Quan điểm của v i lênin về vai trò của nông dân trong cách mạng xã hội chủ nghĩa và việc phát huy vai trò nông dân ở nước ta hiện nay

Tơ-ra-pe-dơ-ni-cốp… - Những năm gần đây ở nước ta đã có một số công trình nghiên cứu đềcập tới đóng góp, vai trò của nông dân trong các thời kỳ cách mạng như: “Nôngdân và nông thôn Việt

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 3

Chương 1: QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ NÔNG DÂN VÀ

VAI TRÒ CỦA NÔNG DÂN TRONG CÁCH MẠNG

XÃ HỘI CHỦ NGHĨA 91.1 Những đặc điểm cơ bản của nông dân Nga đầu thế kỷ XX ……… 91.2 Vai trò của nông dân trong cách mạng xã hội chủ nghĩa 221.3 Một số biện pháp phát huy vai trò của nông dân trong cách mạng

xã hội chủ nghĩa 30

Chương 2: PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA NÔNG DÂN Ở NƯỚC

TA HIỆN NAY THEO QUAN ĐIỂM CỦA V.I LÊNIN ………… 492.1 Phát huy vai trò của nông dân là một yêu cầu khách quan, cấp

bách trong sự nghiệp cách mạng ở nước ta hiện nay 492.2 Thực trạng việc phát huy vai trò của nông dân ở nước ta hiện nay… 652.3 Một số phương hướng và giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai trò

của nông dân ở nước ta hiện nay 86

KẾT LUẬN 106

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 108

BẢNG CHỮ VIẾT TẮT

CNH: Công nghiệp hoáCNTB: Chủ nghĩa tư bảnCNXH: Chủ nghĩa xã hộiHĐH: Hiện đại hoáTBCN: Tư bản chủ nghĩaXHCN: Xã hội chủ nghĩa

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong quá trình lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành chính quyền làm nêncuộc cách mạng tháng Mười Nga vĩ đại cũng như trong quá trình lãnh đạonước Nga Xô viết xây dựng chế độ xã hội mới, V.I.Lênin luôn đánh giá caovai trò của nông dân và coi liên minh với lực lượng này là một điều kiện quan

trọng để giai cấp vô sản Nga giành và giữ vững chính quyền Người nói: “… nếu không liên minh với nông dân thì không thể có được chính quyền của giai cấp vô sản, không thể nghĩ được đến việc duy trì chính quyền đó” 57;57

Đánh giá đúng vai trò của nông dân trong cuộc cách mạng do giai cấp vô sảnlãnh đạo cũng chính là một trong những nguyên nhân đem đến những thànhcông bước đầu của chính sách kinh tế mới (NEP) do V.I.Lênin khởi xướng.Những tư tưởng táo bạo và những chủ trương đúng đắn bắt đầu từ nôngnghiệp, nông dân và nhanh chóng khôi phục lại nền kinh tế nước Nga đã tạo

cơ sở thực hiện kế hoạch nổi tiếng - điện khí hoá toàn nước Nga Trong các tácphẩm của mình, V.I.Lênin đã giành hàng nghìn trang để bàn về vấn đề nôngnghiệp, nông dân Đó thực sự là một di sản quý báu cho các thế hệ cách mạngđời sau tiếp tục nghiên cứu, tìm tòi để kế thừa và phát triển

Việt Nam là một nước nông nghiệp đang trong quá trình phát triển Lịch

sử cũng như hiện tại, vấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân luôn giữ vịtrí quan trọng Công cuộc đổi mới xây dựng đất nước hiện nay, giải quyết tốtvấn đề nông nghiệp, nông thôn và nông dân không chỉ góp phần phát triểnkinh tế - xã hội mà còn tạo sự ổn định chính trị của đất nước

Ngay từ khi ra đời, Đảng ta cũng đã sớm nhận thức được vị trí, vai tròquan trọng của giai cấp nông dân Dưới ngọn cờ lãnh đạo của Đảng, giai cấpnông dân thực sự đã đóng vai trò là lực lượng cách mạng quan trọng, cùng vớigiai cấp công nhân và nhân dân lao động hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ cáchmạng giải phóng dân tộc

Từ khi cả nước chuyển sang giai đoạn cách mạng xã hội chủ nghĩa,Đảng và Nhà nước ta luôn đặt vấn đề xây dựng và phát triển nông nghiệp,nông thôn và nông dân là vấn đề có ý nghĩa chiến lược, bảo đảm sự thành côngcủa sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội “Chỉ thị 100”, “Nghị quyết 10” vàcác chỉ thị, nghị quyết của các đại hội và hội nghị Trung ương Đảng khoá V,

VI, VII, VIII, IX, X đã tập trung giải quyết những vấn đề then chốt trong nôngnghiệp Hội nghị Trung ương năm khoá IX của Ban Chấp hành Trung ươngĐảng đã khẳng định đẩy nhanh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp,nông thôn giai đoạn 2001 – 2010 và gần đây nhất, Hội nghị Trung ương bẩycủa Ban Chấp hành Trung ương khoá X đã ra nghị quyết về vấn đề nôngnghiệp, nông dân, nông thôn

Dưới tác động của những chính sách đó, nông nghiệp, nông thôn vànông dân Việt Nam đã có nhiều khởi sắc, góp phần quan trọng đưa nước tathoát khỏi khủng hoảng kinh tế - xã hội, giữ vững ổn định chính trị, tạo tiền đềđẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Giai cấp nông dân nước tahiện chiếm gần 73% dân số và 56% lực lượng lao động cả nước Trong bốicảnh hiện nay, ít quốc gia có lực lượng lao động trong lĩnh vực nông nghiệpđông đảo như vậy Cùng với quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước,

tỷ trọng giai cấp nông dân trong cơ cấu dân số đang có xu hướng giảm dần, cơcấu giai cấp nông dân đã có nhiều thay đổi, … Do đó, quan điểm nhìn nhận vềvai trò của nông dân cũng đa dạng, trong đó có quan điểm khẳng định vai tròquan trọng của nông dân, có quan điểm xem nhẹ vai trò đó

Việc nghiên cứu quan điểm của V.I.Lênin về vị trí, vai trò của nông dântrong cách mạng xã hội chủ nghĩa không chỉ giúp chúng ta có quan điểm đúngđắn và toàn diện khi xem xét đánh giá vị trí, vai trò của giai cấp nông dân nước

ta hiện nay mà còn có ý nghĩa phương pháp luận cho việc tiếp tục phát huy vaitrò đó mạnh mẽ hơn nữa

Đó là lý do để tác giả lựa chọn vấn đề “Quan điểm của V.I.Lênin về vai trò của nông dân trong cách mạng xã hội chủ nghĩa và việc phát huy vai trò nông dân ở nước ta hiện nay” làm đề tài luận văn tốt nghiệp cao học của mình.

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Vấn đề nông dân và phát huy vai trò của nông dân có ý nghĩa chiến lượcđảm bảo sự thành công của cách mạng xã hội chủ nghĩa Ở nước ta, mục tiêu

cụ thể trước mắt là tiến hành thành công sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đạihoá nông nghiệp, nông thôn Do tầm quan trọng của nó, đã có nhiều công trìnhnghiên cứu và giới thiệu về các vấn đề này Tuy nhiên, mỗi công trình nghiêncứu dưới một góc độ khác nhau

- Đi vào nghiên cứu các tác phẩm kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin,

đã có một số công trình tìm hiểu về nông dân và về vấn đề ruộng đất như:

“Vấn đề nông dân: Trích dịch tác phẩm của Mác, Ăng-ghen, Lê-nin, Sta-lin,Mao Trạch Đông” (1955) của Nxb Sự thật; “Chủ nghĩa Mác - Lênin về vấn đềruộng đất - nông dân” (1981) của X.P Tơ-ra-pe-dơ-ni-cốp…

- Những năm gần đây ở nước ta đã có một số công trình nghiên cứu đềcập tới đóng góp, vai trò của nông dân trong các thời kỳ cách mạng như: “Nôngdân và nông thôn Việt Nam thời cận đại” (2 tập) (1990) của Viện Khoa học xã hộiViệt Nam, “Nông nghiệp nông thôn Việt Nam 20 năm đổi mới và phát triển”(2006) của Đặng Kim Sơn…

- Một số công trình và bài báo đề cập tới các biện pháp, cơ chế, chínhsách nhằm phát huy vai trò của nông dân trong giai đoạn đẩy mạnh công nghiệphoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn như: “Công tác vận động nông dân trongthời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá” (1999) của Hội Nông

dân Việt Nam; “Một số vấn đề về công tác vận động nông dân ở nước ta hiệnnay” (2000) của Ban Dân vận Trung ương; “Huy động và sử dụng các nguồnlực trong phát triển kinh tế nông thôn: Thực trạng và giải pháp” (2005) củaChu Tiến Quang chủ biên; “Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp vànông thôn ở Việt Nam – con đường và bước đi” (2006) của Nguyễn Kế Tuấn

chủ biên; “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn - những vấn đề không thể thiếutrong phát triển bền vững” (2008) của Đào Thế Tuấn; “Chính sách nhà nướcđối với nông dân trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và hội nhậpquốc tê” (2008) của Nguyễn Cúc…

- Một số công trình đi lại đi vào nghiên cứu đặc điểm, tâm lý, ý thức, xuhướng biến đổi của giai cấp nông dân như: “Tâm lý nông dân đồng bằng Bắc Bộtrong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn hiện nay”(1999) của Lê Hữu Xanh, Luận án Tiến sỹ Triết học “Đặc điểm và xu hướng biếnđổi của giai cấp nông dân nước ta trong giai đoạn hiện nay” (2000) của tác giả BùiThị Thanh Hương, “Tâm lý nông dân trong thời kỳ đầu phát triển kinh tế thịtrường” (2002) của Đỗ Long, Vũ Dũng…

- Ngoài ra, có nhiều tác phẩm, bài viết giới thiệu kinh nghiệm phát huyvai trò nông dân, phát triển nông nghiệp và nông thôn bền vững của các nướctrong khu vực và trên thế giới như: “Một số vấn đề về nông nghiệp, nông dân,nông thôn ở các nước và Việt Nam” (2000) do Nguyễn Ngọc, Đỗ Đức sưu tầm vàbiên soạn; “Chiến lược công nghiệp hoá lan toả - Chuyển đổi nền kinh tế từ nôngnghiệp sang công nghiệp” (2005) của Phạm Quang Diệu, “Công nghiệp hoá, hiệnđại hoá nông nghiệp và nông thôn ở Đài Loan (2006) của Nguyễn Đình Liêm;

“Chính sách Tam nông mới ở Trung Quốc” (2008) của Đào Thế Tuấn…

Các công trình nghiên cứu dù đã đề cập tới nhiều khía cạnh khác nhau,góp phần làm sáng tỏ thực trạng và giải pháp phát huy vai trò của nông dân,đẩy mạnh phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam trong giai đoạn hiệnnay nhưng chưa có một công trình nào nghiên cứu một cách có hệ thống quanđiểm của V.I.Lênin về vai trò của nông dân trong sự nghiệp cách mạng xã hộichủ nghĩa và sự vận dụng quan điểm đó vào cách mạng nước ta giai đoạn hiệnnay

Trong phạm vi đề tài nghiên cứu này, tác giả đã cố gắng nghiên cứu khía cạnh đó

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn Mục đích của luận văn:

Làm rõ những quan điểm cơ bản của V.I.Lênin về vai trò quan trọng củanông dân trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa, từ đó vận dụng tìm hiểu vai trò và việc phát huy vai trò của nông dân nước ta hiện nay

Nhiệm vụ của luận văn:

- Làm rõ những quan điểm cơ bản của V.I.Lênin về đặc điểm của nôngdân, vị trí vai trò của nông dân và một số biện pháp nhằm phát huy vai trò đó trong

sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa

- Vận dụng quan điểm của V.I.Lênin vào việc xem xét vai trò của nôngdân Việt Nam, làm rõ sự cần thiết, cấp bách của việc phát huy vai trò đó trong giaiđoạn cách mạng hiện nay

- Đánh giá thực trạng và đề xuất một số phương hướng, giải pháp nhằmtiếp tục phát huy vai trò của giai cấp nông dân nước ta trong giai đoạn cách mạnghiện nay, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu là những quan điểm của V.I.Lênin về nông dân,vai trò của nông dân trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa và việc phát huyvai trò đó ở nước ta hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn bao gồm những quan điểm củaV.I.Lênin về vai trò của nông dân được trình bày trong các tác phẩm của V.I.Lênin

và vai trò của giai cấp nông dân nước ta những năm đổi mới vừa qua (từ 1986 đếnnay)

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận văn

- Luận văn được thực hiện trên cơ sở những quan điểm cơ bản của chủnghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản ViệtNam về nông dân, vị trí, vai trò của nông dân… Đồng thời, luận văn cũng kế thừanhững thành quả của những công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận văntrong thời gian gần đây

- Luận văn sử dụng phương pháp luận chung của chủ nghĩa duy vật biệnchứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử; kết hợp phương pháp phân tích và tổng hợp,lôgíc và lịch sử.

6 Đóng góp của luận văn

- Làm rõ những quan điểm cơ bản của V.I.Lênin về nông dân, vai tròcủa nông dân trong sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa, về một số biện phápnhằm phát huy vai trò đó, qua đó, xây dựng cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu vềvai trò và phát huy vai trò của giai cấp nông dân nói chung và nông dân Việt Namnói riêng

- Làm rõ được tính tất yếu của việc phát huy vai trò, đánh giá thực trạng

và đề xuất được một số phương hướng, giải pháp nhằm tiếp tục phát huy vai tròcủa giai cấp nông dân nước ta trong giai đoạn cách mạng hiện nay

7 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

+ Ý nghĩa lý luận: Góp phần vào việc nghiên cứu quan điểm của chủnghĩa Mác-Lênin về vai trò của giai cấp nông dân trong cách mạng xã hội chủnghĩa

+ Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể dùng làmtài liệu tham khảo cho nghiên cứu và giảng dạy những vấn đề liên quan đến giaicấp nông dân và hoạch định chính sách đối với giai cấp nông dân nước ta hiện nay

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn gồm 2 chương 6 tiết

NỘI DUNG

Chương 1

QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ NÔNG DÂN VÀ VAI TRÒ CỦA

NÔNG DÂN TRONG CÁCH MẠNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

1.1 Những đặc điểm cơ bản của nông dân Nga đầu thế kỷ XX

Cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX, chủ nghĩa tư bản thế giới đã chuyểnsang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở giaiđoạn này đã làm bộc lộ rõ hơn bộ mặt phản động và tính chất lỗi thời của giaicấp tư sản và quan hệ sản xuất tư nhân tư bản chủ nghĩa Phong trào đấu tranhcủa nhân dân lao động và của các dân tộc thuộc địa nhằm thoát khỏi áp bứcbóc lột giai cấp và dân tộc diễn ra mạnh mẽ trên toàn thế giới

Nước Nga Sa hoàng bước vào con đường phát triển tư bản chủ nghĩamuộn hơn các nước ở châu Âu Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản đã làm chochế độ nông nô sụp đổ Tuy nhiên, cho tới cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX,nền kinh tế của Nga về cơ bản vẫn là kinh tế nông nghiệp lạc hậu với đại đa sốdân cư ở nông thôn Giai cấp công nhân và nông dân Nga vẫn sống trong cảnh

bị áp bức bóc lột tàn bạo của chế độ Nga hoàng Giai cấp tư sản có xu hướngthoả hiệp với giai cấp phong kiến nhằm tăng cường ách áp bức bóc lột cáctầng lớp nhân dân lao động Ở nước Nga, nền kinh tế vốn đã lạc hậu, tình hìnhcàng trầm trọng hơn Nạn đói tràn lan khắp nơi và tai họa đó trước hết, đổ lênđầu nhân dân lao động là công nhân, nông dân Thất nghiệp, đói rét đẩy họ vàocảnh tuyệt vọng Trong bối cảnh như vậy, các phong trào đấu tranh đòi quyềndân chủ ở Nga diễn ra mạnh mẽ

Cuộc đấu tranh của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và các dântộc thuộc địa và phụ thuộc trên thế giới cũng như ở nước Nga đã đưa đến đòihỏi khách quan là, các đảng của giai cấp công nhân phải tiếp tục nghiên cứu,vận dụng sáng tạo các nguyên lý của chủ nghĩa Mác trong tình hình mới, đặcbiệt là nguyên lý, lý luận làm sáng tỏ vai trò của giai cấp nông dân đối vớinghiệp cách mạng nhằm chống chế độ bóc lột

Giai cấp nông dân là một giai cấp xã hội đặc biệt, hình thành trong quátrình tan rã của chế độ chiếm hữu nô lệ Sự tồn tại của giai cấp nông dân gắnliền với hoạt động sản xuất nông nghiệp Trong xã hội phương Đông truyềnthống, nông dân có vai trò khá quan trọng, thậm chí trong hoàn cảnh đặc biệt,nông dân có vai trò quan trọng hàng đầu, như trong dân gian Việt Nam đã khái

quát: “…hết gạo chạy rông, nhất nông nhì sỹ” Ở phương Tây, trường phái

“trọng nông” cũng đề cao vai trò quan trọng của nông dân trong chế độ phongkiến và chế độ tư bản chủ nghĩa Tuy nhiên, nhìn chung, trước các nhà sánglập chủ nghĩa Mác-Lênin thì hầu hết các quan điểm của giai cấp thống trị đềuxem nhẹ vai trò của nông dân, coi đây là lực lượng lạc hậu và đáng thương hạitrong xã hội

C.Mác và Ph.Ăngghen đã phân tích những đặc điểm quan trọng của giaicấp nông dân và khẳng định giai cấp công nhân muốn thực hiện thắng lợi sứmệnh lịch sử của mình thì tất yếu phải liên minh chặt chẽ với nông dân

Theo C Mác, nông dân là những người tư hữu và sản xuất nhỏ Họ làngười chủ sở hữu những tư liệu sản xuất nhỏ lẻ, manh mún như đất đai, nông

cụ và do đó không thể có được nền kinh tế độc lập Người nông dân “chỉ sống

vì những lợi ích riêng nhỏ nhặt của họ, vì cái khung cửi, vì mảnh vườn cỏn concủa họ và không biết gì đến phong trào mạnh mẽ đang lay động loài người ởbên ngoài xóm làng của họ” 64;488 Tuy nhiên, chính phương thức sản xuấtmanh mún đó đã trói buộc tư duy của người nông dân trong giới hạn chật hẹp,phường hội, tạo nên tâm lý, cách sống bảo thủ, cục bộ, phân tán, biệt lập.C.Mác viết: “mảnh đất cỏn con, người nông dân và gia đình anh ta, cạnh kềmột mảnh đất cỏn con khác, một nông dân khác và một gia đình khác”

64;515 cùng với nền kinh tế tự cung tự cấp không làm cho họ liên hệ vớinhau mà lại làm họ cô lập với nhau Vì vậy, “nông dân không bao giờ vượt rakhỏi phạm vi những quan hệ địa phương gần nhất và khỏi cái chân trời địaphương chật hẹp gắn liền với những quan hệ đó” 64;188 C.Mác cũng chỉ ranông dân vừa là người tư hữu, vừa là người lao động bị áp bức bóc lột nặng

nề Trong xã hội phong kiến, họ phải chịu các khoản lao dịch, địa tô, thuế thân,tiền bảo hộ và mọi khoản thuế khoá khác “đều đè nặng lên vai người nôngdân” 64;171 Trong xã hội tư bản chủ nghĩa, giai cấp nông dân thậm chí cònchịu bóc lột nặng nề hơn C.Mác viết: “bọn cho vay nặng lãi ở thành thị đã thếchân bọn phong kiến… Chế độ tư sản đã lại trở thành con quỷ hút máu và nãocủa mảnh đất con đó và đem trút máu và não ấy vào các bình cổ cong luyệnvàng của tư bản” 64;520 Chính sự áp bức bóc lột nặng nề này là cơ sở đểhình thành tư tưởng phản kháng của nông dân đối với chế độ phong kiến và tưbản chủ nghĩa Tuy nhiên, C.Mác cũng chỉ rõ sự đấu tranh đó không phải xuấtphát từ sự giác ngộ về quyền lợi giai cấp mà là những tính toán quyền lợi vậtchất vì họ là những người có đầu óc “thực tế và thiết thực” Là người tư hữunhỏ, nông dân có thể tự phát đi theo chủ nghĩa tư bản, thoả hiệp với tư sản vàđịa chủ để bảo vệ những tài sản nhỏ bé của mình Mặt khác, là người lao động

bị áp bức, bóc lột, nông dân có thể đi theo giai cấp vô sản để làm cuộc cáchmạng giải phóng cho bản thân mình

Như vậy, C.Mác và Ph.Ăngghen đã cho rằng nông dân vừa là người sởhữu, tư hữu nhỏ, vừa là người lao động bị áp bức bóc lột nặng nề trong các xãhội có áp bức giai cấp Tuy vậy, các ông cũng lưu ý nền sản xuất nhỏ và tưtưởng tư hữu đã hạn chế nhiều đến ý thức và kết quả đấu tranh của giai cấpnông dân Sự dao động, ngả nghiêng ảnh hưởng không ít tới vai trò chính trịcủa họ nhưng, ở họ vẫn chứa đựng một khả năng cách mạng to lớn Bởi vậy,

họ cần có một giai cấp tiến bộ hơn lãnh đạo Trong cuộc đấu tranh giữa giaicấp vô sản và tư sản, việc giai cấp nào giành được sự đồng tình, ủng hộ củanông dân là yếu tố cơ bản quyết định sự thắng lợi Vì vậy, giai cấp vô sản phảitìm cách liên minh với nông dân, nếu không có được bài đồng ca này thì trongtất cả các quốc gia nông dân, bài đơn ca của cách mạng vô sản sẽ trở thành bài

ai điếu Trong tác phẩm “Vấn đề nông dân ở Pháp và ở Đức”, Ph.Ăngghencũng cho rằng “việc đảng xã hội chủ nghĩa giành chính quyền đã trở thành mộtviệc không xa nữa Nhưng muốn giành được chính quyền thì trước hết Đảng

đó phải chuyển từ thành thị về nông thôn, phải trở thành một thế lực ở nôngthôn” 65;565.

Quan điểm của V.I.Lênin về nông dân là sự kế thừa và phát triển quanđiểm của C Mác, Ph.Ăngghen về nông dân trong điều kiện, hoàn cảnh củanước Nga đầu thế kỷ XX Người đã chỉ ra nhiều đặc điểm quan trọng của giaicấp nông dân Nga đầu thế kỷ XX, từ đó, khẳng định về khả năng cách mạng tolớn của giai cấp này trong tiến trình cách mạng xã hội chủ nghĩa

Trước hết, trong điều kiện phát triển của chủ nghĩa tư bản Nga đầu thế

kỷ XX, nông dân Nga bị phân hoá thành nhiều nhóm khác nhau xét theo địa

vị giai cấp của họ Khi phân tích cơ cấu xã hội-giai cấp ở nông thôn Nga đầu thế kỷ XX, V.I.Lênin đã chỉ rõ xã hội nông thôn nước Nga có nhiều giai cấp

và tầng lớp khác nhau cùng tồn tại, trong đó, có những kẻ chuyên bóc lột bêncạnh những người lao động và bị bóc lột Những kẻ bóc lột bao gồm đại nông,địa chủ, chúa đất, cu lắc và tư bản Những người lao động và bị bóc lột baogồm: giai cấp vô sản nông nghiệp, những người nửa vô sản hay những nôngdân có ít ruộng, tầng lớp tiểu nông và trung nông Những tầng lớp lao động ởnông thôn này được V.I.Lênin gọi là lực lượng đứng giữa tư sản và vô sản Ởnước Nga cũng như trong tất cả các nước tư bản thì các tầng lớp này, đặc biệt

là giai cấp vô sản nông nghiệp, nửa vô sản và tiểu nông gộp lại với nhau cấuthành đại đa số dân cư nông thôn và đó là những tầng lớp khác nhau của nôngdân Người viết: “Lực lượng thứ hai - tức là lực lượng đứng giữa tư bản pháttriển và giai cấp vô sản Đó là giai cấp tiểu tư sản, những người tiểu sở hữu; đó

là những phần tử hợp thành tuyệt đại đa số dân cư ở nước Nga, tức là giai cấpnông dân” 50;160

Mặc dù cùng thuộc về giai cấp nông dân nhưng giữa các tầng lớp này có

sự phân biệt tương đối Trong “Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn

đề ruộng đất” để trình tại Đại hội II Quốc tế cộng sản, Người đã phân tích khá

kỹ cơ sở kinh tế - xã hội cho sự phân chia cơ cấu giai cấp này Theo đó, giai cấp vô sản nông nghiệp, tức là những công nhân làm thuê (từng năm, từng kỳ

và từng ngày) sinh sống bằng cách lao động làm thuê trong các xí nghiệp nông

nghiệp tư bản chủ nghĩa Những người nửa vô sản hay những người nông dân

có rất ít ruộng, tức là những người sinh sống một phần bằng lao động làm thuêtrong các xí nghiệp nông nghiệp và công nghiệp tư bản chủ nghĩa một phầnbằng cày cấy mảnh đất riêng của họ hay do lĩnh canh được Mảnh đất đó chỉcung cấp được một phần lương thực cho gia đình họ Ở các nước tư bản, tầng

lớp lao động nông thôn đó rất đông đảo Tầng lớp tiểu nông là những dân cày

ít ruộng, có riêng hay được lĩnh canh những mảnh đất rất nhỏ giúp họ cày cấy

để cung cấp cho nhu cầu gia đình và nhu cầu sản xuất của họ, họ không phải

thuê nhân công bên ngoài Còn tầng lớp trung nông là những dân cày có riêng

hay lĩnh canh được những mảnh đất không rộng lắm nhưng, thứ nhất, dưới chế

độ tư bản chủ nghĩa, những mảnh đất đó không những cung cấp tạm đủ chonhu cầu gia đình và nhu cầu sản xuất của họ, mà còn có thể đem lại cho họmột số lương thực thừa, và thứ hai, thường thường (chẳng hạn cứ trong hai hay

ba nông hộ thì có một nông hộ) cần phải thuê nhân công 46;208-209

Sự khác nhau chút ít về sở hữu đối với tư liệu sản xuất là cơ sở cho sựphân biệt tương đối giữa các tầng lớp thuộc nông dân, tuy nhiên giữa họ đều

có điểm chung, đó là những người tư hữu và sở hữu lương thực, ruộng đất

Thứ hai, nông dân vừa là những người lao động, vừa là những người tư hữu nhỏ.

Mặc dù khác nhau về trình độ, địa vị kinh tế và lợi ích nhưng có mộtđiểm chung giữa các tầng lớp thuộc nông dân, đó là họ đều sinh sống bằngcách làm thuê cho các giai cấp bóc lột ở nông thôn hoặc là họ tồn tại bằngchính lao động của bản thân mình trên những điều kiện sẵn có của mình về tưliệu sản xuất chứ không tham gia sống bằng việc bóc lột lao động của ngườikhác Lao động đó có thể đủ đáp ứng nuôi sống gia đình và nhu cầu sản xuấtcủa họ, thậm chí, với trung nông thì lao động đó có thể tạo ra sản phẩm dưthừa để họ có thể tích luỹ “Giai cấp đó, một mặt là người tư hữu, mặt khác lại

là người lao động Nó không bóc lột những người lao động khác”

38;237 Đặc điểm này được Người chỉ rõ khi phân tích sự khác biệt giữatrung nông và cu-lắc Trung nông khác cu-lắc ở chỗ là trung nông không bóclột lao động của người khác Còn cu-lắc thì tước đoạt tiền của, lao động củangười khác Bần nông, những người nửa vô sản, chính là những người phảichịu sự bóc lột đó, “trung nông, chính là người không bóc lột ai, tự túc được,lúa tạm đủ ăn” 36;18.

Khi được đặt câu hỏi làm thế nào để phân biệt trung nông với các tầnglớp nông dân khác Người trả lời “trung nông là người nông dân không bóc lộtlao động của người khác, không sống bằng lao động của người khác, không hềlợi dụng chút nào những thành quả lao động của người khác, mà là người tựmình lao động và sống bằng lao động của chính mình” 37;284

Nông dân là những người lao động Trong xã hội tồn tại giai cấp bóc lột,nông dân cũng chịu sự chén ép, áp bức của các giai cấp thống trị Trong bài

“Đảng công nhân và giai cấp nông dân” V.I.Lênin viết năm 1901, sau đó đượccông bố dưới danh nghĩa là của Ban biên tập báo “Tia lửa” và tạp chí “Bìnhminh” vào mùa hè năm 1902 để chuẩn bị cho việc soạn thảo cương lĩnh củaĐảng công nhân dân chủ - xã hội Nga, Người đã chỉ rõ thân phận nông dânNga sau khi chế độ nông nô ở Nga bị sụp đổ năm 1861 Người viết “Sự thật thìnông dân đã bị tước đoạt hai lần: người ta không những đã cắt xén ruộng đấtcủa họ, mà còn bắt họ phải trả “tiền chuộc” số ruộng đất mà người ta để lại cho

họ và từ trước đến nay họ vẫn luôn luôn được sử dụng” 14;542

Là những người lao động, giai cấp nông dân chịu ách áp bức, bóc lộtcủa bọn tư bản ở nông thôn, bọn địa chủ và chúa đất, do vậy, tất cả nông dânđều thù ghét ách bóc lột tư bản đó Tuy nhiên, bản thân nông dân cũng lànhững người tư hữu, có sở hữu riêng lẻ Họ là những người đầu cơ, là nhữngngười sản xuất hàng hoá nhỏ V.I.Lênin chỉ rõ: “Đó là những người sản xuấthàng hoá nhỏ Đó là điều sơ đẳng về chủ nghĩa tư bản mà chúng ta

phải nêu lên, vì hiện thời chúng ta cũng vẫn chưa vượt qua khỏi những điều sơđẳng ấy” 38;237.

Như vậy, trong khi khẳng định nông dân là những người sống bằng laođộng của chính mình, không bóc lột người khác thì V.I.Lênin cũng đồng thờinhấn mạnh họ là những người sản xuất hàng hoá, những kẻ đầu cơ mà bản chất

tư hữu của nông dân là cơ sở kinh tế sâu xa của hành vi đầu cơ ấy V.I.Lêninviết: “Nông dân nửa là người lao động, nửa là người đầu cơ Nông dân làngười lao động, vì anh ta kiếm miếng ăn bằng mồ hôi và máu của anh ta, vìanh ta bị địa chủ, các nhà tư bản và thương nhân bóc lột Nông dân là ngườiđầu cơ, vì anh ta bán lúa mì, một sản phẩm cần thiết mà khi người ta thiếu nóthì người ta có thể đem toàn bộ tài sản ra để đổi” 35;435 và chính vì lẽ đó mànông dân được coi là một giai cấp đặc biệt Sở dĩ có tình trạng đầu cơ và buônbán như vậy vì quyền tư hữu mà họ có đối với chút ít tư liệu sản xuất của họ.Nhưng liệu những đặc điểm đó có thay đổi hay không? Trong “Diễn văn tạiĐại hội công nhân vận tải toàn Nga” tháng 3 năm 1921, V.I.Lênin cho rằngcách mạng xã hội chủ nghĩa sẽ giải phóng thân phận người nông dân khỏi ách

bị áp bức, bóc lột nhưng có một điều chắc chắn rằng giai cấp nông dân là giaicấp hợp thành tuyệt đại đa số dân cư nước Nga, trước cách mạng, họ chủ yếu

là những người tiểu sở hữu và tiểu nông, và sau cách mạng, sự lật đổ giai cấpthống trị ở nông thôn càng diễn ra nhanh bao nhiêu thì bản thân họ cũng biếnthành những người tiểu chủ càng mau chóng bấy nhiêu Người viết: “Nhờ nghịlực cách mạng và tinh thần hy sinh của chuyên chính vô sản, lực lượng ấy đã

có thể chiến thắng được mau chóng hơn bao giờ hết những kẻ thù cánh hữucủa mình là giai cấp địa chủ, đã quét sạch bọn chúng từ trên xuống dưới, đãxóa bỏ một cách mau chóng phi thường sự thống trị của bọn đó Nhưng họ lật

đổ sự thống trị của địa chủ càng mau chóng bao nhiêu, họ đặt được cơ sở sảnxuất của họ trên mảnh đất đã trở về tay nhân dân càng mau chóng bao nhiêu,

họ trấn áp một thiểu số cu-lắc càng cương quyết bao nhiêu, thì bản thân họ

cũng biến thành những người tiểu chủ càng mau chóng bấy nhiêu.” 50;161.Như vậy, những thuộc tính đó không hề thay đổi, thậm chí có thể ngày càng rõràng hơn trong điều kiện kinh tế-xã hội mới Giai cấp vô sản phải nắm đượcđiều này để có thái độ với nông dân cho phù hợp.

Thứ ba, nông dân không có hệ tư tưởng độc lập Tư tưởng của họ phụ

thuộc vào hệ tư tưởng của giai cấp thống trị Chịu sự tác động rất lớn củanhững điều kiện kinh tế-xã hội, hơn ai hết, nông dân có tư tưởng hết sức daođộng, mập mờ và đầy thực tế Họ chỉ sẵn sàng tin và đi theo giai cấp nào manglại lợi ích cho họ, nhưng cũng phải chờ cho tới khi nào họ nhận thức rõ ràngđược lợi ích đó

Khi phân tích diễn biến tâm lý của tầng lớp trung nông, một tầng lớp màgiai cấp vô sản phải tranh thủ sự ủng hộ trước và sau cách mạng, V.I.Lênin chỉ

ra tầng lớp này thường nghiêng ngả giữa vô sản và bọn cu -lắc Một số ít trungnông nhờ may mắn có thể trở thành cu-lắc, bởi vậy họ thiên về cu-lắc, nhưngphần lớn thì không thể trở thành cu-lắc được Cho nên, nếu những người xãhội chủ nghĩa và những người cộng sản biết cách nói điều hơn lẽ thiệt vớitrung nông, thì sẽ thuyết phục được họ, làm cho họ thấy rằng chính quyền xô-viết có lợi cho họ hơn bất cứ chính quyền nào khác, vì mọi chính quyền khácđều áp bức và bóp nặn họ

Nông dân không có hệ tư tưởng độc lập, sự dao động, sự tính toán mangđầy tính thực tế có thể được xem là một đặc điểm quan trọng của nông dântrong bất kỳ giai đoạn nào Người nông dân không thể rời xã hội cũ để đi vào

xã hội mới một cách hoàn toàn giản đơn, dễ dàng, ngay tức khắc được Nôngdân biết rằng xã hội cũ bảo đảm "trật tự" cho anh ta bằng cách làm cho nhữngngười lao động phá sản, biến họ thành nô lệ Nông dân không biết giai cấp vôsản có thể đem lại trật tự cho anh ta được không Người viết: “Đối với ngườinông dân khốn cùng, dốt nát, tản mạn, ta không thể yêu cầu cao hơn được.Nông dân sẽ không tin bất cứ một lời nói nào, bất cứ một cương lĩnh nào Vàanh ta có lý khi anh ta không tin vào lời nói, vì

nếu không thì không có cách nào khỏi bị lừa bịp Nông dân chỉ tin vào hànhđộng, vào kinh nghiệm thực tiễn.” 35;443.

Chính vì đặc điểm đó của nông dân mà V.I.Lênin căn dặn chính quyền

Xô viết bất luận thế nào cũng không thể dùng bạo lực để ép nông dân đi theomình mà phải cương quyết xây dựng mối quan hệ hoà thuận với họ Trungnông sẽ không thể ngay lập tức đứng về phía chủ nghĩa xã hội được vì họ vẫncòn bị chính những tập quán ràng buộc, họ dè dặt trước sự đổi mới, và họ sẽlấy thực tiễn để kiểm tra những điều mà người ta kêu gọi họ, và khi họ chưatin chắc là cần thiết phải thay đổi thì họ sẽ chưa thay đổi

Thứ tư, cùng với sự phát triển của cơ cấu kinh tế thì cơ cấu giai cấp nông dân luôn có sự biến đổi mạnh mẽ Phân tích sự biến đổi của cơ cấu kinh

tế Nga thời kỳ sau cách mạng tháng Mười, V.I.Lênin chỉ rõ đại công nghiệp cơkhí của Nga đã tác động mạnh tới sự biến chuyển của giai cấp nông dân vớiviệc sản sinh ra những tầng lớp nông dân mới từ trong lòng giai cấp cũ, “mộtgiai cấp hoàn toàn không có quan hệ gì với nông dân cũ và phân biệt với nôngdân cũ ở chỗ là họ có một lối sinh hoạt khác, những quan hệ gia đình khác vànhu cầu cao cả về vật chất lẫn tinh thần” 28;689 Làm rõ sự phân hoá này vàphân tích mối quan hệ giữa các nhóm trong giai cấp, V.I.Lênin đã chỉ ra tầnglớp nông dân cũ không phải chỉ có “phân giải” mà thôi, nó đã hoàn toàn tan rã,

bị lấn át bởi những loại hình hoàn toàn mới của dân cư nông thôn, những loạihình dân cư này tạo thành một cơ sở xã hội cho một xã hội trong đó kinh tếhàng hoá và sản xuất tư bản chủ nghĩa chiếm địa vị thống trị “Những loại hìnhdân cư đó là tư sản nông thôn (chủ yếu là tiểu tư sản) và vô sản nông thôn,nghĩa là giai cấp những người sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp và giai cấp

công nhân nông nghiệp làm thuê” 28;207 Trước cách mạng xã hội chủ

nghĩa, do sự tác động của cơ chế kinh tế hàng hoá và nền sản xuất tư bản chủnghĩa, cơ cấu giai cấp nông dân Nga có sự biến đổi mạnh mẽ Một phần trong

số họ gia nhập vào giai cấp bóc lột ở nông thôn, một phần trở thành nhữngngười lao động làm thuê Điển hình trong đó là tầng lớp trung nông Tầng lớp

này có thể do điều kiện vốn có của mình mà phát triển trở thành những ngườibóc lột sức lao động của người khác, nhưng cũng có không ít trung nôngkhông chịu nổi sự cạnh tranh, bị phá sản và phải tham gia vào đội quân laođộng làm thuê Người viết: “Một số ít người trong bọn họ, nhờ may mắn, cóthể trở thành cu-lắc, bởi vậy họ thiên về cu-lắc, nhưng phần lớn thì không thểleo lên thành cu-lắc được” 36;18.

Cuộc cách mạng vô sản thành công quét sạch sự áp bức, bóc lột giaicấp, xoá bỏ sự thống trị cho giai cấp nông dân nhưng cũng chính điều kiện đólại giúp cho người nông dân thiết lập cơ sở để trở thành những người tiểu chủ.Người viết: “những điều kiện sinh hoạt kinh tế và chính trị của họ đã khônglàm cho họ gần nhau, mà lại còn làm cho họ xa nhau, rời nhau, biến họ thànhhàng triệu người tiểu sở hữu riêng lẻ” 50;161

Trong số các bộ phận hợp thành nông dân, đáng chú ý nhất là nhómtrung nông Trong xã hội cũ, nhóm này chiếm số ít nhưng khi chế độ tư hữu bịxoá bỏ thì họ trở nên rất đông đảo Đây là bộ phận quan trọng bậc nhất trong

cơ cấu giai cấp nông dân nước Nga kể cả trước và sau cách mạng và tầng lớpnày tác động mạnh tới cơ cấu kinh tế nông thôn nước Nga Trung nông trở nênđông hơn sau khi chế độ tư hữu ruộng đất đã bị xoá bỏ Trong “Diễn văn tạiĐại hội công nhân vận tải toàn Nga” ngày 27 tháng 3 năm 1921, Người chorằng nếu nông dân lật đổ sự thống trị của địa chủ càng mau chóng bao nhiêu,

họ đặt được cơ sở sản xuất của họ trên mảnh đất đã trở về tay nhân dân càngmau chóng bao nhiêu, họ trấn áp một thiểu số cu-lắc càng cương quyết baonhiêu, thì bản thân họ cũng biến thành những người tiểu chủ càng mau chóngbấy nhiêu Người nhắc nhở rằng trong thời kỳ ấy, nông thôn Nga đã bình quânhóa Số người cày cấy nhiều ruộng đất và nông dân không có ruộng đất đãgiảm đi, số trung nông đã tăng thêm Trong thời gian ấy, nông thôn nước Ngatrở thành tiểu tư sản hơn

Nắm được cơ cấu và sự phân hoá của nông dân là một yếu tố quan trọnggiúp V.I.Lênin và Đảng Cộng sản Nga đưa ra được những chính sách quantrọng góp vào phần thắng lợi của sự nghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Thứ năm, giai cấp nông dân sẽ còn có cơ sở tồn tại lâu dài cho dù cách mạng vô sản đã thành công Bởi vì, nông dân có cơ sở kinh tế tương đối vững

chắc, bên cạnh đó, kỹ thuật nông nghiệp lạc hậu hơn rất nhiều so với côngnghiệp Thậm chí Người còn cho rằng nếu ai đó nghĩ tới việc có thể nhanhchóng xoá bỏ được giai cấp nông dân trong một thời gian ngắn thì người đó lànhững người viển vông, không tưởng Trong Nghị quyết về thái độ đối vớitrung nông trình bày tại Đại hội VIII Đảng cộng sản Nga tháng 3 năm 1919,Người khẳng định: “Trung nông là tầng lớp có gốc rễ kinh tế tương đối chắc,

do tình trạng lạc hậu của kỹ thuật nông nghiệp so với kỹ thuật công nghiệp,ngay cả ở những nước tư bản tiên tiến, chứ đừng nói gì nước Nga, cho nên nóvẫn đứng vững trong một thời gian khá dài sau khi cuộc cách mạng vô sản bắtđầu” 38;250-251

Đến Đại hội X, Người tiếp tục khẳng định: “Đối với người trung nông

đó, người trung nông có những đặc điểm kinh tế và nguồn gốc kinh tế riêngcủa mình, liệu chúng ta có thể thỏa mãn được họ không? Nếu có người cộngsản mơ tưởng rằng trong vòng ba năm có thể cải tạo được cơ sở kinh tế vànguồn gốc kinh tế của nền tiểu nông, thì dĩ nhiên đó là một người khôngtưởng” 51;71

Thứ sáu, giai cấp nông dân bắt buộc phải đi theo giai cấp vô sản, ủng

hộ giai cấp vô sản tiến hành thắng lợi cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Trong Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề ruộng đất để trình bàytại Đại hội II Quốc tế cộng sản, V.I.Lênin đã khẳng định: “Đối với quần chúnglao động ở nông thôn, không có con đường giải thoát nào khác ngoài sự liênminh với giai cấp vô sản cộng sản chủ nghĩa, và triệt để ủng hộ cuộc đấu tranhcách mạng của giai cấp đó để lật đổ ách thống trị của bọn địa chủ (bọn chiếmhữu nhiều ruộng đất) và của giai cấp tư sản” 46;207

Trong xã hội áp bức, bóc lột, nông dân là giai cấp bị áp bức một cáchghê gớm, bị giam hãm và sinh hoạt trong những điều kiện vô cùng thấp kém.

Vì vậy, giai cấp nông dân chỉ có thể ủng hộ và đi theo con đường cách mạng

do giai cấp vô sản lãnh đạo nhằm diệt trừ bọn đại địa chủ và bọn tư sản Ngườikhẳng định: “Do địa vị kinh tế của mình trong xã hội tư sản, nông dân nhấtđịnh phải đi theo hoặc công nhân, hoặc giai cấp tư sản Không có con đườngtrung gian” 35;438 Cũng trong bài “Đảng công nhân và giai cấp nông dân”viết năm 1901, Người đã chỉ rõ những người tiểu nông chỉ có thể thoát khỏiđược ách của tư bản khi nào họ tham gia vào phong trào công nhân, giúp đỡphong trào đó trong cuộc đấu tranh để thiết lập chế độ xã hội chủ nghĩa, đểbiến ruộng đất cũng như các tư liệu sản xuất khác (công xưởng, nhà máy, máymóc…) thành tài sản xã hội Một khi nông dân đã hoàn toàn tin tưởng vào giaicấp vô sản thì họ sẽ hết lòng đi theo và phục vụ cho sứ mệnh lịch sử của giaicấp vô sản và khi đó, cách mạng nhất định thành công Điều đó đã được vạch

ra trong lý luận của Mác và được thực tiễn cách mạng vô sản Nga chứng minh

Như vậy, theo V.I.Lênin thì nông dân là giai cấp được hình thành từ rấtlâu trong lịch sử Họ là những người sinh sống và lao động ở nông thôn gắnvới các tư liệu sản xuất nhỏ lẻ, phân tán mà mình sở hữu Trong các xã hội có

áp bức, bóc lột giai cấp, nông dân bị chèn ép, bóc lột, do vậy, con đường giảiphóng của nông dân chỉ có thể là đi theo giai cấp vô sản tiến hành cuộc cáchmạng xã hội chủ nghĩa

1.2 Vai trò của nông dân trong cách mạng xã hội chủ nghĩa

Cách mạng xã hội chủ nghĩa là một cuộc cách mạng nhằm thay thế chế

độ cũ, nhất là chế độ tư bản chủ nghĩa, bằng chế độ xã hội chủ nghĩa Trongcuộc cách mạng đó, giai cấp công nhân là người lãnh đạo và cùng với quầnchúng nhân dân lao động khác xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, vănminh Theo nghĩa rộng, cuộc cách mạng này bao gồm việc đấu tranh giành lấychính quyền về tay giai cấp công nhân, nhân dân lao động

và quá trình giai cấp công nhân cùng với quần chúng nhân dân lao động tiếnhành cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới trên tất cả mọi mặt của đời sống

xã hội, tới khi xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội thì cuộc cách mạng nàymới kết thúc

Trong xã hội có đối kháng giai cấp, nông dân là giai cấp bị áp bức bóclột nặng nề Giai cấp này chỉ có thể giải phóng bản thân mình nếu nó ủng hộ,

đi theo con đường cách mạng của giai cấp vô sản tức là nó buộc phải gắn lợiích của bản thân giai cấp mình với lợi ích của giai cấp công nhân

Tìm hiểu vai trò của giai cấp nông dân chính là tìm hiểu mối quan hệgiữa nông dân với công nhân và ý nghĩa của quan hệ đó trong quá trình hiệnthực hoá các mục tiêu cách mạng của giai cấp công nhân

V.I.Lênin nắm vững và vận dụng sáng tạo những nguyên lý của chủnghĩa Mác Một trong những nội dung quan trọng được Người đề cập tới nhiềunhất là vấn đề thái độ của công nhân đối với nông dân, từ đó tạo cơ sở cho việcxây dựng khối liên minh công – nông, vấn đề không chỉ có ý nghĩa chiến lượcquyết định sự thành bại của cách mạng vô sản mà còn là điều kiện hết sứcquan trọng để xây dựng và củng cố chuyên chính vô sản, xây dựng thành côngchủ nghĩa xã hội và bảo vệ thành quả cách mạng của chủ nghĩa xã hội

Từ thực tiễn cách mạng thế giới, thực tiễn cách mạng dân chủ tư sản vàcông cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga Xô Viết, V.I.Lênin đã đềcập tới nhiều khía cạnh về xây dựng và phát triển các giai cấp, tầng lớp nhândân lao động nhằm phát huy tối đa vai trò của mỗi giai cấp, tầng lớp ấy, trong

đó, đặc biệt nhấn mạnh tới vai trò của giai cấp nông dân và mối quan hệ giữacông nhân với nông dân trong công cuộc cách mạng đó

1.2.1 Vai trò của giai cấp nông dân trong đấu tranh giành chính quyền nhà nước

Tổng kết kinh nghiệm lịch sử, V.I.Lênin thấy rằng “giai cấp nào lãnhđạo được quần chúng thì giai cấp đó sẽ thắng” Liên minh với giai cấp nông

dân là điều kiện có ý nghĩa quyết định sự thắng lợi của giai cấp công nhântrong đấu tranh giành chính quyền nhà nước.

Trong hoàn cảnh nước Nga cuối thế kỷ XIX đấu tranh chống chế độNga hoàng, V.I.Lênin đã tập trung phân tích và khẳng định vai trò lãnh đạokhông thể thay thế của giai cấp vô sản Người chỉ rõ:

Chỉ có giai cấp vô sản mới có thể là giai cấp dân chủ triệt để đến cùng,

là kẻ thù kiên quyết của chế độ chuyên chế, không thể có một nhượng

bộ nào, không thể có một sự thoả hiệp nào Chỉ có giai cấp vô sản mới

có thể là chiến sỹ tiên phong đấu tranh cho tự do chính trị và cho những

thể chế dân chủ; vì một là giai cấp vô sản là giai cấp phải chịu ách ápbức chính trị nặng nề hơn cả, do chỗ địa vị của nó tuyệt nhiên không thểlàm cho nhẹ bớt ách áp bức đó đi được… 27;565-566

V.I.Lênin cũng chỉ rõ một trong những điều kiện để giai cấp công nhângiữ vững được vai trò lãnh đạo trong cách mạng dân chủ và đẩy lên triệt để làgiai cấp công nhân phải được sự ủng hộ của nông dân, vì trên thực tế chỉ khinào giai cấp tư sản rời bỏ cách mạng và quần chúng nông dân với tư cách làngười làm cách mạng tích cực càng hoạt động bên cạnh giai cấp vô sản thì quy

mô cách mạng Nga mới thực sự phát triển Chỉ có sức mạnh của sự liên minh

đó, giai cấp công nhân mới có cơ sở để thực hiện cách mạng bằng con đườngbạo lực vũ trang của nhân dân, chứ không phải bằng hình thức cải lương, hoàbình chủ nghĩa Và khi cách mạng giành được chính quyền thì phải chuyển

“qua tay nhân dân” tức công nông sẽ xây dựng nên kiến trúc thượng tầng mới,nhà nước mới, đó chính là quyền dân chủ cách mạng hay nhà nước dân chủcách mạng công – nông có nhiệm vụ thực hiện mọi nội dung dân chủ, vì lợiích dân chủ của nhân dân

Trong thời kỳ cách mạng dân chủ tư sản, mục tiêu chính đề ra là lật đổchế độ chuyên chế Nga hoàng, giành chính quyền về tay giai cấp công nhân.V.I.Lênin nhận thức rõ các phong trào nông dân đấu tranh đòi dân chủ cũng cótác động lớn tới phong trào đấu tranh cho chủ nghĩa xã hội của

công nhân vì “Cuộc khởi nghĩa của nông dân thành công, cuộc cách mạng dânchủ thắng lợi chỉ dọn đường cho một cuộc đấu tranh thực sự và kiên quyết chochủ nghĩa xã hội, trên cơ sở chế độ cộng hoà dân chủ” 30;163 Do đó, đểgiành thắng lợi triệt để cho cuộc cách mạng đó và tiến nhanh sang giai đoạncách mạng xã hội chủ nghĩa, giai cấp công nhân sẽ phải dốc toàn lực ra giúp

đỡ toàn thể giai cấp nông dân làm cách mạng dân chủ Ngay từ năm 1905,trong bài báo “Chủ nghĩa xã hội và nông dân”, V.I.Lênin đã viết: “Chỉ có lậpnên chuyên chính dân chủ - cách mạng của giai cấp vô sản và nông dân thìcách mạng dân chủ mới có thể giành được thắng lợi quyết định” 32;356 Ởđây, V.I.Lênin đã nhấn mạnh vai trò của liên minh công nông trong cuộc cáchmạng dân chủ tư sản kiểu mới ở nước Nga

Cơ sở nội tại để giai cấp nông dân tích cực tham gia vào phong tràocách mạng dân chủ tư sản do giai cấp vô sản lãnh đạo là việc những lợi íchtrước mắt và lâu dài cả về chính trị lẫn kinh tế của nông dân được đảm bảo.Theo V.I.Lênin, đối với nông dân thì điều kiện cần thiết trước tiên là phải giảithoát cho họ khỏi sự chuyên chế và ách của bọn quan lại, giúp họ hoàn toàntuyệt đối bình quyền về mọi mặt với tất cả những đẳng cấp khác, được hoàntoàn tự do đi lại và cư trú, được quyền tự do sử dụng ruộng đất của mình, vàđược tự do tham gia quản lý mọi công việc của công xã Khi phân tích tính daođộng của nông dân, V.I.Lênin đã chỉ ra rằng: “Hiện tại nông dân ít quan tâmđến việc tuyệt đối duy trì chế độ tư hữu hơn là đến việc tước đoạt ruộng đất địachủ, một trong những hình thức chính của chế độ tư hữu ấy Nông dân tuykhông phải vì thế mà trở thành người xã hội chủ nghĩa, tuy không phải vì thế

mà không còn là tiểu tư sản nữa, nhưng có thể trở thành lực lượng ủng hộ mộtcách toàn diện và triệt để cuộc cách mạng dân chủ” 30;112 Bên cạnh đó,V.I.Lênin cũng loại trừ vai trò của giai cấp tư sản Nga trong cuộc cách mạngdân chủ tư sản vì theo V.I.Lênin, giai cấp tư sản ở Nga đứng trước cách mạngdân chủ thì “nói chung đều tán thành cách mạng”, nhưng “không kiên định và

vụ lợi, chỉ nhận những khẩu hiệu tự do

một cách không đầy đủ và giả nhân giả nghĩa mà thôi” 30;147 Xét về lâudài, toàn bộ tiến trình cách mạng thì “Đại bộ phận giai cấp tư sản tất nhiên sẽđứng về phe phản động, về phía chế độ chuyên chế, chống lại cách mạng,chống lại nhân dân” 30;111.

Để giai cấp nông dân phát huy được vai trò của mình, giai cấp vô sảnphải nhận thấy được sức mạnh của nông dân, phải tin vào sức mạnh đó và tạomọi điều kiện để nông dân tham gia tích cực vào phong trào của mình tức là

sử dụng chính sức mạnh của nông dân để giải phóng cho nông dân TheoNgười, giai cấp vô sản cần phải ghi những yêu sách của nông dân vào cươnglĩnh của mình, tuy nhiên việc đó không phải để kêu gọi những người đảng viêndân chủ - xã hội trung kiên hãy từ thành phố về nông thôn, cũng không phải để

“buộc chân” họ vào thôn xã; mà chính là để hướng dẫn cho hành động củanhững lực lượng ở nông thôn Người viết: “nông dân với tư cách là quầnchúng, thì muốn tìm sự lãnh đạo của Đảng cách mạng và cộng hòa… Nôngdân thì có thể tiến hành cách mạng đến cùng được, và chúng ta cần hết sứcgiúp cho họ làm được như thế” 30;113

Do vai trò kinh tế của mình trong nền sản xuất lớn nên giai cấp vô sản làgiai cấp duy nhất có thể lãnh đạo tất cả quần chúng lao động và bị bóc lột,những quần chúng này thường bị giai cấp tư sản bóc lột, đàn áp và dày xéonhiều khi không kém mà tệ hơn mức giai cấp vô sản phải chịu đựng, nhưng họkhông thể độc lập đấu tranh để tự giải phóng được Và chính việc lôi léo đượcđông đảo quần chúng nhân dân lao động, giai cấp vô sản mới trở thành lãnh tụcách mạng, mới đem lại cho lãnh tụ cách mạng tính chất nhân dân, tính chấttriệt để thực sự

Sự tham gia của giai cấp nông dân vào quá trình đấu tranh giành chínhquyền đã đưa cuộc cách mạng đó mang tầm cuộc cách mạng “nhân dân” vàhơn hết là đảm bảo thắng lợi cho giai đoạn cách mạng này Sự liên minh nàycòn có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong thời kỳ chuyên chính vô sản, khi giaicấp vô sản đã trở thành giai cấp nắm chính quyền và từng bước

thực hiện các nhiệm vụ xây dựng, củng cố và bảo vệ chính quyền cách mạng,xây dựng chế độ xã hội mới về mọi mặt, như V.I.Lênin nói: “Phá vỡ bộ máy

ấy, đạp tan nó đi, đó là lợi ích thật sự của “nhân dân”, của đa số nhân dân, củacông nhân và của đa số nông dân, đó là “điều kiện tiên quyết” cho sự liênminh tự do giữa nông dân nghèo và vô sản; nếu không có sự liên minh ấy thìkhông thể có dân chủ vững bền, không thể có cải tạo xã hội chủ nghĩa được”

33;49

1.2.2 Vai trò của giai cấp nông dân trong sự nghiệp xây dựng xã hội mới

Cách mạng tháng Mười Nga thắng lợi đã đánh dấu sự ra đời của một chế

độ xã hội mới, một kiểu nhà nước mới Nước Nga xô viết bước vào thời kỳxây dựng và bảo vệ chính quyền với vô vàn khó khăn và thử thách, đòi hỏiV.I.Lênin cùng với Đảng vô sản phải tìm tòi, kiến thiết con đường đi cho phùhợp với điều kiện đó Nhiệm vụ tổ chức quản lý đất nước trong thời kỳ quá độlên chủ nghĩa xã hội dưới sự lãnh đạo của giai cấp công nhân và sự tham giarộng rãi của các tầng lớp nhân dân lao động được bắt đầu ngay sau khi giànhđược chính quyền và với những nội dung vô cùng phong phú Trong tác phẩm

“Những nhiệm vụ trước mắt của chính quyền Xô -viết”, V.I.Lênin khẳng địnhnhiệm vụ chủ yếu mà giai cấp vô sản và nông dân nghèo do giai cấp vô sảnlãnh đạo phải hoàn thành trong cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đã bắt đầutiến hành ở Nga “là sáng tạo nhằm thiết lập một mạng lưới các quan hệ tổ chứcmới, một mạng lưới cực kỳ phức tạp và tinh tế, bao hàm sản xuất và phân phốimột cách có kế hoạch các sản phẩm cần thiết cho đời sống của hàng triệungười” 34;207 Bước sang nhiệm vụ xây dựng đất nước có rất nhiều côngviệc phải làm nhưng bảo vệ chính quyền non trẻ, từng bước xây dựng kinh tế,chính trị, văn hoá xã hội là những nhiệm vụ trọng tâm mà giai cấp công nhân

và Đảng vô sản phải từng bước hoàn thành Trong sự nghiệp đó, giai cấp nôngdân đóng vai trò quan trọng và liên minh giữa công nhân với nông dân là điềukiện quyết định để giai cấp công nhân hoàn thành sứ mệnh lịch sử của mình

Trước hết, liên minh với giai cấp nông dân là điều kiện để giai cấp vô

sản có thể giữ vững và củng cố nền chuyên chính vô sản, từng bước xây dựngnền dân chủ xã hội chủ nghĩa

Là một nhà duy vật biện chứng, V.I.Lênin ý thức sâu sắc điều kiện hoàncảnh của nước Nga xô viết thời kỳ sau cách mạng Tháng Mười đi lên chủnghĩa xã hội Người khẳng định với một nước mà trong đó những người sảnxuất - tiểu nông chiếm tuyệt đại đa số dân cư thì cách mạng xã hội chủ nghĩachỉ có thể được thực hiện bằng một loạt các biện pháp quá độ đặc biệt “Nước

ta đã và đang còn là một nước tiểu nông, và bước quá độ tiến lên chủ nghĩacộng sản đối với chúng ta thì vô cùng khó khăn hơn là ở trong mọi điều kiệnkhác Để thực hiện được bước quá độ ấy, bản thân những nông dân phải thamgia vào đó gấp mười lần hơn hồi chiến tranh” 47;177 Trong rất nhiều bàiviết và các bài phát biểu của mình, V.I.Lênin luôn nhấn mạnh về điều kiệnkhác biệt của nước Nga là công nhân công nghiệp chiếm thiểu số, còn tiểunông chiếm tuyệt đại đa số Ở một nước như vậy thì cách mạng xã hội chủnghĩa chỉ có thể thắng lợi triệt để với hai điều kiện:

Điều kiện thứ nhất là có sự ủng hộ kịp thời của cuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa ở một nước hay một số nước tiên tiến… Điều kiện nữa là sự

thỏa thuận giữa giai cấp vô sản đang thực hiện sự chuyên chính củamình hoặc đang nắm chính quyền nhà nước với đại đa số nông dân

51;69

Người cho rằng chừng nào cách mạng chưa nổ ra ở các nước khác, thìchỉ có thỏa thuận với nông dân mới có thể cứu vãn được cuộc cách mạng xãhội chủ nghĩa ở Nga Như vậy, chỉ có trên cơ sở phân tích sâu sắ c tình hình xãhội nước Nga với đặc điểm chính là một nước tiểu nông đi lên chủ nghĩa xãhội, V.I.Lênin và Đảng Cộng sản Nga mới khẳng định nhiệm vụ của cáchmạng sau khi giành chính quyền là hết sức khó khăn, nặng nề và chỉ khi tậphợp được đại đa số nông dân ủng hộ con đường đó thì giai cấp công nhân mới

có thể giành được thắng lợi triệt để Cách mạng thành công, chính

quyền non trẻ mới ra đời đã gặp phải sự chống đối quyết liệt của các lực lượngphản động trong và ngoài nước, chính vì vậy, vấn đề bảo vệ và củng cố chínhquyền được đặt lên hàng đầu như V.I.Lênin đã chỉ ra là làm thế nào để khôngnhững quét sạch giai cấp tư bản cũ mà còn phải làm cho các nhà tư bản mớikhông thể nảy ra được; làm thế nào cho chính quyền được củng cố một cáchvĩnh viễn, hoàn toàn và tuyệt đối vì lợi ích những người lao động, nhữngngười sống bằng lao động của mình Nhưng làm thế nào để đạt được mục tiêu

đó thì “Chỉ nhờ có sự ủng hộ hết sức thành thực của đa số nhân dân lao động,chính quyền đó mới có thể đứng vững được” 39;75 Trong “Sơ thảo lần thứnhất những luận cương về vấn đề ruộng đất” để trình bày tại Đại hội II Quốc tếcộng sản, Người tiếp tục khẳng định “nhiệm vụ trước tiên và chủ yếu của giaicấp vô sản là đảm bảo và củng cố sự thắng lợi của vô sản Nhưng chính quyền

vô sản không thể nào củng cố được nếu không trung lập hóa được trung nông

và không nắm chắc được sự ủng hộ của đại đa số, nếu không phải là của toànthể tiểu nông” 46;217

Thứ hai, sự tham gia của giai cấp nông dân vào tiến trình cách mạng là

cơ sở vững chắc để giai cấp công nhân tiến hành từng bước xây dựng kinh tế

mới mà trước mắt là tập trung khôi phục và phát triển nền đại công nghiệp

Ngay sau khi cách mạng tháng Mười Nga thành công, V.I.Lênin đãquan tâm tới việc khôi phục nền sản xuất trong nước, duy trì nền sản xuất đạinông nghiệp để tạo cơ sở từng bước phát triển công nghiệp Người thẳng thắnchỉ ra những người vô sản phải có trách nhiệm phát triển công nghiệp và cungcấp sản phẩm công nghiệp cho người nông dân bởi lẽ chỉ khi có những sảnphẩm do người nông dân làm ra thì người vô sản mới có đủ lương thực để duytrì và phát triển nền sản xuất đại công nghiệp Người nói: “Chúng ta tự coi làngười mắc nợ nông dân Chúng ta đã dùng tiền giấy để mua lúa mì của họ.Chúng ta đã mua chịu lúa mì của họ Chúng ta phải trả món nợ đó cho họ vàchúng ta sẽ trả nợ bằng cách khôi phục nền công

nghiệp của chúng ta Nhưng muốn khôi phục công nghiệp, thì phải có thừa sảnphẩm nông nghiệp” 47;181.

Điều đó cho thấy V.I.Lênin đã nhận thức được việc nông dân cung cấplương thực cũng như những sản phẩm nông nghiệp sẽ giúp đưa kinh tế nướcNga ra khỏi sự khủng hoảng do tình trạng thiếu lương thực xảy ra triền miênsau cách mạng Đảng phải thuyết phục cho công nhân và nông dân thấy rằngnếu không có sự hợp lực mới, không có các hình thức đoàn kết mới trong nội

bộ nhà nước “thì chúng ta sẽ không thoát ra khỏi cái vũng bùn, cái vực thẳm

mà chúng ta đang ở ngay trên bờ, tức là thoát ra khỏi tình trạng phá sản vềkinh tế” 47;176-177

Ý thức được tầm quan trọng của việc đảm bảo về lương thực, đặc biệt là

ở một nước mà nông dân chiếm đa số dân cư, Người chỉ thị sau khi giai cấp côngnhân giành được chính quyền, các công xưởng, nhà máy và đường sắt đã chuyểnvào tay công nhân thì thực chất mối quan hệ kinh tế giữa giai cấp công nhân vànông dân phải thể hiện ở việc công nhân sẽ sản xuất ra các sản phẩm cho cả nôngdân, vận chuyển về cho nông dân và đổi lấy các sản phẩm nông sản thừa của nôngdân “Điều đó hoàn toàn rõ ràng và chắc chắn không cần bàn thêm gì nữa”

52;176

Phân tích mối quan hệ giữa công nghiệp với nông nghiệp, V.I.Lênin đãchỉ ra cơ sở thực sự và duy nhất để làm tăng các nguồn dự trữ, để xây dựng xãhội xã hội chủ nghĩa chỉ có thể là đại công nghiệp, bởi lẽ, không có

công xưởng lớn như những xưởng mà chủ nghĩa tư bản đã tạo ra, không cómột nền đại công nghiệp tổ chức cao, thì không thể nói đến chủ nghĩa xã hộinói chung được, mà lại càng không thể nói đến chủ nghĩa xã hội đối với mộtnước nông nghiệp được Nước Nga đã hiểu rõ chân lý đó và với sự giúp đỡ củacác chuyên gia và bác học ưu tú, nước Nga hiện đang lên một kế hoạch điệnkhí hóa rõ ràng, được tính toán chính xác và cụ thể, chứ không nói đến mộtphương thức mơ hồ hoặc trừu tượng để khôi phục đại công nghiệp Trong khikhẳng định quyết tâm xây dựng nền đại công nghiệp với sự tham

gia của các chuyên gia và các nhà bác học ưu tú, V.I.Lênin cũng tiếp tục khẳngđịnh vai trò của sản xuất nông nghiệp: “Không có một dự trữ lương thực đầy

đủ và thực sự đảm bảo thì nhà nước hoàn toàn không thể tập trung chú ý đểtiến hành có hệ thống công tác khôi phục đại công nghiệp dù là trên một quy

mô nhỏ bé nhưng liên tục” 54;368

Trong tác phẩm “Bàn về thuế lương thực”, Người chỉ ra giai cấp côngnhân phải tạo mọi điều kiện cho nông dân cải thiện đời sống của mình Phảichăng điều đó xuất phát từ việc Người ý thức sâu sắc được vai trò của giai cấpnông dân trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một nước mà nông dânchiếm số đông dân cư Người viết:

Phải bắt đầu từ nông dân Người nào không hiểu điều đó, người nào có

ý coi đưa vấn đề nông dân lên hàng đầu như thế là một sự “từ bỏ” hoặctương tự như sự từ bỏ chuyên chính vô sản, thì chẳng qua chỉ là vì người

đó không chịu suy nghĩ kỹ càng vấn đề đó và bị lời nói trống rỗng chiphối 53;263

Chuyên chính vô sản là sự lãnh đạo chính trị của giai cấp vô sản Giaicấp vô sản với tư cách là giai cấp lãnh đạo, phải biết hướng chính sách vàoviệc giải quyết trước tiên vấn đề cấp thiết nhất, “mấu chốt” nhất Vấn đề cấpthiết nhất hiện nay là dùng những biện pháp có thể để phục hồi ngay những lựclượng sản xuất của kinh tế nông dân Chỉ có bằng con đường ấy mới có thể cảithiện được đời sống của công nhân, tăng cường được liên minh công nông,củng cố được chuyên chính vô sản Người khẳng định vô sản nào hoặc ngườiđại diện nào của giai cấp vô sản muốn cải thiện đời sống của công nhân bằngnhững con đường khác, thì thực tế chỉ là những kẻ trợ lực cho bọn bạch vệ vàbọn tư bản mà thôi Vì đi theo một con đường khác thì có nghĩa là đặt lợi íchphường hội của công nhân lên trên lợi ích giai cấp của họ; có nghĩa là nhìn lợiích trước mắt, lợi ích nhất thời, lợi ích cục bộ của công nhân mà hy sinh lợi íchcủa toàn thể giai cấp công nhân, của nền chuyên chính của họ, của khối liênminh của họ với nông dân chống bọn địa

chủ và bọn tư bản, của vai trò lãnh đạo của họ trong cuộc đấu tranh giải phónglao động khỏi ách tư bản “Tóm lại: trước hết phải dùng những biện pháp cấpbách và quan trọng để nâng cao các lực lượng sản xuất của nông dân”

53;263

Trong diễn văn tại Đại hội I nông nghiệp tỉnh Mát-xcơ-va tháng 11 năm

1921, V.I.Lênin đã tiếp tục nhấn mạnh trong hoàn cảnh của nước Nga Xô viếtgiai đoạn đầu xây dựng chủ nghĩa xã hội với muôn vàn khó khăn đặt ra thì vấn

đề cơ bản nhất là vấn đề đẩy mạnh phát triển nền kinh tế nói chung mà trướchết là đẩy mạnh sản xuất nông nghiệp Người viết: “Các đồng chí ai cũng biếtrằng vấn đề cơ bản do toàn bộ hoàn cảnh đề ra trong số những vấn đề quantrọng bậc nhất của chính sách đối nội cũng như đối ngoại của nước cộng hòachúng ta, là vấn đề đẩy mạnh nền kinh tế của chúng ta nói chung và trước hết

là đẩy mạnh nông nghiệp” 55;320 Như vậy, vấn đề nông nghiệp, nông thôn

và nông dân là vấn đề cơ bản và mấu chốt nhất trong giai đoạn này Chỉ có sựtham gia của giai cấp nông dân vào cách mạng xã hội chủ nghĩa mới có thểđảm bảo cho thắng lợi toàn diện và triệt để của giai cấp công nhân

1.3 Một số biện pháp phát huy vai trò nông dân trong cách mạng

xã hội chủ nghĩa

Một bộ phận cấu thành quan trọng nhất trong kế hoạch xây dựng xã hộimới của Lê-nin là chương trình cải tạo xã hội chủ nghĩa đối với nông nghiệp.Công lao vĩ đại của V.I.Lênin là ở chỗ Người đã xác định con đường cụ thể đểgiải quyết nhiệm vụ khó khăn nhất của cách mạng vô sản sau khi giai cấp côngnhân giành được chính quyền - tức là thu hút hàng triệu nông dân, vừa làngười sở hữu nhỏ lại vừa là người lao động, vào công cuộc xây dựng chủnghĩa xã hội, chuyển họ từ kinh tế cá thể lên sản xuất lớn, tập thể

Nhận thấy rằng nền kinh tế tiểu nông còn tồn tại lâu dài, đồng thời ýthức sâu sắc được vai trò của giai cấp nông dân đối với sự nghiệp cách

mạng xã hội chủ nghĩa, đặc biệt trong giai đoạn khó khăn, khôi phục nền kinh

tế sau chiến tranh, trong rất nhiều các bài viết của mình, V.I.Lênin và ĐảngCộng sản Nga đã đưa ra hàng loạt biện pháp nhằm nâng cao năng suất củakinh tế nông dân Hàng loạt các biện pháp mà sau này đã được Người khẳngđịnh là “con đường duy nhất” có thể đảm bảo nâng cao được năng suất laođộng trong nông nghiệp và việc nâng cao này là một điều tuyệt đối cần thiết.Người cũng yêu cầu Đảng Cộng sản Nga phải cố gắng thực hiện cho được cácbiện pháp đó, phổ biến chúng đến tận những vùng còn lạc hậu ở trong nước vàliên tục hoạt động theo phương hướng ấy

1.3.1 Giúp đỡ nông dân về vốn, khoa học, kỹ thuật, công cụ sản xuất

và cung cấp các sản phẩm công nghiệp cho nông dân

Ngay từ những năm đầu giành được chính quyền, V.I.Lênin và ĐảngCộng sản Nga đã ý thức sâu sắc được những khó khăn mà chính quyền Xô viếtđang gặp phải và đang trực tiếp ảnh hưởng tới sự nghiệp cách mạng Mộttrong số những khó khăn này là sự đối lập giữa thành thị và nông thôn Chính

sự đối lập giữa thành thị và nông thôn là nguyên nhân sâu xa nhất dẫn tới tìnhtrạng lạc hậu về kinh tế và văn hoá ở nông thôn, và điều này có thể sẽ làm cho

cả thành thị và nông thôn lâm vào tình trạng suy đồi, diệt vong như V.I.Lêninnói Vì vậy, trong Cương lĩnh của Đảng Cộng sản Nga về nông thôn, Ngườikhẳng định “Đảng Cộng sản Nga coi việc xoá bỏ sự đối lập đó là một trongnhững nhiệm vụ cơ bản của công cuộc xây dựng chủ nghĩa cộng sản”

40;524 Đây là một trong những nhiệm vụ cách mạng khó khăn mà đi đầuthực hiện không ai khác chính là giai cấp công nhân công nghiệp Tuy nhiên,V.I.Lênin cũng nhận thấy rằng nền kinh tế tiểu nông còn tồn tại lâu dài và vớimột cơ cấu xã hội giai cấp ở nông thôn phức tạp thì trong toàn bộ công tác ởnông thôn, giai cấp vô sản phải luôn dựa vào tầng lớp lao động ở đây và lôikéo họ tham gia vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội Xoá bỏ sự đối lậpgiữa thành thị và nông thôn về thực chất là việc xây dựng hàng loạt các chínhsách, biện pháp nhằm tạo đà cho nông

thôn phát triển đầy đủ về kinh tế, chính trị, văn hoá bắt kịp với thành thị, qua

đó, từng bước khẳng định và phát huy vai trò của giai cấp nông dân trong sựnghiệp cách mạng xã hội chủ nghĩa

Nền công nghiệp nằm trong tay giai cấp công nhân, còn nông dân lạiđang rất cần các sản phẩm công nghiệp để nâng cao năng suất lao động, vìvậy, biện pháp quan trọng được V.I.Lênin nhiều lần đề xuất là nhà nước xã hộichủ nghĩa phải hết sức mở rộng việc giúp đỡ nông dân, chủ yếu là giúp đỡbằng cách cung cấp cho trung nông những sản phẩm công nghiệp ở thành thị

và nhất là các công cụ nông nghiệp cải tiến, hạt giống và mọi vật liệu khác đểnâng cao kỹ thuật nông nghiệp và để đảm bảo lao động và đời sống cho nôngdân Người nhấn mạnh:

Việc nâng cao năng suất nông nghiệp nhất định phải kéo theo việc cảithiện công nghiệp và cải thiện sự cung cấp cho nền kinh tế nông dânmọi vật phẩm cần thiết cho tiêu dùng cá nhân cũng như những công cụsản xuất, máy móc mà nếu thiếu thì không thể nào đảm bảo được cuộcsống của quần chúng công nông 55;322

Như vậy, có thể khẳng định việc nâng cao năng suất lao động trongnông nghiệp phải đi liền với việc cải tạo và cung cấp các sản phẩm côngnghiệp, các công cụ sản xuất cho nông dân Điều đó cũng chính là thực hiệnnguyên tắc chính sách của đảng phải xuất phát từ thực tiễn, đáp ứng nhu cầucủa thực tiễn Chính vì vậy mà không ít lần V.I.Lênin khẳng định cơ sở vậtchất duy nhất của chủ nghĩa xã hội chỉ có thể là nền đại công nghiệp cơ khí cókhả năng cải tạo cả nông nghiệp Không có công xưởng lớn như những xưởng

mà chủ nghĩa tư bản đã tạo ra, không có một nền đại công nghiệp tổ chức cao,thì không thể nói đến chủ nghĩa xã hội nói chung được, mà lại càng không thểnói đến chủ nghĩa xã hội đối với một nước nông nghiệp được Xét dưới góc độliên minh giai cấp thì quan hệ và sự tác động đó giữa công nghiệp với nôngnghiệp mới chính là cơ sở đúng đắn và vững chắc cho khối liên minh công-nông

Bên cạnh cung cấp công cụ lao động và các sản phẩm công nghiệp chonông dân, giai cấp vô sản còn phải giúp đỡ nông dân cả về khoa học, kỹ thuật,nâng cao trình độ văn hoá cho nông dân để họ dần vươn lên tới trình độ thànhthị và đó là nhiệm vụ mà như V.I.Lênin nói - mọi công nhân có liên hệ vớinông thôn phải tự đề ra “Nông dân cần sản phẩm của thành thị và văn hoá củathành thị” và “chúng ta phải đến với trung nông, giúp đỡ họ, giáo dục họ,nhưng chỉ trong lĩnh vực khoa học và chủ nghĩa xã hội thôi; còn những điềuthuộc về nông nghiệp thì chúng ta cần phải học tập ở trung nông” 41;308 Ởđây, Người chỉ rõ giai cấp công nhân cần giúp đỡ nông dân trong lĩnh vựckhoa học, còn những điều thuộc về nông nghiệp thì cần phải học hỏi nông dân.Cũng trong “Diễn văn tại Hội nghị III toàn Nga” tháng 2 năm 1920, V.I.Lênin

đã yêu cầu nhà nước huy động tất cả các lực lượng nông học để thực hiện cácbiện pháp kiên quyết nhằm nâng cao trình độ nông học, phổ biến kiến thứcnông học, giúp đỡ kỹ thuật nông học cho nông dân Người kêu gọi “Chúng taphải chỉ cho nông dân, số quần chúng lạc hậu nhất, thấy rõ rằng: việc nâng caotrình độ văn hóa và giáo dục kỹ thuật là hoàn toàn cần thiết để bảo đảm chotoàn bộ công cuộc kiến thiết xô - viết thành công” 44;188 Ý thức được vaitrò của việc giáo dục khoa học, kỹ thuật và nâng cao trình độ văn hoá chonông dân, trong “Chỉ thị của Ban chấp hành trung ương gửi các Đảng viêncộng sản trong Bộ dân uỷ giáo dục” có một nội dung quan trọng là “phải chútrọng tuyển lựa rộng rãi và có hệ thống hơn nữa tất cả các nhà kỹ thuật vànông học có khả năng về giáo dục kỹ thuật chuyên nghiệp và giáo dục kỹ thuậttổng hợp, song song với việc sử dụng mọi xí nghiệp công nghiệp hoặc nôngnghiệp được thiết bị tương đối khá” 48;401

Ngoài ra, để khuyến khích và tạo điều kiện cho nông dân tiến lên làm ăntheo con đường tập thể, phát triển kinh tế thì ngay từ rất sớm, V.I.Lênin đã tínhtới việc xây dựng các ngân hàng dành cho nông dân Nông dân thiếu trangthiết bị sinh hoạt, thiếu công cụ lao động, thiếu khoa học kỹ thuật,

thiếu vốn để đầu tư duy trì và mở rộng sản xuất, đặc biệt là trong hoàn cảnhtiến tới xây dựng các nông trường thủ công lớn, các hợp tác xã nông nghiệpvới quy mô lớn để từng bước đưa nông dân đi vào con đường làm ăn tập thể.

Đó là hoàn cảnh của nông dân Nga và để giải quyết khó khăn đó, các ngânhàng nông nghiệp phải được thành lập và các ngân hàng này hỗ trợ cho nôngdân bằng cách cho họ vay vốn Trong phác thảo đề cương về ngân hàng hợptác xã, V.I.Lênin vạch ra việc phải xây dựng ngân hàng hợp tác xã vững mạnhvới sự tham gia quản lý nhiệt tình của các đảng viên cộng sản là cán bộ hợp tác

xã nông nghiệp, ngân hàng nhà nước khuyến khích ngân hàng hợp tác xãthông qua việc giảm phần trăm lãi xuất cho vay và thậm chí là ngân hàng nhànước phải tài trợ các khoản vốn cho các ngân hàng hợp tác xã “Mỗi chế độ xãhội chỉ nảy sinh ra nếu được một giai cấp nhất định nào đó giúp đỡ về tàichính Chẳng cần phải nói cũng thấy rằng sự ra đời của chủ nghĩa tư bản "tựdo" đã tốn hàng trăm, hàng trăm triệu rúp” 59;423

Như vậy, những chính sách tài chính hợp lý cùng với sự gắn kết chặtchẽ giữa công nghiệp, khoa học công nghệ với sản xuất nông nghiệp thực sự

sẽ trở thành động lực thúc đẩy người nông dân tham gia tích cực vào quá trìnhsản xuất, tạo đà cho sự phát triển nông nghiệp, nông thôn

1.3.2 Thực hiện chính sách tự do buôn bán, trao đổi hàng hoá trên

cơ sở chính sách thuế nông nghiệp phù hợp

Chính sách cộng sản thời chiến đã phát huy tác dụng nhất định trong bốicảnh lịch sử sau Cách mạng tháng Mười Nga, nước Nga bước vào thời kỳ phảichống chọi lại hàng loạt kẻ thù trong và ngoài nước Phương thức kinh tế chủyếu là trưng thu lương thực của nông dân Tuy nhiên, chính sách đó đã trở nênkhông phù hợp khi chiến tranh đã kết thúc, bởi nó không tạo ra động lực chonông dân Nga tham gia sản xuất Kinh tế Nga đứng trên bờ vực thẳm, khókhăn chồng chất, giai cấp vô sản thiếu lương thực Chính điều đó buộcV.I.Lênin và Đảng cộng sản phải tính tới các biện pháp mới thích hợp hơn

Khi đặt vấn đề làm thế nào để thoả mãn người nông dân và để tâm lýngười nông dân trở nên “lành mạnh” được thì V.I.Lênin trả lời đó là công việckhông thể làm trong một sớm một chiều và nhất thiết phải bằng con đườngcung cấp đầy đủ cho nông dân những sản phẩm công nghiệp, cơ sở vật chất kỹthuật với máy máy móc trên quy mô lớn và điện khí hoá toàn quốc Chính điềukiện đó có thể giúp cải tạo triệt để và hết sức nhanh chóng người tiểu nông.Tuy nhiên, đứng trên quan điểm kinh tế, để thoả mãn nông dân thì phải tìmbiện pháp ở ngay trong chính những yêu cầu của người nông dân Trên cơ sởphân tích này, V.I.Lênin đã khẳng định: “Về thực chất, có thể thỏa mãn tiểunông bằng hai việc này: thứ nhất là, phải có sự tự do trao đổi nhất định, tức là

tự do cho những người tư hữu nhỏ; thứ hai là, phải kiếm ra hàng hóa và lươngthực Nếu không có gì để mà trao đổi thì tự do trao đổi còn có nghĩa gì nữa!Nếu không có gì để buôn bán thì tự do buôn bán còn có nghĩa gì nữa!” 51;73.Như vậy, thiết lập chế độ tự do buôn bán và trao đổi hàng hoá là điều kiệnquan trọng giúp nông dân phát huy tốt vai trò của mình với tư cách là một chủthể kinh tế Người căn dặn trong thời kỳ quá độ này, ở một nước mà nông dânchiếm đa số, chúng ta phải biết chuyển sang những biện pháp nhằm bảo đảmnhững yêu cầu của nông dân về mặt kinh tế, biết tiến hành đến mức tối đanhững biện pháp để cải thiện tình cảnh kinh tế của nông dân “Trong khi chúng

ta chưa cải tạo được nông dân, trong khi cơ khí lớn chưa cải tạo nông dân thìphải bảo đảm cho nông dân được tự do kinh doanh” 51;34 Đặc biệt, chínhsách tự do trao đổi hàng hoá còn được V.I.Lênin coi là một hình thức liênminh kinh tế vững chắc giữa giai cấp công nhân và nông dân trong thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội

Tuy nhiên, chính sách tự do buôn bán và trao đổi hàng hoá phải gắn liềnvới chính sách thuế lương thực Nông dân chỉ được tự do buôn bán trao đổilương thực sau khi đã thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng thuế của mình Đóchính là phương thức quan trọng thể hiện mối liên hệ giữa nhà nước và

nông dân Đây là vấn đề không chỉ mang tính lý luận mà cả thực tiễn, một sựsáng tạo lớn về lý luận và thực tiễn xây dựng kinh tế của chủ nghĩa xã hộitrong giai đoạn quá độ ở một nước kinh tế dựa vào nông nghiệp là chính.Chính sách này có thể là khâu đột phá giúp nước Nga vượt qua cuộc khủnghoảng sau những năm dài chiến tranh Thay thế chính sách trưng thu lươngthực bằng chính sách thuế nông nghiệp và cho phép nông dân tự do buôn bán,trao đổi những sản phẩm thừa mà mình có “Trong một nước nông dân có mộtnền công nghiệp đang hoạt động, và nếu có sẵn một số hàng hóa nhất định, thìngười ta có thể áp dụng chế độ thuế khóa và tự do trao đổi, coi đó là một biệnpháp quá độ” 51;85.

Chính sự trao đổi đó là một sự khuyến khích, kích thích, thúc đẩy đốivới nông dân Người dân cày có thể và phải cố gắng vì lợi ích của chính mình,

vì chúng ta sẽ không trưng thu tất cả số lương thực thừa của anh ta mà chỉ thumột số thuế, và phải cố gắng ấn định trước số thuế đó “Điểm chủ yếu là phảiđem lại cho người tiểu nông một sự khuyến khích, kích thích, một sự thúc đẩytrong hoạt động kinh doanh của anh ta” 51;85

Chính sách thuế lương thực được V.I.Lênin và Đảng cộng sản coi làbiện pháp cấp bách và quan trọng nhằm nâng cao sức sản xuất của nông dân.Thay chế độ trưng thu lương thực bằng chế độ thuế lương thực sẽ mở đườngcho tự do buôn bán sau khi người nông dân đã nộp đủ thuế mà như Người đãnói “Cùng với việc sức sản xuất được tăng lên, chế độ thuế lương thực đã mởcho người nông dân siêng năng một con đường thênh thang hơn” 56;385-386.Biện pháp này sẽ kích thích nông dân hoạt động sản xuất, kinh doanh Đã rấtnhiều lần V.I.Lênin khẳng định thuế lương thực là một trong những hình thứcquá độ từ “chế độ cộng sản thời chiến”, một chế độ cộng sản đặc biệt do tìnhtrạng cùng khốn cực độ, tình trạng hoang tàn và chiến tranh buộc chúng ta phảithi hành, sang chế độ trao đổi sản phẩm xã hội chủ nghĩa bình thường Và chế

độ này lại là một trong những hình thức

quá độ từ chủ nghĩa xã hội với những đặc điểm do tình trạng tiểu nông chiếmđại đa số trong dân cư tạo nên sang chủ nghĩa cộng sản.

Việc thu thuế cũng phải tuỳ thuộc vào điều kiện hoàn cảnh cụ thể vàtừng đối tượng cụ thể Muốn giải quyết vấn đề dự trữ lương thực thì cần phảitìm ra những hình thức quan hệ giữa nhà nước với nông dân và ở đây thì

“ngoài thuế lương thực ra, không còn hình thức nào khác ” 54;374 Tuynhiên vấn đề là ở chỗ phải tổ chức thu thuế một cách đúng đắn, không nhưtrước kia thu hai ba lần khiến người nông dân lâm vào hoàn cảnh khó khăn Cơcấu giai cấp nông dân ở Nga không thuần nhất và trong hoàn cảnh người nôngdân lâm vào tình trạng vô cùng khó khăn, chính sách thuế đúng đắn nhất làphải tính tới việc phân loại các đối tượng nộp thuế, qua đó đảm bảo sự côngbằng Trong trường hợp người nông dân khó khăn quá mức thì thậm chí cầnphải tính tới việc giảm thuế mà “không do dự” Đó là điểm mới trong chínhsách thuế lương thực của Đảng cộng sản Nga so với các chính sách thuế màcác chính phủ tư sản đã và đang thực hiện V.I.Lênin viết: “khác với tất cả cácđạo luật của tất cả các chính phủ tư sản trên thế giới, đạo luật của Chính quyềnxô-viết về thuế đặc biệt đòi hỏi phải hoàn toàn đặt gánh nặng của thuế đó lênbọn cu-lắc, tức là một thiểu số nông dân bóc lột đã đặc biệt làm giàu trong thờigian chiến tranh Còn trung nông thì chỉ phải đóng thuế hết sức vừa phải, vừasức của họ, chứ không quá sức

Đảng đòi hỏi rằng đối với trung nông thì việc thu thuế đặc biệt phảiđược giảm nhẹ trong mọi trường hợp, và không được do dự ngay cả trong việcgiảm tổng số thuế” 38;252 Thậm chí, trong “Bản phác thảo sơ bộ những luậncương về nông dân”, V.I.Lênin còn đề nghị chuẩn y nguyên tắc thuế suất phảiđược ấn định một cách thích ứng với tính tích cực của nông dân, nghĩa là thuếsuất phải giảm đi khi tính tích cực của nông dân tăng lên Trong điều kiệnnông dân nộp thuế nhanh chóng và đầy đủ, thì nới rộng quyền của nông dânđược tự do sử dụng, trong vòng lưu thông kinh tế địa phương, những lươngthực thừa còn lại sau khi đã nộp xong thuế

Như vậy có thể nhận thấy chính sách thuế lương thực và tự do trao đổi,buôn bán lương thực là một trong những chính sách quan trọng khôi phục vàphát triển kinh tế nông nghiệp nói riêng và toàn bộ nền kinh tế Nga nói chungtrong hoàn cảnh sau chiến tranh Chính sách đó trực tiếp tác động tới nông dân

và tạo điều kiện cho nông dân phát huy vai trò của mình trong sự nghiệp xâydựng kinh tế xã hội chủ nghĩa Có không ít những quan điểm e ngại, thậm chíchống lại chính sách này V.I.Lênin đã phân tích sâu sắc tình hình và Ngườikịch liệt phê phán những quan điểm thể hiện sự e dè đó Người căn dặn chúng

ta đừng để bị chi phối bởi cái "chủ nghĩa xã hội tình cảm", hay bởi cái tâmtrạng gia trưởng, kiểu Nga cổ, kiểu nửa lãnh chúa, nửa nông dân, coi khinhthương nghiệp một cách vô lý Chúng ta cần biết sử dụng tất cả mọi hình thứckinh tế, quá độ, vì đó là điều cần thiết để tăng cường mối liên hệ giữa nôngdân và giai cấp vô sản, để phục hưng ngay nền kinh tế quốc dân trong mộtnước bị tàn phá và kiệt quệ, để khôi phục công nghiệp, để tạo điều kiện thuậnlợi cho việc áp dụng những biện pháp mới, rộng rãi hơn và sâu sắc hơn

Sẽ không thể khôi phục và phát triển công nghiệp nếu không có sự đảmbảo về lương thực Đến lượt nó, công nghiệp phát triển sẽ cung cấp các sảnphẩm cho nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất và hiệu quả lao động Đóchính là cơ sở thực chất của chính sách kinh tế mới mà V.I.Lênin và ĐảngCộng sản Nga đã vạch ra

1.3.3 Chấn chỉnh chế độ sở hữu ruộng đất, vận động nông dân theo con đường làm ăn tập thể

Khi phân tích cơ sở kinh tế của thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ởmột nước mà nông dân chiếm đa số, khi cách mạng vô sản đã nổ ra và toàn bộcác tư liệu sản xuất chủ yếu đã thuộc về tay giai cấp công nhân, V.I.Lênin đãchỉ ra việc xây dựng mối quan hệ kinh tế giữa công nhân và nông dân thựcchất là phải làm thế nào để nông dân được cung cấp các sản phẩm công nghiệp

và ngược lại công nhân nhận được những sản phẩm từ

nông dân Chính trên cơ sở đó mà có thể xây dựng được nền kinh tế của mộtnước đang đi lên chủ nghĩa xã hội Và khi mà nền kinh tế nông dân tiến triểnthêm thì nhất thiết phải tiến hành bước quá độ tiếp theo, chuyển từ nền kinh tếnông dân cá thể, nhỏ, ít có lợi nhất và lạc hậu nhất, dần dần phải liên hợp lại

và tổ chức thành nền kinh tế nông nghiệp tập thể lớn Có thể nói, với điều kiệncủa nước Nga Xô viết, V.I.Lênin và Đảng Cộng sản Nga luôn coi việc vậnđộng nông dân vào con đường làm ăn tập thể, hình thành các hợp tác xã nôngnghiệp làm ăn với quy mô lớn là biện pháp quan trọng hàng đầu nhằm xâydựng một nền kinh tế nông nghiệp lớn xã hội chủ nghĩa Trong Điểm nói vềvấn đề ruộng đất của “Dự thảo cương lĩnh của Đảng cộng sản Nga” tháng 2năm 1919, Người đã chỉ ra một loạt biện pháp nhằm tổ chức một nền nôngnghiệp lớn xã hội chủ nghĩa Trong số các biện pháp đó, có những biện phápquan trọng nhất là: “xây dựng các nông trường quốc doanh, tức là các nôngtrường xã hội chủ nghĩa lớn; khuyến khích các công xã nông nghiệp, tức lànhững liên minh tự nguyện của nông dân để kinh doanh tập thể trên quy môlớn; khuyến khích các hội cũng như các tổ canh tác tập thể…” 42;149

Người thẳng thắn phê phán lối làm ăn manh mún của nông dân Ngatheo kiểu cũ đã kéo dài nhiều thế kỷ chỉ làm cho nông dân thêm ngu dốt,nghèo khổ, tạo điều kiện cho bọn giàu có cơ hội bóc lột kẻ nghèo Muốn thoátkhỏi tình trạng đó thì người nông dân chỉ có cách là phải đi theo lối làm ăn tậpthể Điều đó không chỉ có lợi cho nông dân mà còn đặc biệt có lợi cho chínhquyền Xô viết và sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội Nhưng nước Nga có

đủ điều kiện để tiến hành sản xuất nông nghiệp theo quy mô lớn, hình thànhcác hợp tác xã nông nghiệp hay không? V.I.Lênin phê phán trước đây người takhông chú ý đầy đủ đến chế độ hợp tác xã, không hiểu đầy đủ ý nghĩa của hợptác xã và trong những ước mơ về hợp tác xã trước đây người ta còn rất ảotưởng vì còn thiếu cơ sở chính trị quan trọng nhất là việc giai cấp công nhânphải giành được chính quyền Còn hiện tại, vì chính

quyền nhà nước đã do giai cấp công nhân nắm, mọi tư liệu sản xuất đã nằmtrong tay nhà nước nên trên thực tế, chỉ còn có việc đưa nhân dân vào các hợptác xã “Khi nhân dân đã vào hợp tác xã tới một mức đông nhất, thì chủ nghĩa

xã hội tự nó sẽ được thực hiện” 59;421 Phân tích tính tất yếu của quá trìnhhình thành hợp tác xã, V.I.Lênin đã chỉ ra hàng loạt các yếu tố làm cơ sở choquá trình này Đó là việc chính quyền nhà nước đã chi phối những tư liệu sảnxuất chủ yếu, giai cấp vô sản nắm chính quyền và liên minh với hàng triệu tiểunông và tiểu tiểu nông, giai cấp vô sản nắm vững quyền lãnh đạo nông dân

“Đó chưa phải là xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa, nhưng đó là tất cả nhữngcái cần thiết và đầy đủ để tiến hành công việc xây dựng đó” 59;422

Điều kiện quan trọng và cần thiết nhất chính là giai cấp công nhân phảigiành được chính quyền và thực hiện liên minh với nông dân, đồng thời nhànước phải tìm ra được phương thức quan hệ giữa nhà nước với nhân dân laođộng, giữa công nhân và nông dân sao cho đảm bảo lợi ích của các chủ thểtham gia vào liên minh Mặc dù chính sách đảm bảo cho nông dân tự do buônbán, trao đổi hàng hoá là rất quan trọng nhưng đôi khi người ta quá coi trọng

nó mà xem nhẹ chế độ hợp tác xã

Chỉ rõ ý nghĩa của việc đưa nông dân vào con đường làm ăn tập thể,V.I.Lênin còn đề ra một số nguyên tắc quan trọng cũng như những biện phápcần thiết để thực hiện điều đó bởi lẽ “không nhắc lại cái khẩu hiệu trống rỗng:

"Hãy thành lập các hợp tác xã!", mà phải chỉ ra một cách cụ thể xem kinh nghiệm thực tiễn của công việc hợp tác hoá là gì và cần giúp đỡ công việc hợp tác hoá như thế nào” Phải sử dụng những phương pháp nào mà bất kỳ ai khi

tham gia vào hợp tác ấy đều thấy rõ được ý nghĩa xã hội chủ nghĩa của nó.Nguyên tắc quan trọng nhất mà V.I.Lênin chỉ ra là “Công xã nông nghiệp phảiđược thành lập trên cơ sở nguyên tắc tự nguyện, không chút cưỡng bức nào cả,đối với việc canh tác tập thể cũng thế” 43;36 Người căn dặn khi khuyếnkhích các loại tổ hợp tác, cũng như các công xã nông nghiệp của trung nông,các đại biểu Chính quyền xô-viết không được