Giải mã văn hóa một số hiện tượng hôn nhân siêu nhiên trong truyện kể dân gian các dân tộc ít người

Trên cơ sở đó, Chu Mã Giang cũng đưa ra được những ưu điểm, chỉ rõcác hạn chế trong nội dung cũng như hình thức của thơ đưa ra dự đoán hếtsức dự cảm cho tài năng thơ Mã Giang Lân với lời

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN V ĂN

LÊ THỊ BÌNH

PHONG CÁCH THƠ MÃ GIANG LÂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ VĂN HỌCChuyên ngành: Văn học Việt Nam

Mã số: 60.22.34

Hà Nội- 2010

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới các thầy giáo,

cô giáo trong khoa Văn Học Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn

đã tạo mọi điều kiện giúp đỡ tôi trong thời gian học tập và nghiên cứu trongnhững n ăm vừa qua

Đặc biệt, tôi trân trọng bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới PGS.TS Đoàn ĐứcPhương, người đã tận tình hướng dẫn tôi thực hiện luận văn này

Xin cảm ơn gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã luôn ủng hộ và giúp đỡtôi trong suốt thời gian qua

Hà nội, tháng 6 năm 2010

Lê Thị Bình

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lí do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Phạm vi, mục đích nghiên cứu 6

4 Phương pháp nghiên cứu 7

5 Cấu trúc luận văn 7

Chương 1 VẤN ĐỀ PHONG CÁCH VÀ HÀNH TRÌNH THƠ MÃ GIANG LÂN 8

1.1 Khái n iệm phong cách: 8

1.1.1 Phong cách tác giả 10

1.1.2 Phong cách thời đại 12

1.1.3 Phong cách thể loại 14

1.2 Hành trình thơ Mã Giang Lân 16

Chương 2 PHONG CÁCH THƠ MÃ GIANG LÂN THỂ HIỆN QUA NỘI DUNG THƠ 22

2.1.Mã Giang Lân – Nhà thơ nặng lòng với quê hương 22

2.2 Hình ảnh sông nước - một dấu ấn rất riêng trong thơ Mã Giang Lân 30

2.2.1 Sông nước quê hương trong thơ Mã Giang Lân 31

2.2.2 Sông nước những nơi Mã Giang Lân đã đi qua 38

2.3 Những vần thơ chiêm nghiệm về thế sự đời tư 42

Chương 3: PHƯƠNG THỨC THỂ HIỆN PHONG CÁCH THƠ MÃ GIANG LÂN 54

3.1.Giọng điệu 54

3.2 Thể thơ 61

3.3.Những hình ảnh lặp đi lặp lại trở thành mô típ, một nỗi ám ảnh 71

KẾT LUẬN 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài.

Mã Giang Lân là một hiện t ượng thơ trên thi đàn văn học hiện đại vàđương đại Việt Nam, người có nhiều đóng góp cả về mặt nội dung cũng nhưhình thức thơ Thơ ôn g như in dấu ấn đậm nét trên thi đàn văn học Việt Namhiện đại, một giọng thơ nặng lòng với quê hương xứ sở, với những mảnh đất

mà mình từng đi qua cùng với những trải nghiệm của mình trong cuộc sống.Bên cạnh đó là những nét độc đáo trong phương thức thể hiện Tất cả nhữngđiều đó đã làm nên một phong cách th ơ Mã Giang Lân

Hơn nữa chúng ta rất nhiều người mới chỉ biết đến Mã Giang Lân với

tư cách là nhà giáo, nhà nghiên cứu lí luận phê bình văn học mà chưa biết MãGiang Lân còn là một nhà thơ - một nhà thơ theo đúng nghĩa của từ đó Ở đâychúng tôi muốn chứng tỏ cho thấy cả ba con người này luôn luôn dung hoàvới nhau để tạo nên một Mã Giang Lân độc đáo mới lạ mà không hề nhàmchán, ông luôn biết cách chi phối và dung hoà con người mình cho công việc

dù ở cương vị, con người nào ông cũng làm tốt vai trò và vị trí của mình thậmchí còn hoàn thành một cách xuất sắc Trên cương vị là một nhà thơ ông cũng

đã chứng tỏ được mình bằng các giải thưởng thơ mà ông đã đạt được đó là:Giải thưởng thơ báo Văn Nghệ năm 1969- 1970, giải thưởng 5 năm thơ HàNội 1976 - 1981, giải thưởng sáng tác văn học nghệ thuật uỷ ban tỉnh ThanhHoá năm 1987

Bên cạnh đó Mã Giang Lân còn có rất nhiều đóng góp lớn lao cho dòngchảy văn học nói chung và thơ nói riêng, những đóng góp lớn lao đó đã đượcrất nhiều nhà nghiên cứu, phê bình văn

học cũng như độc giả văn chương chú ý Song do nhiều yếu tố chủ quan cũngnhư khách quan, các bài viết về Mã Giang Lân với tư cách là một nhà thơ thìlại chưa có nhiều, hầu hết các bài viết mới chỉ dừng lại ở việc cảm nhận, giớithiệu con người ông và khai thác một số vấn đề rất nhỏ, phân tích một số bàithơ mà chưa có một công trình nào nghiên cứu tìm hiểu về phong cách thơông.

Chính vì những lí do trên đây mà chúng tôi chọn đề tài này với mongmuốn cho người đọc hiểu hơn về một tài năng thơ Một Mã Giang Lân với tưcách là một nhà thơ, một phong cách thơ lớn

2 Lịch sử vấn đề.

Chặng đường thơ của Mã Giang Lân trải dài từ những năm kháng chiếnchống Mĩ đến hiện nay và đang được tiến triển tốt hơn Mã Giang Lân đượcgiới văn nghệ biết đến từ những năm 70 của thế kỷ trước với tập thơ đầu tay

Bình minh và tiếng súng (Nhà xuất bản Hội văn nghệ Thanh Hoá, 1975), tiếp theo đó là sự ra đời của tập thơ Hoa và dòng sông (Nhà xuất bản Tác phẩm mới, H 1979), Một tình yêu như thế ( Nhà xuất bản Hội nhà văn H, 1990),

và gần đây là tác phẩm Những mảnh vỡ tiềm thức ( Nhà xuất bản Hội nhà

văn , H 2009) và một tập thơ và tr ường ca được xuất bản tháng 1/ 2010 với

cái tên Về một cây cầu do Nhà xuất bản Hội nhà văn ấn hành.

Theo thời gian, các sáng tác của ông cũng đã gây được sự chú ý trênvăn đàn tuy nhiên phải khẳng định luôn là nó chưa tương xứng với tài năngcủa ông do rất nhiều lí do chủ quan, khách quan bởi vì ông luôn luôn quan

niệm “ Tôi chỉ viết khi thấy mình không thể không viết Tác phẩm văn học

cần có tư tưởng và phải là tư tưởng riêng độc đáo Còn hay thì thật khó Thơ hay là

vật báu mà trời rớt xuống nhà thơ vô tình vớ được” Chính vì quan niệm đó

mà nó chi phối rất nhiều đến sáng tác của ông Thơ ông ngay từ khi ra đời gâyđược nhiều thiện cảm không chỉ với giới phê bình mà còn cả bạn đọc trongnước đặc biệt là nhân dân Thanh Hoá- quê hương ông

Trong bài viết của Kiều Vượng đăng trên báo Thanh Hoá hằng tháng

số 26 (tháng 9 – 2008) với nhan đề Người con làng Nam Ngạn , tác giả bài viết đã đi sâu vào việc dành nhiều tình cảm cho nhà thơ - một người con đất

Thanh mặc dù công tác xa quê nhưng vẫn nặng lòng với quê hương xứ sở,luôn luôn dành cho quê hương một phần không nhỏ trong trái tim mình khôngchỉ trong lĩnh vực là nhà thơ mà còn cả trong công việc nghề giáo của ông

Kiều Vượng tự hào viết: “ và thế hệ chống đế quốc Mĩ xâm lược, chúng tôi ở

xứ Thanh lại có thêm một niềm vui và tự hào vì có một thầy Mã Giang Lân Một nhà thơ Mã Giang Lân sinh ra bên dòng sông Mã và lớn lên giữa những năm tháng Hàm Rồng khói lửa Lớp văn chương ở đất này cũng rất tự hào vì

có một nhà thơ mà từng trang viết đều mang đậm dấu ấn dòng sông Mã anh hùng”

Và mới đây trong ngày lễ kỉ niệm chiến thắng Hàm Rồng báo Thanh

Hoá hằng tháng số 44 tháng 03/ 2010 đã đăng tải bài Người con của núi Rồng, sông Mã Tác giả Hoả Diệu Thuý đã viết về ông với những dòng cảm

xúc bộc lộ tình cảm chân thành của mình dành cho nhà th ơ Bài viết chỉmang tính chất là một bài giới thiệu về con người Mã Gia ng Lân- một ngườicon nặng lòng với quê hương dành nhiều tình cảm cho mảnh đất nơi mình

sinh ra và lớn lên và “Con Rồng sông Mã ấy đã trả nghĩa cho quê hương”

những vần thơ tri âm và tâm huyết của mình dành cho xứ Thanh Và cũngchính những vần thơ dành cho quê hương được vắt ra trong tâm

huyết của nhà thơ đã đưa thơ Mã Giang Lân lên bục vinh quang với giảithưởng 5 năm thơ Hà Nội năm 1976- 1981 với bài thơ “Trụ Cầu Hàm Rồng”.

Ngay khi tập thơ Bình minh và tiếng súng vừa ra đời đã có hai bài viết

của hai tác giả khi viết về tập thơ này đăng trên báo Văn nghệ Thanh Hoá số

16/ 1976 Bài viết đầu tiên là bài của Tiếng thơ cất lên một miền quê của Chu

Mã Giang Ở bài viết này, Chu Mã Giang tập trung đi vào khai thác nội dung

thơ ông với cái nhìn mới mẻ và là nhà thơ nặng lòng, dành nhiều tình cảm choquê hương thông qua việc phân tích một số câu th ơ của một số bài thơ tiêubiểu Trên cơ sở đó, Chu Mã Giang cũng đưa ra được những ưu điểm, chỉ rõcác hạn chế trong nội dung cũng như hình thức của thơ đưa ra dự đoán hếtsức dự cảm cho tài năng thơ Mã Giang Lân với lời nhận xét cho tập thơ đầu

tiên của ông với lời kết của bài viết “ Từ tập Bình minh và tiếng súng đã loé

lên những tia sáng của một hồn thơ chân chất, đằm thắm ,tâm tình Rồi đây những tia sáng ấy có sức lan toả như ánh sáng bình minh được hay không phụ thuộc không ít vào sự nỗ lực chủ quan và tài năng của anh”

Tiếp theo, sau bài viết của Chu Mã Giang, bài viết của Phạm Minh

Chính với nhan đề là “Đọc “Bình minh và tiếng súng” cũng là một bài viết

khá hay và thẳng thắn về tập thơ của Mã Giang Lân Với cách nhìn và cảmnhận thơ văn của một sinh viên sư phạm cũng bộc lộ cho chúng ta biết đượcmột cách cảm và cách nghĩ về thơ Mã Giang Lân, về Mã Giang Lân một người con nặng lòng với tình yêu quê hương trong nh ững năm tháng chiếntranh, làm phong phú thêm cho thơ Thanh Hoá nói riêng và gây tình cảm tốtđẹp cho bạn đọc cả nước

Năm 1990, tập thơ Một tình yêu như thế ra đời cũng gây được tiếng

vang lớn cho bạn đọc trong cả nước và thời gian đó cũng có hai bài viết về tậpthơ này Đó là bài viết của Vũ Từ Trang đăng trên báo Văn Nghệ số 17 ngày

17/ 04/1991 với nhan đề Một tình yêu như thế Là một người hết sức gần gũi

và hiểu Mã Giang Lân cho nên Vũ Từ Trang đã có cái nhìn khá sắc nét về thơ

Mã Giang Lân.Tập thơ đa gây cho ông sự chú ý không chỉ ở nội dung thơ mà

còn thể hiện ở cả nghệ thuật thơ nữa “Một tình yêu như thế , tập thơ gồm 24

bài như là một tổ khúc trầm đều

… hình như anh cố tạo cho mình một giọng thơ trữ tình tỉnh táo, huyền ảo trong chân chất”.

Tiếp đó là bài viết của tác giả Hà Vinh với nhan đề Phải có Một tình yêu như thế đăng tải trên báo Hà Nội mới chủ nhật ngày 28/07/1991 Mặc dù

bài viết chủ yếu mang tính chất của một bài giới thiệu chung về tập thơ nhưngvẫn nêu bật được một số nét chủ yếu của thơ Mã Giang Lân Ngay cả cách tácgiả đặt tên cho nhan đề bài báo chúng ta cũng có thể hiểu được phần nào

“Thơ Mã Giang Lân là th ơ có kỷ thuật Nhà thơ đá có ý thức vận dụng nhiều cách, từ dân gian đến hiện đại, để thể hiện những ý tưởng và tâm trạng của mình Điều ưu tư thường trực trong anh là sức bền của thơ Sức bền ấy anh muốn bằng thực tế sáng tác chứng minh, rằng nó phải được tạo lập bởi sự kết hợp hài hoà giữa súc cảm và và s ự thể hiện súc cảm ấy ” (29)

Và khi tập thơ “Những mảnh vỡ tiềm thức ” được ấn hành thì ngay lập tức nhà thơ Hoàng Việt Hằng đã có bài viết Những mảnh vỡ tiềm thức , tập thơ của Mã Giang Lân, nxb Hội nhà

văn- năm 2009 nhưng bài viết cũng chỉ mới dừng lại ở việc mang tính chất

giới thiệu tập thơ cũng như nội dung chủ yếu của tập

t hơ Tuy nhiên cũng nhận thấy một điều ở một đôi chỗ Hoàng Việt Hằngchưa thực sự hiểu hết đươc nội dung cũng như cách dùng từ ngữ đầy ẩn ý củanhà thơ.

PGS.TS Đào Duy Hiệp cuả Trường Đại học Khoa Học Xã hội và Nhân

văn cũng có một bài viết đăng trên trang w eb của trường với nhan đề Đọc những mảnh vỡ tiềm thức của Mã Giang Lân với cách phân tích tiếp cận

dưới góc độ thời gian trong văn học, tác giả bài viết đã chia thơ của Mã GiangLân qua các cấp độ nhằm nêu bật lên cái mới lạ, độc đáo trong thơ ông không

c hỉ ở mặt nội dung mà còn có nhiều mới lạ trong hình thức kết cấu cũng như

sự tự do hoá trong thơ

Đoàn Minh Tâm trong bài viết Những mảnh vỡ tiềm thức đăng tải trên

báo Văn Nghệ cuối tháng, tháng 3/ 2010 đã tập trung giới thiệu tập thơ của

Mã Giang Lân Người viết bài dường như đã có sự hiểu được cái “chiêm

nghiệm của thế sự đời tư” trong tập thơ này “Được sắp xếp theo trình tự thời

gian , Những mảnh vỡ tiềm thức như một thước phim quay chậm táihiện lại khuôn hình tâm trạng suy tư của chàng trai trẻ đến khi tóc bạc dọc dài theo

những thăng trầm của đất nước” và kèm theo đó Đoàn Minh Tâm chọn và

giới thiệu ba bài thơ tiêu biểu của Mã Giang Lân

3 Phạm vi, mục đích nghiên cứu.

Phạm vi nghiên cứu của đề tài là tất cả những tập thơ đã xuất bản của

Mã Giang Lân :

+Bình minh và tiếng súng (Nhà xuất bản thanh Hoá, 1975)

+Hoa và dòng sông ( Nhà xuất bản Tác phẩm mới, 1979)

+Một tình yêu như thế (Nhà xuất bản Hội nhà văn, 1990)

+Những mảnh vỡ tiềm thức (Nhà xuất bản Hội nhà văn, 2009)

+Về một cây cầu (thơ và trường ca, Nhà xuất bản Hội nhà văn, 2010)

Bên cạnh đó chúng tôi cũng tiến hành nghiên cứu các cuốn sách củaông trên lĩnh vực nghiên cứu phê bình văn học để hỗ trợ thêm cho việc khẳngđịnh phong cách thơ của ông

Qua việc thống kê, khảo sát, phân tích, luận vă n hướng đến mục đích:

- Khẳng định Mã Giang Lân là một cây bút thơ có phong cách, bản sắcriêng biệt

- Thấy được sự đóng góp của thơ Mã Giang Lân trên tiến trình phát triển của thơ ca Việt Nam thế kỉ XX - XXI

4 Phương pháp nghiên cứu.

Chúng tôi chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích và tổng hợp trên cơ

sở những số liệu thông kê Qua việc khảo sát các tập thơ của Mã Giang Lân,người viết sẽ đưa đến những kết luận về những đặc điểm phong cách thơ MãGiang Lân

5 Cấu trúc luận văn.

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, luận văn được chia làm 3 chương nhưsau:

Chương1: Vấn đề phong cách và hành trình thơ Mã Giang Lân

Chương 2: Phong cách thơ Mã Giang Lân thể hiện qua nội dung thơ Chương3: Phương thức thể hiện phong cách thơ Mã Giang Lân

Chương 1 VẤN ĐỀ PHONG CÁCH VÀ HÀNH TRÌNH THƠ MÃ GIANG LÂN

1 1 Khái niệm phong cách:

Không phải đến xã hội hiện đại như ngày nay thuật ngữ về phong cáchmới được nói đến mà ngay từ xa xưa, phương Tây cũng như phương Đông đã

có quan niệm: Phong cách là bản thân con người, hay nói ngắn gọn hơn, Văn

tức là người ( Văn như kỳ nhân) tính chất cá thể ở đó cũng vô cùng rõ nét

Theo các nhà ngôn ngữ học, khái niệm về phong cách xuất hiện từ thời

Hy Lạp và La Mã Cổ đại cùng với sự xuất hiện của khoa học về hùng biện

Phong cách ngôn ngữ là s ự kết hợp của hai nhân tố: “nói gì” và “nói như thế

nào”, có nghĩa đây là sự tổng hoà các phương tiện ngôn ngữ “Nói gì” là

phạm trù về nội dung và “nói như thế nào” là phạm trù về hình thức

Trong thuật ngữ văn học Lại Nguyên Ân cho rằng “ Phong cách là

những nét chung, tương đối bền vững của hệ thống hình tượng, của các phương thức biểu hiện nghệ thuật, tiêu biểu cho bản sắc sáng tạo của một nhà văn, một tác phẩm, môt khuynh hướng văn học, một nền văn học nào đó…Phong cách có sự thể hiện cụ thể trực tiếp : những đặc điểm của phong cách dường như hiện diện ở bề mặt tác phẩm, như một sự thống nhất hiển thị

và cảm giác được của tất cả các yếu tố chủ yếu của hình thức nghệ thuật Trong nghĩa rộng, phong cách là nguyên tắc xuyên suốt kiến trúc tác phẩm, khiến t ác phẩm có tính chỉnh thể, có giọng điệu và màu sắc thống nhất rõ rệt”(1,18).

Như vậy, phong cách không phải là những đặc điểm lẻ tẻ, biểu hiệnmột cách rời rạc mà vô cùng chặt chẽ và khăng khít với

nhau, nó là một đặc tính “ tất lẽ dĩ ngẫu” của văn học nghệ thuật Sự hiển thị

và là dấu hiệu nhận biết nó nằm chính trong những thủ pháp nghệ thuật, trongcách thức sử dụng ngôn ngữ, xây dựng hình tượng, trong cả quan niệm vềcuộc sống… Và tất cả cùng kết

hợp nhuần nhuyễn trong một chỉnh thể thống nhất, nó t iêu biểu cho từng chủthể sáng tạo riêng biệt Nhưng nhìn một cách bao quát, nó tạo nên những nétriêng biệt trong từng thời kì lịch sử

Theo giáo sư Phan Ngọc “ Phong cách là một cấu trúc hữu cơ của tất

cả các kiểu lựa chọn tiêu biểu, hình thành một cách lịch sử và chứa đựng một giá trị lịch sử, có thể cho phép ta nhận diện mộ thời đại, một thể loại hay một tác giả” (24,22)

Đây cũng là một quan niệm rất thú vị và đầy đủ, bao quát về phong

cách Sự quan trọng nằm trong hai cụm từ “ kiểu tiêu biểu lựa chọn” và “

nhận diện ” Phong cách nhà văn nằm ở sự lựa chọn của nhà văn đó trước một

vốn chất liệu đời sống như nhau Nhưng cái khác biệt là bản thân “cái tạng” của nhà văn đã “lựa chọn” cách đi, cách viết, cách sáng tạo như thế nào, để tạo nên sự độc đáo và khác biệt của mình Đồng thời, nỗ lực lao động nghệ thuật nghiêm túc sẽ phải luôn ý thức tìm tòi sự mới mẻ, “ khơi những nguồn

chưa ai khơi và sáng tạo những cái gì chưa có” (Nam Cao) Đôi khi, hiện

thực đời sống chỉ có vậy nhưng tái tạo nó lên trên trang viết thì lại phụ thuộcvào cách nhìn, cách cảm và cách nghĩ của chính bản thân nhà văn

Trong mối quan hệ biện chứng, chính những “sự lựa chọn tiêu biểu”

ấy đã hình thành nên những nét riêng biệt, những đặc điểm phong cách mà

người ta có thể soi rọi vào đó đ ể phân biệt tác giả này với tác giả khác, thời

đại này với thời đại khác “Sự

lựa chọn tiêu biểu” là thuộc về tác giả, còn sự nhận diện lại thuộc về bạn đọc

và thước đo của thời gian

Đỗ Lai Thuý quan niệm “ Phong cách là cá tính của chủ thể sáng tạo,

và sự tự do lựa chọn các phương tiện ngôn ngữ để thể hiện nó trong tác phẩm Cá tính, cái chút riêng biệt nhỏ nhoi ấy, là tất cả”… “Phong cách cũng là chỗ đặc dị, nơi chứa đựng mật số của tác phẩm văn chương”… (24,22).

Như vậy, có thể nói rằng, dù bề ngoài từ n gữ có thể chưa trùng khít, và

dù tiếp cận có khác nhau, nhưng vấn đề nội hàm khái niệm “phong cách”

trong lí luận văn học dường như đã có một sự thống nhất nhất định Phongcách là nét riêng biệt, là sự khu biệt, bản sắc của cá nhân, một tác phẩm haymột t hời đại

Phong cách học, bộ môn của khoa học ra đời với vai trò nghiên cứuphong cách vẫn đang trên tiến trình hoàn thiện những khái niệm cơ sở củaphong cách như phong cách thể loại, phong cách thời đại, phong cách tác giả.Tìm hiểu phong cách, chúng ta cũng làm rõ thêm khái niệm và mối quan hệbiện chứng của chúng

1.1.1 Phong cách tác giả

Tất cả những người cầm bút thông thường ai cũng phải có một đặcđiểm nào đó có sự khác biệt nhất định để khi đọc vào đó người đọc nhận thấymột nét hết sức riêng khô ng trùng lặp với các tác giả khác Để có được mộtphong cách riêng, đó là một nhờ tài năng và nỗ lực cật lực của người lao độngnghệ thuật chân chính, của một người cầm bút muốn để lại một cái gì đó rất

riêng cho đời “Một tác giả chỉ có được phong cách ri êng khi đọc vài câu

người ta có thể đoán biết tác giả đó là ai” và “bản thân phong

cách đó phải có một ý nghĩa thiết thực với việc làm đa dạng và phong phú đời sống văn học ”(21, 24) Để người ta có thể đoán biết, trước hết, tác giả phải

có ngôn ngữ, một gi ọng điệu rõ nét, nổi bật nhưng phải khác biệt không lẫnvào ai được Điểm khác biệt đó, là yếu tố căn bản nhất để người đọc có thểnhận diện và gọi tên tác giả cũng như phong cách tác giả

Trong đời sống văn học Việt Nam cũng như Phương Tây, không thiếunhững trường hợp mà phong cách không chỉ nhận biết, mà còn có thể gọithành tên Trong thời kỳ thơ mới, Hoài Thanh đã “gọi tên” phong cách của

các nhà thơ vô cùng chuẩn mực “ Tôi quả quyết rằng trong lịch sử thơ ca Việt

Nam chưa bao giờ có một thời đại phong phú như thời đại này Chưa bao giờ người ta thấy xuất hiện cùng một lần một hồn th ơ rộng mở như Thế Lữ, mơ màng như Lưu Trọng Lư, hùng tráng như Huy Thông, trong sáng như Nguyễn Nhược Pháp, ảo não như Huy Cận, quê mùa như Nguyễn Bính, kỳ dị như Chế Lan Vi ên, và thiết tha như rạo rực băn khoăn như Xuân Diệu”(23,6)

Điều đó cũng chứng minh một điều rằng trong dòng chung của thơMới, mỗi nhà thơ đều có âm điệu riêng, một sự độc đáo mới lạ, điều đó tạonên một phong cách riêng, bởi đó chính là phong cách, sự độc đáo đó làm chodiện mạo nền v ăn học thay đổi, đa dạng phong phú hơn, đồng thời nó cũngkích thích sự đổi mới và vận động của cả một thời kỳ văn học đó

Đỗ Lai Thuý trong Con mắt thơ đã tổng kết rằng “Nếu cái nhìn nghệ

thuật chung của cả dòng th ơ như là một chuẩn, một phong cách chung cho

cả “Một thởi đại trong thi ca”, thì mỗi cái

nhìn nghệ thuật riêng của mỗi thi nhân là một lệch chuẩn tạo nên phong cách riêng cho mỗi nhà văn nhà thơ”(24, 12).

Và chính những nhận định này, cho thấy mỗi quan hệ biện chứng giữaphong cách tác giả và phong cách thời đại

1.1.2 Phong cách thời đại

Cũng giống như phong cách tác giả, có thể thấy rằng phong cách thờiđại in đậm trong các sáng tác của tác giả, thời đại nào thì phong cách đó Tuynhiên từng thời điểm, từng mốc lịch sử, từng giai đoạn văn học khác nhaucũng quy định những phong cách thời đại khác nhau và có dấu ấn riêng Nhưng nó chỉ trở thành phong cách thời đại khi nó tựu trung lại được nhữngđiểm độc đáo và nổi bật mà người ta không tìm thấy ở một thời đại khác

“Mỗi thời đại chỉ có được phong cách của mình sau khi đã có được một cách khám phá riêng cho nó mà đời chưa có” ( 21, 23)

Phong cách thời đại là một khái niệm rộng lớn, nó bao hàm diện mạocủa cả một thời kì văn học kéo dài Cũng như vậy, nó phải là sự tập trungnhất, chắt lọc cô đọng nhất những đặc điểm thống nhất bền vững của nhiềunhững phong cách cà nhân khác nhau

Khi nghiên cứu tác giả chúng ta bao giờ cũng đặt trong một trục biệnchứng mối quan hệ tu ơng tác với phong cách thời đại, cũng như Phan Ngọc

đã nói “phong cách nhà văn, dù vĩ đại đến đâu cũng phải nằm trong phản

ánh của phong cách thời đại”(21,

25) Đó là một tất yếu

Thời đại và lịch sử khơi gợi nguồn cảm hứng của các cây bút, trao cho

họ những đề tài, những chất liệu cuộc sống đặc biệt, tạo ra những tác phẩmcủa cả một thời kỳ có một nền tảng bền

vững tương đối giống nhau về tư tưởng, màu sắc, xu hướng và sự vận động.Nhưng cũng thấy một điều ngược lại rằng, từ vai trò của người sáng tác, với ýthức về sự sáng tạo, chính họ đã tạo nên diện mạo của thời đại, với từng vaitrò của cà nhân là từng mảng màu, từng sự độc đáo Từ rất nhiều sự riêng biệt,

họ vẫn tạo thành một nét chung thống nhất của thời đại

Cho đến nay các công trình nghiên cứu về phong cách một tác giả,phong cách một trào l ưu, phong cách một thời đại đã có những thành công rất

đáng ghi nhận Cuốn Thi pháp thơ Tố Hữu của Trần Đình Sử đã cho ta thấy

những hướng đi để tiếp cận thơ Tố Hữu rất thi vị và ấn tượng Khi nhắc tới

điều này không thể không nhắc tới Tìm hiểu phong cách Nguyễn Du trong truyện Kiều của Phan Ngọc, ngay tự khi vừa ra đời cuốn sách đã gây sự chú ý

cho giới nghiên cứu cũng như độc giả và tác giả đã đưa ra một cách tiếp cậnphong cách tác giả hết sức khoa học

Điều đó thể hiện ở các khía cạnh sau:

Thứ nhất: Xét tần số lặp đi lặp lại của một hiện tượng Một hiện tượng

lặp đi lặp lại đến một tần số nhất định mới được chú ý Đó là vì phong cách là

sự lặp đi lặp lại của những chùm những nét khu biệt

Thứ hai: Sau khi rút ra một nét khu biệt, nét này sẽ được nghiên cứu

phân tích trên hai trục, là trục lịch sử và trục thời đại Bởi lẽ, như một quátrình biện chứng, phong cách các cá nhân sẽ tạo nên màu sắc, phong cáchchung của thời đại Từ đó, phong cách thời đại để lại dấu ấn trực tiếp trênphong cách cá nhân

Từ đó, có thể thấy mỗi quan hệ biện chứng, của những phong cách cánhân đã làm nên phong cách thời đại, nó trao cho họ một nền tảng chung, mộtmẫu số chung để họ tự tìm nên những biến số

của mình Sự tác động qua lại không ngừng giữa cá nhân - thời đại, đó chính

là động lực phát triển trong văn học

1.1.3 Phong cách thể loại

Thể loại, bản thân nó cũng trải qua một quá trình ra đời, phát triển, đổi

mới, hoàn chỉnh, đạt đến “một cách nhìn riêng”, lúc đó mới có phong cách.

Nhìn trong lịch sử v ăn học Việt Nam, thơ song thất lục bát xuất hiện từ thể

kỷ XV, nh ưng phải đến giữa thế kỷ XVIII, nó mới trở thành phong cách vớinhững tác phẩm của Đoàn Thị Điểm, Nguyễn Gia Thiều Th ơ lục bát thì đã

có từ lâu trong dân gian, nh ưng nó chỉ trở thành đỉnh cao, chuẩn mực khi vàotay Nguyễn Du Thơ ngũ ngôn xuất hiện ttrong dân gian d ưới dạngvè đã từlâu nhưng cũng phải tới những năm ba mươi của thế kỷ XX thì mới có phongcách ngũ ngôn thực sự, khi nó trở thành bài hát, một khúc ca nội tâm với sựkết hợp của nhạc lý, điệp từ và vần điệu Cũng như vậy thể loại văn chínhluận tuy xuất hiện với tần suất thấp nhưng nó chỉ trở thành chính nó vớiphong cách riêng biệt trong tay của Hồ Chí Minh, Tr ường Chinh…

Như vậy, có thể thấy phải qua một cuộc hành trình, mỗi thể loại mớitìm được cách thể hiện phù hợp nhất với cái nhìn của thể loại

Thể loại, là một yếu tố của hình thức Nhưng đặt ra hình thức thì dễ màxây dựng nó thì không hề đơn giản chút nào, nó đòi hỏi một sự lao động nghệthuật nghiêm chỉnh và khổ luyện, mẫn cảm

Người sáng tác khi cầm bút thông thường không có sự băn khoăn vềthể loại, bởi lẽ tự bản thân họ đã biết mình phù hợp với thể loại nào nhất.Nhưng nhiều khi, chính nội dung truyền tải đã lựa chọn thể loại hình thức cho

nó, bởi phong cách thể loại phù

hợp được với điều mà tác giả định nói (và ở cách hiểu này rất đúng vớitrường hợp Mã Giang Lân)

Phong cách thể loại trong mối quan hệ với phong cách tác giả và phongcách thời đại cũng là mỗi quan hệ biện chứng, có quan hệ chặt chẽ với nhau.Phong cách thể loại là một p hần tạo nên phong cách tác giả như khi nói tớiNguyễn Công Hoan ng ười ta nhớ đến truyện ngắn, nói tới Nguyễn Tuân lànhớ tới tuỳ bút, còn nói tới phóng sự thì nhớ tới ông vua phóng sự đất Bắc VũTrọng Phụng….đồng thời chính phong cách thể loại cũng góp phần làm nênnhững mảng màu đa dạng của phong cách thời đại

Đối với văn học Việt Nam, thơ là một thể loại văn học truyền thống, đạtđược nhiều thành tựu Là một thể loại v ăn học nằm trong phương thức trữtình, nhưng bản chất thơ lại rất đa dạng, với nhiều biến đổi và màu sắc phong

phú “Thơ tác động đến người đọc vừa bằng sự nhận thức cuộc sống vừa

bằng khả năng gợi cảm sâu sắc, vừa trực tiếp tạo nên cảm xúc, vừa gián tiếp gợi lên những liên tưởng” (1,165) Ngôn ngữ thơ là ngôn ngữ gợi cảm, giàu

nhạc điệu, biến hoá qua nhiều sắc thái bất ngờ…

Và ở thể loại này, thời đại nào cũng cũng có những phong cách tác giảghi dấu; những lứa thế hệ kế tiếp nhau không ngừng Chỉ riêng thế kỉ XX,khởi điểm bằng phong trào Thơ Mới với Xuân Diệu, Huy Cận, Lưu Trọng Lư,Hàn Mặc Tử, Chế Lan Viên Đến thời kì chống Pháp với Tố Hữu, NguyễnĐình Thi, Quang Dũng…trong thơ ca chống Mĩ có Thu Bồn, Phạm TiếnDuật, Bằng Việt, Nguyễn Duy, Hoàng Nhuận Cầm và Mã Giang Lân…

1.2 Hành trình th ơ Mã Giang Lân.

Với những khái niệm giới thu yết ở trên, người viết có cơ sở để chứngminh cho phong cách thơ của Mã Giang Lân thể hiện đậm nét Khác hẳn vớicác nhà văn, nhà thơ khác Mã Giang Lân còn là một nhà nghiên cứu, nhà phêbình văn học, do đó ông có rất nhiều bài viết cũng như các công trình nghiêncứu về thơ, điều đó càng khẳng định phong cách thơ Mã Giang Lân mộtphong cách độc đáo mà không nằm ngoài dòng chảy của văn học đương đại

Mã Giang Lân tên khai sinh là Lê V ăn Lân Sinh ngày 5 tháng 4 nămTân Tỵ- 1941 tại làng Nam Ngạn, thành phố Thanh Hoá Bút danh Mã GiangLân là niềm tự hào của nhà th ơ vì được sinh ra bên dòng sông Mã Hiện naynhà th ơ đang cư trú tại quận Hai Bà Tr ưng, Hà Nội Mã Giang Lân hiện làgiáo s ư, tiến sĩ, chủ nhiệm bộ môn Văn học hiện đại Việt Nam, khoa Vănhọc, Đại học Khoa học Xã hội và nhân văn, Đại Học Quốc Gia Hà Nội, làđảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam và là hội viên Hội nhà v ăn Việt Nam từnăm 1996

Mã Giang Lân làm th ơ từ rất sớm Ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhàtrường ở mái trường cấp ba chuyên Lam Sơn, ngày ấy cậu học trò Mã GiangLân đã cầm bút và làm những bài thơ về mái trường, về thầy cô, bạn bè và giađình nhưng đó chỉ là những cảm xúc chân thành và những tình cảm của cậuhọc trò dành cho những người mà cậu mến yêu cho nên hầu nh ư những bàithơ ấy chỉ qua đi trong thoáng chốc Là một ng ười học rất khá những môn tựnhiên, những tưởng cuộc đời của Mã Giang Lân sẽ gắn với khoa học tự nhiên,nhưng dường như nghiệp văn chương đã ăn sâu vào trong con ng ười nhà thơ

và như một mối duyên nợ văn chương khi

nhà thơ lại chọn trường Đại học Tổng hợp làm nơi chọn nghề của mình và nh

ư là một mối duyên trời định, học nghiên cứu văn học nhưng nhà th ơ khôngthoát khỏi những cám dỗ v ăn chương và sáng tác th ơ như một điều tất nhiên

Và từ khoa ngữ v ăn của trường Đại học Tổng hợp, giọng thơ của Mã GiangLân đã cất lên và có những thành công bước đầu Đặc biệt năm 1964 sau sựkiện vụ Lạch Trường ở Thanh Hoá nhà thơ đã có ngay một số bài thơ in trêntạp chí “Những người bạn văn hoá”, những bài ca dao in trên tạp chí Vănnghệ Quân đội, những bài thơ bày tỏ tâm tư tình cảm của người con xa quêkhi nghe tin quê h ương bị giặc bắn phá

Năm 1965, tốt nghiệp trường Đại học Tổng hợp với tấm bằng xuất sắc

Mã Giang Lân được giữ lại trường là giảng viên, với chức danh nhà giáo, ôngcũng không quên nhiệm vụ làm thơ, và trong giai đoạn này các sáng thơ của

Mã Giang Lân chủ yếu phục vụ các sự kiện chính trị trong nhà tr ường và một

số bài thơ khác in trên báo Tiền Phong

Năm 1965 đến 1967 là khoảng thời gian Mã Giang Lân sáng tác và cho

ra đời nhiều bài thơ nhất là khi đoàn cán bộ khoa Văn đi thâm nhập quân khubốn, ông sáng tác rất nhiều trong giai đoan này như bài thơ : “Trụ cầu HàmRồng”, một bài thơ còn mãi sức lan toả mà mỗi khi nói đến chiến thắng HàmRồng không thể không nhắc tới bài thơ này, bài thơ “Bình minh trên sông”,

“Thị xã Thanh Hoá”…cũng là những bài thơ có giá trị cả về mặt nội dungcũng nh ư hình thức nghệ thuật và các sáng tác này lần l ượt được đăng tảitrên các trang báo của báo Văn nghệ, Tiền Phong, Hà Nội mới…và nhữngsáng tác đó đã đưa thơ Mã Giang Lân lên tầm cao mới với những giải thưởnghết sức có ý nghĩa, đó là trong cuộc thi thơ năm 1969- 1970, Mã Giang Lân

đã đạt giải 3 cùng với Phạm Tiến Duật

và nhà thơ Vương Anh, có thể nói đây là một phần thưởng hết sức có ý nghĩa,

là động lực thúc đẩy cho tài năng thơ Mã Giang Lân phát triển và không phụlòng sự mong mỏi của bạn đọc cũng như của chính bản thân Thơ Mã GiangLân ngày càng gặt hái nhiều thành công, năm 1972 trong cuộc thi sáng tác thơ

về trường đại học, Mã Giang Lân đã tham gia và trong cuộc thi này giải thưởng cũng được trao cho ông, điều đó càng minh chứng hơn cho tài năngthiên bẩm về thơ ca trong con người nhà thơ

Sáng tác từ những năm còn ngồi trên ghế nhà trường rồi khi

đã trưởng thành trở thành một giảng viên trẻ đầy tài năng của trường Đại họcTổng hợp nhưng những vần thơ, những trang thơ của Mã Giang Lân mới

được tập hợp trong tập thơ đầu tay năm 1975 mang tên Bình minh và tiếng súng gồm 24 bài thơ viết về không khí đất nước trong những năm tháng có

chiến tranh Ông giành phần nhiều trang viết về mảnh đất Xứ Thanh yêu dấucủa ông, nơi đó có quê h ương ông làng Nam Ngạn - một vùng quê một thời

đi vào sử sách với những chiến công hiển hách trong cuộc kháng chiến chống

giặc Mĩ xâm l ược “Ra đi từ một miền quê, rồi

đi đi về về với miền quê ấy, đếm hôm nay sau hơn muời năm có được một tập thơ,tuy nói về số lượng với 24 bài, nhưng là quê hương đấy, là ân tình đấy.

Đó là điều đáng nói về Bình minh tiếng súng, về Mã Giang Lân” (3,16)

Trong một nhận phần khác Phạm Minh Chính cũng đã nhận xét về Mã

Giang Lân và tập th ơ này “Đây là một tập thơ phần lớn viết về đề tài chiến

đấu của quê hương phản ánh sức sống quật cường của một vùng quê ven bờ sông Mã Th ơ và cuộc sống hiện thực ở đây đã là một hoà hợp! quê hương của chính tác giả cũng chính là quê h ương sáng tác của anh” (6.60).

Không dừng lại ở đó khi có cuộc thi sáng tác nhân dịp kỉ niệm chiếnthắng Hàm Rồng, Mã Giang Lân hăm hở tham gia và trong cuộc thi đó ông đã

viết về Hàm Rồng với một niềm tự hào sâu sắc và cho ra đời Trường ca Hàm Rồng như muốn nói hộ lòng ông với quê hương xứ sở và những tình cảm

chân thành dành cho quê h ương

Năm 1979, chặng đường sáng tác thơ của ông lại in một dấu ấn tiếp

theo đối với độc giả, đó là việc cho ra đời tập thơ Hoa và dòng sông in chung

v ới Bế Kiến Quốc Cả tập thơ gồm 15 bài là cả một tâm sự gắn bó với dòng

sông quê h ương, sông n ước như là một nỗi ám ảnh thường trực,do đó cả tậpthơ in đậm dấu ấn sông nước ở quê hương và cả những vùng đất có sông nướcnơi nhà thơ đã đặt chân đến

Năm 1990, tập thơ Một tình yêu như thế ra đời, đó là tâm sự của nhà

thơ trước những vấn đề của đời sống Nhà nghiên cứu Vũ Từ Trang rất hiểu

Mã Giang Lân cho nên đã có những nhận xét xác đáng và sắc sảo về tập thơ

này cũng như con người nhà thơ “Một tình yêu như thế, tập thơ gồm 24 bài

như một tổ khúc trầm đều, có lẽ duy nhất, bài “Ở Sà Phìn” là có tiết tấu nhộn nhịp

: cái tràng thái xôn xao, quấn quýt có h ơi ngỡ ngàng, thảng thốt, một chút ngất ngây, rất hiếm trong th ơ Mã Giang Lân Hình nh ư anh cố tạo cho mình một giọng điệu thơ trữ tình tỉnh táo , huyền ảo trong chân chất Bài thơ được anh chọn lấy làm tên cho cả tập

thơ là một bài thơ tình Nhưng thơ tình của anh cũng là một thứ tình của một con người mực thước, từng trải, có thương yêu thường lặp đi lặp lại n hư tiếng vọng của nỗi cô đơn” (26.)

Sau 1990, do nhiều yếu tố chủ quan cũng nh ư khách quan, nhà thơ qúabận bịu trong công việc giảng dạy cũng nh ư làm

nghiên cứu cho nên phần dành cho th ơ không nhiều Khi có thời gian ông lạidành ngay những tình cảm cho t hơ và chỉ trong 2 năm, ông đã cho xuất bản

hai tập thơ” Những mảnh vỡ tiềm thức năm 2009 và Về một cây cầu tháng 02/ 2010 Cũng cần phải nói thêm tập thơ Về một cây cầu là những sáng tác

mà nhà thơ sáng tác từ những năm chống Mĩ nhưng bây giờ mới xuất bản

Như vậy, qua việc tìm hiểu sơ qua quá trình sáng tác th ơ của Mã GiangLân chúng ta thấy th ơ ông có sự vận dộng hết sức mạnh mẽ hợp với quy luậtphát triển th ơ ca đó là từ hướng ngoại lại trở về hướng nội mà ngay nhan đề

tập thơ Những mảnh vỡ tiềm thức cũng đã cho chúng ta cảm nhận một phần

nào đó về con người cũng như thơ ông

Ông quan niệm sáng tác thơ hết sức là dụng dị “Tôi chỉ viết khi thấy

mình không thể không viết Tác phẩm v ăn học cần có tư tưởng và phải có tư tưởng độc đáo Còn hay thì thật khó Thơ hay là vật báu trên trời rơi xuống

mà nhà thơ vô tình vớ được” Có thể thấy qua quan niệm sáng tác đó chúng ta

đã hiểu được một phần nào đó về con người nhà thơ và phải chăng ngay cảcái bút danh thiên định ấy đã đặt đúng nơi người cần tìm

Không chỉ có những quan niệm về sáng tác th ơ hết sức độc đáo màngay cả trong quan niệm về nhà th ơ, ông cũng có những cái nhìn hết sức mới

lạ Trong bài Làm thơ in thơ thời khó khăn, nhà thơ đã viết: Tào Thực đi bảy

bước ra thơ, tôi đi tám bước thành thơ thẩn” điều đó thật đúng và có ý nghĩa

muốn nhấn mạnh vai trò sáng tác cũng như phải hiểu được vai trò của thơ như

trong bài thơ Trăng bên trời nhà thơ đã viết;

Ta còn nợ một mùa kí ức

Đêm không đèn ngồi với trăng xuông Ngày li tán xuôi Nam ng ược Bắc Mượn câu thơ lương thảo lên đường

Qua đó có thể thấy nhà thơ rất đề cao vai trò cũng như tác dụng của thơtrong đời sống cũng như trong văn học xem thơ như là một món ăn không thểthiếu được trong đời sống tinh thần của con người Nhà thơ đã đưa ra một

định nghĩa cho thơ, đó là “Thơ là một cấu trúc đầy tình nhạc, đầy âm thanh,

nhịp điệu”(19,14) Và khi tìm hiểu thơ cũng cần phải chú ý tới chữ và nghiã

trong thơ vì mỗi ý, mỗi dòng thơ lại hiện lên qua các con chữ Chữ là đơn vịngôn ngữ nhỏ nhất của thơ chữ có thể không có nghĩa hoặc chỉ đóng vai trò

bổ trợ, vai trò chức n ăng liên kết Chính vì vậy, “ Từ trong sâu thẳm những

liên kết lạ, đặc biệt của chữ sẽ cấp cho nó những nghĩa mới thoát khỏi ràng buộc về mặt vật chất (chữ) và chứa đựng, toả ra những lớp nghĩa mang tính biểu trưng Trong văn học nhất là trong thơ tài năng cuả tác giả thể hiện rõ ở việc phân bố chữ trong văn bản, có khi cực ngắn nhưng lại làm ra bùng phát những sắc màu của nghĩa hoặc hiện hình hoặc chìm khuất” (19,29 ).

Hơn bốn mươi năm cầm bút, Mã Giang Lân đã có nhiều thành công gặthái trên con đường thi ca, những cảm xúc thật trong trẻo, tinh tế đã làm choông khác hẳn những nhà thơ khác cùng thế hệ Những quan niệm về thơ làkim chỉ nan soi đường chỉ lối cho Mã Giang Lân sáng tác thơ Chính nhữngquan niệm và sắng tác đó đã đưa thơ Mã Giang Lân thành một phong cáchlớn, một sự độc đáo mà không thể lẫn với một phong cách thơ nào khác

Chương 2.

PHONG CÁCH THƠ MÃ GIANG LÂN THỂ HIỆN

QUA NỘI DUNG THƠ

Hơn bốn mươi năm làm thơ, dặt dấu chân đến rất nhiều nơi ở trong vàngoài nước và như là một nhu cầu của đi và viết, trong thơ Mã Giang Lândường như có mặt rất nhiều miền quê, rất nhiều dầu ấn, nhưng tựu trung trongthơ ông nổi lên ba nội dung lớn mà chúng tôi sẽ trình bầy sau đây

2.1.Mã Giang Lân – Nhà thơ nặng lòng với quê hương.

Có lẽ ai cũng mang trong mình một hình bóng về nơi mình sinh ra, và

có những tình cảm rất riêng với quê hương của mình Tuy nhiên, mỗi ngườilại có những cách thể hiện khác nhau trong việc bầy tỏ tâm tư tình cảm củamình với quê hương xứ sở Mã Giang Lân cũng không nằm ngoài quy luật đó,tất nhiên cách biểu đạt tình cảm của ông với quê hương hết sức trân trọng vàcảm động

Mảnh đất xứ Thanh dường như đã ăn sâu vào máu thịt con người MãGiang Lân, mặc dù sống xa quê nhưng hình ảnh quê hương luôn luôn trong

tâm khảm con người nhà thơ, đúng như lời nhận xét của Nguyễn Bao “Có lẽ

trong các nhà thơ của Thanh Hoá, Mã Giang Lân là một trong vài ba người gắn bó chặt chẽ với quê hương hơn cả Không phải chỉ vì cái bút danh của anh mà chính bởi anh đã biết cắm sâu vào mảnh đất ruột thịt ấy để thâm canh và “nâng cao năng suất, hiệu suất” cho thơ” (3,190).

Mảnh đất Nam Ngạn, Hàm Rồng trong những năm tháng chông Mĩ cứunước cũng như trong thời bình hiện nay rất nổi tiếng Đó là mảnh đất đã đivào lịch sử bởi sự kiên cường, bất khuất của quân và dân Thanh Hoá, và cũngnhư là một sự trùng

hợp nhẫu nhiên đó lại là mảnh đất sinh ra Mã Giang Lân Hình ảnh quê hươngNam Ngạn của nhà thơ lại là một mảnh đất anh hùng, dù trải qua rất nhiều

mưa bom, bão đạn như ng vẫn sừng sững hiên ngang cùng dân tộc “Sinh ra

và lớn lên ngay bên bờ sông Mã và cầu Hàm Rồng nổi tiếng trong cả nuớc,

Mã Giang Lân, đến lượt mình đã làm ho vùng quê Nam Ngạn - Hàm Rồng ấy sống động hơn bằng hình tượng nghệ thuật thơ” (3,193) Nhận xét của

Nguyễn Bao quả là không sai và là một dự cảm khá chính xác và đúng đắnvới những chặng đường thơ của Mã Giang Lân Hình ảnh vùng quê xứ Thanhanh hùng đi vào thơ ông như một điều hết sức tự nhiên Mở đầu cho tập thơ

Bình minh và tiếng súng chúng ta đã bắt gặp ngay hình ảnh quê hương nơi

ông sinh ra - mảnh đất Nam Ngạn anh hùng trong chiến đấu với nhan đề bàithơ “Trở về Nam Ngạn” Bài thơ của một ngưòi con quê hương trở về thămmảnh đất sinh ra mình Quê hương trong ông như là máu thịt con người ôngđược giới thiệu hết sức dung dị:

Một chấm xanh bên bờ sông Mã Một pháo đài không xây bằng đá Bằng lòng dân bất khuất kiên cường Bằng lúa khoai hai vụ thơm hương Nam Ngạn !

Tôi về Nam Ngạn Nơi tuổi thơ trăng nước bập bồng Câu hò vời vợi trên sông

(Trở về Nam Ngạn)

Một mảnh đất bé nhỏ nằm ngay bên bờ sông Mã anh hùng nhưng nơi

đó không hề có một sự bình yên, dẫu chỉ là một chấm xanh, cách dùng từ biểuthị sự nhỏ nhoi của mảnh đất quê hương để

rồi cho chúng ta thấy sự anh hùng, sự kì vĩ của người Thanh Hoá nói chung

và người Nam Ngạn nói riêng Khi đất nước có chiến tranh, tất cả đều vì độclập tự do của Tổ quốc, tất cả cho tiền tuyến thắng lợi, hoà bình lại nảy mầmtrên mảnh đất này do đó tất cả cho chiến thắng, tất cả cho quê hương Chínhđiều đó đã thôi thúc Mã Giang Lân viết nên bản tráng ca này Pháo đài ở đâykhông phải bằng sắt thép, xi măng mà băng lòng dân, bằng ý chí của chínhngười dân, cách nói đầy ẩn dụ của tác giả đã làm cho mảnh đất quê hươngthêm tiêu biểu sự anh dũng, sự hào hùng của người dân Thanh Hoá Mộtngười con xa quê trở về quê hương trong cảnh chiến trận vừa trải qua thật đaulòng với những hình ảnh như:

Tôi trở về Nam Ngạn Mái rạ bờ tre đã găm nhiều bom đạn

Cảnh chiến trận như vậy không làm nản lòng con người nơi đây, họ đãđứng lên chiến đấu giành giật với kẻ thù từng tấc đất, từng viên gạch cho quêhương Bất chấp khó khăn gian khổ, với những cảnh sinh hoạt của người dânvẫn diễn ra bình thường như thời bình, đó là những tiếng bà ru cháu trên nôi,

đó là những người thanh niên vững tay cày chắc tay súng, những anh nôngdân, những chị phụ nữ và có cả những chị Hằng, chị Tuyển, những con người

đi vào lịch sử như bản hùng ca chói lọi vẫn hăng say làm việc như không có

gì xảy ra, tất cả đều nhìn thấy sự sống đang đâm chồi, nảy lộc trên mảnh đấtquê hương này Đó là những công việc diễn ra ban ngày, nhưng khi màn đêmđến thì tất cả mọi người đều tham gia trận chiến:

Đêm nơi đây đêm mọc lên công sự Đêm rộn ràng tiếng hát dân quân Đêm đỏ mắt bao người không ngủ Đêm không rì rầm theo nhịp xe lăn

Ngày như đêm đứng giữa thời gian Một pháo đài Nam Ngạn hiên ngang

Thành nỗi kinh hoàng của quân cướp Mĩ

Thành bài ca, thành những mùa vàng

(Trở về Nam Ngạn)

Những thế hệ sinh ra sau chiến tranh, chỉ biết chiến tranh trong lời kểcủa ông, của cha và qua những th ước phim tư liệu, nhưng giờ đây thông quamáy quay trần thuật bằng thơ chúng ta thấy được sự ác liệt cùng như sự anhhùng của ngườ i dân Thanh Hoá nói chung và vùng quê Nam Ngạn nói riêng

Không chỉ riêng mảnh đất Nam Ngạn quê hương mà còn nhiều vùngquê khác của xứ Thanh đi vào thơ ông bài “Thị xã Thanh Hoá” là một ví dụ

Không phải ngẫu nhiên tác giả đặt tên cho tập thơ là Bình m inh và tiếng súng Thị xã Thanh Hoá trong chiến tranh cũng hết sức ác liệt:

Nơi đây đón hoàng hôn bằng những chuyến lên đường Tay ngai tay thồ giương ra như nòng súng

Người đi lấp đầy cả hàng cây

Ba lô tròn những yêu thương căm thù kết đọng đèn phòng không vừa đủ sáng bàn tay Vẫn đủ sức soi cho

xe tới đích Bên hố bom con tàu xuất kích Hướng lao xa

(Thị xã Thanh Hoá)

Bọn giặc đánh phá hòng xâm chiếm mảnh đất này , cắt mọi chi việncho tiền tuyến cho miền Nam yêu thương Chúng đánh phá các con phố,những dãy nhà, nhưng trước ý chí và lòng quyết tâm của nhân dân ta, chúngkhông làm được điều đó Cách tác giả dùng từ

thật hay, nhìn tay ngai xe thồ như là những họng s ũng chĩa vào mặt kẻ thù,khó khăn, gian khổ không làm khuất phục lòng người nơi đây Cả bài thơ nhưmột khúc hát anh hùng, một lời ngợi ca, cách dùng từ ngữ đầy hình ảnh càngtôn thêm vẻ đẹp cho quê hương, cho tinh thần quả cảm trong chiến đấu củangười d ân:

Người ra đi theo đường quen thuộc

Lê Lợi, Đinh Công Tráng, Tống Duy Tân…

Môi vẫn thì thầm

“Ta đi lần này lần cuối”

Ai cũng hiểu ra đi để ngày về thắng lợi đường phố không còn vết thương nước đọng đen sì Sỏi lát công viên không còn lẫn bom bi…

Viết về đề tài quê hương gắn với chiến đấu chúng ta không thể khôngnhắc đến những bài viết về cây cầu Hàm Rồng - một nhân chứng sống củalịch sử, trải qua bao mưa bom bão đạn cây cầu vẫn sừng sững hiên ngang nhưthách thức mọi kẻ thù, cây cầu chính là biểu tượng cho sự quả cảm và lòngthuỷ chung son sắt của quê hương Thanh Hoá cho tinh thần anh dũng chungcủa nhân dân Việt Nam Cây cầu như là một đề tài “màu mỡ” cho biết baonhà văn, nhà thơ nhưng mỗi người lại có cách cảm và cách nghĩ khác nhau và

sự thành công khi viết về đề tài này cũng khác nhau, nhưng có thể khẳng định

Mã Giang Lân là người thành công hơn cả, không biết có phải do chính ôngđựoc sinh ra trên mảnh đất cầu Hàm Rồng, hay chính cầu Hàm Rồng như vậnvào người ông, thôi thúc ông phải viết, phải bày tỏ cho mọi người được cảm

và hiểu hơn về chính mảnh đất này Những bài thơ viết về Hàm Rồng cứ dàylên theo năm tháng dật được nhiều thành tựu cả về mặt nội dung cũng nhưhình thức thơ Không phải ngẫu nhiên mà khi tìm hiểu về Hàm

Rồng người ta có ngay một phóng sự truyền hình “Lửa Hàm Rồng trong thơ

Mã Giang Lân” điều đó cho thấy ông dành rất nhiều tình cảm và tâm huyếtcho cây câu này Ông đã có hẳn một tr ường ca viết về cầu Hàm Rồng với tên

gọ i Trường ca về một cây cầu một sáng tác từ những năm chống Mĩ nhưng

vì nhiều lí do chủ quan cũng như khách quan năm 2010 này mới được xuấtbản

Trụ Cầu Hàm Rồng là một bài thơ gây được nhiều tiếng vang hơn cả.

“Cái trụ cầu Hàm Rồng ấy tồn tại như như một b iểu trưng cho ý chí kiên cường bất khuất của nhân dân ta trong cuộc chiến tranh chống Mĩ trên miền Bắc (3, 191)

“Đạn hai mươi ly bắn thủng xi -măng Bom tấn ép bẻ tung cột sắt

Tên lửa nổ thép già thành nước Trụ cầu Hàm Rồng chỉ làm bằng cốt sắt xi -măng”

Sau cái ngày mồng 3,mồng 4 tháng tư năm 1965, khi Hàm Rồng bắnrơi 47 máy bay Mỹ trong 2 ngày, Mã Giang Lân đã xúc động viết:

“Trụ cầu ung dung đứng đó Bon giặc lái bị bắt qua đây cúi đầu run sợ

Cứ thế suốt bốn năm Trụ cầu Hàm Rồng chỉ làm bằng cốt sắt xi -măng

Mã Giang Lân còn dành cho cầu Hàm Rồng một trường ca Khi viết

và sáng tác văn học việc sử dụng thể loại trường ca không hề đơn giản chútnào, đây là một việc làm táo bạo và cũng là một phong cách rất riêng của MãGiang Lân Có lẽ tài năng và sự nặng lòng với quê hương xứ sở đã thôi thúcông viết nên trường ca này Cả tập trường ca là một nỗi lòng, một tâm tư tìnhcảm trải dài lòng

của mình giành cho mảnh đất này Mở đầu c ho bản trường ca là những câuthơ như sự trải lòng của chính tác giả, những câu th ơ trầm buồn chỉ bắt gặptrong thơ Mã Giang Lân mà thôi:

Chiều xuống mau bên dãy núi Cảnh vật sáng trong, tươi mới, gió sông thanh thản nhẹ nhàng, tiếng máy nổ, tiếng máy cẩ u, tiếng ca nô rẽ sóng sang ngang.

Ở đây bốn mùa náo nức, tiếng còi tiếng xe thâu đêm, những khuôn mặt công nhân đi về khu tập thể.

Nhà tôi trong xóm nhỏ, bốn bên đồng ruộng với những cây dứa ăn trái quanh năm, tháng Ba mưa rào cà cuống từng đàn kéo nhau về đẻ trứng đầy gốc lúa, mùa nắng lên đê đón gió sông, mùa mưa lên đê đón gió sông, mùa mưa dầu dãi.

Sau hai lần chiến tranh phá hoại, một vùng đất, một vùng sông, khó khăn chồng chất, mà sức nhân dân dư dật

Giờ đây trong đời sống nhân dân, còn giữ được ti ếng nói, nụ cười của ông gìa tóc bạc, tha phương cầu thực từ thuở tóc xanh Ông vẫn ao ước có ngày trở lại quê hương, những đêm trăng nghe câu hò đò dọc Từ cao su đất

đỏ trở về, ông làm thợ trên các công trường xây dựng Sau trận đầu đánh Mĩ, ông nằm giữa phần mộ chí trong nghĩa trang liệt sĩ quê nhà.

Tôi có người bạn từ buổi lên ba, mười mấy năm ròng xa quê ngoại, mới trở về đã nhận ra giọng nói đậm đà quê mẹ, thích ngồi xe ngựa, từ bờ sông lượn vòng thị xã.

Tôi thầm nghĩ, có gì đây nơi xứ sở này,mà không được thờ ơ khi ở, mà khi xa không nguôi nỗi nhớ, một câu hò, bến xe ngựa bên sông….”

Nỗi buồn nhớ cứ đeo đuổi ngay từ khi bước vào tập trường ca, quá khứ

và hiện tại lặp đi lặp lại trong lòng tác giả, đó có phải là cái cớ, là cái nhịp đểtác giả trải lòn g mình ra những câu thơ tiếp theo Quả đúng như vậy, tập

trường ca được chia làm ba phần Phần một được tác giả lấy tên là “ Độc thoại”, tác giả khắc hoạ một Hàm Rồng trong quá khứ với bao chiến tích anh

hùng, những khó khăn thử thách mà con người nơi đây đã trải qua, nhưngphần tập trung nội dung tư tưởng hơn cả là phần hai với nhan đề

“1965” Mảnh đất Hàm Rồng khi xưa thật yên bình, giờ đây khi giặc Mĩ tiến

hành cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc thì mảnh đất ấy cũng như nhiềumảnh đất khác, những mảnh đấ t có vị trí trọng yếu của đất nước Việt Nam bịrất nhiều mưa bom bão đạn của giặc Mĩ cày phá:

Súng nổ từ núi cao Không gian vỡ từng mảnh Mặt đất đu đưa như võng Chớp sáng

Từng dây bom Núi nghiêng Lửa cháy

Xoay quanh trụ cầu Những chiếc tàu hải quân xuất kích đường đạn lên thẳng góc

Mặt sông rung như mặt trống đồng Với họa tiết hoa văn

Những chiếc thuyền xoay quanh mặt trời ch iến đấu

Và trên cao

én bạc Khoá đường bay bọn giặc Từng phát đạn xuyên hông Chim Lạc bay chim Lạc!

Cùng cha ông đánh giặc bao năm Nay trở lại cùng cháu con góp sức Bốn nghìn năm trong trận đánh cuối cùng

Mảnh đất không còn yên bình nữa, đạn bom đang tàn phá mảnh đất quêhương xứ Thanh, nh ưng với ý chí và niềm tự hào về truyền thống yêu nước,nhân dân sẽ đứng lên giành thắng lợi hoàn toàn Trong những năm thángchiến t ranh vùng quê Nam Ngạn của tác giả nói riêng và xứ Thanh nói chung

là tâm điểm bắn phá hết sức ác liệt và cái vùng quê ấy đã đi vào lịch sử chốngngoại xâm của dân tộc Là một ng ười con sinh ra trên mảnh đất quê hương,lại là người chứng kiến rất nhiều nhữ ng đau thương mất mát cũng như nhữngcuộc chiến đấu anh dũng của quê hương, nhà thơ đã đưa nó vào trong nhữngtrang thơ của mình Hình ảnh quê hương chiến đấu luôn in đậm trong cácsáng tác của Mã Giang Lân với niềm tự hào về sự anh hùng của mảnh đấtThanh hoá cũng như những người con trên mảnh đất Việt Nam

2.2 Hình ảnh sông nước - một dấu ấn rất riêng trong thơ Mã Giang Lân.

Trong thơ văn trung đại cũng như hiện đại hình ảnh sông nước đi vàorất nhiều bài thơ nổi tiếng, những bài thơ để đời và không ít nhà văn, nhà thơ

đã có những thành công ở đề tài đó Ở văn học hiện đại Việt Nam có nhữngnhà thơ hết sức nổi tiếng đã gắn tên tuổi của họ với đề tài sông nước như Huy

Cận với: Tràng

giang, Tế Hanh với: Nhớ con sông quê hương Sông nước như là

một mối duyên trời định sẵn gắn kết vào con người nhà thơ, do đó không phảingẫu nhiên mà ông lại lấy bút danh là Mã Giang Lân

Hình ảnh sông nước trong thơ Mã Giang Lân biểu hiện trên hai khíacạnh lớn đó là hình ảnh sông nước quê hương ông và hình ảnh sông nước ởnhững mảnh đất ông đã đi qua

2.2.1 Sông nước quê hương trong thơ Mã Giang Lân

Mã Giang Lân có con mắt thơ và cảm xúc thơ cảm xúc thơ ấy lại đượcxây dựng trên một nền thơ hiện thực giàu chất liệu Mã Giang Lân có ý thức

và biết triệt để khai thác mặt mạnh, mặt thuận lợi đó của mình Nếu như VănĐắc toả ra khi viết về “Hai triền sông” thì Mã Giang Lân nghiêng hẳn về mộttriền sông, mà ở triền sông này ông biết trụ lại một điểm- quê hương Hầu hếtcác bài thơ của ông viết về cầu Hàm Rồng, về vùng đất Na m Ngạn với một

số bài tiêu biểu như: Nhà bên sông, Phố bên sông, Bình

minh trên sông, Trụ cầu Hàm Rồng

Thơ Mã Giang Lân luôn gắn với hình ảnh dòng sông n ơi quê nhà Nóhằn sâu trong suy nghĩ cũng như trong tâm thức, trở thành một nỗi ám ảnhthường trực trong ông khiến ông không thể cưỡng lại được và ông viết thơnhư một nhu cầu bức thiết - đúng như quan niệm về thơ mà Mã Giang Lân đã

từng viết “là vât báu trên trời rơi xuống mà nhà thơ vô tình vớ được”

“Có lẽ trong các nhà thơ của Thanh Hoá, Mã Gia ng Lân là một trong

vài người gắn bó chặt chẽ với quê hương hơn cả Không chỉ với bút danh của anh mà chính bởi anh đã biết cắm sâu vào mảnh đất ruột thịt ấy để thâm canh và tăng năng suất và hiệu suất

cho thơ Sinh ra và lớn lên bên dòng sông Mã và cầu Hà m Rồng nổi tiếng trong cả nước Mã Giang Lân đến lượt mình đã làm cho vùng quê Nam Ngạn

ấy sống động hơn bằng hình ảnh thơ.Cái “Trụ cầu Hàm Rồng ấy tồn tại như một biểu trưng cho ý chí kiên cường bất khuất của nhân dân ta trong cuộc kháng chiến chỗng Mĩ leo thang ở Miền Bắc.Những loại đạn hai mươi ly cho đến bom tấn và cả “tên lửa nổ thép già thành nước” cũng không thể xoá được những nụ cười công nhân và những dải khói trắng của đoàn tàu in xuống dòng sông Mã quê anh” (3,191 )

Cầu Hàm Rồng sừng sững hiên ngang đi vào trong biết bao trang văn,trang thơ, nhưng mỗi nhà văn, nhà thơ lại có cách cảm và cách nghĩ khácnhau về Hàm Rồng Với Mã Giang Lân, cầu Hàm Rồng không chỉ là một câycầu của sự uy nghi, anh dũng của mảnh đất xứ Thanh, cầu Hàm Rồng còn như

là một niềm tự hào của người con Thanh Hoá tự hào về truyền thống quêhương

In xuống dòng sông

Là màu đỏ lá cờ Như mặt trời mới mọc

Là lửa hàn nở trên từng thanh sắt

(Trụ cầu Hàm Rồng)

Hình ảnh Tổ quốc luôn luôn ngự trị trong tâm trí của mỗi người conViệt Nam nhất là hình ảnh lá cờ đỏ sao vàng tung bay phấp phới trong nhữngnăm tháng lửa đạn, khi mà lời hiệu triệu của Bác đang còn vang vọng trên tất

cả các chiến hào “Đánh cho Mĩ cút, đánh cho nguỵ ngào ” Điều đó còn có ý nghĩa hơn rất nhiều, khi mà cả dân tộc đang gồng mình lên để tất cả cho tiền

tuyến được chiến thắng thì hình ảnh trụ cầu Hàm Rồng hơn lúc

nào hết lại có sức hút kỳ lạ không chỉ với Mã Giang Lân mà với tất cả các người con xứ Thanh và cả nước.

Và điệp khúc: Cứ thế suốt bốn năm: “Trụ cầu Hàm Rồng chỉ làm bắng

sắt thép xi măng” cứ được nhắc lại như một chân lí vĩnh hằng Chính bài thơ

“Trụ cầu Hàm Rồng” đã đưa tên tuổi Mã Giang Lân trở nên gần gũi thân

quen với người đọc và khẳng định thế hệ những nhà thơ trẻ xuất hiện tronggiai đoạn chống Mĩ cứu nước

Gắn bó với mảnh đất quê hương, Mã Giang Lân đã trở nên gần gũi vànắm bắt được các chất liệu của quê hương xứ Thanh, mang đậm chất xứThanh Những tên đất, tên người đi vào thơ ông với cả chiều sâu của cảnh sắc

và tình cảm Chỉ có thể g iải thích điều này bằng sự rung động của một tâmhồn khá nhạy cảm trước vẻ đẹp của quê hương

Trái tim nhà thơ đã hoà nhịp với tiếng gõ thuyền đánh cá râm ran vànhà thơ đã ghi lại được những rung động chân thực của tâm hồn mình trước

ánh sáng của một Bình minh trên sông

Làng tôi nhìn ra sông

Mỗi sáng thấy mặt mình soi nước

Nghe tiếng cuộc đời xung quanh quen thuộc

Mát lành trong gió ban mai

Bình minh lên đàn cá ngạnh ăn xa

dụng các hình ảnh ẩn dụ và cách nói hết sức tự nhiên khi viết về mảnh đất quêhương mình Cách đặt tên cho bài thơ cũng đầy hình ảnh và đầy chất thi vị,cuộc sống và âm thanh của sự sống ở nơi này đã bắt đầu từ bình minh, nhất làtrong giai đoạn cả n ước đang có chiến tranh thì ranh giới sự sống và cái chếtdường như hết sức mong manh, vậy mà bình minh ở trên sông cho thấy dù làhiểm nguy, dù là gian khó nhưng cuộc sống khi nào cũng mới chỉ là bắt đầu

mà thôi

Có trưa hè Nắng loé Súng dân quân nổ dòn hơn tiếng gõ thuyền đánh cá Xác giặc cháy bùng như ráng đổ mặt sông đó cũng là bình minh trên sông

(Bình minh trên sông)

Bình minh trên sông c ủa tự nhiên là những buổi ban mai khi mặt trờiđang dần dần ló ở vừng đông báo hiệu bắt đầu cho một ngày mới Cái hay vàcái độc đáo trong bài th ơ này của Mã Giang Lân là sự liên tưởng hết sức độcđáo và đầy chất thơ, đó là khi súng dân quân bắn lên trên nền trời và xác giặccháy bùng thì nhà thơ lại liên tưởng đó cũng là bình minh trên sông

Sông nước luôn luôn biểu hiện cho sự chảy trôi của muôn đời nhưngnhững bài thơ của Mã Giang Lân lại cho chúng ta một sự ngưng đọng của tâmhồn Trong năm tập thơ của mình, hình ảnh sông nước luôn luôn là mảnh đấtmàu mỡ cho ông sáng tạo, cho ông thả hồn vào trang viết, nhưng có lẽ ở tập

“Hoa và dòng sông” thì hình ảnh biểu tựơng ấy xuất hiện dày đặc trong thơông Tuy nhiên, mỗi bài thơ viết về đề tài này lại có một s ự độc đáo

riêng, một cách nhìn riêng, khiến cho ng ười đọc thơ ông như lạc vào mộtvườn hoa đầy hương sắc và toả ngát hương thơm.

Dòng sông qua tim tôi Sông còn vang tiếng reo hoang dã

…

Dòng sông trong tiếng ru của mẹ tôi Tiếng ru ngọt ngào hoa quả

Nuớc mắt và mồ hôi Thành phù xa màu mỡ Dòng sông, dòng sông ơi

(Dòng sông)

Dòng sông trở nên gần gũi với tác giả như chính cuộc đời của nhà thơ

Nó được nhà thơ thể hiện bằng cách sử dụng các hình ảnh ẩn dụ, so sánh điều

đó càng làm cho nó thật gần gũi và sống động hơn:

Từ dòng sông Những người cha người anh ra đi Chúng tôi cũng ra đi từ đấy

như dòng sông chưa bao giờ ngừng chảy mang phù sa

vào tiếng sóng quê nhà góp vào đội ngũ

(Dòng sông)

Dòng sông như là một nhân chứng của lịch sử, cũng là nơi chứng kiếncuộc chia tay của biết bao thế hệ ra đi tìm đường cứu nước, từ thế hệ cha anhcho tới thế hệ tác giả Truyền thống yêu nước như ăn sâu trong tâm thức củamỗi ng ười dân Việt Nam, do đó nó cũng luôn luôn ngự trị trong tâm hồn củamỗi người, cũng

như dòng sông luôn luôn bồi đắp vị phù sa cho mảnh đất này cho sự sống Và

dù đã có những khi nhà thơ ra đi đến những phương trời khác nhau nhưnghình ảnh dòng sông quê vẫn ngự trị trong lòng tác giả như chính là máu thịtcủa tác giả vậy Không chỉ có vậy dòng sông còn là nơi tuổi thơ của nhà thơ

nô đùa với các bạn cùng trang lứa:

Phố chỉ có một dãy nhà Nhìn về phương mặt trời mọc Bóng đổ xuống sông

Hàng dương Cáo vút

Là bay dụng bay vòng trên mặt sông trong Bọn trẻ

ù ra sông Tung nước lên làm những cầu vồng

(Phố bên sông)

Sông không chỉ là nơi cho lũ trẻ thơ nô đùa mà sông còn là nơi để chocon người ta thả hồn mình và là nơi tưới mát những tâm hồn sau những ngày

làm việc mệt nhọc “ Cứ ra sông là sạch hết mọi gian lao vất vả: đi vào bữa

cơm” Bên cạnh đó sông còn nuôi sống con người, sông gắn bó với tác giả

với con người nơi đây như một ng ười bạn tâm tình và khi tác giả đã trưỏngthành đặt bàn chân của mình lên mọi nẻo đường đất nước, cầm súng bảo vệđất nước, đi qua nhiều miền quê nhưng hình ảnh dòng sông quê hương luônluôn ngự trị trong tâm hồn cũng như con người của tác giả:

Chúng tôi đi suốt Trường Sơn Như dòng sông ồn ào tuêsng sóng Tiếng máy trong núi trong hồn sôi động Nghe gió rừng dương

Lại mùa quả lá bay phấp phới Tưởng đang về với phố bên sông

(Phố bên sông)

Tác giả còn cho dòng sông gắn bó với mình như những ng ười thân,hình ảnh con sông mang đầy tâm trạng Cách dùng từ ví von và đầy sứcthuyết phục:

Những màu mây buổi sáng Hoà trong dầu mỡ mặt sông Nơi bất chợt mênh mông Dòng sông ùa ra cửa biển Như người thân sung sướng gặp nhau

(Cửa biển)

Theo quy luật của tự nhiên, nhất là theo địa hình của nước ta thì mọicon sông đều đổ ra biển, đó là điều mà ai cũng nhận thấy nhưng đằng sau lớpnghĩa này, Mã Giang Lân muốn nói tới đó là sự đồng điệu của những tâm hồn

đã tìm gặp nhau và trong niềm vui đó có sự hiển hiện của tác giả

Dường như đề tài tình yêu ít xuất hiện trong th ơ Mã Giang Lân, nhưngkhông phải vì thế mà nó không đựơc đề cập trong thơ ông, chúng ta thấy dòngsông không chỉ là nỗi nhớ về quê hương , dòng sông không chỉ là người bạn,dòng sông không chỉ là ngừời thân mà dòng sông còn là em, còn thể hiện chokhát vọng tình yêu đôi lứa: