có thể cùng nhau gây lên hầu hết những ảnh hưởng đến cách thức canthiệp đối với vấn đề bắt nạt (Eliza Ahmed và Valerie Braithwaite, 2004)

Như vậy, chúng ta nhận thấy, đã có những nghiên cứu khá sớm về hiệntượng bắt nạt và bị bắt nạt Những nghiên cứu này tập trung làm sáng tỏ cácvấn đề của hiện tượng này như: đặc điểm của hiện tượng bắt nạt, tỷ lệ bắt nạttheo giới, hậu quả của hiện tượng bị bắt nạt…Không chỉ dừng lại ở đó, các

nghiên cứu trên thế giới còn nghiên cứu mối liên hệ giữa hiện tượng bắt nạtvới các yếu tố trầm cảm, lo âu, sự cô đơn…Kết quả của những nghiên cứunày đã làm sáng tỏ hơn hiện tượng bắt nạt và bị bắt nạt cũng như góp phầnlàm giảm hiện tượng này.

1.1.2 Một vài nét về tình hình nghiên cứu hiện tượng bị bắt nạt ở Việt Nam

Trong cuộc đời, mỗi người đều ít nhất bị bắt nạt một lần Hiện tượngbắt nạt ngày càng trở thành vấn đề nghiêm trọng và được toàn xã hội quantâm Trên thế giới, hiện tượng này đã được đề cập rất nhiều trong các báo cáo,nghiên cứu khoa học Hiện nay, ở Việt Nam, vấn đề này cũng được quan tâmđến rất nhiều và được thể hiện qua việc hàng hoạt các sự kiện liên quan đếnvấn đề bị bắt nạt được báo chí và dư luận quan tâm Ngày 30 tháng 07 năm

2009, trên vnexpress.net có đưa tin “Học sinh lớp 7 trường trung học cơ sở

Xuân La - Hà Nội thường xuyên bị các bạn kéo vào nhà vệ sinh đánh đập, lột quần áo, lôi đi khắp hành lang” Trên báo dantri.com đưa tin vì mâu thuẫn,

một học sinh nữ ở Huế hai lần bị bạn kéo vào nhà vệ sinh dùng giầy cao gótnện vào mặt Khi bị cảnh cáo, học sinh này đã kéo các bạn ở trường khác đếnđánh làm học sinh nữ này bị ngất xỉu (dantri.com, ngày 01.04.2009)

Ngoài hai trường hợp ở trên, còn rất nhiều các bài báo nêu lên hiệntượng bắt nạt ở học sinh Hiện tượng này ngày càng nghiêm trọng và hết sứcphẫn nộ Trước thực tế đó, Bộ giáo dục đã yêu cầu các Sở báo cáo về bạo lựchọc đường Trên báo Dân trí, thứ trưởng Bộ giáo dục đào tạo Nguyễn Thị

Nghĩa phát biểu rằng: “Khi xem clip nữ học sinh đánh nhau trên báo Dân trí

tôi thực sự rất choáng và thấy quá ghê sợ với hình ảnh phản giáo dục này… Tôi rất sốt ruột và đã yêu cầu Vụ Công tác Học sinh- Sinh viên chỉ đạo Sở GD-ĐT Hà Nội cần điều tra ngay xem ở trường nào và nhờ công an vào cuộc”.

Trên các báo, ngoài việc đưa tin về sự việc học sinh bắt nạt nhau, chúngtôi cũng nhận thấy, bắt đầu rải rác có những bài báo viết về hiện tượng này.

bắt nạt do tác giả Ngô Thu Hiền biên dịch từ tài liệu của Family Resouce.Trong bài viết này, tác giả nêu lên một số cách thức giúp cha mẹ cần phải ứng

xử khi con mình bị bắt nạt Một số cách thức mà bài báo này nêu lên như: tìmkiếm sự giúp đỡ của giáo viên hoặc nhà tâm lý học học đường; không khuyếnkhích con tấn công lại khi bị bạn bắt nạt; giúp con thực tập những gì sẽ nóivới kẻ bắt nạt; giúp con trở thành người quả quyết; khuyên con nên đi cùng

viết mang tên “hiệp hội chống bắt nạt quốc tế khuyên phụ huynh 5 điều” Trong bài biết này, tác giả nêu lên một số vấn đề như: hành vi bắt nạt là gì?

Những dấu hiệu nhận biết con mình đang liên quan đến hành vi bắt nạt,nguyên nhân khiến trẻ con bắt nạt nhau, hậu quả do hành vi bắt nạt gây ra và

chốn học đường” trên trang wed drdvietnam.com Trong bài viết tác giả nêu

lên hậu quả, nguyên nhân và những dạng nạn nhân của hiện tượng bị bắt nạt.Tác giả cũng lý giải nguyên nhân vì sao những đứa trẻ bị bắt nạt lại lựa chọncách thức im lặng cũng như đưa ra lời khuyên cho các bậc cha mẹ nên làm gìkhi con mình bị bắt nạt

Không chỉ dừng lại ở đó, hiện nay ở Việt Nam đã có những bài báo,nghiên cứu khoa học phân tích sâu sắc về hiện tượng bị bắt nạt Tạp chí Tâm

lý học số 11 tháng 11 năm 2009 có đăng bài viết “Bị bắt nạt bởi bạn cùng lứa

và mối liên hệ với nhận thức bản thân, trầm cảm ở học sinh phổ thông” của

5 http://kynangsong.xitrum.net/giadinh/146.html

6 khuyen-phu-

http://www.vietnamnet.vn/giaoduc/201003/Hiep-hoi-chong-bat-nat-quoc-te-huynh-5-dieu-899017/

tác giả Trần Văn Công và Bahr Weiss, David Cole (2009) Nghiên cứu nàyđược thực hiện trên 400 học sinh ở một trường tiểu học nông thôn và mộttrường trung học ở trung tâm bang Tennessee, Mỹ, trong đó 100 học sinh lớp

3, 96 học sinh lớp 4, 100 học sinh lớp 5 và 104 trẻ lớp 6 Nghiên cứu này đãchỉ ra rằng 25.5% trẻ thường xuyên bị ít nhất một hình thức bắt nạt ẩn/quan hệnhư bị nói xấu, tung tin đồn; 10.75% trẻ thường xuyên bị ít nhất một hìnhthức bắt nạt ngoài/cơ thể như đấm, đá, đánh 28.75% trẻ thường xuyên bị ítnhất một hình thức bắt nạt nào đó ở bắt nạt ẩn/quan hệ hoặc bắt nạt ngoài/cơthể; 7.25% trẻ thường xuyên bị bắt nạt cả ẩn/quan hệ và ngoài/cơ thể, ít nhấtmột hình thức bắt nạt ở mỗi loại Nếu tính cả hai hình thức bị bắt nạt, tỉ lệ sẽ

là 28.75% Như vậy, cứ khoảng 3 em học sinh thì có 1 em bị ít nhất một hình

thức bắt nạt nào đó Nghiên cứu này cũng chỉ rõ nữ giới bị bắt nạt ẩn/quan hệ

nhiều hơn nam và bị bắt nạt ngoài/cơ thể ít hơn nam Nói cách khác, nam bị bắt nạt về mặt cơ thể, bạo lực nhiều hơn nữ và ít bị bắt nạt hơn về mặt lời nói, quan hệ (Trần Văn Công, Bahr Weiss, David Cole, 2009)

Một nghiên cứu khác về hiện tượng bị bắt nạt đã được thực hiện bởi hai

tác giả Phạm Thị Ánh, Nguyễn Thị Si với đề tài “Quan hệ giữa hiện tượng bị

bắt nạt và nhận thức bản thân ở học sinh phổ thông” Nghiên cứu này được

thực hiện trên 161 học sinh từ 3 trường Tiểu học và 1 trường trung học cơ sởthuộc các tỉnh: Bắc Ninh, Bắc Giang và Hà Nội Nghiên cứu này đã đưa ra kết

luận: “Tỉ lệ trẻ bị bắt nạt là đáng báo động: trong số 100 trẻ thì có 38 trẻ

(hơn 1/3) thường xuyên hoặc luôn luôn bị ít nhất một hình thức bắt nạt Phổ biến nhất là bắt nạt về các mối quan hệ như bêu xấu, làm bạn bè xa lánh”

Như vậy, chúng ta nhận thấy, ở Việt Nam, hiện nay đã có những bài viết

về hiện tượng bị bắt nạt và bước đầu đã có những nghiên cứu khoa học vềhiện tượng này Tuy nhiên, những tài liệu này đều là những bài viết tổng hợphoặc được biên dịch từ tài liệu nước ngoài, hoặc là nghiên cứu viết bằng tiếng

việt nhưng thực hiện trên khách thể nước ngoài Cho đến thời điểm hiện nay,mới chỉ có một nghiên cứu khoa học của sinh viên về mối quan hệ giữa hiệntượng bị bắt nạt và nhận thức bản thân của học sinh và chưa có một nghiêncứu chính thức nào về hiện tượng bị bắt nạt ở học sinh phổ thông Hơn nữa,

có thể nhận thấy hiện tượng bắt nạt và bị bắt nạt mới chỉ được đề cập rải rác ởcác báo, những công trình nghiên cứu khoa học về hiện tượng này hầu nhưchưa có Trong khi đó, đây là một hiện tượng khá phổ biến ở học sinh ViệtNam Các nhà khoa học cần làm rõ một số khía cạnh như: tỷ lệ học sinh bị bắtnạt, các hình thức bị bắt nạt, địa điểm, nguyên nhân, hậu quả của việc bị bắtnạt, mối liên hệ giữa việc bị bắt nạt với yếu tố giới, cấp học, học lực…

1.2 Một số vấn đề lý luận

1.2.1 Khái niệm bắt nạt và người bắt nạt

Theo Từ điển Tiếng Việt của Hoàng Phê, bắt nạt được hiểu là cậy thế,cậy quyền dọa dẫm để làm cho phải sợ, ví dụ như bắt nạt trẻ con, ma mới bắtnạt ma cũ (Hoàng Phê, 2001)

nhiều quan niệm cũng như cách hiểu khác nhau về vấn đề này

Tác giả Banks (1997) cho rằng bắt nạt bao gồm những hành vi trực tiếpnhư trêu chọc, chửi mắng, đe dọa, đánh, và chiếm đồ của nạn nhân bị bắt nạt

Theo Ahmad & Smith (1994) và Smith & Sharp (1994) học sinh namthường liên quan tới các hình thức bắt nạt trực tiếp Ngược lại, học sinh nữthường liên quan tới các hình thức gián tiếp, tập trung vào việc làm tổn hạiquan hệ của nạn nhân với bạn bè khác qua phát tán tin đồn và cô lập nạn

nhân Cụ thể hơn là những hành vi nói xấu sau lưng, “buôn dưa lê bán dưa

chuột”, hướng người khác có cùng cái nhìn đố kị và tiêu cực về phía đối

phương, làm cho đối phương bị mọi người ghét, ác cảm, không chơi cùng

Batsche & Knoff và Olweus (1994) cho rằng thành tố then chốt của bắtnạt, kể cả trực tiếp hay gián tiếp, là những hăm dọa về cơ thể và tâm lý xuấthiện lặp lại có thể tạo ra những mẫu hành vi quấy rầy và lạm dụng nạn nhân.

Rigby (1998) cho rằng bắt nạt là bất cứ hành vi nào có ý định làm tổnthương người khác về cơ thể hay cảm xúc Nó bao gồm không chỉ nhữnghành động nhìn thấy được như đấm, đá, gọi tên và trêu chọc mà còn phát tántin đồn, chế nhạo các khuyết tật về cơ thể, giễu cợt về sắc tộc, ngăn không chochơi với nhóm bạn, làm nhục, hoặc kể cho người khác chuyện mà nạn nhânmuốn giấu (Salmon, James, Cassidy & Javolyoes, 2000) Bắt nạt xuất hiện khimột học sinh ngoan cố và lặp lại việc thể hiện sức mạnh đối với người khác

với mục đích thù địch và có ý làm hại (Lumsden, 2002) Thuật ngữ "bắt nạt"

chứa đựng một diện rộng các hành vi cơ thể và lời nói theo cách gây hấn hoặcchống đối xã hội Bắt nạt có thể bao gồm sỉ nhục, trêu chọc, lạm dụng về từngữ hay cơ thể, đe dọa, làm nhục, quấy rầy và tấn công

Các nghiên cứu trước đây thường tập trung vào bắt nạt bên ngoài/cơ thể,thường nhấn mạnh hành vi của nam giới Gần đây các nghiên cứu mở rộng ra vàbao gồm cả bắt nạt ẩn/quan hệ, có lẽ là toàn diện hơn trong việc mô tả bắt nạtmục tiêu cả ở nữ và nam (Crick và cộng sự, 1999) Bắt nạt bên ngoài/cơ thể xuấthiện khi một đứa trẻ bị làm hại hay điều khiển bởi các đe dọa và tổn hại cơ thể(Crick & Bigbee, 1998) Bắt nạt ẩn/quan hệ là hành vi có mục đích làm hại cácmối quan hệ bạn bè, phá vỡ tình bạn, và làm phát tán tin đồn xấu (Crick &Bigbee, 1998; Grotpeter & Crick, 1996; Hawker & Boulton, 2000)

Như vậy, theo chúng tôi, có thể hiểu “Bắt nạt là bất cứ hành vi hay lời nói

nào đó lặp đi lặp lại cố tình gây tổn thương đến cơ thể hoặc tâm lý của người khác.

Khái niệm bắt nạt với khái niệm bạo lực và gây hấn có mối liên quanrất chặt chẽ với nhau, có nghĩa là đều muốn nói đến những hành vi và lời nóinào đó lặp đi lặp lại cố tình gây tổn thương đến cơ thể hoặc tâm lý người

khác Tuy nhiên, những khái niệm trên không phải là một, với khái niệm bắtnạt thường được sử dụng với lứa tuổi học sinh Còn đối với khái niệm bạohành và gây hấn có thể dùng ở mọi đối tượng Hơn nữa, những khái niệm này

có sự khác nhau về cách phân loại và mức độ

Ngoài ra, chúng ta có thể hiểu “người bắt nạt là cá nhân hoặc nhóm

người cố tình sử dụng lời nói hoặc hành vi nào đó lặp đi lặp lại nhằm gây tổn thương đến cơ thể hoặc tâm lý của người khác.

Đặc điểm của hành vi bắt nạt

Tìm hiểu đặc điểm của hành vi bắt nạt, chúng tôi xin tập trung vào một

số đặc điểm sau:

Thứ nhất là về độ tuổi: hành vi bắt nạt dường như có xu hướng thay đổi

theo độ tuổi (Olweus, 1991; Perry và cộng sự, 1988; Rivers và Smith, 1994;Whitney và Smith, 1993) Hiện tượng bắt nạt phổ biến ở trẻ em từ tiểu họcđến THPT Tuy nhiên, hiện tượng này cũng có ở trẻ mẫu giáo nhưng ít phổbiến hơn Tỷ lệ về giới tính ở các dạng bắt nạt đều phù hợp cho cả trường Tiểuhọc và THCS (Rivers và Smith, 1994) Các nhà nghiên cứu như Perry và cộng

sự (1988) cho rằng có hai loại bắt nạt là bắt nạt thể chất và bắt nạt lời nói.Ông cũng chỉ ra rằng bắt nạt trực tiếp về mặt thể chất giảm đi theo độ tuổi; tuynhiên bắt nạt lời nói không giảm mà còn tăng lên ở mọi độ tuổi Nhưng cácbáo cáo đã chỉ ra rằng bắt nạt giảm đi theo độ tuổi, tức là trẻ càng lớn thì càng

ít bị bắt nạt Genta và cộng sự (1996) chỉ ra rằng tỷ lệ bắt nạt giảm đi theo độtuổi ở tất cả các dạng bắt nạt: bắt nạt thể chất, bắt nạt lời nói trực tiếp và bắtnạt gián tiếp

Thứ hai về giới tính: các nghiên cứu đều khẳng định bắt nạt có ở cả

nam và nữ Tuy nhiên, ở nữ giới thì phổ biến về hình thức bắt nạt về lời nói,trong khi đó, ở nam giới thì lại bắt nạt về thể chất nhiều hơn Điều đó có nghĩa

là, học sinh nam có xu hướng xử dụng những hành vi bạo lực như: đấm,

đá, đẩy…làm người khác bị thương về mặt thể chất Trong khi đó, nữ giới lại

có xu hướng làm tổn thương người khác bằng lời nói

Thứ ba là về hành vi: các nghiên cứu chỉ ra rằng những nhóm học sinh

bắt nạt thường có xu hướng quấy rối và sử dụng những kiểu bạo lực khác đểdành vị thế xã hội đối với những nhóm bạn cùng trang lứa và sự thừa nhậncủa nhóm (Baldry, 1998) Sự đồng tình của những người bạn cùng trang lứacho những hành vi bắt nạt có ý nghĩa như là dấu hiệu bắt đầu cho những cuộcchiến và phá vỡ lớp học (Boulton& Smith, 1994) Menesini, Melan vàPignatti (2000) đã quan sát sự tương tác giữa những học sinh bắt nạt vớinhững học sinh bị bắt nạt và quyền lực trong các trò chơi liên quan đến sựcạnh tranh và sự hợp tác Các nhà nghiên cứu quan sát thấy rằng những đứatrẻ bắt nạt có xu hướng chỉ huy nhiều hơn những đứa trẻ bị bắt nạt, đồng thờichúng cũng có cảm giác tự mãn nhiều hơn Một điều thú vị nữa là, Menesini

và cộng sự (2000) đã phát hiện ra rằng những đứa trẻ bắt nạt không biểu lộnhững hành vi hung tính; đúng hơn là những hành vi hung tính hầu như thểhiện rất ít trong suốt trò chơi Byrne (1994) đã nêu lên rằng những đứa trẻ bắtnạt có xu hướng bốc đồng hơn những đứa trẻ bị bắt nạt và chúng không ý thứcđược về những chuẩn mực xã hội

Thứ tư là về gia đình: nghiên cứu của Bowers, Smith và Binney năm

1992 cũng như nghiên cứu của Berdondini và Smith năm 1996 đã chỉ ranhững đứa trẻ bắt nạt thường sống trong gia đình thường thiếu vắng sự có mặtcủa người bố Những đứa trẻ này, cả nam và nữ, chúng có khuynh hướng ítđược khuyến khích, ủng hộ trong gia đình của mình (Bower và cộng sự,1992) Mức độ giao tiếp thấp có xu hướng tương quan với mức độ bắt nạt cao

nữ ở cùng một độ tuổi (Rigby, 1994) Hơn nữa, Rigby đã chỉ ra rằng nhữngđứa trẻ bắt nạt có nhiều khả năng được sinh ra ở những gia đình mà ít có sự

quan tâm chăm sóc về mặt tâm lý Similary, Baldry và Farrington (2000) chobiết những đứa trẻ bắt nạt có xu hướng thiếu sự động viên khuyến khích của

bố mẹ, mặt khác, những bậc cha mẹ này thường là những người độc đoán vàrất nghiêm khắc

Từ những phân tích ở trên, chúng ta có thể hiểu khái niệm học sinh phổ

thông bắt nạt là: “học sinh phổ thông bắt nạt là những em trong độ tuổi từ 6

đến 18 tuổi đang ngồi trên ghế nhà trường mà cố tình sử dụng lời nói hoặc hành vi lặp đi lặp lại nhằm gây tổn thương đến cơ thể hoặc tâm lý của những bạn học sinh khác”

1.2.2 Khái niệm bị bắt nạt và người bị bắt nạt

Nghiên cứu của Olweus năm 1991 đã chỉ ra rằng một trong bẩy đứa trẻ

nạt Nghiên cứu này cũng cho biết khoảng 9% khách thể tham gia nghiên cứu

là người bị bắt nạt và 7% là người bắt nạt Similary, Stephenson và Smith(1990) đã chỉ ra 25% trẻ em có liên quan đến việc bắt nạt người khác hoặc lànạn nhân của việc bắt nạt Đặc biệt, trong đó, 10% trẻ là người bắt nạt và 7%trẻ là người bị bắt nạt

Ngoài những nghiên cứu ở trên, trên thế giới còn nhiều nghiên cứukhác chỉ ra mối quan hệ giữa trẻ bắt nạt và trẻ bị bắt nạt Có thể một trẻ bắtnạt sẽ có một hoặc nhiều trẻ bị bắt nạt và ngược lại, có thể có nhiều trẻ bắt nạtnhưng chỉ có một trẻ bị bắt nạt

Trẻ bị bắt nạt xuất hiện khi có những trẻ đi bắt nạt Nghiên cứu chỉ ratrẻ bị bắt nạt thường nhỏ hơn và yếu hơn so với trẻ bắt nạt (Hoover và Hazler,1001; Olweus, 1991, 1997) Voss và Mulligan (2000) đã chỉ ra rằng nhữngđứa trẻ thấp bé thường bị bắt nạt gấp hai lần so với những đứa trẻ cao lớn.Stephenson và Smith (1990) cũng cho thấy những đứa trẻ bị bắt nạt có xu

hướng thiếu “sức mạnh thể chất” Hơn nữa, khi nói về cảm giác thua kém về

mặt thể chất, những trẻ bị bắt nạt thường tin rằng chúng ít có khả năng hơnnhững người bạn cùng trang lứa (Austin và Joseph, 1996; Boulton và Smith,1994; Callaghan và Joseph, 1995; Mynard và Joseph, 1997).

Những trẻ bị bắt nạt thường bị trầm cảm nhiều hơn (Austin và Joseph,1996; Craig, 1998; Kaltiala Heino và cộng sự, 1999; Neary và Joseph, 1994),

ít có cảm giác hạnh phúc đối với bản thân mình và trong những tình huốngkhác nhau (Slee và Rigby, 1993; Slee, 1995) Cleary (2000) cho rằng nhữngngười trước đây đã bị bắt nạt thì có ý tưởng tự sát hoặc ý tưởng giết ngườinhiều hơn so với những người chưa bị bắt nạt

Như vậy, có thể nhận thấy những trẻ bị bắt nạt thường là trẻ người béhơn yếu hơn những trẻ bắt nạt Mặt khác, những trẻ này thường có cảm giácyếu kém về mặt thể chất và năng lực của bản thân Những trẻ bị bắt nạt cũng

là những người bị nhiều tổn thương về mặt tâm lý

Năm 1991, trong nghiên cứu của mình Olweus đã đưa ra định nghĩa về

bị bắt nạt như sau: một đứa trẻ bị bắt nạt hoặc là nạn nhân của hiện tượng bắtnạt khi nó thường xuyên bị hứng chịu những hành động tiêu cực của một đứatrẻ hoặc một nhóm những đứa trẻ khác Đó là hành động tiêu cực mà ngườinào đó cố tình hoặc chủ ý gây ra, gây tổn thương hoặc làm cho người khác lolắng bằng cách sử dụng sức mạnh thể chất, từ ngữ hoặc bằng cách nào đó nhưnét mặt, cử chỉ điệu bộ tiêu cực và cố ý loại ra khỏi nhóm

Trong một nghiên cứu khác có tên “Bản chất và hậu quả của việc bị

bắt nạt bởi những bạn cùng trang lứa” tác giả Stephen E Brock đã đưa ra

định nghĩa về bị bắt nạt như sau: bị bắt nạt bởi bạn cùng trang lứa là hậu quảcủa những hành động gây hấn cố ý của một hoặc một nhóm bạn cùng tranglứa được tạo ra từ sự chênh lệch về số lượng hoặc sức mạnh đối với nhữngngười bị bắt nạt Mục tiêu của những người bắt nạt là gây tổn hại đến thân thểvà/hoặc các mối quan hệ xã hội Những trẻ bị bắt nạt có thể hoặc không thể có

khả năng ứng phó với những hành vi gây hấn này Cũng như hậu quả củanhững hành vi gây hấn, những trẻ bị bắt nạt có thể bị làm tổn thương, bị lạmdụng hoặc giảm lòng tự trọng Những hành vi này diễn ra trong một thời giannhất định.

Qua những nghiên cứu ở trên, chúng ta có thể hiểu “Bị bắt nạt là việc

một cá nhân hay một nhóm người nào đó bị tổn thương về mặt thể chấ t hoặc tâm lý do hành vi hoặc lời nói cố ý được lặp đi lặp lại của người khác gây ra”.

Từ đó, có thể hiểu người bị bắt nạt chính là những cá nhân hoặc nhómngười bị tổn thương về thể chất hoặc tâm lý bởi những lời nói hoặc hành viđược lặp đi lặp lại và cố tình của người khác

Đặc điểm của bị bắt nạt

Qua tìm hiểu, chúng tôi nhận thấy, các nghiên cứu trên thế giới về hiệntượng bị bắt nạt, họ đã chỉ ra một số đặc điểm của những trẻ bị bắt nạt như sau:

Thứ nhất là về giới: các nghiên cứu chỉ ra rằng hiện tượng bị bắt nạt có

sự khác biệt về giới Hình thức bị bắt nạt về thể chất và bị bắt nạt về quan hệphụ thuộc vào giới của người bắt nạt và người bị bắt nạt Con gái bị bắt nạtquan hệ và bắt nạt lời nói trực tiếp nhiều hơn là con trai (Boulton, 1996;Lagerspetz và cộng sự, 1988; Rivers và Smith, 1994) Con trai bị bắt nạt thểchất nhiều hơn con gái (Lagerspetz và cộng sự, 1988; Rivers và Smith, 1994;Vernberg và cộng sự, 1999) Likewise, Hoover và cộng sự (1992) và Olwers(1993a) đã quan sát những bạn gái đi bắt nạt người khác và nhận thấy chúng

sử dụng ý nghĩa của lời nói để nhạo báng và trêu chọc nhiều hơn là bắt nạttrực tiếp về mặt thể chất Vernberg và cộng sự (1999) đã chỉ ra rằng con gáithường ít bị bắt nạt về một số khía cạnh như: nhạo báng, đe dọa, bị đánh, bịđuổi đánh hơn là con trai Con gái lại có xu hướng bị loại trừ ra khỏi các hoạtđộng xã hội nhiều hơn con trai

Thứ hai là về độ tuổi: nghiên cứu trên học sinh từ lớp 7 đến lớp 12 ở Úc,

Peterson và Rigby (1999) đã chỉ ra rằng tỷ lệ trẻ bị bắt nạt giảm đi theo độ tuổi.Ngoài ra, nhiều nghiên cứu của các tác giả khác như: Similary, Olwers (1993);Salmivalli, Lappalainen và Lagerspets (2000), cũng nhận thấy, trẻ càng lớn thìcàng ít bị bắt nạt hơn Nghiên cứu của Olwers cũng cho biết học sinh bị bắt nạttrong quá trình học bởi những học sinh lớn tuổi hơn (Olwers, 1993)

Thứ ba là về gia đình: những nghiên cứu về khía cạnh gia đình đã phát

hiện ra một số điều khá thú vị

Baldry và Farrington (1998) đã chỉ ra rằng phần lớn cha mẹ của nhữngtrẻ bị bắt nạt có phong cách giáo dục độc đoán Những đứa trẻ gái có mức độgiao tiếp ít với các thành viên trong gia đình có xu hướng bị bắt nạt nhiều hơn

là đi bắt nạt (Ribly, 1994) Horne, Glaser và Sayger (1994) mô tả những người

bị bắt nạt là những người khép kín trong các mối quan hệ gia đình, đặc biệt làtrong mối quan hệ với mẹ Do vậy, chúng giảm khả năng thiết lập các mốiquan hệ với những bạn cùng trang lứa, từ đó tăng nguy cơ bị bắt nạt Bowers

và cộng sự (1992) đã chỉ ra những thành viên trong gia đình của những trẻ bịbắt nạt có sự cố kết cao Bowers, Smith và Binney (1994) thực hiện lại nghiêncứu của mình và cho biết gia đình của trẻ bị bắt nạt thường có những rắc rốitrong cấu trúc gia đình Kết quả nghiên cứu của Bigby, Slee và Cunningham(1999) cho thấy những kiểu cha mẹ bảo vệ con quá mức thì ít có khả năngbiết được con bị bắt nạt Troy và Sroufe (1987) quan tâm đến vai trò của sựgắn bó trong quá trình đứa trẻ bị bắt nạt bởi những bạn cùng trang lứa

không an toàn thì có xu hướng bị bắt nạt nhiều hơn những đứa trẻ có gắn bó

an toàn và không bị bắt nạt trước đây

Duncan (1999b) quan tâm tới số lượng anh chị em ruột bắt nạt nhau và

số lượng học sinh bắt nạt ở trường Kết quả nghiên cứu cho thấy có 30% họcsinh được hỏi cho biết đã từng bị bắt nạt ở nhà bởi anh chị em ruột của mình

Từ những phân tích ở trên về việc bị bắt nạt và người bị bắt nạt, chúng ta

có thể hiểu: “học sinh phổ thông bị bắt nạt là những em có độ tuổi từ 6 đến 18

tuổi đang ngồi trên ghế nhà trường bị tổn thương về cơ thể và tâm lý do hành vi hoặc lời nói cố tình được lặp đi lặp lại của những bạn học sinh khác gây ra”.

1.2.3 Một số hình thức bị bắt nạt thường gặp

Chúng ta nhận thấy rằng học sinh bị các bạn cùng trang lứa bắt nạtbằng nhiều cách khác nhau: đánh, doạ đánh, chửi mắng, gọi bằng biệt danhxấu, cách ly cô lập…Có nhiều kiểu phân loại hành vi bị bắt nạt khác nhau

Trong nghiên cứu mình vào năm 1999, Crick và cộng sự đã chỉ ra rằngtrong những nghiên cứu trước đây thường tập trung vào bị bắt nạt bên ngoài/cơthể, thường nhấn mạnh hành vi của nam giới Tuy nhiên, gần đây các nghiên cứu

mở rộng ra và bao gồm cả bị bắt nạt ẩn/quan hệ, có lẽ là toàn diện hơn trong việc

mô tả bắt nạt mục tiêu cả ở nữ và nam (Crick và cộng sự, 1999)

1.2.3.1 Bị bắt nạt về thể chất/ bên ngoài

Bị bắt nạt về thể chất là một hiện tượng nghiêm trọng Nó không chỉảnh hưởng đến người bắt nạt, bị bắt nạt mà còn ảnh hưởng đến cả những họcsinh chứng kiến Phụ huynh, giáo viên và những người lớn có liên quan cầnphải nhận thức đúng về hiện tượng này cũng như là cách thức xử lý hiệu quả

Bị bắt nạt về thể chất xảy ra khi một người bị người khác sử dụng côngkhai những hành động cơ thể để áp đặt ưu thế sức mạnh của họ lên người đó

Bị bắt nạt về thể chất bao gồm những hành vi như đá, đấm, đánh hoặc nhữnghành động tấn công về mặt thể chất khác Bị bắt nạt thể chất dễ dàng được xácđịnh bởi vì những hành vi này rất rõ ràng

Trên thực tế, chúng ta nhận thấy rằng, giữa những học sinh cùng tranglứa có nhiều hành vi tiêu cực về mặt thể chất như: đánh nhau, trộm cắp, quấyrối tình dục Tuy nhiên, những điều này không được coi là bị bắt nạt về thểchất, trừ khi:

- Một nạn nhân bị bắt nạt liên tục trong một thời gian tương đối.

- Hành vi bắt nạt có ý định làm tổn thương, xấu hổ hoặc đe dọa nạnnhân

- Những hành vi xảy ra trong tình huống mất cân bằng về mặt quyền lực, chẳng hạn như kẻ bắt nạt mạnh hơn hoặc có vị thế cao hơn người bị bắt nạt

Bị bắt nạt thể chất xảy ra thường xuyên, nhất là ở trường, mặc dù nócũng có thể xảy ra trên đường đến trường và về nhà sau giờ học Học sinhtrung học cơ sở là độ tuổi bắt nạt phổ biến nhất, với gần như tất cả các họcsinh THCS bị ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp bởi hiện tượng bắt nạt

Qua các nghiên cứu chúng ta thường thấy rằng kiểu bị bắt nạt nàythường có ở con trai nhiều hơn con gái (Ahmad & Smith, 1994 và Smith &Sharp, 1994) Tuy nhiên, con gái cũng có thể là người bắt nạt hoặc là nạnnhân của bị bắt nạt về thể chất Những người bắt nạt có thể có nhiều lý do đểbắt nạt người khác Ví dụ như, muốn kiểm soát người khác nhiều hơn, muốnngười khác nể phục mình Những người bắt nạt thường mạnh hơn về thể chất

so với những người bị bắt nạt và chúng thường có nhiều bạn bè ủng hộ chohành vi của chúng Tuy nhiên, những học sinh bắt nạt người khác thường gặpkhó khăn trong việc kiểm soát bản thân, chấp hành các chuẩn mực và chămsóc cho người khác Ngoài ra, chúng thường có nguy cơ cao gặp các vấn đềtrong cuộc sống sau này, ví dụ như: bạo lực, vi phạm luật pháp, thất bại trongcác mối quan hệ hoặc nghề nghiệp

Những người bị bắt nạt thể chất thường yếu hơn về mặt thể chất so vớinhững người bắt nạt Việc bị bắt nạt có thể gây ra hậu quả nghiêm trọng chongười bị bắt nạt như đánh giá thấp bản thân, trầm cảm, rối loạn học đường vàthậm chí, đôi khi còn có cả hành vi bạo lực

Một số dấu hiệu có thể nhận thấy trẻ bị bắt nạt về thể chất như:

thương

Nếu phát hiện ra học sinh bị bắt nạt, người lớn cần thể hiện tình yêu và

sự hỗ trợ cho các em Hãy giải thích cho chúng rằng bắt nạt không phải là lỗicủa họ và những gì kẻ bắt nạt làm là sai Đồng thời, có thể nói chuyện với trẻ

bị bắt nạt để biết được thời điểm trẻ bị bắt nạt và bị bắt nạt như thế nào Sau

đó, sẽ nói chuyện với giáo viên và cán bộ quản lý trường học về vấn đề này.Chúng ta lưu ý là không nên khuyến khích những trẻ em bị bắt nạt chống cựlại Với những trẻ bị bắt nạt về thể chất, các em nên ở với bạn bè hoặc ngườilớn để có thể giúp ngăn chặn việc bị bắt nạt Nếu các em đang phải vật lộn vớinhững cảm xúc trầm cảm hay giận dữ thì nên đưa các em đến gặp các nhàtham vấn để họ giúp các em đối phó với những cảm xúc này

Các bậc cha mẹ nên thường xuyên nói chuyện với con cái mình vềnhững gì diễn ra ở trường, bao gồm cả việc nói chuyện về bạn bè của con.Nếu như biết được con mình đã từng bị bắt nạt hoặc nhìn thấy hiện tượng bắtnạt, cha mẹ nên khuyến khích các em không nên hỗ trợ việc việc bắt nạt, thậmchí chỉ là xem và nên báo cáo nếu hiện tượng bắt nạt xảy ra Tùy thuộc vàotình hình, các em có thể khuyên can, hỗ trợ cho những người người bị bắt nạthoặc ít nhất là nói với người lớn.

1.2.3.2 Bị bắt nạt ẩn/ bị bắt nạt về quan hệ/ bị bắt nạt về lời nói

Hầu hết nọi người khi nói về bắt nạt, họ thường nghĩ tới bị bắt nạt vềthể chất Tuy nhiên, còn một hình thức bị bắt nạt khác, tinh vi hơn, khó nhậnbiết hơn, đó chính là bị bắt nạt ẩn hay còn gọi là bị bắt nạt về quan hệ hoặc bịbắt nạt về lời nói Bị bắt nạt về lời nói thường tập trung vào việc sử dụng lờinói để lăng mạ, xỉ nhục, bôi nhọ, hoặc nói xấu, cô lập…đối với người khác.Với hình thức bị bắt nạt về lời nói, mục tiêu là hạ thấp người bị bắt nạt Trongkhi đó người bắt nạt được nhìn nhận là có tầm ảnh hưởng lớn và đầy quyềnlực Những trẻ bắt nạt tập trung vào việc tạo ra một tình huống mà người bịbắt nạt bị chi phối bởi những kẻ bắt nạt Điều này thường gặp ở cả hình thức

bị bắt nạt thể chất và bị bắt nạt lời nói

Nếu như hình thức bị bắt nạt về thể chất thường gặp ở nam nhiều hơn thìvới hình thức bị bắt nạt về lời nói thì gặp nhiều ở nữ hơn Nhìn chung, nữ giớithường tinh vi hơn và gây ra hậu quả nặng nề hơn so với nam giới Nữ giớithường sử dụng bắt nạt về lời nói cũng như các kỹ thuật loại trừ ra khỏi nhóm xãhội để thống trị những người khác và thể hiện sức mạnh của bản thân

Hình thức bị bắt nạt lời nói để lại hậu quả theo nhiều cách khác nhau

Bị bắt nạt về lời nói có thể ảnh hưởng đến tự đánh giá bản thân, cảm xúc vàtâm lý của trẻ Hình thức bắt nạt này có thể dẫn đến việc đánh giá thấp bảnthân, thậm chí bị trầm cảm và các vấn đề khác Trong một số trường hợp bị

bắt nạt về lời nói có thể làm cho trẻ bị bắt nạt chán nản, cảm giác tồi tệ vàthậm chí có thể sử dụng chất gây nghiện hoặc tự tử Cuối cùng có thể nhậnthấy, lời nói có sức mạnh riêng của mình, và thực tế bắt nạt lời nói đôi khi gây

ra hậu quả nghiêm trọng hơn bắt nạt thể chất, ngay cả khi người bắt nạt không

hề đặt một ngón tay vào người bị bắt nạt

Giáo viên, cha mẹ và những người có liên quan rất khó phát hiện ra trẻ

bị bắt nạt về lời nói, vì hình thức bắt nạt này không gây ra tổn thương về mặt

cơ thể Tuy nhiên, các bậc cha mẹ nên quan tâm và biết những gì đang xảy ravới con mình Một số dấu hiệu để nhận biết được trẻ có bị bắt nạt về lời nóihay không, ví dụ như: trẻ miễn cưỡng đi học, nói rằng không có ai thích mìnhhoặc trầm cảm, kết quả học tập giảm sút hoặc thay đổi nhiều trong thói quen

ăn uống, ngủ nghỉ

Như vậy, có thể thấy một số khó khăn để đối phó với những trẻ bắt nạt lời nói, nhưng điều đó không có nghĩa là không có giải pháp để tránh hiện tượng này Dưới đây là một số điều có thể giúp trẻ đối phó với những bạn bắt nạt lời nói:

có thể bỏ qua những lời lăng mạ và không có phản ứng gì thì những kẻ bắt nạt

sẽ cảm thấy nhàm chán và chuyển sang một mục tiêu khác mà chúng cảm thấy thú vị hơn

- Nói với một người có quyền lực: một giáo viên đáng tin cậy có thể làmcho mọi thứ dễ dàng hơn một chút Một điều đáng lo ngại là rất khó để nói trẻbắt nạt lời nói đối với trẻ khác, thậm chí rất khó để trừng phạt chúng vì rất khókhăn để chứng minh chúng đã tham gia vào hành vi bắt nạt lời nói Tuy nhiên,hãy khuyến khích trẻ nói với một ai đó ở trường học để được hỗ trợ

nói, trẻ không nên tự trách bản thân mình hoặc có những hành vi xâm hại tớibản thân Vì điều đó sẽ tạo sự thích thú và lặp lại hành vi bắt nạt của nhữngngười bắt nạt

- Cố gắng tập trung vào bạn bè của mình: nếu con của bạn có nhữngngười bạn thân thì bạn hãy khuyến khích trẻ gắn bó với các bạn để có đượccảm giác tích cực Ngoài ra, một số trẻ bị bắt nạt có thể hạn chế được tìnhtrạng trên nếu có bạn bè xung quanh.

có được giải pháp hữu hiệu nhất để giảm thiểu hiện tượng này

1.2.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến hiện tượng bắt nạt và bị bắt nạt

1.2.4.1 Do gia đình Lối giáo dục của gia đình và cách cư xử của các

thành viên trong gia đình với nhau cũng góp phần tạo nên những đứa trẻ cótính khí hung hăng và hay bắt nạt người khác Trong các gia đình mà cha mẹhay chửi mắng, đánh đập con, và thường xuyên gây gổ đánh nhau hoặc giađình có anh chị em hay bắt nạt nhau cũng là môi trường thuận lợi cho nhữnghành vi hung hăng hay bắt nạt phát triển Các em lớn lên trong những gia đìnhnày xem bắt nạt như một việc bình thường, và muốn tồn tại thì mình cũngphải biết cách phản kháng hay bắt nạt lại người khác

Ngoài ra, phương pháp giáo dục của bố mẹ cũng ảnh hưởng nhiều đếnhành vi bắt nạt và bị bắt nạt Những trẻ mà bố mẹ có phong cách giáo dục độcđoán thường là những người phục tùng hoặc phản ứng mạnh Với những trẻphục tùng thì thường là nạn nhân của hiện tượng bị bắt nạt Ngược lại, vớinhững trẻ có phản ứng mạnh thì thường là chủ thể đi bắt nạt người khác.

1.2.4.2 Do môi trường học đường Môi trường học tập, mối quan hệ

trong nhà trường và sự giám sát của nhà trường đóng vai trò rất quan trọngtrong việc tạo điều kiện phát triển hay giảm bớt sự thường xuyên và mức độtrầm trọng của nạn học sinh bắt nạt nhau Ở trường, các em học sinh cá biệt(và thường có khuynh hướng trở thành kẻ đi bắt nạt hoặc bị bắt nạt) khôngcảm thấy mình được mong đợi vì các em luôn bị đổ thừa là tác nhân làm giảmthành tích của lớp, của trường

1.2.4.3 Do đặc điểm tâm lý cá nhân Kết quả các nghiên cứu cũng như

quan sát cũng đã chỉ ra rằng những trẻ hiền lành hoặc nhút nhát quá thường lànạn nhân của việc bị bắt nạt Với những em này, các em thường không dámbộc lộ quan điểm của mình cũng như không biết cách tự bảo vệ cho bản thân.Điều đó dẫn tới các em sẽ là tâm điểm để những bạn khác chú ý đến để bắtnạt Bên cạnh đó, các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng những trẻ đi bắt nạt thường

là những trẻ quản lý cảm xúc kém hơn, dễ bộc lộ những hành vi gây hấn hơn

và thường là những người thích thể hiện quyền lực và sức mạnh của mình đốivới người khác

1.2.5 Hậu quả của việc bị bắt nạt

Dễ dàng nhận thấy việc bị bắt nạt, đặc biệt là bị bắt nạt về mặt thể chấtgây ra những hậu quả từ ít nghiêm trọng cho đến nghiêm trọng về mặt cơ thểnhư: đau đớn, bị trầy xước, bị thương, bị chảy máu…Có những trường hợpnghiêm trọng có thể phải đi viện như vỡ đầu, chấn thương nặng, thậm chí cóthể dẫn đến tử vong Với những tổn thương về mặt thể chất thì nó biểu hiện

ngay và chúng ta dễ dàng quan sát và nhận biết được Tuy nhiên, việc bị bắtnạt không chỉ để lại những hậu quả về mặt thể chất mà nó còn để lại nhữnghậu quả nặng nề về mặt tâm lý Thông thường, chúng ta nhận thấy, bị bắt nạt

để lại hậu quả trên cả hai phương diện là hành vi và cảm xúc Những trẻ bị bắtnạt nhiều thường có những biểu hiện về rối loạn hành vi: chống đối hoặc từchối việc đi học, sử dụng những chất kích thích, có những hành vi gây hấn đốivới người khác…Bên cạnh đó, những em này thường có những khó khăn cảmxúc kèm theo như: lo lắng, sợ hãi, trầm cảm hoặc các khó khăn tâm lý khác

Có thể nhận thấy, bắt nạt ở trường học thường được coi là vấn đềnghiêm trọng về mặt cá nhân, xã hội và giáo dục, ảnh hưởng tới không ít họcsinh Bắt nạt cũng gây ảnh hưởng xấu ngay cả đối với người đi bắt nạt Họcsinh chuyên bắt nạt học sinh khác thường phát triển thành "thú vui" trong việcthể hiện sức mạnh và uy thế đối với nạn nhân và không thể phát triển sự đồngcảm với người khác Cứ như vậy, những trẻ đó có thể sẽ dần hình thành nhữnghành vi phạm pháp và tội ác (Ross W., 2006)

Các nghiên cứu chỉ ra rằng bắt nạt liên quan tới giá trị bản thân nóichung, nhiều lĩnh vực của khả năng mà trẻ nhận thức về mình, cũng như kiểugán ghép trầm cảm (depressive attributional style) (ví dụ như Andreou, 2001;Boulton & Smith, 1994; Callaghan & Joseph, 1995; Gibb, Abramson, &Alloy, 2004; Prinstein, Cheah, & Guyer, 2005) Những nghiên cứu này cungcấp những bằng chứng đầu tiên cho mối liên hệ giữa bắt nạt và nhận thức bảnthân, nhưng chúng cũng gợi ý các xu hướng cho các nghiên cứu sau này Córất ít nghiên cứu về nguồn gốc của những nhận thức trầm cảm có phân biệtgiữa bắt nạt bên ngoài/cơ thể và bắt nạt ẩn/quan hệ Hunter và Boyle (2002)

đã tìm ra rằng bắt nạt ẩn/quan hệ, có tiềm năng bị cô lập cũng như khó chốnglại, có thể nguy hại hơn kiểu bắt nạt ngoài/cơ thể Những nhà nghiên cứu kháclại cho rằng bị bắt nạt cả bên ngoài/cơ thể và ẩn/quan hệ sẽ để lại kết quả

nghiêm trọng hơn là bị một loại bắt nạt (Ladd & Ladd, 2001; Prinstein,Boerger, & Boerger, & Vernberg, 2001) Trong một nghiên cứu đa phân tích(meta-analysis) các nghiên cứu trong 20 năm về bắt nạt và kém thích nghi,Hawker và Boulton tìm ra rằng cả bắt nạt bên ngoài/cơ thể và bắt nạt ẩn/quan

hệ đều liên quan tới trầm cảm nhiều hơn bất cứ rối loạn nào

Gibb, Benas, Crossett, và Uhrlass (2007) đã thực hiện nghiên cứu hồitưởng ở những người lớn trẻ tuổi, tập trung vào hậu quả của lịch sử bị bạn bè bắtnạt và ứng xử không tốt của bố mẹ vào các triệu chứng trầm cảm hiện tại Họcũng kiểm tra liệu nhận thức tích cực và tiêu cực có vai trò trong các mối quan

hệ này hay không Các tác giả tìm ra rằng mức độ cao của nhận thức tiêu cực vàmức độ thấp của nhận thức tích cực giải thích đáng kể mối quan hệ giữa các báocáo về bị bạn cùng lứa bắt nạt và các triệu chứng trầm cảm hiện tại Trongnghiên cứu của Rosen, Milich, và Harris (2007) về mối quan hệ giữa bắt nạt mụctiêu và sự hình thành của nhận thức bản thân tiêu cực (liên quan tới bắt nạt), cáctác giả tìm ra quan hệ cùng chiều của bắt nạt bạn tới quá trình nhận thức bản thânhoặc quá trình nhận thức có liên quan tới việc bị bắt nạt

Nghiên cứu của NCS Trần Văn Công và cộng sự (2010) cũng đã chỉ rarằng bắt nạt ẩn/quan hệ có hiệu ứng lớn hơn bắt nạt ngoài/cơ thể đối với trầmcảm Ngoài ra, tác giả cũng cho biết hầu hết hiệu ứng của bắt nạt đối với trầmcảm là thông qua hiệu ứng của nhận thức bản thân Có nghĩa là, sự khác nhaugiữa các chủ thể về mức độ bị bắt nạt mà họ trải nghiệm có liên quan tới sựkhác nhau giữa các chủ thể về trầm cảm, nhưng hầu hết mối quan hệ đó là do

sự khác nhau về sơ đồ nhận thức của các chủ thể

Vấn đề cuối cùng liên quan đến giới Bắt đầu từ khoảng lớp bảy, nữgiới phát triển trầm cảm nhiều hơn hai lần so với nam giới (Hankin &Abramson, 2001) Nolen-Hoeksema và Girgus (1994) cho rằng sự khác nhaunày là do những yếu tố nguy cơ có ở nữ nhiều hơn nam Đối với bắt nạt mục

tiêu, nam có thể bị bắt nạt bề ngoài/cơ thể, trong khi nữ thường bị bắt nạtẩn/quan hệ (Crick, 1996; Crick & Bigbee, 1998; Crick & Grotpeter, 1995;French, Jansen, & Pidada, 2002; Galen & Underwood, 1997; Prinstein vàcộng sự, 2001) Rose và Rudolph (2006) cho rằng bằng chứng khác biệt giớitrong bắt nạt ẩn/quan hệ có thể khác nhau phụ thuộc vào độ tuổi Mặc dù bắtnạt về mặt quan hệ có liên quan tới những vấn đề hướng nội cho cả nam và

nữ, một số bằng chứng đã gợi ý rằng mối quan hệ này mạnh hơn ở nữ(Prinstein và cộng sự, 2001)

Như ở trên đã trình bày, những hậu quả về mặt cơ thể có thể dễ dàngquan sát và nhận thấy Nhưng những hậu quả về mặt tinh thần thì lâu biểuhiện, khó quan sát và nhận biết Vì thế các bậc cha mẹ, giáo viên nên có sựquan tâm tới những biểu hiện khác lạ ở con mình, đặc biệt là những biểu hiện

về mặt cảm xúc để có thể nhận biết trẻ có bị bắt nạt hay không Từ đó, đưa ranhững giải pháp để hỗ trợ cho con em mình

Chương 2 TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Một số đặc điểm về khách thể và địa bàn nghiên cứu

2.1.1 Một số đặc điểm về khách thể nghiên cứu

Chúng tôi nghiên cứu trên khách thể là học sinh phổ thông (từ lớp 4cho đến lớp 12) Lý do khiến chúng tôi lựa chọn khách thể này là vì đây là lứatuổi đang trong giai đoạn hình thành và phát triển nhân cách Chúng tôi nhậnthấy rằng trong giai đoạn này, bạn bè cùng trang lứa có ảnh hưởng rất nhiềuđến việc tự đánh giá bản thân ở trẻ Trẻ có thể trở nên tự tin, khẳng định đượcbản thân mình nếu nhận được sự ủng hộ và đồng tình của các bạn Nhưngngược lại, trẻ cũng có thể tự ti, nhút nhát, và đánh giá thấp bản thân nếu bị cácbạn chê bai, bài trừ…Mặt khác, quan sát cho thấy, giai đoạn này cũng là lứatuổi mà các hình thức bắt nạt phổ biến nhất Hiện tượng bắt nạt có thể phổbiến ở lứa tuổi nhỏ hơn, nhưng dưới 8 tuổi thì các em chưa thể tự đọc và hoặctrả lời các bảng hỏi trên giấy một cách hiệu quả

Nghiên cứu này được triển khai trên 459 khách thể của ba cấp: tiểuhọc, trung học cơ sở, trung học phổ thông Số lượng học sinh của từng cấpđược thể hiện ở bảng số liệu sau:

Bảng 2.1 Số lượng học sinh theo cấp học

Qua bảng số liệu trên, chúng ta thấy rằng học sinh Tiểu học có 110 họcsinh chiếm 24%, học sinh THCS có 201 học sinh chiếm 43.8%, học sinhTHPT có 148 học sinh, chiếm 32.2% Như vậy, bảng số liệu trên đã cho thấy

học sinh THCS chiếm nhiều nhất trong ba cấp Nguyên nhân dẫn đến sựchênh lệch này là do ở Tiểu học chúng tôi chỉ tiến hành nghiên cứu trên họcsinh khối lớp 4 và 5; đối với THCS, chúng tôi nghiên cứu trên cả 4 khối lớp từlớp 6 đến lớp 9 và đối với THPT chúng tôi tiến hành trên 3 khối lớp 10, 11,

Biểu đồ 2.1 Số lƣợng học sinh theo khối lớp (%)

Biểu đồ trên cho thấy học sinh của từng khối lớp dao động từ 7.6% đến15.9% Ngoài ra, ở cấp THPT, tỷ lệ học sinh tương đối đồng đều ở cả ba khối

Khi lựa chọn khách thể nghiên cứu, chúng tôi cố gắng lựa chọn tỷ lệnam nữ tương đối giống với tỷ lệ nam nữ theo khảo sát dân số Kết quả chothấy nam có 235 học sinh chiếm 51.20%, nữ có 224 học sinh, chiếm 48.80%.Như vậy, xét về khía cạnh giới tính thì tỷ lệ nam nữ tương đối đồng đều

Ngoài yếu tố khối lớp, giới tính, chúng tôi còn tìm hiểu học lực của cáchọc sinh tham gia nghiên cứu Kết quả được thể hiện ở bảng số liệu sau:

Bảng 2.2 Số lƣợng học sinh theo lực học

Bảng số liệu trên đã thể hiện cho thấy học lực của học sinh tham gianghiên cứu trải đều từ học lực yếu cho đến học lực xuất sắc Trong đó, học lựctrung bình và khá chiếm nhiều nhất, tương ứng là 42.8% và 43%; học sinhyếu và học sinh giỏi, xuất sắc chiếm tỷ lệ ít hơn Đây là sự phân bố tự nhiên

về học lực của học sinh ở cả ba trường được nghiên cứu Đồng thời, kết quảnày cũng giống sự phân bố tự nhiên về học lực chung của cả nước

Tìm hiểu sự phát triển về mặt thể chất của học sinh so với các bạn cùngtrang lứa, đa phần các em đều đánh giá sự phát triển của mình ở mức độ trungbình Sở dĩ, chúng tôi nghiên cứu điều này là vì chúng tôi nghĩ rằng sự pháttriển về mặt thể chất có ảnh hưởng nhiều đến việc bắt nạt và bị bắt nạt Cácnghiên cứu cũng chỉ ra, những bạn bắt nạt thường là những bạn cao lớn, cònnhững bạn bị bắt nạt thường là những bạn nhỏ bé hơn

Kết quả nghiên cứu cho thấy, đa phần học sinh tự đánh giá hình dángcủa mình ở mức trung bình, tiếp đến là gầy và cuối cùng là béo, tương ứngvới các số liệu là: 77.8%, 13.2% và 9.0% Bên cạnh đó, 67.2% học sinh chorằng chiều cao của mình ở mức độ trung bình, 8.6% tự đánh giá mình thấp và24.2% cho biết mình cao

Khi được hỏi về số bạn mà các em có, kết quả thu được cho thấy đaphần các em đều có từ 5 bạn trở lên chiếm 69%, có từ 1-3 người bạn và 4-5người bạn chiếm mức độ tương đối thấp, lần lượt là 13.6% và 16.5% Với

những học sinh cho rằng mình không có người bạn nào chiếm tỷ lệ rất thấp,chỉ có 0.9% Chúng tôi thiết nghĩ, số bạn mà học sinh chơi cùng có ảnh hưởngnhiều đến việc trẻ bị bắt nạt hay không Những trẻ có ít bạn có xu hướng bịbắt nạt nhiều hơn Vì những trẻ này ít có sự ủng hộ và bảo vệ của các bạn.

2.1.2 Một số đặc điểm về địa bàn nghiên cứu

Nghiên cứu này được tiến hành trên địa bàn huyện Thanh Hà - HảiDương ở các trường là: trường tiểu học Tiền Tiến - Thanh Hà - Hải Dương,trường THCS Tiền Tiến - Thanh Hà - Hải Dương và trường THPT bán côngThanh Bình - Thanh Hà - Hải Dương

Xã Tiền Tiến là xã tiếp giáp với Thành phố Hải Dương, kinh tế ngàycàng phát triển, đời sống của người dân ngày được nâng cao Vì vậy, ngườidân có nhiều điều kiện chăm sóc, đầu tư cho con cái Tuy nhiên, cùng với sựphát triển của xã hội, ở Tiền Tiến cũng nảy sinh nhiều vấn đề đáng lo ngạinhư: tệ nạn trộm cắp, cờ bạc, đề đóm, đánh nhau, bạo lực…trong đó vấn đềhọc sinh bắt nạt nhau cũng được người dân quan tâm nhiều

Khảo sát ý kiến của một giáo viên chủ nhiệm lớp 6, cô cho biết: “Thật

sự, bây giờ hiện tượng học sinh bắt nạt nhau cũng rất đáng cần quan tâm Hôm trước chỉ vì một mâu thuẫn nhỏ mà học sinh gọi anh trai của mình đến đánh bạn Kết quả là bạn học sinh bị đánh bị thương nặng và phải nhập viện”(Giáo viên nữ, lớp 6, trường THCS Tiền Tiến - Thanh Hà - Hải Dương).

Ngoài ra, trong quá trình quan sát, chúng tôi nhận thấy, học sinh cónhiều hành vi bắt nạt nhau nhưng lại ít được giáo viên hoặc người lớn quantâm Ví dụ như: học sinh bắn súng nước vào mặt, quần áo của bạn, đẩy bạn,đấm bạn ngay trong lớp, gọi bạn bằng biệt danh xấu (con cò, đần, ngốc…)…

Chính vì thế mà chúng tôi lựa chọn địa bàn này là địa bàn nghiên cứucho đề tài của mình

2.2 Quy trình nghiên cứu

nghiên cứu

luận của đề tài

lý số liệu

thiện luận văn

2.3 Phương pháp nghiên cứu

2.3.1 Phương pháp phân tích tài liệu

Chúng tôi sử dụng phương pháp này để tìm hiểu những tài liệu, cácnghiên cứu, số liệu, bài báo, bài viết có liên quan đến hiện tượng bị bắt nạt, lýluận về phương pháp nghiên cứu bắt nạt Thông qua đó, làm sáng tỏ một sốvấn đề lý luận của đề tài như: khái niệm bắt nạt, bị bắt nạt, đặc điểm, hậu quảcủa hiện tượng bị bắt nạt…Từ đó, có thể làm sáng tỏ vấn đề cần nghiên cứu

2.3.2 Thang đo bị bắt nạt

Thang đo bị bắt nạt (MVPS): thang đo đa chiều về bị bắt nạt bởi bạncùng lứa (Multidimensional Peer-Victimization Scale), gọi tắt là thang đo bịbắt nạt, được phát triển vào năm 1999 bởi hai tác giả Helen Mynard vàStephen Joseph, từ Khoa tâm lý học, trường Đại học Essex, Colchester, nướcAnh Thang đo đã được chuẩn hóa trên 812 học sinh phổ thông Những phântích về độ tin cậy đã cho thấy mức độ tin cậy từ chấp nhận được đến tốt, chothấy thang đo có thể dùng để tìm hiểu việc trẻ bị bạn cùng lứa bắt nạt

Thang đo nói trên được một người Việt giỏi tiếng Anh dịch từ tiếngAnh sang tiếng Việt Sau đó, thang đo này được người Anh giỏi tiếng Việt

hiệu đính lại Ngoài ra, trước khi tiến hành khảo sát chính thức cho luận văncủa mình, bản dịch của thang đo còn được một số học sinh lớp 4 đọc và đảmbảo tất cả những câu, từ trong thang đo dễ hiểu và các em đều hiểu chính xác

ý nghĩa mà nhà nghiên cứu muốn họ hiểu

Thang đo này được sử dụng nhằm tìm hiểu thực trạng những em học sinh

bị bắt nạt, mức độ và hình thức bị bắt nạt ở học sinh ở trường tiểu học Tiền Tiến

Dương và

trường THPT bán công Thanh Bình - Thanh Hà - Hải Dương Phân tích kếtquả cho thấy thang đo có độ tin cậy cao, với hệ số Anpha Cronbach là 0.903

Cấu trúc của thang đo gồm có 5 tiểu thang đo là: bị bắt nạt về thể chất,

bị bắt nạt về quan hệ, bị bắt nạt về giá trị, bị bắt nạt về sở hữu và bị bắt nạt vềtruyền thông Mỗi tiểu thang đo có từ 6 đến 10 item

* Tiểu thang đo thứ nhất - bị bắt nạt về thể chất gồm có

* Tiểu thang đo thứ hai - bị bắt nạt về quan hệ gồm 9 item:

Cố tình làm cho em gặp rắc rối với bạn bè của mình Cố tình làm cho em gặp rắc rối với thầy cô giáo Bảo bạn khác không chơi với em nữa

Nói rằng em không thể chơi với họ được Nói xấu sau lưng em với người khác

Cố tình làm cho bạn bè của em chống đối em Ngăn không cho em tham gia vào việc gì đó Khiến cho người khác không nói chuyện với

em Làm em hoảng sợ đến mức phải tránh xaPhân tích độ tin cậy của tiểu thang đo này, kết quả cho thấy tiểu thang

đo đủ độ tin cậy với hệ số Anpha Cronbach có giá trị là 0.762

* Tiểu thang đo thứ ba - bị bắt nạt về giá trị bao gồm 10 item:

Phân tích độ tin cậy của tiểu thang đo bị bắt nạt về giá trị, chúng tôicũng nhận thấy tiểu thang đo này đảm bảo được độ tin cậy với hệ số AnphaCronbach là 0.710

* Tiểu thang đo thứ tư - bị bắt nạt về sở hữu có 6 item:

Lấy cái gì của em mà em không đồng ý

Cố tình làm hỏng đồ của emBắt em đưa tiền

Lấy trộm tiền của emLấy trộm đồ của emBắt em lấy trộm đồ của người khác

Tiểu thang đo bị bắt nạt về sở hữu cũng đảm bảo được độ tin cậy với

hệ số Anpha Cronbach là 0.685

* Tiểu thang đo thứ 5 - bị bắt nạt về truyền thông, gồm 8 item:

1 Gửi tin nhắn ác ý hoặc đe dọa em trên mạng

2 Đăng những tin đồn ác ý hoặc không đúng về em lên mạng

3 Giả vờ là em để gửi hoặc đăng những tin trên mạng nhằm làm hại uy tín hay tình bạn của em

4 Đăng những bí mật hoặc những tấm ảnh riêng tư của em lên

mạng mà không được em cho phép

5 Nhóm bạn trên mạng loại em ra và không cho em tham gia vào nhóm đó nữa

6 Nháy máy hoặc gọi điện trêu chọc để làm phiền em

7 Nhắn tin điện thoại nặc danh trêu chọc em

8 Ghi âm hoặc chụp hình em bằng điện thoại với mục đích xấu

Kết quả nghiên cứu cho thấy, tiểu thang đo này có độ tin cậy được chấpnhận với hệ số Anpha Cronbach là 0.713

Mỗi item của thang đo được đánh giá trên thang điểm 4: 1 là “không bao

giờ”, 2 là “Thỉnh thoảng”, 3 là “Thường xuyên” và 4 là “Rất thường xuyên”

2.3.3 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

Ngoài việc sử dụng thang đo bị bắt nạt của Helen Mynard và StephenJoseph, chúng tôi còn xây dựng một bảng hỏi để tìm hiểu về các yếu tố liênquan đến hiện tượng bị bắt nạt Bảng hỏi này gồm hai phần: phần 1 tập trungtìm hiểu các yếu tố liên quan đến hiện tượng bị bắt nạt, phần hai tìm hiểu một

số thông tin khác về khách thể

Phần 1 của bảng hỏi bị bắt nạt, gồm 8 câu, tìm hiểu các yếu tố như:

Phần hai tìm hiểu một số thông tin về khách thể nghiên cứu như: giớitính, lớp học, cấp học, hình dáng, chiều cao, học lực, bạn bè… Bởi theo chúngtôi, những yếu tố này có liên quan hoặc trực tiếp, hoặc gián tiếp đến việc bắtnạt và bị bắt nạt Thông thường, những học sinh có học lực giỏi, cao lớn và cónhiều bạn bè ít bị bắt nạt hơn những bạn có học lực yếu, nhỏ bé và có ít bạn

bè Một số nghiên cứu cũng chỉ ra rằng giữa những trẻ bắt nạt và bị bắt nạtthường có sự chênh lệch về mặt quyền lực, trẻ bắt nạt thường khỏe mạnh hơn

và có vị thế xã hội cao hơn những trẻ bị bắt nạt Do vậy, những thông tin ởtrên sẽ góp phần làm rõ hơn các vấn đề liên quan đến hiện tượng bị bắt nạt ởhọc sinh

2.3.4 Phương pháp hỏi chuyện lâm sàng

Chúng tôi đã sử dụng phương pháp này đối với giáo viên và học sinh ởcác trường trong địa bàn nghiên cứu để làm sáng tỏ hơn về thực trạng họcsinh bị bắt nạt Đồng thời phương pháp này còn giúp chúng tôi có cái nhìn rõhơn về cảm xúc và những cách thức ứng xử của học sinh khi bị bắt nạt

2.3.5 Phương pháp nghiên cứu trường hợp

Phương pháp này giúp cho nhà nghiên cứu hiểu được chân dung một

em học sinh điển hình về bị bắt nạt Để từ đó làm sáng tỏ hơn về hiện tượng bịbắt nạt ở học sinh phổ thông Trong nghiên cứu này, chúng tôi giới thiệu chândung học sinh L.T.H, học sinh lớp 5 trường tiểu học Tiền Tiến - Thanh Hà -Hải Dương Kết quả khảo sát của thang đo bị bắt nạt cho thấy học sinh H bịbắt nạt ở cả năm hình thức: bị bắt nạt về thể chất, bị bắt nạt về quan hệ, bị bắtnạt về giá trị, bị bắt nạt về sở hữu và bị bắt nạt về truyền thông

2.3.6 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

Chúng tôi sử dụng phần mềm SPSS 16.0 để thống kê và xử lý số liệu.Phương pháp này làm sáng tỏ kết quả của vấn đề cần nghiên cứu với cácthông số như: tần số, tần suất, điểm trung bình, so sánh giá trị trung bình…Ngoài ra, chúng tôi còn sử dụng phép tương quan nhằm làm sáng tỏ mối liên

hệ của các yếu tố cần quan tâm trong nghiên cứu như:

- Mối quan hệ giữa mức độ bị bắt nạt với giới tính của khách thể nghiên cứu

- Mối quan hệ giữa mức độ bị bắt nạt với cấp học của khách thể nghiên cứu

khách thể nghiên cứu

học và giới tính của khác thể nghiên cứu…