Nhân vật trong tiểu thuyết trinh thám của sidney sheldon

Nếu như cách đây 168 năm, ngày 20/4/1841, nhà văn, nhà viết kịch kiêm nhà thơ và nhà phê bình người Mỹ Edgar Allan Poe với truyện ngắn Án mạng trên phố Morgue The Murders in the Rue Morg

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-NGUYỄN THỊ HUYỀN

NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT TRINH THÁM

CỦA SIDNEY SHELDON

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

Hà Nội-2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-NGUYỄN THỊ HUYỀN

NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT TRINH THÁM

CỦA SIDNEY SHELDON

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành :Lý luận văn học

Mã số : 60 22 32

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌC

Người hướng dẫn khoa học : PGS.TS Trần Khánh Thành

Hà Nội-2013

MỤC LỤC

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề

3 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

5 Cấu trúc của luận văn

NỘI DUNG

CHƯƠNG 1 SIDNEY SHELDON VÀ TIỂU THUYẾT TRINH THÁM 14 1.1 Tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon

1.1.1 Tác giả Sidney Sheldon

1.1.2 Đặc trưng tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon

1.2 Đặc trưng của tiểu thuyết trinh thám trong loại hình tự sự

1.2.1 Định nghĩa về tiểu thuyết, tiểu thuyết trinh thám

1.2.2 Tiểu thuyết trinh thám trong loại hình tự sự

CHƯƠNG 2: CÁC LOẠI HÌNH NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT TRINH THÁM CỦA SIDNEY SHELDON

2.1 Đặc trưng của nhân vật trong tiểu thuyết và tiểu thuyết trinh thám

2.2 Nhân vật trong tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon nhìn từ góc độ loại hình

2.2.1 Nhân vật nữ hành động

2.2.2 Kiểu nhân vật đam mê

2.2.3 Kiểu nhân vật tâm lý – hành động

CHƯƠNG 3 NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT TRINH THÁM CỦA SIDNEY SHELDON

3.1 Người kể chuyện và điểm nhìn trần thuật

3.2 Nghệ thuật tạo dựng tình huống và nghệ thuật khắc hoạ tâm lý nhân vật 79

3.2.1 Nghệ thuật tạo dựng tình huống 81

3.2.2 Nghệ thuật khắc hoạ tâm lý nhân vật 83

3.3 Không gian nghệ thuật và thời gian nghệ thuật 95

KẾT LUẬN 102

TÀI LIỆU THAM KHẢO 106

PHỤ LỤC 112

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tiểu thuyết - thể loại văn học đã xuất hiện từ khá lâu trên thế giới vàkhông phải ngẫu nhiên mà ngay từ thế kỉ XIX, nó đã được coi là thể loại chủyếu của nghệ thuật ngôn từ Cho đến nay, thể loại văn học này vẫn đứng ở vịtrí then chốt trong đời sống văn học nhân loại Trong giải thưởng danh giá củavăn học, giải Nobel, hầu hết các năm đều có sự góp mặt của văn xuôi, của tiểuthuyết Gần đây, năm 2010, giải thưởng Nobel văn học đã được trao cho nhàvăn - nhà tiểu thuyết Mario Vargas Llosa, người Peru Đến năm 2011, giảithưởng Nobel văn học được trao cho nhà thơ người Thụy Điển, Tomas

Transtromer với hai tác phẩm Windown and Stones và The Great Enigma.

Song năm 2012, văn xuôi đã tìm lại được ngôi vị của mình với tên tuổi củanhà văn quen thuộc: Mạc Ngôn, đến từ Trung Quốc Văn xuôi nói chung đãnhận được một vị trí xứng đáng trong dòng văn học Trong đó có tiểu thuyết.Tiểu thuyết được chia thành nhiều tiểu loại nhỏ rất đa dạng Tùy theo từng đặctrưng kiểu loại, tùy theo nội dung mà tiểu thuyết có thể được chia thành tiểuthuyết trữ tình diễm lệ, tiểu thuyết phưu lưu hay tiểu thuyết trinh thám…Nhưng không phải kiểu loại nào thuộc vào hàng ngũ “cao sang” được đónnhận với đậm chất văn học nghệ thuật So với các loại tiểu thuyết khác, dườngnhư tiểu thuyết trinh thám nhận được sự đánh giá, nhìn nhận về góc độ thẩm

mỹ văn học có phần thua kém hơn Nó từng bị coi là loại tiểu thuyết “ba xu,

rẻ tiền” nhưng mức độ tiêu thụ của những cuốn tiểu thuyết này luôn gây ranhững con số đáng kinh ngạc trên thực tế Vậy là trong khi không được giớichuyên môn nghiên cứu đánh giá cao thì trên thực tế, thể loại này đã tìm được

vị trí của mình - đã được đón nhận bởi một lượng độc giả lớn - những độc giảbình dân Nó có sức lan tỏa, sức sống mạnh mẽ trong cuộc sống Hiện nay cácnhà nghiên cứu cũng đang dần có sự thay đổi trong cách nhìn nhận đối với thể

loại này Sức hút của nó ở đâu? Tại sao nó lại thu hút một lượng lớn ngườitiếp nhận Đó cũng chính là lí do thôi thúc chúng tôi đến với thể loại này trongnghiên cứu của mình.

Một trong những cây bút trinh thám được quan tâm hiện nay đó chính

là Sidney Sheldon Nói đến Sidney Sheldon người ta nghĩ ngay đến hình ảnhnhững nhân vật nữ hành động, những con người đầy đam mê, dục vọng và

tham vọng hướng tới thành công, những con người tội phạm Đó là lý do tại

sao trải qua bao thời gian, những tác phẩm của Sidney Sheldon vẫn đượclượng lớn độc giả tìm đọc trên thị trường

Văn chương phong phú muôn vẻ nhưng rốt cuộc đều hướng về giải đápcâu hỏi: Con người là gì? Văn học trinh thám cũng đi sâu tìm hiểu về conngười ở một khía cạnh đặc biệt Vấn đề con người trong văn học là vấn đềvĩnh cửu Và cốt lõi của nó chính là nhân vật Nhân vật là yếu tố hàng đầutrong tác phẩm, nơi tập trung mọi giá trị tư tưởng, quan niệm nghệ thuật hay

lý tưởng thẩm mĩ của nhà văn về con người Thế giới nhân vật của SidneySheldon phong phú, đa dạng nhưng nổi bật hơn hết vẫn là những nhân vậtthông minh, đam mê và tham vọng Thế giới nhân vật ấy được xây dựng quanhãn quan đầy thông minh, sắc sảo và đậm tính nhân văn của Sidney Sheldon

Nhưng tiểu thuyết trinh thám trước nay chưa có vị thế trong dòng vănhọc Tư tưởng về loại tiểu thuyết “ba xu, rẻ tiền” này đang cần được minhchứng và kiểm tra lại Bởi thực sự những tác phẩm trinh thám ấy đang đượcbày bán đầy rẫy trên thị trường và những người hâm mộ chân chính của vănhọc trinh thám đích thực sẽ dễ dàng kể ra những tên tuổi lớn Với đông đảobạn đọc Việt Nam thì hẳn Donan Doyle và nhân vật Sherlock Holmes đã gầnnhư mặc định là mẫu số chung trong các cuộc bàn luận về đề tài trinh thám

Bên cạnh đó có thể kể đến Mật mã Da Vinci, Pháo đài số của Dan Brown Và còn có Sidney Sheldon với Thiên thần nổi giận, Bóng tối kinh hoàng hay Phía

bên kia nửa đêm… Trong khi văn học trinh thám vẫn còn là một thể loại non

nớt ở Việt Nam thì những cuốn tiểu thuyết trinh thám nước ngoài đã đượcdịch phổ biến và đến với đông đảo bạn đọc Văn học trinh thám trên thế giớivẫn đang trên đà phát triển mạnh Theo nhiều nghiên cứu mà tiêu biểu như

“Từ điển thuật ngữ văn học” do Lê Bá Hán - Trần Đình Sử - Nguyễn Khắc

Phi chủ biên đều khẳng định “tiểu thuyết trinh thám chỉ trở thành một thể loại độc lập khi các nhà văn đưa những tình tiết về quá trình điều tra vụ án lên bình diện thứ nhất của nội dung Ét-ga A-len-pô (1809-1849) được xem là

“thánh tổ” của tiểu thuyết trinh thám vì ông đã chuyển trọng tâm tự sự từ trần thuật về người phạm tội sang trần thuật về nhân vật thám tử, người theo dõi, phát hiện kẻ phạm tội” [27, tr 342] Nếu như cách đây 168 năm, ngày

20/4/1841, nhà văn, nhà viết kịch kiêm nhà thơ và nhà phê bình người Mỹ

Edgar Allan Poe với truyện ngắn Án mạng trên phố Morgue (The Murders in the Rue Morgue) được xem là ông tổ với tác phẩm trinh thám đầu tiên, thì đến

thế kỉ XX, Sidney Sheldon là người đã làm rạng danh thêm thể loại này,khẳng định thêm giá trị của nó Sidney Sheldon - người từng đoạt giải củaViện Hàn lâm nghệ thuật Mỹ đã thổi hồn cho những tác phẩm trinh thám vàđem lại hơi thở mới cho chúng Sidney Sheldon sở hữu một gia sản tiểuthuyết trinh thám khá đồ sộ: 18 cuốn Nói đến tài năng của Sidney Sheldon vàcác tiểu thuyết trinh thám của ông - những tác phẩm đã nhận được sự ưu áilớn từ độc giả - là nói đến những lời nhận xét xác đáng trên khắp các trang

báo nổi tiếng New York Post: “Người đàn ông này biết chuyển tải sự kì bí như thế nào” USA Today: “Một bậc thầy kể chuyện trên mục tiêu cao nhất của mình” New York Daily News: “Khi bạn muốn một cuốn tiểu thuyết với ý nghĩ đơn giản là không thể đặt nó xuống, hãy đến với Sheldon”… Ở mỗi cuốn

sách ấy là một hành trình đầy bí ẩn hết sức thu hút của nhân vật được tạo radưới bàn tay ma thuật của Sidney Sheldon Chính vì thế, tìm hiểu về tiểu

thuyết trinh thám, chúng tôi chọn Sidney Sheldon Tìm hiểu về SidneySheldon, chúng tôi chọn tìm hiểu về nhân vật trong các tác phẩm trinh thámcủa ông.

Ngoài những lí do trên, nghiên cứu về nhân vật trong tiểu thuyết trinhthám của Sidney Sheldon còn có lí do chủ quan của bản thân: muốn bổ sung

và nâng cao kiến thức cũng như khả năng tư duy lí luận vấn đề văn học, cụthể là về văn học Mỹ nói chung, về tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldonnói riêng

2 Lịch sử vấn đề

Sidney Sheldon là tác giả của tiểu thuyết trinh thám Bởi chưa có sựnhìn nhận đánh giá chuyên môn nhiều về thể loại này nên việc nghiên cứu vềtiểu thuyết trinh thám nói chung, về các sáng tác của Sidney Sheldon nóiriêng còn nhiều hạn chế Song không phải vì thế mà không có những đánhgiá, nghiên cứu đáng chú ý về những tác phẩm trinh thám này

Trong các tiểu thuyết của Sidney Sheldon, mỗi tác phẩm là một cuộchành trình phản ánh tội ác và sự trừng phạt của các nhân vật Song “trung tâmcủa một cuốn tiểu thuyết trinh thám không phải là tội ác mà là cuộc điều tra”(Laurence Devillairs - tiến sĩ triết học Pháp) Chính “cuộc điều tra” mới làmấu chốt làm nên một cuốn tiểu thuyết trinh thám Và chỉ ở những trang cuốicùng, khi “màn đêm” được “sáng tỏ” mới là lúc khiến độc giả buông cuốnsách của mình xuống Tâm điểm của các tác phẩm trinh thám thông thườngchính là sự xuất hiện của nhân vật thám tử, của người theo dõi, người pháthiện tội phạm Tìm hiểu hành trình “cuộc điều tra” tội ác và sự trừng phạt ấycũng chính là tìm hiểu hành trình của nhân vật thám tử Tuy nhiên, trong cáctác phẩm của Sidney Sheldon chúng ta có thể nhận thấy có sự đặc biệt: không

có nhân vật thám tử Hay đúng hơn nhân vật ấy đã bị chìm trong nhân vậtchính của truyện - cũng chính là nạn nhân trong mỗi tội ác Yếu tố đặc trưng

đặc biệt ấy đã đưa Sidney mỗi ngày lại đến gần độc giả hơn với một sựthương cảm hết sức gần gũi với mỗi nhân vật.

Các tác phẩm trinh thám của Sidney Sheldon hầu hết được các trangbán hàng điện tử xếp vào hạng best seller hiện nay Trong các cửa hàng sách,sách của Sidney Sheldon đều chiếm một vị trí danh dự Điều này đã chứngminh rằng, trải qua một khoảng thời gian khá dài, nhưng Sidney Sheldon vànhững “đứa con” của mình vẫn còn sức nóng trong nền văn học không chỉ của

Mỹ mà trên toàn thế giới Văn chương có chức năng giáo dục và cảm hóa Vớikhả năng phủ sóng rộng khắp, những tác phẩm trinh thám của Sidney Sheldon

dễ đi vào lòng người, cho họ những bài học kinh nghiệm về cuộc sống.Những nghiên cứu về Sidney Sheldon - một nhà văn tài ba với giải thưởngcủa Viện Hàn lâm nghệ thuật, một tiểu thuyết gia cùng những tác phẩm củakhông phải là ít Song việc tiếp cận ở Việt Nam hiện nay còn nhiều hạn chế.Qua một số kênh thông tin, chúng ta được biết rằng, những đánh giá về ông

và tác phẩm của mình có mặt rộng khắp trên các báo như Forth Worth Star Telegram, The Hollywood Reporter hay USA Today, New York Times Book Review… Những đánh giá đó hết sức có giá trị trong việc nâng tầm ảnh hưởng

của ông cũng như khẳng định giá trị trong những tác phẩm của con người tài

ba này Vậy hãy xem một số nhận định của các nhà nghiên cứu nước ngoài vềcác tác phẩm trinh thám của Sidney Sheldon: Chẳng hạn như khi nói đến

Thiên thần nổi giận, Washington Post nói rằng đó là “một tiểu thuyết vô cùng

hấp dẫn, rất thành công”, còn New York Daily News chỉ nói: “Hạng nhất”

United Press International lại nói “Sứ giả của thần chết sẽ khiến bạn phát

cuồng qua từng trang sách” Họ cũng không ngần ngại khi đưa ra những lờikhen xác đáng về Sidney: New York Post nói rằng “Người đàn ông này biếtchuyển tải sự kỳ bí như thế nào”, và theo People “Sidney Sheldon thể hiện làbậc thầy của tiểu thuyết bán chạy” Bên cạnh đó, bài viết về Sidney

Sheldon của Kirsch, Jonathan, (Calendarlive), người đã từng gặp Sheldon,được dịch trên trang báo mạng evan cũng đã giới thiệu về đầy đủ hơn về ông.Trong bài viết này, Sidney được gọi là “hiện tượng của nền văn học Mỹ” Tácgiả có đề cập đến việc Sheldon chưa được giới phê bình công nhận nhiều,người ta biết đến ông với tư cách là một tác giả best seller Nhưng best sellercũng là một giá trị đáng quý mà bất cứ tác giả nào cũng mơ ước Thậm chíphải công nhận rằng “Ít nhất, Sheldon cũng phải có những ảnh hưởng nhấtđịnh trên văn đàn Mỹ Dan Brown có thể phá vỡ kỷ lục cũ của Sidney

Sheldon với cuốn Mật mã Da Vinci 53 tuần nằm trên bảng xếp hạng best

seller nhưng Brown chắc chắn mắc nợ người đàn ông đã tạo ra cái mà các nhàphê bình gọi là "thứ rác rưởi lắm người đọc" [72]

Các tiểu thuyết của Sidney đã được xuất bản với nhiều nhà xuất bản

danh tiếng Chẳng hạn như: Vision Publishing (1 tháng 8 năm 1999 với Tell

me your dreams), Grand Central Publishing (2 tháng 2, 1988 với Master of the game; (16 tháng 8, 1988 với A Stranger in the mirror), Grand Central Publishing; First Thus edition (1 tháng 12, 1989 với The sands of time), Warner Books; Later printing edition (16 tháng 8, 1988 với Rage of Angels)…

Ông đã xuất bản 18 tiểu thuyết, bán ra đến 300 triệu bản, và là tác giả sách nổibật nhất trong nhiều thập kỷ Các tác phẩm được dịch sang hơn 70 ngôn ngữ ở

180 quốc gia giúp ông được Sách Kỷ lục Guinness công nhận là “tác giả đượcdịch nhiều nhất thế giới”

Án mạng trên phố Morgue (The Murders in the Rue Morgue) của Edgar

Allan Poe - tác phẩm đầu tiên của văn học trinh thám được dịch ra tiếng Việtvào năm 1936 và được giảng trong các bài học về văn học Pháp tại các trườngPháp Việt đã chứng minh vị trí của văn học trinh thám Đến đầu thế kỉ XIX,tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon đã xuất hiện và được bày bán rộngkhắp trong các nhà sách Nền văn học Mỹ ngày càng vươn xa hơn trên thị

trường thế giới Sidney Sheldon lại là cánh tay đắc lực trong số những cánhtay vươn xa ấy Ở Việt Nam, truyện của Sidney Sheldon được độc giả đánhgiá khá tốt Tuy chưa có điều kiện khảo sát cụ thể về sự xuất hiện, số lượng,

số bản in và doanh thu từ việc xuất bản những tiểu thuyết của Sidney, songviệc xuất hiện khá nhiều đã chứng tỏ rằng, chúng là những tác phẩm có tầmchờ đợi, được bán chạy và được một lượng độc giả khá lớn mến mộ Điều đóchứng tỏ rằng những cuốn tiểu thuyết trinh thám ấy không chỉ là hạng “ba xu,

rẻ tiền”

Do là sách ngoại ngữ nên việc dịch tên sách sang tiếng Việt đã được cácdịch giả biến đổi phù hợp với giọng điệu ngôn ngữ và tâm lý của người Việt,giúp các tác phẩm của Sidney Sheldon phần nào gần gũi hơn với người Việt

Nam Chẳng hạn như khi dịch tên tác phẩm Master of the game (nghĩa là Bậc thầy của trò chơi), dịch giả Nguyễn Bá Long đã dịch là Người đàn bà quỷ quyệt… Trong bài nghiên cứu này, chúng tôi tiếp cận các bản dịch ở Việt Nam

và tôn trọng quyền lựa chọn của dịch giả

Khi nghiên cứu về tác phẩm ở đây chúng ta hướng sự quan tâm tậptrung vào nhân vật Tuyến nhân vật của Sidney Sheldon rất phong phú, đadạng nhưng có sự thống nhất, liền mạch cao Khi nhận xét về tác phẩm củaông, báo chí nước ngoài cũng không quên đưa lời nhận xét về nhân vật củatác phẩm - những kẻ quyết định thành công của tác phẩm Việc đó đã tốn khá

nhiều giấy mực trong nghiên cứu: Jennifer thông minh, xinh đẹp của Thiên thần nổi giận là “một nhân vật nữ chính quyến rũ, đáng nhớ” Và cũng không quên ưu ái gọi Kate Blackwell (Người đàn bà quỷ quyệt) là “người sống sót

không thể khuất phục”

Về lĩnh vực chuyên môn, việc nghiên cứu các tác phẩm này ở Việt Namcòn nhiều hạn chế Việc nghiên cứu tiểu thuyết nước ngoài ở Việt Nam đãphát triển và có những tìm hiểu phong phú song việc nghiên cứu về tiểu

thuyết trinh thám nói chung, tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon nóiriêng còn rất ít Dù bị đánh giá là kiểu loại văn học từng bị coi là “ba xu, rẻtiền”, là văn học “thị trường” nhưng không thể phủ nhận rằng vị trí của nótrên thị trường thực sự rất lớn Vì thế trong nghiên cứu văn học luôn cần cómột cái nhìn lại, nhìn rộng hơn, khái quát hơn đối với thể loại này Có rấtnhiều nhà văn trở nên nổi tiếng nhờ thể loại trinh thám này như Arthur ConanDoyle, Agathar Christie hay Dan Brown Tìm hiểu về tiểu thuyết của SidneySheldon, trong bài viết của TS Nguyễn Văn Nam người ta tìm thấy sự đam

mê và am hiểu sâu sắc về tác giả cũng như các tác phẩm Đó là: Những suy nghĩ nhỏ về một thể loại văn học còn nhỏ ở Việt Nam Trong bài viết này, TS.

Nguyễn Văn Nam đã có sự bàn luận ngắn gọn nhưng khá sắc nét về các nhânvật trong tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon Như chúng ta đã biết,tiểu thuyết trinh thám được xây dựng dựa trên hành trình tìm kiếm giữa tội ác

và sự trừng phạt Nhân vật trinh thám, vì thế, cũng nổi lên với những đặctrưng tiêu biểu của một nhân vật hành động Ở các tiểu thuyết của Sidney, sứcbật của nhân vật lại không chỉ đơn giản thuộc về hành động của nhân vật màchính là chiều sâu tâm lý của một nhân vật hành động Thông thường hànhđộng của nhân vật thường được tìm thấy trong các tiểu thuyết phưu lưu Haynhững tình cảm theo chiều sâu tâm lý lại được tìm thấy chủ yếu trong các tiểuthuyết trữ tình diễm lệ Ở đây, Sidney Sheldon đã khéo léo đan xen giữa sựphức tạp của tâm lý và hành động của con người một cách logic để dẫn dắt

người đọc theo hành trình TS Nguyễn Văn Nam cũng chỉ ra rằng: “một trong những nét độc đáo nhất, làm nên sức hấp dẫn đặc biệt của tiểu thuyết Sidney Sheldon là trong mỗi tác phẩm đó bao giờ cũng xuất hiện những nhân vật có bản sắc độc đáo, có tính cách cực kì mạnh mẽ với những chiều kích được đẩy lên mức độ cao để lại ấn tượng mạnh về tầm vóc của nhân cách con người”

[41] Để đạt được những ấn tượng ấy, Sidney Sheldon đã xây dựng

nên kiểu nhân vật tâm lý hành động hết sức đặc biệt Nhân vật mạnh mẽ, có

cá tính và với niềm đam mê của mình, nhân vật được kích lên tận cùng

-những nhân vật “không chấp nhận sự nhợt nhạt, nửa vời” Theo tiến sĩ

Nguyễn Văn Nam, nhân vật của Sidney được biết đến với tính cách rõ rệt.Trong số những lời khuyên dành cho những người trẻ tuổi viết truyện trinhthám, tiểu thuyết gia chuyên viết truyện trinh thám, Mark Sanderson đã nói

rằng: Bạn cần phải biết cách xây dựng nhân vật chính thật ấn tượng “Tôi cho rằng một tiểu thuyết hình sự - giống như bất kì cuốn tiểu thuyết nào - thành công hay thất bại đều do cách xây dựng nhân vật”, là khẳng định của

nhà văn Michael Connelly, tiểu thuyết gia trinh thám người Mỹ nổi tiếng,

“cha đẻ” của nhân vật thám tử Harry Bosch, về nhân vật Ở Sidney Sheldon,

TS Nguyễn Văn Nam còn nhận thấy ông cũng xuất sắc không kém và không khác các tác giả khác cùng thể loại với những cốt truyện nhiều thách đố, bước ngoặt, đỉnh điểm, có sức lôi cuốn, hấp dẫn, gay cấn đến nghẹt thở và gấp gáp đến chóng mặt… nhưng ở Sidney Sheldon cốt truyện không hề chiếm

vị trí độc tôn hay số một… mà đó là câu chuyện về số phận Truyện của

Sidney Sheldon đặc tả tính cách và số phận của nhân vật Hạt nhân của sự vậnđộng xoay quanh tính cách ấy Nó tạo nên sự khác biệt giữa Sidney Sheldon

và các tác giả khác Nó tạo nên sự khác biệt giữa nhân vật của Sidney Sheldon

và các nhân vật hành động khác Nghiên cứu về Sidney Sheldon, chúng tôicũng sẽ tập trung nghiên cứu khía cạnh tính cách tạo nên các kiểu nhân vậtnhư thế nào Nhân vật được nghiên cứu chủ yếu là nhân vật chính, không có

sự phân biệt giữa nhân vật chính diện và nhân vật phản diện, bởi lẽ ở cả haikiểu loại nhân vật này đều làm nổi bật được tính cách và hình thành các kiểudạng nhân vật của Sidney Sheldon một cách rõ nét

Có thể thấy rằng các nghiên cứu về tiểu thuyết trinh thám ở Việt Namcòn khá hạn chế, đặc biệt là nghiên cứu về Sidney Sheldon cùng các tác phẩm

của ông Tuy nhiên, việc nghiên cứu còn hạn chế ấy ở Việt Nam không có sựảnh hưởng lớn đến chất lượng một tác phẩm Thực tế đã chứng minh sự tồntại của nó, từ trên nước Mỹ xa xôi đến Việt Nam cũng như đến với hơn 70quốc gia khác Và tiếp nối sự tìm hiểu của dòng nghiên cứu văn học trinhthám nói chung, nghiên cứu tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon nói

riêng, chúng tôi quyết định đi sâu tìm hiểu về nhân vật trong tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon, đặc biệt có sự nhấn mạnh trong tìm hiểu về các kiểu

dạng nhân vật được biểu hiện trong một số tác phẩm tiêu biểu nhất

3 Mục đích, đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Mục đích của Luận văn là tìm hiểu về đối tượng nhân vật, kiểu loại đặctrưng của nhân vật qua nghệ thuật xây dựng nhân vật trong các tiểu thuyếttrinh thám của Sidney Sheldon

Đối tượng nghiên cứu của Luận văn được xác định rõ với thế giới nhânvật cụ thể trong tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon Là những trangtiểu thuyết đặc sắc, tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon có hệ thốngnhân vật rộng lớn và phong phú Song để tìm hiểu về nhân vật trong tiểuthuyết, chúng tôi chỉ xin đề cập chủ yếu đến cá nhân vật chính Bên cạnh đó,các nhân vật phụ cũng được sử dụng trong việc tìm hiểu nhằm làm rõ thêmvấn đề về kiểu loại nhân vật trong tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon

Về phạm vi nghiên cứu vấn đề: Nghiên cứu về tiểu thuyết trinh thámcủa Sidney Sheldon, chúng tôi có sự tìm hiểu về 18 cuốn tiểu thuyết của ông.Tuy nhiên, với dung lượng nhỏ, bài nghiên cứu sẽ dựa trên cái nhìn tổng quátnhất, chọn ra các nhân vật trong các tác phẩm thể hiện rõ mục đích nghiêncứu nhất

4 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng các phương pháp nghiên cứu nhằm đạt hiệu quả cao nhất làmột yêu cầu căn bản trong công việc nghiên cứu Đối với đề tài này, chúng tôi

sử dụng các phương pháp nghiên cứu chính như sau:

- Phương pháp thống kê: Sử dụng phương pháp thống kê xã hội học,chia nhóm các đối tượng và tổng hợp Sau đó tiến hành phân tích kết quả vừađạt được.

- Phương pháp so sánh: So sánh tìm ra điểm nổi bật và đặc trưng riêng của từng đối tượng

Dưới sự soi rọi của các lí thuyết hiện đại sẽ giúp chúng tôi sẽ cố gắng

có tìm hiểu sâu rộng vấn đề nghiên cứu của mình

5 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, Luận văn gồm ba chương chính như sau:

Chương 1 Sidney Sheldon và tiểu thuyết trinh thám

Chương 2 Các loại hình nhân vật trong tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon

Chương 3 Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon

NỘI DUNGCHƯƠNG 1 SIDNEY SHELDON VÀ TIỂU THUYẾT TRINH

THÁM 1.1 Tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon

1.1.1 Tác giả Sidney Sheldon

Sidney Sheldon sinh ngày 11 tháng 2 năm 1917, là một tiểu thuyết giangười Mỹ Là người đoạt giải của Viện Hàn Lâm nghệ thuật Mỹ, ông sớm nổidanh với những tác phẩm trinh thám thuộc hàng best seller lúc bấy giờ Tuynhiên, tác phẩm trinh thám được coi là một kiểu loại tiểu thuyết “ba xu, rẻtiền” nên việc nghiên cứu và tìm hiểu về tác giả và tác phẩm hiện nay vẫnchưa nhận được sự quan tâm đúng mức Theo các nguồn tài liệu chung, tiểu

sử về Sidney Sheldon được giới thiệu khá ngắn gọn

Sidney Sheldon sinh ra tại Chicago, Illinois Tên khai sinh là SidneySchechtel Bố ông là người Do Thái gốc Đức, mẹ là người gốc Nga Ông cóhai đời vợ Bốn năm sau khi người vợ cả - diễn viên Jorja Curtright Sheldonqua đời vào năm 1985 với hơn 30 năm chung sống, Sheldon tái hôn với diễnviên Alexandra Kostoff

Tuổi thơ của Sidney Sheldon được biết đến với những khốn khó củathời kì Đại khủng hoảng, ông chỉ được học đến lớp ba Nhưng đây cũng chính

là kinh nghiệm sống phong phú, là điểm tựa cho ông viết nên những bộ tiểuthuyết lừng lẫy Ông bắt đầu viết từ khi lên 10 và thành công với một bài thơnhỏ Tính đến nay, thành công trong viết lách của một người chỉ học đến lớp

ba này được xem như một phép nhiệm màu

Năm 20 tuổi, ông bắt đầu sự nghiệp ở Hollywood Tại đây, SidneySheldon đã từng làm biên tập các kịch bản phim và dịch trong một số đàitruyền hình

Trong thế chiến thứ hai, cũng như nhiều thanh niên khác, SidneySheldon khoác lên mình bộ quân phục Nhưng cuộc sống quân ngũ khô khan

và chết chóc không mang lại cho ông nhiều hứng thú Sau thời đó, SidneySheldon trở lại với đời thường, bắt đầu viết nhạc kịch và kịch bản một số tròchơi của các đài truyền hình Đến tận năm 1969, khi đã 52 tuổi, Sidney

Sheldon mới bắt đầu viết tiểu thuyết - cuốn tiểu thuyết đầu tay mang tên The naked faced (Lật mặt) Cuốn sách ngay lập tức gây xôn xao nền văn học Mỹ,

đưa tên tuổi Sidney Sheldon vào hàng những nhà văn trinh thám nổi tiếng

Năm 1973, cuốn tiểu thuyết thứ hai The other of midnight (Phía bên kia nửa đêm) của Sidney Sheldon ra đời, ngay lập tức được New York Time bình chọn

vào danh sách những cuốn sách bán chạy nhất Thành công liên tục đến vớiSidney Sheldon trong những cuốn sách sau nữa của ông, tạo nguồn động lực

và cảm hứng cho Sidney Sheldon sáng tác mười sáu cuốn tiểu thuyết tiếp theo

và một cuốn tự truyện cuối cùng

Ưa thích những cuộc phưu lưu mạo hiểm, phần lớn những tác phẩm củaSidney Sheldon đều thuộc thể loại trinh thám, hình sự có sự pha trộn với tình

cảm lãng mạn Tên tuổi của ông ban đầu được biết đến với Rage of Angels (Thiên thần nổi giận), với The other side of midnight (Phía bên kia nửa đêm), hay If tomorrow comes (Nếu còn có ngày mai), và sau đó là hàng loạt các tác

phẩm best seller khác… Một điều đặc biệt ở Sidney Sheldon là, trong hầu hếtnhững tác phẩm thành công của mình, ông đặc biệt viết nhiều về phụ nữ vàgiành cho họ những ưu ái tột bậc trong tác phẩm Giải thích về điều này, trongmột cuộc phỏng vấn năm 1982, ông nói: “Tôi cố gắng viết sao cho sách củamình hấp dẫn để độc giả không thể buông nó xuống”, “cố gắng xây dựngchúng sao cho độc giả khi đọc xong một chương, họ phải đọc thêm mộtchương nữa”, “tôi thích viết về phụ nữ, những người giỏi giang, có tài, tuynhiên điều quan trọng nhất là họ vẫn giữ được nữ tính” Những tác phẩm,những nhân vật được xây dựng nên bằng tất cả nguồn tâm huyết từ người chaSidney Sheldon, có khi ông đã “mất cả năm để viết lại”, để trăn trở cùng nhân

vật Lao động khổ hạnh trong bất cứ ngành nghề nào cũng đều đáng quý vàthể hiện sự trân trọng đối với người tiếp nhận nó Liệu những nhân vật nữ củaSidney Sheldon có đúng như vậy không, chúng ta sẽ tìm hiểu trong chươngsau Ở đây, chúng tôi chỉ nhấn mạnh lại: với một người lao động nghiêm túc,luôn trăn trở về tác phẩm, tôn trọng độc giả của mình, thì việc phân định tiểuthuyết trinh thám là tiểu thuyết thấp kém phải chăng chưa thực sự công bằng?

Sidney Sheldon đã xuất bản 18 tiểu thuyết với số lượng bán ra là 300triệu bản, trở thành tác giả sách nổi bật trong nhiều thập kỉ Nhưng trước khitrở thành tác giả văn chương, Sidney Sheldon đã rất thành công, ông đã để lạidấu ấn trong làng điện ảnh truyền hình Hollywood và sân khấu kịchBroadway với những tác phẩm nổi bật Năm 1948, ông nhận giải Oscar cho

kịch bản gốc xuất sắc nhất trong phim The Bachelor and the Bobby Soxer Ông còn đoạt giải Tony Award cho vở nhạc kịch Rehead (1957) nổi tiếng của sân khấu kịch Broadway và giải Emmy cho Dream of Jeannie (1967) Điều đó

giải thích vì sao trong các tiểu thuyết của ông, tính chất của một bộ phim hànhđộng - của điện ảnh thứ 7 - được thể hiện rõ nét trong từng câu chữ Năm

2005, sự ra đời của cuốn tự truyện The other side of me (Phía bên kia của tôi),

đôi khi được xem là cuốn tiểu thuyết cuối cùng của ông

Ông qua đời tại bệnh viện Eisenhower ở thành phố Rancho Miragethuộc bang California, Hoa Kỳ, hưởng thọ 89 tuổi (30 tháng 1 năm 2007) và

để lại số tài sản kếch xù 30 tỷ USD

Tiểu thuyết của Sidney Sheldon hiện nay gồm có 18 cuốn Nếu tính cảcuốn tự truyện của ông là 19 cuốn

1 The Nake Face (1970)

Trong khuôn khổ luận văn này, chúng tôi chỉ tập trung nghiên cứu,

khảo sát 18 cuốn tiểu thuyết, cuốn tự truyện của Sidney Sheldon sẽ được tìm

hiểu sau

Trong vòng 35 năm, Sheldon đã có trong tay bộ tiểu thuyết đồ sộ

Những nhân vật của ông hết sức gần gũi với độc giả, đôi khi được lặp lại hơn

1 tác phẩm Hiện tượng xảy lặp này giúp ông gợi nhắc cho độc giả nhớ về cácnhân vật của mình Mỗi tác phẩm là một cuộc truy tìm căn nguyên và lí giảitội ác một cách đầy li kì và hấp dẫn Nội dung tóm tắt cụ thể của các tác phẩmtrên xin được xem phần phụ lục.

1.1.2 Đặc trưng tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon

Với gia sản tiểu thuyết đồ sộ, các tác phẩm của Sidney Sheldon manglại cho người đọc những nét đặc trưng riêng biệt, cuốn hút độc giả theo nhữngnét riêng

Nhắc đến tiểu thuyết bạn đọc có thể hình dung đến những trang viếtdài (hay dày) về số phận, cuộc đời của một nhân vật, hay thậm chí của nhiềunhân vật Những trang viết của Sidney Sheldon có một dung lượng vừa phải,phù hợp với thị hiếu tiếp nhận của người hiện đại Độc giả Việt Nam vốn rấtgần gũi với tiểu thuyết Trung Quốc Bốn tác phẩm vĩ đại của Trung Quốc:

Tây du ký của Ngô Thừa Ân, Hồng Lâu Mộng của Tào Tuyết Cần, Thuỷ Hử của Thi Nại Am, Tam Quốc Diễn Nghĩa của La Quán Trung đều có dung

lượng rất dài Hay như một số tiểu thuyết khác cũng có dung lượng lớn như:

Tiểu thuyết Anna Karenina và Chiến tranh và hoà bình của nhà văn Nga Lev

Nikolayevich Tolstoy Đến Sedney Sheldon, khi có sự thay đổi về thời đại,Sidney Sheldon đã tìm cho mình hướng đi mới và phù hợp với thị hiếu côngchúng Những tác phẩm đều có dung lượng khoảng từ 350 đến 500 trang vừavặn Đặc biệt, Sidney Sheldon đã có hướng nhìn mới mẻ, chính vì thế, trải qua

sự thay đổi về thời gian, những tác phẩm của ông vẫn được công chúng đónnhận và cảm thấy rằng nó phù hợp với đời sống giải trí của mình

Hoàn cảnh sáng tác các tác phẩm tiểu thuyết của Sidney Sheldoncũng hết sức đặc biệt Với các nhà văn khác, sự trải nghiệm thực tế là mộttrong những kinh nghiệm quý báu đem lại yếu tố chân thực và thu hút độc giảtrong mỗi trang viết Với Sidney Sheldon, ta tìm thấy một hiện tượng hoàn

toàn ngược lại Sidney Sheldon đến với thể loại trinh thám khá muộn trong sựnghiệp của mình Khi thành công với vai trò là một người viết kịch bản,Sidney Sheldon bắt đầu lấn sân sang tiểu thuyết trinh thám sau những thànhcông của kịch bản phim, điện ảnh Những tác phẩm được viết khá đều tay Đó

là kết quả của một trí tưởng tượng vô cùng phong phú trong con người này.Sidney chỉ đọc, đọc và đọc Ông tìm hiểu và đọc những thông tin cần thiết,những tác phẩm… để sáng tạo nên những tác phẩm của mình Những “đứacon” tiểu thuyết của ông hoàn toàn là sản phẩm của trí tưởng tượng SidneySheldon đọc và tìm hiểu, rồi đọc lại cho thư kí riêng ghi chép những tác phẩmcủa mình

Những tác phẩm của Sidney Sheldon là sản phẩm hoàn toàn của mộttrí tưởng tượng phong phú nhưng không phải vì thế nó trở lên lộn xộn, màngược lại, hoàn toàn rất logic Với tư duy của một người viết kịch bản phim,những tình tiết, tình huống và các tuyến nhân vật hiện lên mang những hànhđộng rất logic Và đặc biệt, chính sự logic dẫn dắt người đọc từ sự hồi hộpnày đến sự hồi hộp khác, sự phỏng đoán này đến sự phỏng đoán khác, từ bấtngờ này đến bất ngờ khác Tính logic là một trong những đặc trưng nổi bậttrong tiểu thuyết của Sidney

Sự logic trong tác phẩm cho chúng ta những bất ngờ thú vị Bởi lẽ tưduy của độc giả thường theo trật tự tuyến tính lời kể của người kể chuyện.Song sự thú vị bao giờ cũng nằm ở cuối cùng khiến người đọc giật mình:Mình đã bị đánh lừa Kết thúc truyện đầy bất ngờ đem lại thành công khôngnhỏ cho Sidney trong hành trình xâm chiếm sự ưu ái của độc giả dành cho thếgiới tiểu thuyết này

Tư duy của Sidney Sheldon thực sự là kiểu tư duy “rất Mỹ” Tại saovậy? So với các nhà văn khác, Sidney Sheldon đã đem đến cho thời đại mìnhnhững cái nhìn rất mới mẻ về con người, về đời sống, những mối quan hệ

Tính sáng tạo, hiện đại, đi trước thời đại đem lại sự mới mẻ cho tác phẩm.Nếu như với tiểu thuyết của Agathar Christie, các vụ án đều mang tính chất cũthì Sidney Sheldon đã đưa đến một cuộc cách mạng giải phóng về tư tưởng,

về con người Đặc biệt, Sidney Sheldon rất ưu ái hướng bạn đọc tìm đến mẫuhình những người phụ nữ hiện đại, năng động, thông minh, xinh đẹp Bằng sựthông minh của mình, Sidney Sheldon tìm đến những nhân vật mới mẻ theođúng thị hiếu của độc giả, đã đưa đến cái nhìn mới về tài năng của nhữngngười phụ nữ cũng như thay đổi lối tư duy xưa về hình ảnh người phụ nữ Đó

là kiểu mẫu nhân vật nữ hành động, thay vì kiểu nhân vật nữ trong vòng khép

kín, e lệ của xã hội (như Trà hoa nữ, Bà Bôvary) Nhân vật chính trong nhiều

tiểu thuyết của ông hầu hết là nhân vật nữ

Thế giới nhân vật của Sidney Sheldon đặc biệt rất phong phú Ôngđem đến cho người đọc những tuyến nhân vật đa dạng thay vì hầu hết là kiểumột tuyến nhân vật như trước đây Trong nhiều tiểu thuyết, độc giả khó phânđịnh chắc chắn đâu là nhân vật chính hay đâu là nhân vật tốt, nhân vật xấu củacâu chuyện Nhân vật trong tác phẩm của Sidney Sheldon khá phức tạp Nhânvật được phân định thành nhiều tuyến, có những mối quan hệ phong phú Vớinhững mối quan hệ đơn giản đôi khi lại ẩn ngầm những mối đe doạ phức tạp

từ bên trong Kết quả của nó là những cái kết đầy bất ngờ, thú vị Trong cáctác phẩm trinh thám trước đây hầu hết đều được xây dựng theo motif truy tìmthủ phạm của một thám tử đầy tài ba (có thể là cảnh sát hoặc đơn thuần lànhân vật thám tử tư) Nhưng đến với thế giới nhân vật của Sidney Sheldon,đặc biệt không có nhân vật được gọi đích danh là thám tử đi truy tìm các vụ

án Nếu như có nhân vật thám tử xuất hiện, vụ án trở nên khách quan CònSidney Sheldon lại đặt độc giả vào hoàn cảnh mới, điểm nhìn mới bởi nhânvật thám tử trong các tác phẩm vừa là thám tử, vừa là nạn nhân trong mỗicuộc điều tra Họ là người trong cuộc, vừa chạy trốn bởi kẻ sát nhân, vừa tìm

ra nguyên nhân, truy tìm thủ phạm của vụ án Chính bởi sự thay đổi mới mẻnày đã tạo nên sự đồng cảm sâu sắc giữa độc giả và nhân vật mà không làmmất sự lôi cuốn, bất ngờ của một tác phẩm trinh thám trên con đường tìm racâu trả lời cho vụ án.

Xuất phát điểm là một người viết kịch bản phim hành động, tính hànhđộng được thể hiện rất rõ trong các tác phẩm của Sidney Sheldon Nếu nhưtiểu thuyết trinh thám của Agathar Christina mang đậm tính tiểu thuyết củavăn chương truyền thống thì Sidney lại đem lại cảm giác hiện đại trong mỗitrang viết của mình Những câu văn, ngôn từ thể hiện đều mang đậm tính hìnhảnh mang đến cho độc giả những sự trải nghiệm phong phú qua một lối viếthiện đại Những tình tiết được sắp xếp một cách khéo léo, chân thực khiếnngười ta dễ liên tưởng đến việc bạn đang được xem một bộ phim hành độngchân thực hơn là đọc một cuốn tiểu thuyết hư cấu Đó là sự khéo léo kết hợpgiữa nghệ thuật thứ bảy và văn chương Đầu thế kỉ XX, các chuyên ngànhkhác như phim ảnh, sân khấu đã đạt được nhiều thành tựu và có phần lấn sântrong văn học, tiểu thuyết nói riêng và văn chương nói chung buộc phải tìmđến sự thay đổi, phá cách, tự làm mới mình để phù hợp với hoàn cảnh Và mộttrong những giải pháp hữu hiệu đó là sự kết hợp giữa các bộ môn nghệ thuật.Trước đây, chúng ta không khó khăn để tìm ra những bộ phim được chuyểnthể từ văn học Tiêu biểu như những tiểu thuyết vĩ đại cổ điển của Trung Quốc

đã kể trên như: Tây Du Ký, Hồng Lâu Mộng, Tam Quốc Diễn Nghĩa… đều đã từng được chuyển thể thành phim ảnh Nhưng phải đến sau này những nghiên

cứu về việc mượn những yếu tố của điện ảnh vào văn chương mới được giớinghiên cứu chú ý Không phải vì điện ảnh ra đời sau mà không có những ưuđiểm riêng để có thể “mượn” nó vào văn chương Sidney Sheldon là mộtngười đi “mượn” rất khéo léo Tính hành động, chân

thực, hình ảnh sắc nét được viết bởi người nghệ sĩ tài hoa này đã đưa vănchương và điện ảnh đến gần một bước Đó cũng là sự tiến bộ của SidneySheldon so với các tác giả trinh thám đương thời Bởi vốn dĩ, tiểu thuyết trinhthám rất gần với thể loại phim hành động của điện ảnh.

Tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon kể chuyện về vụ án nhưngkhông làm lẫn với tiểu thuyết phưu lưu hay tiểu thuyết tình báo – vốn lànhững tiểu loại rất gần nhau của tiểu thuyết Nếu như tiểu thuyết phưu lưu tậptrung vào hành trình nhân vật với kết quả của nó là những khám phá mới mẻthì tiểu thuyết trinh thám của Sidney Sheldon tập trung vào câu chuyện vụ án

và đi tìm câu trả lời cho câu hỏi: Ai là tội phạm? Tiểu thuyết trinh thám củaSidney Sheldon rõ ràng, rành mạch, mọi ý kiến đều đem đến một cái nhìnkhách quan, cũng không tập trung vào nhân vật ngầm của thế giới tiểu thuyếttình báo Tiểu thuyết tình báo tập trung vào thông tin nhân vật tình báo cungcấp nhằm giúp hoàn thành mục đích điều tra, tìm hiểu, ít tập trung vào tộiphạm và tâm lý tội phạm

Như vậy, có thể thấy rằng, Sidney Sheldon là một trong những bậc tàihoa trong giới nghệ thuật này Sau thành công của những thước phim, ông đã

có bước chuyển mình mạnh mẽ trong tiểu thuyết, được ưu ái gọi với biệtdanh: Bậc thầy của tiểu thuyết bán chạy nhất nước Mỹ Ở thời điểm của mình,Sidney Sheldon đã gặt hái được khá nhiều thành công Không những thế, đếnmột lúc nào đó, người ta vẫn tìm lại những tác phẩm đã viết cách nay nhiềunăm trời của ông, đọc và lại thấy nó trong hiện tại cuộc sống của mình Ở thế

kỉ XXI này cũng vậy, những tác phẩm của Sidney Sheldon vẫn được côngchúng đón nhận Điều đó một lần nữa khẳng định sự tiến bộ trong lối tư duyhiện đại của Sidney Sheldon Tên tuổi của ông được khẳng định Những tácphẩm tiểu thuyết của ông có vị thế trong dòng văn học của nhân loại

1.2 Đặc trƣng của tiểu thuyết trinh thám trong loại hình tự sự

1.2.1 Định nghĩa về tiểu thuyết, tiểu thuyết trinh thám

Tiểu thuyết là một thể loại thuộc phương thức tự sự Mang trong mìnhmột cấu trúc lớn, tiểu thuyết tái hiện những bức tranh hiện thực đời sống vớimột quy mô lớn, phản ánh đời sống ở cả chiều rộng và chiều sâu của nó

Trong văn học, tiểu thuyết được coi là hình thái chủ yếu của nghệ thuậtngôn từ và đã để lại trong nền văn học nhân loại những thành công rực rỡ.Trong ngôn ngữ Việt, tên gọi tiểu thuyết để chúng ta có thể phân biệt với

truyện ngắn, truyện dài, hay truyện vừa… Theo Từ điển tiếng Việt [45], truyện

ngắn, truyện vừa, truyện dài hay tiểu thuyết đều được giải thích là truyệnđược viết bằng văn xuôi Song truyện ngắn là truyện có dung lượng nhỏ, sốtrang ít, miêu tả một khía cạnh tính cách, một mẩu trong cuộc đời nhân vật.Truyện vừa có dung lượng vừa phải, thường phản ánh một số sự kiện xã hội

và tính cách nhân vật diễn biến trong phạm vi không rộng lắm Truyện dài có

số trang nhiều, miêu tả hàng loạt sự kiện, nhân vật với sự phức tạp trong phạm

vi thời gian và không gian tương đối rộng lớn [45, tr 1054] Còn tiểu thuyết

là truyện dài bằng văn xuôi có dung lượng lớn, với nhiều nhân vật hoạt độngtrong phạm vi lịch sử, xã hội rộng lớn [45, tr 992] Song để định nghĩa chínhxác một thể loại văn học là tiểu thuyết thực sự không phải là một công việcđơn giản đối với các nhà nghiên cứu lý luận Năm 1961, nhà văn Tô Hoài đã

nói rằng: “Không thể cho tiểu thuyết một định nghĩa cố định Tiểu thuyết lúc nào cũng phát triển và biến đổi Tiểu thuyết có một khả năng tung hoành không ngờ” [26] Trên thế giới, có lúc người ta đã thoá mạ tiểu thuyết, sau

này họ quay trở lại với chủ nghĩa “bất khả tri” của Kant Tiểu thuyết được coi

là “bất khả tri” bởi không giải thích được Bách khoa từ điển văn học Giản

Minh xuất bản ở Mỹ cũng đồng ý với cách nhìn nhận này: Tiểu thuyết là một chuyện kể bằng văn xuôi có quy mô lớn Cũng giống như truyện,

tiểu thuyết khó lòng định nghĩa được một cách chính xác một phần vì tính chất dài ngắn bất định, một phần vì nó bao gồm loại hình và dị dạng [40].

Trên thực tế, đến nay, các nhà nghiên cứu không nhìn nhận tiểu thuyếtbằng một đặc trưng mà dựa theo một số đặc trưng thẩm mỹ của nó đã tìm rađịnh nghĩa tương đối chính xác cho cách hiểu về tiểu thuyết Tiểu thuyếtkhông còn là “bất khả tri” Sau những nghiên cứu và tìm tòi, các nhà lý luậntrên thế giới cũng như Việt Nam đã đúc kết lại đặc trưng chung nhất về tiểu

thuyết và định nghĩa nó Trong cuốn Từ điển thuật ngữ văn học, do Lê Bá

Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi chủ biên, đã nhận định về tiểu thuyết là

một tác phẩm tự sự cỡ lớn có khả năng phản ánh hiện thực đời sống ở mọi giới hạn không gian và thời gian Tiểu thuyết có thể phản ánh số phận của nhiều cuộc đời, những bức tranh phong tục, đạo đức xã hội, miêu tả các điều kiện sinh hoạt giai cấp, tái hiện nhiều tính cách đa dạng [28, tr 328] Còn

theo Heghen thì “tiểu thuyết là những bức tranh phản ánh cuộc sống rất quy

mô, tiểu thuyết là lịch sử và vận mệnh của những con người, là anh hùng cacủa cuộc sống cá nhân” [26] Như vậy, tiểu thuyết là hình thức tự sự cỡ lớn,

nó chứa đựng bức tranh lịch sử của nhiều cuộc đời, miêu tả xã hội, giai cấp…

đa dạng và phong phú Tiểu thuyết phổ biến vào thời cận đại và hiện đại Đếnthế kỉ XIX, sự xuất hiện của các nhà văn bậc thầy như Balzac, Gogol, L.Tonxtoi… đã đưa tiểu thuyết lên chinh phục đỉnh cao Tiểu thuyết đã đạt đến

sự nảy nở, khẳng định vị thế và tiếp sau đó, liên tục có sự sáng tạo mới Tiểuthuyết trở thành tiểu loại chủ lực trong loại hình tự sự của văn xuôi

Ở Việt Nam, tiểu thuyết được biết đến nhiều khoảng đầu thế kỉ XX Nó

là một thể loại được du nhập qua hai con đường: Trung Quốc và phương Tây

Ở châu Âu, tiểu thuyết xuất hiện sớm Theo các nghiên cứu, tiểu thuyết

ra đời vào thời kì xã hội cổ đại tan rã, văn học cổ đại suy tàn Tính chất cộngđồng trong xã hội bắt đầu bị tách rời, thay vào đó là những ham muốn cá

nhân, những lợi ích riêng tư bắt đầu được đặt ra gay gắt Nhưng phải đến thời

kì Phục hưng (thế kỉ XIV - XVI) tiểu thuyết mới được định hình Và đến thế

kỉ XIX, thể loại này mới nảy nở và đạt đến đỉnh cao Tiểu thuyết đã mang mộtbức tranh đa dạng và sống động hơn Nếu trước kia, nội dung của tiểu thuyếtcòn chứa nhiều yếu tố ly kỳ, phiêu lưu mạo hiểm (tiểu thuyết du đãng, tiểuthuyết hiệp sĩ hay còn gọi là tiểu thuyết nghịch ngợm…) thì đến thời kỳ này,tiểu thuyết hướng tới phê phán quyết liệt những biểu hiện bất công ngang tráicủa xã hội Nó thể hiện là một tiểu loại xông xáo với khả năng phát hiện vàphân tích những mối quan hệ xã hội phức tạp cũng như bút pháp tâm lý sâusắc trong khắc hoạ nhân vật

Ở Trung Quốc, mầm mống tiểu thuyết cũng xuất hiện từ khá sớm Tiểu

thuyết của Trung Quốc được biết đến với Tam quốc diễn nghĩa là một bức tranh rộng lớn mang đậm nét của “long tranh hổ đấu”, Thuỷ hử là loại truyện nghĩa hiệp về cuộc đời phi thường của những anh hùng hảo hán, Tây du ký là loại truyện thần tiên, Hồng lâu mộng là loại truyện đạo đức…

Tất cả đã góp phần xây dựng khung tiểu thuyết rõ ràng và đậm nét chonền văn học nhân loại Có thể thấy rằng, tiểu thuyết là một khái niệm thể loại,nhằm phân biệt với các thể loại khác của văn học Là thể loại có diện mạo đặcbiệt phong phú nên sự phân loại trong tiểu thuyết cũng rất phong phú Tuy sựphân chia chỉ mang tính chất tương đối bởi trong quá trình phát triển các tiểuloại văn học luôn có sự giao thoa lẫn nhau, song dựa vào những cơ sở và tiêuchí khác nhau, chúng ta có sự phân chia khá đa dạng đối với thể loại tiểuthuyết này Phân chia theo khuynh hướng, trào lưu sáng tác có: tiểu thuyết cổđiển, tiểu thuyết hiện thực, tiểu thuyết lãng mạn… Cò n căn cứ theo đề tài có:tiểu thuyết lịch sử, tiểu thuyết chiến tranh, tiểu thuyết viễn tưởng hay tiểuthuyết trinh thám… Với các tiểu thể loại trên, trong thời gian gần đây, tiểuthuyết trinh thám ngày càng trở nên nổi bật và được bạn đọc đông đảo đónnhận

Với sự phát triển rực rỡ đi kèm với sự mở rộng trong những nghiên cứu

về nội dung, tiểu thuyết được nghiên cứu và chia nhỏ thành nhiều tiểu thể loạinhỏ hơn tùy theo mỗi đặc trưng Tiểu thuyết trinh thám chỉ là một trongnhững kiểu loại nhỏ hơn của tiểu thuyết Tiểu thuyết trinh thám xuất hiện chủyếu ở phương Tây Ở Việt Nam, các nhà văn viết về tiểu thuyết trinh thámkhông nhiều, có thể kể đến như Thế Lữ và Lê Văn Trương Cũng giống nhưtiểu thuyết, việc nghiên cứu nhằm đưa ra một định nghĩa chính xác về tiểuthuyết trinh thám đã làm tốn không ít giấy mực của các nhà lý luận Tìm trong

Từ điển thuật ngữ văn học của Nhà xuất bản Giáo dục năm 1992 có đầy đủ

định nghĩa về tiểu thuyết chương hồi, đa thanh, hiệp sỹ, lịch sử… nhưng

không có định nghĩa về tiểu thuyết trinh thám Trong Tiểu thuyết Việt Nam hiện đại của Phan Cự Đệ (xuất bản năm 1975) [24] cũng chỉ đề cập đến tiểu

thuyết phưu lưu Trên thực tế, một thời gian dài, tiểu thuyết trinh thám chỉđược coi là tiểu thuyết “ba xu, rẻ tiền”, được xếp vào dòng “văn học ngoài lề”nhằm phân biệt với các tác phẩm văn chương thực thụ

Mặc dù vậy, văn học trinh thám đã từng bước được khẳng định qua thờigian Thậm chí, ở Mehico đã tổ chức đại hội những người viết tiểu thuyếttrinh thám lần I và có trao giải người viết truyện trinh thám hay nhất thế giớinăm 1989 Các nhà nghiên cứu đã dần có thái độ đánh giá tích cực hơn vớitiểu loại này Kết quả của nó là việc đem đến những định nghĩa xác đáng vềtiểu thuyết Tại Việt Nam, các nhà lý luận cũng đã nghiên cứu và có những kếtluận của mình

Theo Lại Nguyên Ân [3], tiểu thuyết trinh thám được định nghĩa rằng:

là một “tiểu loại của tiểu thuyết phiêu lưu” Tiểu thuyết trinh thám có hànhtrình của nhân vật, nó có nét giống tiểu thuyết phưu lưu, nhưng nhân vật của

nó đều có “nghề nghiệp” là “dò la, điều tra, khám phá bí mật còn nằm trongbóng tối” Nó “là loại truyện vụ án, truyện viết về tội phạm” Bí mật về kẻ

phạm tội sẽ được giữ đến cùng để đảm bảo thu hút người đọc, đẩy người đọcđến một trạng thái căng thẳng, hồi hộp trong suốt câu chuyện Tiểu thuyếttrinh thám tập trung vào trả lời cho câu hỏi: “Ai là tội phạm?” Vấn đề đượctruy tìm và giải mã trong tác phẩm trinh thám chính là tội phạm.

Tương tự như định nghĩa trong Từ điển thuật ngữ văn học của Lại Nguyên Ân, trong Từ điển thuật ngữ văn học do Lê Bá Hán, Trần Đình Sử,

Nguyễn Khắc Phi đồng chủ biên, tiểu thuyết trinh thám trước hết cũng đượcchú ý trước hết về nhân vật chính với nghề nghiệp là “thám tử”, là “điều traviên”… với nghề nghiệp chung là điều tra khám phá cái bí mật còn nằm trongbóng tối Nó là loại truyện vụ án, viết về tội phạm Nó cũng đề cập đến cáchthức xây dựng cốt truyện: phải giữ bí mật đến cùng của tội phạm để tạo nên

sự hấp dẫn, khiến người đọc luôn ở trạng thái căng thẳng [26]…

Định nghĩa trên đã khái quát khá rõ ràng về thể loại tiểu thuyết trinhthám nhằm phân biệt nó với các tiểu thể loại khác Đó là loại truyện vụ ánmang đậm tính chất phiêu lưu, di chuyển và chứa đầy những bí mật về tộiphạm Khi tiểu thuyết trinh thám phát triển, nó ngầm báo sự bất công trong xãhội, sự hoành hành của tội phạm trong đời sống thực, những dấu ấn ấy đãđược in lại trong tư duy của tác giả Và tiểu thuyết trinh thám ra đời Văn họctrinh thám phát triển ở từng nước sẽ mang những đặc trưng khác nhau theođặc điểm dân tộc và truyền thống văn hoá riêng Tiểu thuyết trinh thám hư cấucâu chuyện thật đến mức nó đánh lừa độc giả một cách thú vị Nó đem đếnmột sự hư cấu hết sức chân thực Tiểu thuyết trinh thám cũng mang đầy đủđặc trưng của tiểu thuyết Tiểu thuyết trinh thám có thể tự hào là một tácphẩm văn học đích thực trong đó có sự éo le của những số phận hay sự chứngkiến của con người trong quá trình hình thành tội ác, trong sự điều tra hay trốnchạy… đã được biến đổi thành công

1.2.2 Tiểu thuyết trinh thám trong loại hình tự sự

Trong Nghệ thuật thơ ca, Aristotle đã đề cập đến việc phân chia thể loại

trong văn học [2] Theo đó, tự sự được chia thành ba loại chính: Kịch, thơ vàvăn xuôi Cách phân chia này đến nay vẫn khẳng định được sự ưu việt của nó.Trong quá trình phát triển văn học, văn chương luôn có sự biến đổi, tiếp tụcđược chia tách thành nhiều kiểu loại nhỏ hơn Đối với văn xuôi, văn xuôi có

sự phân định bởi nhiều tiểu loại như truyện ngắn, truyện vừa hay tiểu thuyết.Tiếp theo đó, tiểu thuyết lại được chia nhỏ tuỳ theo đặc trưng riêng mà

ở đó ta có tiểu thuyết phiêu lưu, tiểu thuyết lịch sử hay tiểu thuyết trinhthám… Đối với riêng tiểu thuyết trinh thám, tuy còn những quan điểm coi đó

là “văn học ngoài lề” song vốn được sinh ra từ tiểu thuyết, từ tự sự nên tiểuloại này vẫn mang đầy đủ đặc trưng cơ bản của tiểu thuyết nói chung Trênthực tế, việc đón nhận tích cực từ phía người tiếp nhận cũng khiến cho cácnhà nghiên cứu dần thay đổi cách nhìn về thể loại tiểu thuyết trinh thám này

Lịch sử phát triển của tiểu thuyết - nhiều nhà nghiên cứu cho rằng tiểuthuyết có sự xuất hiện đầu tiên ở phương Tây Nếu trong các tác phẩm trường

ca cổ đại, những cảm hứng về dân tộc, về cái chung, cái anh hùng thì trong các tác phẩm văn xuôi cổ đại lại có cảm hứng về con người cá nhân, riêng lẻ.

Belinxki, dưới góc độ là một nhà nghiên cứu tiểu thuyết đã khẳng định: tiểuthuyết bắt đầu hình thành từ khi “vận mệnh của con người, mọi mối liên hệcủa nó với đời sống nhân dân được ý thức” Trong một số nghiên cứu khác vềphương Đông, hẳn nhiên hầu hết mọi nghiên cứu đều khẳng định tiểu thuyếtTrung Quốc có sự bắt nguồn xa xưa nhất, từ thời Ngụy Tấn (thế kỉ III- IV)dưới dạng “chí quái”, “chí nhân” [81, tr 228] Tuy nhiên, mọi sự nghiên cứuphân chia đều chỉ mang tính tương đối và không thể đạt đến ranh giới tuyệtđối bởi trong quá trình tồn tại và phát triển của thể loại tiểu thuyết luôn diễn

ra hiện tượng giao thoa và có sự xâm nhập lẫn nhau giữa các yếu tố nội dungcũng như hình thức

Belinxki gọi tiểu thuyết là sử thi của đời tư bởi nó vốn tập trung vào sốphận cá nhân trong quá trình hình thành, phát triển và hoàn thiện nhân cách.Tiểu thuyết trinh thám cũng phản ánh đời tư của cá nhân trong tác phẩm củamình, tất nhiên nó phản ánh đời tư của cá nhân ở một góc độ khác so với cáctác phẩm khác thuộc thể loại Cuộc sống con người vốn dĩ rất phong phú đãtạo ra một hiện thực đa dạng trong các tác phẩm văn chương Dành sự ưu áicho tiểu thuyết trinh thám, Jorge Luis Borges đã nói rằng: Văn học của chúng

ta đang hướng về sự hỗn loạn… Trong thời kì hỗn loạn ấy, có một thứ vẫn còngiữ, giữ một cách khiêm tốn, những giá trị truyền thống: đó là truyện trinhthám Ở tiểu loại này, khiến ta nhớ lại chút gì đó còn sót lại của những câuchuyện cổ tích, thần thoại dân gian, có mở đầu, có kết thúc, có hành động,truy tìm sự thật trong đó…

Trong tương quan với các thể loại khác, tiểu thuyết nổi bật ở khả năngphản ánh cuộc sống một cách toàn vẹn và chân thực của hiện thực cuộc sống.Đây là đặc trưng cơ bản tạo nên tầm vóc và quy mô cho tiểu thuyết Tiểuthuyết tiếp cận đời sống một cách gần gũi trong khả năng nhận thức và phảnánh nó Bakhtin, nhà nghiên cứu văn học, nhà thi pháp học người Nga thế kỉ

XX đã nhấn mạnh đến sự tiếp xúc mật thiết của tiểu thuyết với đời sống xãhội, với “vũ trụ vi mô của mọi tiếng nói” (tính đa âm và tính đối thoại), đếnmối quan hệ giữa không gian và thời gian… trong các nghiên cứu của mình

Sự ra đời của tiểu thuyết đã phá vỡ những quy chuẩn trong một vở kịch – vốn

là những quy chuẩn cơ bản nhất tạo nên một tác phẩm: quy định về thời gian,

về không gian, về nhân vật diễn Bức tranh về cuộc sống được phản ánh đadạng trong mỗi tác phẩm tiểu thuyết Nhiều cuốn tiểu thuyết được coi là “bách

khoa toàn thư” về đời sống xã hội, như Tấn trò đời của Banzac hay

Chiến tranh và hoà bình của L Tonxtoi… Là một tiểu loại của tiểu thuyết,

tiểu thuyết trinh thám cũng phản ánh những số phận cá nhân trong cuộc sống

Bức tranh hiện thực mà tiểu thuyết trinh thám nói riêng, tiểu thuyết nói chungmang lại cũng bộn bề, phức tạp, đa dạng, đa chiều như chính bản thân sự tồntại của đời sống con người Tiểu thuyết trinh thám chứa đựng bức tranh đờisống sống động về những số phận, về những mối quan hệ Đặc biệt, nó xoáysâu vào vấn đề tội ác trong xã hội Nó phản ánh góc khuất của xã hội.

Về hình thức, tiểu thuyết nói chung và tiểu thuyết trinh thám nói riêngthể hiện rõ những đặc điểm của phương thức tự sự Tất cả được thể hiện trong

sự hài hoà, thống nhất và chặt chẽ với nội dung của tác phẩm Việc sáng tạodựa trên những “quy tắc” cơ bản về hình thức không thể phá vỡ

Khả năng phản ánh hiện thực của tiểu thuyết, cụ thể là tiểu thuyết trinhthám không phụ thuộc vào dung lượng của tác phẩm Tiểu thuyết vốn là mộtthể loại có cấu trúc hết sức linh hoạt Ưu thế của nó là khả năng dồn ép nhânvật và sự kiện, dồn ép thời gian và không gian nhằm tạo nên những bức tranhhiện thực chân thật nhất Tiểu thuyết trinh thám miêu tả một quá trình hànhđộng của nhân vật, thường là nhân vật thám tử trong quá trình tìm ra sự thậtcủa tội ác Do đó, tiểu thuyết trinh thám đã hết sức linh hoạt trong việc dồn ép

sự kiện, nhân vật trong những hoàn cảnh thời gian, không gian bí bích để tìm

ra câu trả lời cho tác phẩm Bức tranh hiện thực được miêu tả rộng lớn vàđược đặc tả ở những hình ảnh, chi tiết mang ý nghĩa điển hình nhất

Thông qua việc cắt nghĩa đời sống, thể hiện tư tưởng, tình cảm của conngười với thế giới xung quanh, người nghệ sĩ, khác với các nhà khoa học, họkhông diễn đạt tư duy, tình cảm qua các hình khối, công thức mà thể hiện rabằng các hình tượng, nhân vật Bên cạnh khả năng tạo dựng bức tranh hiệnthực với quy mô “hoành tráng”, việc khắc hoạ chân dung nhân vật thông qua

sự khám phá những vấn đề về số phận cá nhân và thân phận con người cũng

là đặc trưng của tiểu thuyết Xét một cách tổng thể, ấn tượng sâu đậm nhất,

ám ảnh nhất trong tác phẩm tiểu thuyết luôn là nhân vật… Sức hấp dẫn của

tác phẩm phụ thuộc vào tài năng của nhà văn trong việc xoáy sâu tìm hiểunhững vấn đề thuộc cá nhân Tiểu thuyết trinh thám cũng đặc biệt thành côngvới việc khắc hoạ hình ảnh nhân vật Không khắc hoạ hình ảnh một tập thể,tiểu thuyết trinh thám đi sâu vào số phận những cá nhân riêng lẻ mà cụ thể lànhững người đang dò tìm điều tra về một vụ án nào đó Vốn dĩ, một tác phẩmnghệ thuật sẽ khó khẳng định mình nếu không xây dựng được hình tượng điểnhình Đối với tiểu thuyết trinh thám cũng vậy Hình tượng điển hình mang lạimột sức sống mãnh liệt cho tác phẩm Trên thực tế đã có những hình tượngđiển hình vượt ra ngoài tầm kiểm soát của tác giả Trong thế giới trinh thá m,

ta biết Conan Doyle với Sherlock Holmes – một “type” người hoàn hảo củakiểu nhân vật thám tử không chuyên với “tư duy, lý luận trong phòng kín”.Hay Agathar Christie với hình tượng bà Marc, một bà già am hiểu chuyện đời,

có đầu óc suy đoán Hay với Sidney Sheldon mang lại hình ảnh những ngườiphụ nữ trẻ, thông minh, xinh đẹp và đầy ma mị như Kate Blackwell Nhữngnhân vật điển hình được đặt trong những hoàn cảnh nhất định, tình tiết nhấtđịnh để bộc lộ mình Qua đó người đọc có thể nhận ra mình trong đó nhưngnhân vật lại không là ai cả Chính vì thế đã tạo nên sự đồng cảm giữa nhân vật

và người tiếp nhận Có thể thấy rằng, từ bức tranh hiện thực cuộc sống, tác giả

đã cô đọng thành một tác phẩm Trong tác phẩm ấy hình tượng được cô đọnglại chính là nhân vật Nhân vật là xương sống, là cốt lõi cho mỗi tác phẩm Sovới các thể loại khác, nhân vật trong tiểu thuyết trinh thám mang trong mìnhnhững đặc trưng riêng biệt Không phản ánh những số phận chung chung củanhững người quý tộc hay của những kẻ nghèo hèn, văn học trinh thám khôngphân chia giai tầng mà đi sâu phản ánh mối quan hệ giữa tội phạm và nạnnhân trong xã hội Nó tập trung vào tìm hiểu hành trình phạm tội của tội phạm

và sự trốn chạy yếu ớt của “con mồi” Với tiểu thuyết trinh thám chỉ có cái ác

và sự trừng phạt Nó phản ánh đời sống cá nhân trong một xã hội

phát triển không ổn định kèm theo những hệ luỵ của nó Nếu như nhân vậttrong thơ sống bằng tâm trạng, nhân vật trong tiểu thuyết phưu lưu thì sốngbằng hành động… thì nhân vật trong tiểu thuyết trinh thám sống bằng tư duycủa một con người hành động Nhân vật trong tiểu thuyết nói chung, trongtiểu thuyết trinh thám nói riêng mang một vai trò, ví trí và ý nghĩa đặc biệtquan trọng Nó là trung tâm của sự mô tả nghệ thuật.

Tiểu thuyết trinh thám nghiên cứu, đánh giá con người ở một góc độriêng so với các thể loại khác cũng như ngành nghề khác Về cơ bản, nó cũng

“nghiên cứu ngay chính sự tồn tại của con người” (Kundera) Ở một phươngdiện nào đó, nó được coi là khoa học về con người Mọi nỗ lực đều đem đếnmột cách nhìn mới mẻ, một điểm nhìn mới mẻ trong sự khám phá những sốphận cá nhân và thân phận con người

Bên cạnh việc khắc hoạ một nhân vật mang đặc trưng riêng biệt, tiểuthuyết trinh thám còn gây ấn tượng bởi một không gian rộng lớn bị dồn éptrong một khoảng thời gian nhất định Cùng với những biến cố, tình tiết,không gian nghệ thuật và thời gian nghệ thuật của tiểu thuyết trinh thám đãkhiến nhân vật được nổi bật trên từng trang viết Ở các tiểu thuyết khác,không gian nghệ thuật được miêu tả bởi những đoạn trữ tình ngoại đề tạo sựtĩnh lặng, thoải mái cho người tiếp nhận, chẳng hạn như trong tiểu thuyết trữtình diễm lệ, nổi bật lên đó là câu chuyện về tình yêu của các nhân vật hay với

tiểu thuyết hiện thực (như Bà Bôvary, như Anna Karenina)… Không gian

rộng lớn được di chuyển theo nhân vật trong các tiểu thuyết khác thườngkhông bị gò ép đến bức bí, nhân vật vẫn còn thời gian và không gian hànhđộng Đối với tiểu thuyết trinh thám, không gian nghệ thuật và thời gian nghệthuật như gọng kìm xiết chặt đưa nhân vật vào ranh giới giữa sự sống và cáichết Từ đó để nhân vật bộc lộc tính cách, số phận

Đề cập đến đặc trưng của tiểu thuyết trinh thám không thể không nhắcđến đặc trưng về cốt truyện của tác phẩm Vốn là một hiện tượng phức tạp bởicốt truyện có sự biến hoá trong mỗi tác phẩm tuỳ theo tư duy của nhà văn,theo đặc trưng tập quán, dân tộc… Không phải tác phẩm tiểu thuyết nào cũng

có cốt truyện song cốt truyện lại có ở tất cả các tác phẩm trinh thám Cốttruyện trong tiểu thuyết trinh thám có thể đơn tuyến hoặc đa tuyến, trình bàynhững sự kiện phức tạp nhằm tái hiện nhiều bình diện của cuộc sống ở mộtgiai đoạn lịch sử nhất định thông qua những con người cụ thể và hành động

cụ thể Cốt truyện là yếu tố thuộc về nội dung tác phẩm Cốt truyện ly kỳ, cốttruyện của vụ án là đặc trưng cơ bản của tiểu thuyết trinh thám so với các thể

loại khác Trong văn học cổ Nga, những tác phẩm như Những linh hồn chết, Anh em nhà Karamazốp, Phục sinh, Đỏ và đen… đều có cốt truyện vụ án, ly

kì và hấp dẫn Những yếu tố tâm lý và triết lý nhân sinh đã được đưa vào tiểuthuyết Cốt truyện nhằm phản ánh tư tưởng, chủ đề của tác phẩm một cáchđầy đủ nhất Có những thời kì người ta cho rằng cốt truyện quan trọng hơnnhân vật, nó chỉ dẫn hành động, hành trình của nhân vật song như NguyễnĐình Thi đã từng nói “chỉ có nhân vật mới kiểm tra được cốt truyện” Cốttruyện vụ án, cốt truyện ly kì đều nhằm đưa tới cho người đọc sự cảm nhận vềnhững số phận cá nhân trong xã hội Cũng như các tác phẩm khác, cốt truyệntrong tiểu thuyết trinh thám cũng có phần mở đầu (thắt nút), phần phát triển(cao trào) và kết thúc (mở nút) – nhưng nó không đi theo chiều thẳng như mộttác phẩm kịch nguyên thuỷ mà đưa người đọc đi quanh co, làm lạc sự phánđoán và tạo sự bất ngờ cao độ khi tấm màn được vén lên Cốt truyện là thànhphần không thể thiếu trong tiểu thuyết trinh thám

Nhắc đến tính hư cấu của tiểu thuyết, L Tonxtoi nhấn mạnh rằng: hưcấu nghệ thuật là cặp mắt để phát hiện những hình tượng… Tiểu thuyết là sựphưu lưu của trí tưởng tượng Nó là sản phẩm của sự kết hợp một cách hài

hoà vốn sống phong phú và năng lực sáng tạo tài tình của tác giả Từ nguyênmẫu thực tế, người nghệ sĩ sẽ có những bước sáng tạo riêng Đối với tiểuthuyết trinh thám, hư cấu cũng là một đặc trưng không thể thiếu Nhưng nếunhư với các tiểu thuyết khác, hư cấu mang đậm tính văn chương thì hư cấucủa tiểu thuyết trinh thám lại mang đậm tính hiện thực Nó được hư cấu dựatrên một sự logic hết sức chặt chẽ và khoa học bởi những tình tiết và khả năngphạm tội trên thực tế.

Tiểu thuyết trinh thám được sinh ra trong thế giới xã hội có sự bất ổn

Nó không chỉ thể hiện ở việc gia tăng số lượng tội phạm mà còn có tác dụngtrấn an lòng người Việc đi tìm sự thật, phanh phui tội ác là cách tốt nhất đểgiải tỏa tâm lý, để vén bức màn bí mật đang bao bọc cỗ máy điều khiển cácquan hệ xã hội Trinh thám và nhân vật trinh thám chính thức xuất hiện Đểhạn chế đi đến triệt tiêu cái ác trên phạm vi toàn xã hội thì trước hết, từng conngười phải tự đấu tranh, tự triệt tiêu cái xấu trong bản thân mình Từ xưa đếnnay, việc triệt tiêu cái ác đều mượn đến “đạo” và “pháp” nhưng để được kếtquả căn bản nhất vẫn là tự bản thân con người “Văn học nghệ thuật khôngphải có sức mạnh siêu phàm nhưng nó có khả năng làm trong sáng, lànhmạnh, khỏe khoắn từng tâm hồn người” [39]

Một số tác phẩm khác có nội dung trinh thám và một cốt truyện phưulưu chưa hẳn đã được coi là một tác phẩm trinh thám Bởi đặc trưng của kiểutruyện này là đi tìm câu trả lời cho câu hỏi: Ai là thủ phạm giết người? Kẻ tộiphạm thuộc hạng người nào? Nguyên nhân đẩy con người đến tội ác? Theonhiều tài liệu nghiên cứu, Edgar Allan Poe (1809 - 1849) được xem là “thánhtổ” của tiểu thuyết trinh thám vì ông đã chuyển trọng tâm tự sự từ trần thuật

về nhân vật phạm tội sang trần thuật về người thám tử [81, tr 342]

Tiểu thuyết trinh thám - một tiểu loại của tiểu thuyết, có nền tảng pháttriển từ lâu đời - nên nó mang đầy đủ những đặc trưng của thể loại tiểu thuyết

Tiểu thuyết có khả năng phản ánh bức tranh hiện thực với quy mô hoànhtráng, khắc họa chân dung nhân vật thông qua những vấn đề của số phận cánhân, những vấn đề về thân phận con người Về phía độc giả, nhân vật luôn là

“chìa khóa” để giải mã những vấn đề Mục đích của các nhà sáng tạo luôn làxây dựng được những nhân vật có cá tính độc đáo và đặc sắc Tuy nhiên, làmthế nào để độc giả không bị lẫn những nhân vật trinh thám này sang nhân vậtphưu lưu nọ hay có thể là một nhân vật lãng mạn? Vì thế dù có những đặctrưng chung của thể loại tiểu thuyết, có những nền tảng gốc gác chung thì cáctiểu loại của tiểu thuyết vẫn có những đặc trưng riêng Nhìn ở góc độ cơ bảnnhất, đặc trưng cơ bản của tiểu thuyết trinh thám có thể được phân loại vớimột số tiểu thể loại khác của thể loại tiểu thuyết như sau:

Nhìn vào bảng so sánh trên, việc phân biệt giữa tiểu thuyết trinh thám

đã phần nào được rõ ràng hơn, đặc biệt là sự khác nhau giữa tiểu thuyết trinhthám và tiểu thuyết phiêu lưu - cả hai kiểu loại này đều phản ánh hành trìnhcủa nhân vật

Tóm lại, tiểu thuyết trinh thám mang đầy đủ đặc trưng của thể loại tiểuthuyết và nó cần được xem như một tác phẩm văn học chính thống trong cách

tiếp nhận Trong đó, ngoài những yếu tố chung, tiểu thuyết trinh thám đã tựlàm nổi bật mình với những nét riêng hết sức tiêu biểu, đặc biệt là sự phảnánh số phận cá nhân trong tiểu thuyết trinh thám Nhân vật có đầy đủ mọi thứ

để làm nên một cuộc đời, một thân phận, khiến người tiếp nhận phải suy nghĩ

về quá trình “giải phẫu” con người một cách mới mẻ này

CHƯƠNG 2: CÁC LOẠI HÌNH NHÂN VẬT TRONG TIỂU THUYẾT

TRINH THÁM CỦA SIDNEY SHELDON

2.1 Đặc trưng của nhân vật trong tiểu thuyết và tiểu thuyết trinh thám

Nhân vật trong tiểu thuyết nói chung đều có một vị trí, vai trò và ýnghĩa đặc biệt trong tác phẩm Hạt nhân của sự sáng tạo, trọng điểm để nhàvăn lý giải về các vấn đề của cuộc sống đều nằm trong nhân vật Nhân vậttrong một tác phẩm có thể có tên riêng như Chí Phèo, Lão Hạc hoặc có khichỉ là những tên gọi chung chung của những chàng, những ả… Nhân vật cóthể được thể hiện bởi nội tâm, cũng có khi chỉ được thể hiện bởi hànhđộng… Nhưng đã là văn học thì không thể thiếu nhân vật Văn học tái

hiện đời sống qua những chủ thể nhất định, đó là nhân vật Đồng thời, nhânvật là phương tiện khái quát tính cách số phận của con người hay đề cậpnhững quan niệm cuộc sống Trong xã hội nguyên thuỷ, nhân vật được sángtạo ra gắn liền với hình ảnh thiên nhiên: chinh phục thiên nhiên, tạo dựng sựtồn tại, tạo nên truyền thống của dân tộc… Trong xã hội phâ n hoá giai cấp,nhân vật thể hiện cuộc sống bất công và khát vọng của con người trước sựđối lập giữa kẻ giàu - người nghèo, kẻ ác - người thiện Xét theo sự phát triểncủa thể loại văn học Đối với nhân vật trong văn học dân gian thường có tínhcách đơn giản, có giá trị khái quát cao và bền vững Tiêu biểu như nhân vậtanh hùng ca của Homer… Bản thân nhân vật là một thế giới phong phú trongmỗi tác phẩm

Mỗi tác phẩm đều có nhân vật nhưng để làm nên sự thành công của tácphẩm lại cần đến hình ảnh của nhân vật điển hình và không phải ở tác phẩmnào nhà văn cũng xây dựng được hình tượng nhân vật điển hình Là mộttrong những yếu tố cơ bản tạo nên tác phẩm, có rất nhiều nghiên cứu về nhânvật nhưng dường như còn thiếu một định nghĩa xác đáng về nhân vật trongvăn học Ta biết rằng nhân vật trữ tình trong thơ ca khác với nhân vật thực

trong truyện ngắn hay tiểu thuyết Và cũng biết rằng, nhân vật luôn có vai tròđặc biệt quan trọng trong tác phẩm Đó là “chìa khoá” để “giải mã” nhữngvấn đề hiện thực mà nhà văn đặt ra trong tác phẩm Trong thơ ca, nhân vật lànhân vật trữ tình, sống bằng tâm trạng Trong kịch, nhân vật là nhân vật hànhđộng, xuất hiện ở thời điểm “sóng gió” của cuộc đời và bị cuốn vào nhữngxung đột trong tác phẩm Còn ở tiểu thuyết, với lợi thế về dung lượng truyềntải, nhân vật hiện lên một cách toàn diện, tỉ mỉ theo bước thăng trầm của sốphận cá nhân Đặc trưng của tiểu thuyết không chỉ cho phép người nghệ sĩ đềcập đến số lượng nhân vật đồ sộ mà còn có thể tập trung đi sâu vào phân tích

số phận nhân vật Sự vận động của tâm hồn, của tính cách được đề cập triệt

để Thông thường, nhân vật trong tiểu thuyết không bị gò ép vào nhữngkhuôn khổ chật hẹp với biến tấu, hành động nhanh mà luôn giữ nhịp điệubình thường như hơi thở cuộc sống hàng ngày Bởi tiểu thuyết là sự phiêu lưucủa trí tưởng tượng nên các kiểu loại nhân vật được đề cập đến trong tácphẩm rất phong phú, đa dạng về ngành nghề, độ tuổi, giới tính…

Nguyên mẫu để sáng tạo nên nhân vật có thể từ rất nhiều hình ảnh đờithực cũng có thể là chính tác giả Song, về nguyên tắc, tiểu thuyết hoàn toànkhông bị lệ thuộc bởi nguyên mẫu, bởi sự chi phối chặt chẽ về mức độ xácthực của đối tượng Nếu như ký chỉ dừng lại được ở một nguyên mẫu nhấtđịnh thì tiểu thuyết cho phép sự sáng tạo tối đa về nhân vật ấy Để sáng tạonên một nhân vật hoàn chỉnh, L Tonxtoi – bậc thầy của tiểu thuyết hiện thựcNga chỉ ra rằng: Cần phải quan sát nhiều người cùng loại với nhau để xâydựng một kiểu người nhất định… Chính vì thế, khi được hỏi “Nhân vật

Natasa (trong Chiến tranh và hoà bình) là ai?”, ông cho biết: Đó là một phép

cộng của phu nhân tôi và em gái của bà Từ hiện thực bước vào tác phẩm,nhân vật tiểu thuyết được bồi đắp những phẩm chất và nguồn sinh lực mới,

và kết quả là sinh động hơn, hấp dẫn hơn và điển hình hơn nhân vật ngoài