Cảm nhận hạnh phúc ở trường học của học sinh trường trung học phổ thông vĩnh bảo hải phòng

- Xây dựng cơ sở lí luận nghiên cứu về hạnh phúc ở trường học của họcsinh- Khảo sát thực trạng cảm nhận hạnh phúc của học sinh trường THPTVĩnh Bảo - Tìm hiểu mối quan hệ giữa cảm nhận hạ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-Nguyễn Thị Thùy Anh

CẢM NHẬN HẠNH PHÚC Ở TRƯỜNG HỌC CỦA HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VĨNH BẢO-HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

HÀ NỘI - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Nguyễn Thị Thùy Anh

-CẢM NHẬN HẠNH PHÚC Ở TRƯỜNG HỌC CỦA HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG VĨNH BẢO-HẢI

PHÒNG

Chuyên ngành: Tâm lý học

Mã số: 60310401

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÂM LÝ HỌC

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:PGS.TS PHAN THỊ MAI HƯƠNG

HÀ NỘI - 2017

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Phan Thị Mai Hương- Viện tâm lý học Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ một công trình nào khác.

Tác giả luận văn

Nguyễn Thị Thùy Anh

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn cao học này, Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới các thầy cô trong khoa Tâm lý học- Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn- ĐHQGHN đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn cao học.

Tôi cũng xin chân thành cảm ơn PGS.TS Phan Thị Mai Hương-người đã tận tình dành nhiều thời gian quý báu để giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình tiến hành nghiên cứu và đóng góp những ý kiến quan trọng giúp tôi hoàn thành luận văn này.

Qua đây tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành đến Ban giám hiệu, các thầy

cô giáo và các em học sinh trường THPT Vĩnh Bảo- Hải Phòng Đó là những người

đã tạo điều kiện và hỗ trợ tôi trong suốt quá trình tiến hành nghiên cứu thực tiễn, giúp tôi có được những số liệu quý báu phục vụ cho đề tài nghiên cứu này.

Cuối cùng tôi xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới những người bạn, người thân trong gia đình tôi, những người đã ủng hộ tôi về mặt tinh thàn giúp tôi hoàn thành luận văn của mình.

Trong quá trình nghiên cứu, đề tài của tôi còn nhiều thiếu sót, tôi kính mong nhận được sự bổ sung, đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo để đề tài của tôi được hoàn thiện hơn.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng năm 2017

Học viên

Nguyễn Thị Thùy Anh

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

Danh mục các bảng

1 Bảng 1 Điểm trung bình cảm nhận hạnh phúc của học 60

sinh trường THPT Vĩnh Bảo

2 Bảng 2: Cảm nhận hạnh phúc của học sinh theo giới 62

tính và khối lớp

3 Bảng 2.1: Sự khác biệt điểm trung bình cảm nhận hạnh 65

phúc về một số yếu tố ở các khối lớp

4 Bảng 3 Cảm nhận hạnh phúc giữa những học sinh có và 65

không có bạn thân, có và không quý mến thầy cô

5 Bảng 4: Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và sự hỗ 68

trợ của thầy cô, bạn bè và nhà trường

6 Bảng 4.1 Mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc ở 70

trường học và sự hỗ trợ từ bạn bè

7 Bảng 4.2 Mối quan hệ giữa sự hỗ trợ của bạn bè và các 72

item trong thang đo cảm nhận hạnh phúc

8 Bảng 4.3 Mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc ở 74

trường và sự hỗ trợ của thầy cô

9 Bảng 4.4 Mối quan hệ giữa sự hỗ trợ của thầy cô và các 75

item trong thang đo cảm nhận hạnh phúc

10 Bảng 4.5 Mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc và sự 77

hỗ trợ từ nhà trường

11 Bảng 4.6 Mối quan hệ giữa sự hỗ trợ cuảnhà trường và 78

các item trong thang đo cảm nhận hạnh phúc

12 Bảng 5: Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và tự 77

đánh giá bản thân

13 Bảng 5.1 Mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc ở 78

trường học và yếu tố tự đánh giá bản thân

14 Bảng 5.2 Mối quan hệ giữa tự đánh giá bản thân và các 79

item trong thang đo cảm nhận hạnh phúc

15 Bảng 6: Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và các 84

yếu tố học tập

16 Bảng 6.1 Mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc và áp 86

lực học tập

17 Bảng 6.2 Mối quan hệ giữa áp lực học tập và các item 87

trong thang đo cảm nhận hạnh phúc

Danh mục biểu đồ

1 Biểu đồ 1 Phân bố điểm trung bình thang đo cảm nhận 58

hạnh phúc

2 Biểu đồ 2: Sự khác nhau về cảm nhận hạnh phúc giữa 63

các khối lớp

3 Biểu đồ 3 Sự khác biệt cảm nhận hạn phúc giữa những 66

học sinh có và không có bạn thân, có và không quý mến

thầy cô nào

Danh mục từ viết tắt

STT Từ viết tắt Từ viết đầy đủ

1 THPT Trung học phổ thông

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CÁM ƠN

DANH MỤC CÁC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ

MỤC LỤC 1

MỞ ĐẦU 3

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HẠNH PHÚC Ở TRƯỜNG CỦAHỌCSINH 7 1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 7

1.1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu về hạnh phúc 7

1.1.2 Các nghiên cứu nước ngoài 9

1.1.3 Các nghiên cứu trong nước 19

1.2 Lý luận về hạnh phúc 21

1.2.1 Quan điểm về hạnh phúc 21

1.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự cảm nhận hạnh phúc 31

1.3 Lý luận về hạnh phúc ở trường học 33

1.3.1 Khái niệm học sinh THPT 33

1.3.2 Cảm nhận hạnh phúc ở trường của học sinh THPT 37

1.3.3 Các yếu tố liên quan đến cảm nhận hạnh phúc của học sinh trong trường học 37

1.4 Một số đặc điểm về học sinh và trường THPT Vĩnh Bảo 40

Chương 2: TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 42

2.1 Tổ chức nghiên cứu 42

2.1.1 Mô tả khách thể nghiên cứu 42

2.1.2 Tổ chức nghiên cứu 43

2.2 Phương pháp nghiên cứu 44

2.2.1 Phương pháp thu thập dữ liệu 44

2.2.1.1 Phương pháp nghiên cứu tài liệu 44

2.2.1.2 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi 45

2.2.1.3 Phương pháp phỏng vấn sâu 48

2.2.2 Phương pháp phân tích số liệu 49

2.2.2.1 Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học 49

Chương 3 : KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU 60

3.1 Cảm nhận hạnh phúc của học sinh THPT Vĩnh Bảo 60

3.2 Mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc ở trường với các yếu tố trường học, cá nhân và học tập 64

3.2.1 Cảm nhận hạnh phúc của học sinh theo giới tính và khối lớp 64

3.2.2 So sánh cảm nhận hạnh phúc giữa những học sinh có và không có bạn thân, có và không quý mến thầy cô nào 67

3.2.3 Mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc ở trường với sự hỗ trợ của bạn bè, thầy cô và nhà trường 70

3.2.4 Tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và tự đánh giá bản thân 81

3.2.5 Mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc ở trường với các yếu tố học tập 85 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 96

Tiếng Việt 96

PHỤ LỤC 100

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hạnh phúc là mối quan tâm hàng đầu của nhân loại từ cổ tới nay Mỗingười chúng ta hạnh phúc như thế nào có ý nghĩa hết sức quan trọng trongđời sống tinh thần nói chung và đời sống đạo đức nói riêng Nó là một trongnhững nền tảng tinh thần giúp con người xây dựng những lý tưởng, mục tiêu,thái độ sống Hạnh phúc, thúc đẩy các hoạt động cá nhân, nâng cao nhận thức,tăng cường tính sáng tạo và tạo điều kiện cho các mối quan hệ xã hội

Trường học không chỉ là nơi để học sinh có thể trau dồi kiến thức, kĩnăng, mở rộng vốn hiểu biết, mà đó còn là nơi để học sinh phát triển khả nănggiao tiếp, mở rộng các mối quan hệ với bạn bè thầy cô Đối với học sinh,ngoàithời gian ở bên cạnh gia đình thì thời gian chủ yếu của các bạn là học tập tạitrường Vì thế, cảm xúc ở trường của học sinh như thế nào cũng chi phối rấtnhiều đến cảm xúc trong ngày của học sinh

Bên cạnh đó có thể thấy vai trò của hạnh phúc trong trường học là rấtlớn Cảm xúc vui vẻ, hài lòng, hạnh phúc ở trường học là cơ sở để học sinhhào hứng với việc học, tiếp thu một cách hiệu quả các nội dung giáo dục,không chỉ kiến thức học tập mà cả cách làm người, thúc đẩy tính sáng tạo vànăng lực tiềm tàng của mỗi học sinh

Xây dựng trường học thân thiện là chủ trương của Bộ giáo dục, được sựhưởng ứng mạnh mẽ của toàn xã hội cũng như các trường phổ thông.Mộttrong những nội dung của quan điểm trên là làm sao để học sinh cảm thấy vui

vẻ, hạnh phúc khi đến trường Hạnh phúc trong trường học là một trongnhững mục tiêu hướng tới của giáo dục Để quá trình giáo dục trẻ đạt hiệuquả tốt nhất thì việc tìm hiểu ở trường trẻ có hạnh phúc không và những gì ởtrường khiến trẻ cảm thấy hạnh phúc vui vẻ hay chán nản là điều cần thiết

Nghiên cứu cảm nhận hạnh phúc và các yếu tố ảnh hưởng đến sự cảmnhận hạnh phúc là công việc rất có ý nghĩa, biết được mối quan hệ giữa cảmnhận hạnh phúc và các yếu tố khác, chúng ta có thể có sự tác động nhất địnhtới các yếu tố đó để bước tới hạnh phúc dễ dàng hơn Trên thế giới đã cónhiều nghiên cứu về hạnh phúc và các yếu tố ảnh hưởng tới cảm nhận hạnhphúc cá nhân nói chung và cảm nhận hạnh phúc của học sinh nói riêng Tuynhiên, tại Việt Nam, những nghiên cứu có liên quan đến hạnh phúc nói chung

có rất ít Đặc biệt việc nghiên cứu trẻ ở trường có hạnh phúc không, nhữngyếu tố nào trong trường học liên quan đến cảm nhận hạnh phúc của học sinh

là vấn đề còn ít được nghiên cứu Từ những lý do trên tôi quyết định chọn đề

tài “ Cảm nhận hạnh phúc ở trường học của học sinh trường THPT Vĩnh Hải Phòng” để thực hiện nghiên cứu.

3 Đối tượng nghiên cứu

Cảm nhận hạnh phúc của học sinh trong trường học và các yếu tố có liênquan

4 Khách thể nghiên cứu

Học sinh trường THPT Vĩnh Bảo

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Xây dựng cơ sở lí luận nghiên cứu về hạnh phúc ở trường học của họcsinh

- Khảo sát thực trạng cảm nhận hạnh phúc của học sinh trường THPTVĩnh Bảo

- Tìm hiểu mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc của học sinh THPTVĩnh Bảo với các mối quan hệ trợ giúp ở trường học (thầy cô, bạn bè, nhàtrường), học tập (áp lực học tập và kết quả học tập, thái độ học tập tạitrường), các yếu tố cá nhân (tự đánh giá về vai trò, giá trị của học sinh trongtrường học, và một số yếu tố nhân khẩu xã hội như giới tính, khối lớp)

6 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nội dung nghiên cứu: Cảm nhận hạnh phúc và các yếu tố ảnhhưởng tới sự cảm nhận hạnh phúc của học sinh là một vấn đề rộng, chứađựng nhiều nội dung Ở đề tài này giới hạn ở một số yếu tố trường học có liênquan đến cảm nhận hạnh phúc Bao gồm các mối quan hệ trợ giúp ở trườnghọc (thầy cô, bạn bè, nhà trường), học tập (áp lực học tập và kết quả học tập,thái độ học tập tại trường), các yếu tố cá nhân (tự đánh giá về vai trò, giá trịcủa học sinh trong trường học, và một số yếu tố nhân khẩu xã hội như giớitính, khối lớp)

Phạm vi khách thể nghiên cứu: Trong đề tài này tôi chỉ tập trung nghiêncứu trên mẫu chọn học sinh trường THPT Vĩnh Bảo-Hải Phòngtrên 3khối:khối 10, khối 11 và khối 12

Phạm vi thời gian nghiên cứu: Thời gian nghiên cứu:6 tháng

7 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp nghiên cứu lý luận

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi

- Phương pháp phỏng vấn

- Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học

8 Câu hỏi nghiên cứu

Học sinh THPT Vĩnh Bảo có cảm nhận hạnh phúc như thế nào? Có sựkhác biệt về cảm nhận hạnh phúc với một số yếu tố về nhân khẩu, khối lớp,bạn bè thân thiết, có hay không có thầy cô yêu mến hay không?

Cảm nhận hạnh phúc của học sinh có mối quan hệ như thế nào với cácyếu tố trường học:các mối quan hệ trợ giúp ở trường học (thầy cô, bạn bè,nhà trường), học tập (áp lực học tập và kết quả học tập, thái độ học tập tạitrường) và tự đánh giá về vai trò, giá trị của học sinh trong trường học

9 Giả thuyết nghiên cứu

+ Có sự khác biệt giữa cảm nhận hạnh phúc của nam và nữ

+Có sự khác biệt giữa cảm nhận hạnh phúc của khối 10, khối 11 và khối 12+ Có mối quan hệ chặt chẽ giữa cảm nhận hạnh phúc của học sinh với các yếu

tố trong trường học

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HẠNH PHÚC Ở TRƯỜNG CỦA

HỌC SINH 1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

1.1.1 Tổng quan tài liệu nghiên cứu về hạnh phúc

Trong những năm 50 của thế kỉ XX, các nhà tư tưởng nhân văn nhưCarl Roger, Erich Fromm và Abraham Maslow đã phát triển các lý thuyết tậptrung vào hạnh phúc và những khía cạnh tích cực của bản chất con người tuynhiên những kết quả nghiên cứu đầu tiên về hạnh phúc lại đến từ các ngànhkhoa học khác như thần kinh học, kinh tế học, xã hội học,…Các tác giả đã tậptrung chủ yếu vào các vấn đề như: nguồn gốc của hạnh phúc, các yếu cố ảnhhưởng đến hạnh phúc, cấu trúc của hạnh phúc cũng như tác động của hạnhphúc đối với đời sống mỗi cá nhân

Khi tìm hiểu nguồn gốc của hạnh phúc, các nhà khoa học đã tiến hànhnhiều thí nghiệm khác nhau và chỉ ra rằng hạnh phúc xaye ra khi nhiều chấthóa học trong cơ thể tương tác với nhau Năm 1872, bác sĩ Camilo Golgi bắtđầu khám phá thành phần nền tảng nhất của bộ não là neuron và đi đến kếtluận chính neuron chứ không phải tác nhân nào tạo ra cảm xúc hạnh phúc.Đến 1954, hai nhà phân tâm học Janes Olds và Perter Milner đã gây chấnđộng khi phát hiện ra cơ chế sinh ra hạnh phúc: Nghiên cứu cơ chế hoạt độngcủa não chuột, khi nhà khoa học đặt một điểm cực vào một nơi mà sau này họphát hiện ra đó chính là trung tâm tạo ra khoái cảm trong não Sau khi kíchđiện vào đó, đám chuột có hành động tương tự như khi động dục Không chỉneuron, một số chất hóa học trong cơ thể cũng góp phần đem lại cảm gác thỏamãn như serotonin, dorpamin và endorphin- một morphin tự nhiên trong cơthể Nghiên cứu cho thấy nếu endorphin rơi đúng vào các tế bào cảm nhận của

hệ thần kinh như chìa khóa lọt đúng ổ khóa thì cảm giác hưng phấn đạt

đến trạng thái cao nhất [11] Cảm giác hạnh phúc không đơn thuần khai sinh

từ não mà phải có sự kết hợp của các chất hóa học trong cơ thể Như vậy, ởnửa đầu thế kỷ XIX, các nghiên cứu về hạnh phúc chủ yếu được tập trung ởkhía cạnh sinh học, kết quả cho thấy cảm giác hạnh phúc được sinh ra từ não

và có sự kết hợp với các chất háo học trong cơ thể

Tác phẩm được coi là xuất hiện sớm nhất trong nghiên cứu khoa học vềhạnh phúc là “The Science of Happiness” của một nhóm tác giả xuất bản tạiLondon năm 1861 Đến năm 1909, một cuốn sách cùng tên của HenryS.Williams xuất bản tại New Youk tiếp tục gây được sự chú ý nhất định tronggiới học thuật Từ đó, các công trình, bài báo có khuynh hướng nghiên cứu vềkhoa học hạnh phúc đều đặn xuất hiện Và hiện nay hạnh phúc đã trở thànhđối tượng nghiên cứu độc lập của một ngành khoa học với tên gọi là “Science

of Happiness”

Nhà tâm lý Martin Seligman được xem là cha đẻ của tâm lý học tíchcực, chủ tịch hiệp hội bác sĩ tâm lý Mỹ là một trong những người lên tiếngmạnh mẽ yêu cầu môn nghiên cứu về hạnh phúc phải được chú trọng với tưcách là một khoa học liên ngành, chuyên nghiên cứu định lượng nhằm bổsung thay thế cho những lĩnh vực triết học, tôn giáo đang giải thích một cáchtrừ tượng Năm 1998, ông mời đến Akumal một số nhà tâm lý học hàng đầunước Mỹ chia sẻ một mục tiêu mới của tâm lý học: nghiên cứu hạnh phúc Vàtrào lưu tâm lý học tích cực ra đời vào năm đó hướng đến sự phát triển conngười, hỗ trợ con người hưởng sự tích cực trọn vẹn Trong năm 2006, khóahọc về tâm lý tích cực của đại học Harvard đã trở thành lớp học phổ biến nhấttrường Để quảng bá một lĩnh vực nghiên cứu mới ông Seligman đã tận dụngthành quả trước đó của trường phái tâm lý học nhân văn mà đại diện làMaslow và Carl Rogers, cũng như công trình nghiên cứu của David Myer, EdDienner và Mihaly Csikszentmihalyi Đặc biệt ông Seligman đã phát triển

một cách sáng tạo quan điểm cảm thụ lạc quan sau này được gọi là FLOW doCsikszentmihalyi đề xuất trước đó khá lâu [7] Theo lý thuyết FLOW, điềukiện để đạt tới sự mãn nguyện bền vững là việc tham gia vào các hoạt độnghơi khó khăn nhằm mục đích chống lại cảm giác nhàm chán và đơn điệu,nhưng đồng thời không khó đến mức vượt quá khả năng của một cá nhân cụthể để không tạo cảm giác thất bại trong đời, không khiến người ta chán nản.

Như vậy đến cuối thế kỉ XX, hạnh phúc mới được quan tâm một cáchthích đáng đặc biệt là tâm lý học tích cực- Một phân ngành mới của tâm lýhọc, chuyên nghiên cứu định lượng về hạnh phúc và hướng đến hỗ trợ chocon người hưởng một cuộc sống tích cực trọn vẹn

Năm 2003, Carol Rothwell và Pete Cohen, hai nhà nghiên cứu người

Anh, lần đầu tiên (theo lời tự nhận xét của bà Carol Rothwell), đã đưa ra côngthức để tính hạnh phúc Dựa trên kết quả khảo sát xã hội học ở 1000 nghiệmthể là người Anh, công thức được đưa ra dưới dạng (Hạnh phúc = P + (5xE)+ (3xH)) [7] Trong đó, P là chỉ số cá tính (Personal Characteristics) bao gồmquan niệm sống, khả năng thích nghi, và sự bền bỉ dẻo dai trước thử thách E

là chỉ số hiện hữu (Existence) phản ánh tình trạng sức khỏe, khả năng tàichính và các mối quan hệ thân hữu H là chỉ số thể hiện nhu cầu cấp cao(Higher Order) bao gồm lòng tự tôn, niềm mơ ước, hoài bão và cả óc hàihước Không có nhiều người kỳ vọng ở công thức này, song ở một phạm vinào đấy, người ta cũng thấy công thức này có giá trị gợi mở nhất định

1.1.2 Các nghiên cứu nước ngoài

Cảm nhận hạnh phúc của mọi người nói chung và của học sinh nói riêng

đã được rất nhiều nhà khoa học trên thế giới quan tâm nghiên cứu

Trên thế giới có rất nhiều các nghiên cứu về cảm nhận hạnh phúc củahọc sinh và sinh viên Mỗi tác giả nghiên cứu cảm nhận hạnh phúc ở một khía

cạnh khác nhau, sử dụng các công cụ khác nhau để tiến hành khảo sát và đƣa

ra các kết quả khác nhau

Khi khảo sát cảm nhận hạnh phúc trên nam và nữ, một số tác giả đã cho

ra các kết quả nghiên cứu không trùng khớp với nhau Tác giả Ali Sahraian,Seyed Mohammed Vakili và Rosalind(2010) nghiên cứu về mức độ hạnhphúc của sinh viên Khoa Y đại học Shiraz cho rằng có sự khác biệt sáng kểgiữa cảm nhận hạnh phúc của sinh viên nam và sinh viên nữ, trong đó sinhviên nữ hạnh phúc hơn sinh viên nam [32] Khi nghiên cứu hiệu quả đào tạo

kỹ năng xã hội và mức độ hạnh phúc của sinh viên của nhóm tác giả NasramShayan, Teymor Ahmadi Gatab (2012) [33], một nghiên cứu về vai trò của hỗtrợ xã hội trong việc dự đoán cảm nhận hạnh phúc chủ quan của sinh viên củanhóm tác giả Diala Ammar, Diane Nauffal, Rana Sbeity (2009-2010) vànghiên cứu hạnh phúc và thành tựu học tập của nhóm tác giả Patrick D Quinnand Angela L Duckworth (2008)[34] lại cho rằng mức độ hạnh phúc của nam

và nữ là không có sự khác biệt đáng kể Tác giả Meimanat Tabbodi , HassanRahgozar, Mohammad Mozaffari Makki Abadi với đề tài “Mối quan hệ giữahạnh phúc và thành tích học tập”, mẫu đƣợc chọn ngẫu nhiên 320 sinh viên

và sử dụng bảng câu hỏi Hạnh phúc Oxford thì đƣa ra kết luận cả nam và nữđều hạnh phúc ở mức thấp, tuy nhiên nữ hạnh phúc hơn nam [27].Có thể thấy,cùng tìm hiểu về sự khác biệt giới tính và sự cảm nhận hạnh phúc, các tác giảvới các nghiên cứu khác nhau đã đƣa ra các kết quả khác nhau về cảm nhậnhạnh phúc giữa nam và nữ Có tác giả cho rằng không có sự khác biệt giữacảm nhận hạnh phúc của nam và nữ, tác giả khác lại cho rằng có sự khác biệtgiữa cảm nhận hạnh phúc của nam và nữ, trong đó nữ hạnh phúc hơn nam, cótác giả cho rằng nam hạnh phúc hơn nữ Các kết quả nghiên cứu cho thấy có

sự khác biệt một phần do các công cụ nghiên cứu đƣợc sử dụng là khác nhau,các khách thể nghiên cứu ở các thời điểm và địa điểm khác nhau Nhƣng

chúng ta có thể thấy, nghiên cứu về cảm nhận hạnh phúc và yếu tố giới tính làmột khía cạnh độc đáo trong nghiên cứu, bởi ở mỗi địa điểm và thời giannghiên cứu khác nhau cùng các khách thể khác nhau sẽ cho ra các kết quảkhác nhau, có ý nghĩa và đáng được quan tâm Vậy cảm nhận hạnh phúc giữanam và nữ có sự khác biệt như thế nào và cụ thể mức độ hạnh phúc trongtrường học của giới tính nào cao hơn, trong nghiên cứu này, tôi sẽ đề cập tới

và làm rõ

Ở khía cạnh mối quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc và thành tích học tậpcác nhân cũng có một số tác giả quan tâm nghiên cứu Tác giả ChritstinaHinton (2013-2014) nghiên cứu về cảm nhận hạnh phúc của học sinh trườngtân giáo và hai tác giả Patrick D Quinn and Angela L Duckworth (2008)trong nghiên cứu về thành tựu học tập và cảm nhận hạnh phúc của học sinhđều đưa ra kết quả có sự tương quan chặt chẽ giữa cảm nhận hạnh phúc chủquan và thành tích học tập của học sinh [35] Những học sinh cho rằng mìnhhạnh phúc có điểm số trung bình trong các kì học cao hơn hẳn các học sinhcho rằng mình ít hạnh phúc Tác giả Lee Patrice, Angela L Duckworth vàPollard Elizabeth còn nhấn mạnh rằng các học sinh có cảm nhận hạnh phúccao có nhiều khả năng cải thiện điểm số trong năm học sau đó và những họcsinh có thành tích học tập cao luôn cảm nhận hạnh phúc ở mức cao và giữmức độ này trong cả hai năm [28] Một nghiên cứu khác của nhóm tác giảMeimanat Tabbodi , Hassan Rahgozar, Mohammad Mozaffari Makki Abadivới đề tài “Mối quan hệ giữa hạnh phúc và thành tích học tập”, mẫu đượcchọn ngẫu nhiên 320 sinh viên Công cụ được sử dụng trong nghiên cứu làbảng câu hỏi hạnh phúc Oxford Một nghiên cứu khác cũng với đề tài: “Sựhạnh phúc của sinh viên và kết quả học tập” của tác giả Langevin và Elizabeth

L cũng sử dụng bảng câu hỏi Hạnh phúc Oxford và nghiên cứu trên nhómsinh viên Đại học Phoenix[36]lại đưa ra một kết luận khác là không có

sự tương quan giữa cảm nhận hạnh phúc và thành tích học tập trong trườnghọc của sinh viên.Hầu hết các kết quả cho thấy có một mối quan hệ tích cựcđáng kể giữa thành tích học tập và hạnh phúc, cũng có tương quan tích cựcgiữa hạnh phúc và sự tiến bộ của sinh viên Một nghiên cứu theo chiều dọcđược thực hiện bởi tác giả Bradshaw và Angela Duckworth với đề tài “Hạnhphúc và thành tích học tập- Bằng chứng về các nguyên nhân đối ứng” trênmẫu là học sinh lớp 5 Nghiên cứu được thực hiện để đo cảm nhận hạnh phúccủa học sinh lớp 5, sau đó 1 năm tác giả lại đo lại cảm nhận hạnh phúc khihọc sinh đã hoàn tất các bài thi cuối kỳ Kết quả cho thấy, những học sinh cócảm nhận hạnh phúc năm lớp 5 cao có xu hướng đạt điểm cao trong năm học

kế tiếp đồng thời những bạn đạt điểm cao trong năm học kế tiếp có xu hướnghạnh phúc hơn năm học trước [15] Tuy các nghiên cứu được tiến hành ở cáckhách thể khác nhau và các thời điểm khác nhau nhưng kết quả các tác giảđưa ra là tương đối giống nhau: có sự tương quan thuận giữa kết quả học tập

và sự cảm nhận hạnh phúc của học sinh Vậy với một nghiên cứu về cảm nhậnhạnh phúc và yếu tố thành tích học tập ở một trường THPT cụ thể của ViệtNam, liệu rằng kết quả thu được có trùng khớp với các tác giả khác? Đâycũng là một câu hỏi rất cần có lời giải đáp và trong nghiên cứu này tôi cũngthực hiện khảo sát mối quan hệ giữa thành tích học tập và sự cảm nhận hạnhphúc của học sinh

Bên cạnh việc nghiên cứu thành tích học tập và cảm nhận hạnh phúc thìthái độ học tập của sinh viên có liên quan đến cảm nhận hạnh phúc khôngcũng được quan tâm nghiên cứu Tác giả Soutter Anne Kathryn, ở một bàiđăng trong tạp chí Student Wellbeing, tháng 8 năm 2011cũng đã đưa ra kếtluận khi sinh viên hoàn thành đầy đủ các nhiệm vụ của họ liên quan đếntrường học thì họ cảm thấy hài lòng và hạnh phúc hơn [30] Tại Việt Nam,liệu kết quả nghiên cứu về thái độ học tập và cảm nhận hạnh phúc có tương

quan chặt chẽ với nhau? Trong đề tài này chúng tôi cũng thực hiện khảo sát

để trả lời cho câu hỏi này

Một yếu tố quan trọng khác trong các nghiên cứu về cảm nhận hạnhphúc được đề cập đến là sự hỗ trợ xã hội với các mối quan hệ từ những ngườixung quanh như gia đình, bạn bè, nhà trường,…và sự cảm nhận hạnh phúc.Tác giả Chritstina Hinton (2013-2014) nghiên cứu cảm nhận hạnh phúc củahọc sinh trường Tân giáo đưa ra kết luận rằng hạnh phúc của học sinh phụthuộc vào mối quan hệ của học sinh với bạn bè và thầy cô giáo Mối quan hệnày diễn ra thận lợi, tốt đẹp => học sinh cảm thấy hạnh phúc hơn và ngược lạimối quan hệ diễn ra không tốt đẹp => học sinh không thấy hạnh phúc hoặc íthạnh phúc Tác giả Ali Sahraian & Seyed Mohammed Vakili (2010) nghiêncứu về hạnh phúc của sinh viên Khoa Y thuộc đại học Shiraz cũng có một kếtluận sinh viên đã lập gia đình hoặc sống cùng với những người thân yêu như

bố mẹ, ông bà có mức độ hạnh phúc cao hơn sinh viên còn độc thân hoặcsống trong kí túc xá Trong nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến cảm nhậnhạnh phúc của sinh viên của tác giả Karl Pillemer và cộng sự (2008), nghiêncứu về căng thẳng, hỗ trợ xã hội và cảm nhận hạnh phúc của sinh viên củanhóm tác giả Keith A King, Rebecca A Vidourek, Ashley L.Marianos, MehaSingh (2014) và nghiên cứu vai trò của hỗ trợ xã hội trong việc dự đoán cảmnhận hạnh phúc chủ quan của sinh viên[37] đưa ra kết quả nghiên cứu: sinhviên nhận được sự hỗ trợ xã hội cao, được mọi người giúp đỡ, có sự gần gũitình cảm với những người xung quanh có sự cảm nhận hạnh phúc ở mức cao.Mặc dù các nghiên cứu đều được tiến hành ở các nước đề cao chủ nghĩa cánhân, tuy nhiên kết quả cho thấy, sự hỗ trợ xã hội đóng một vai trò vô cùngquan trọng trong cảm nhận hạnh phúc của sinh viên Nghiên cứu thực nghiệmtiến hành trên 1.600 sinh viên của Đại học Harvard đã chỉ ra điều đó Sự hỗtrợ xã hội - sức mạnh của các mối quan hệ là một yếu tố dự báo hạnh phúc

chính xác hơn bất kỳ yếu tố nào khác như điểm số, thu nhập gia đình, giớitính, tuổi tác hay chủng tộc Con số tương quan giữa hạnh phúc và sự hỗ trợ

từ xã hội là 0,7 Con số này cho biết, có sự hỗ trợ xã hội càng nhiều, bạn cànghạnh phúc hơn.Như vậy các kết quả nghiên cứu đều chỉ ra rằng sự hỗ trợ của

xã hội, tình cảm gắn bó của cá nhân với những người xung quanh khiến cho

cá nhân có cảm nhận hạnh phúc ở mức cao Ngoài việc cẩm thấy hạnh phúchơn, trong nghiên cứu của tác giả Keith A King và cộng sự còn đưa ra mộtkết luận khi sinh viên có sự gần gũi tình cảm với những người xung quanh vànhận được sự giúp đỡ từ những người xung quanh, sinh viên ít gặp căngthẳng hơn Tác giả Murray-Harvey Rosalind nghiên cứu “Mối quan hệ ảnhhưởng đến thành tích học tập của học sinh, sức khỏe và hạnh phúc ở trường”với 888 học sinh tại 21 trường của Nam Úc[38] đã kết luận rằng chất lượngmối quan hệ giữa giáo viên và học sinh không ảnh hưởng rõ ràng đến cảmnhận hạnh phúc của học sinh, trong khi mối quan hệ gia đình và bạn bè có ảnhhưởng mạnh đến cảm nhận hạnh phúc của học sinh và thành tích học tập tạitrường Hầu hết các kết quả nghiên cứu cho thấy sự hỗ trợ xã hội có một vaitrò vô cùng quan trọng đối với cảm nhận hạnh phúc của sinh viên dù cácnghiên cứu đều được tiến hành ở các nước theo chủ nghĩa cá nhân Với mộtnước đề cao tính cộng đồng như Việt Nam thì vai trò của sự hỗ trợ xã hội đốivới cảm nhận hạnh phúc biểu hiện như thế nào? Vấn đề này cũng được tôi đềcập trong nghiên cứu

Tình hình tài chính cũng được đề cập tới trong một số nghiên cứu hạnhphúc của sinh viên Nghiên cứu của nhóm tác giả Keith A King, Rebecca AVidourek, Ashley L.Marianos, Meha Singh (2014) về sự căng thẳng, hỗ trợ xãhội và cảm nhận hạnh phúc của sinh viên có trình bày về tình hình tài chính

và sự cảm nhận hạnh phúc Kết quả của nghiên cứu này cho thấy sinh viênhạnh phúc nhất liên quan đến tình hình tài chính của họ ở trường và ở nơi làm

việc Nhưng có một nghiên cứu khác lại cho ra một kết quả trái ngược, nghiêncứu về vai trò của hỗ trợ xã hội trong việc dự đoán cảm nhận hạnh phúc chủquan của sinh viên của tác giả Diala Ammar và cộng sự (2009-2010) [39] đưa rakết luận tình hình tài chính của sinh viên không ảnh hưởng đến cảm nhận hạnhphúc của họ Như vậy, các kết quả nghiên cứu không có sự trùng khớp với nhau.

Ở một số nước phương Tây, khi sinh viên đi học đại học, các bạn đó đã có thểlàm chủ tình hình tài chính của mình, và như vậy mối quan hệ giữa vấn đề tàichính và cảm nhận hạnh phúc rất đáng để quan tâm nghiên cứu ở các nước này

Ở Việt Nam, các bạn học sinh THPT và các bạn sinh viên hầu như chưa làm chủvấn đề tài chính của mình, những người chăm sóc trong gia đình vẫn là nguồncung cấp tài chính cho các bạn sinh hoạt và chi trả học phí Vậy tình hình tàichính ở các bạn học sinh sinh viên Việt Nam là một yếu tố có sự ảnh hưởng ởmức nào tới cảm nhận hạnh phúc của các bạn, đặc biệt là khi nghiên cứu ở mộtđịa điểm cụ thể và các khách thể cụ thể cũng là một khía cạnh cần được nghiêncứu và giải đáp ở các nghiên cứu sau này

Nhóm tác giả Nasram Shayan,Teymor AhmadiGatab, 2012 [40]đã đềcập tới một khía cạnh khá mới mẻ trong nghiên cứu cảm nhận hạnh phúc củasinh viên đó là nghiên cứu về hiệu quả đào tạo kỹ năng xã hội và mức độ hạnhphúc của sinh viên Nghiên cứu thực hiện theo ba bước Đầu tiên, khách thểtrả lời bảng câu hỏi hạnh phúc Oxford, sau đó được đào tạo trong một khóahọc về các kỹ năng xã hội, khi kết thúc khóa học, các khách thể lặp lại việc trảlời bảng câu hỏi hạnh phúc Oxford Kết quả nghiên cứu cho thấy sau khiđược đào tạo lớp kỹ năng xã hội, cảm nhận hạnh phúc ở các khách thể đãtăng đáng kể Các tác giả thực hiện nghiên cứu này kết luận rằng việc đào tạo

kỹ năng xã hội cho các bạn sinh viên sẽ làm tăng mức độ hạnh phúc cho họ.Đây là một nghiên cứu được thực hiện khá công phu với việc mở một lớp đàotạo kỹ năng xã hội cho các khách thể và thực hiện hai lần nghiên cứu Có khá

nhiều khó khăn để có thể thực hiện một nghiên cứu tương tự với một địađiểm và nhóm khách thể khác bởi các vấn đề về thời gian, chi phí, nội dungđào tạo, người đào tạo, không dễ giải quyết Tuy nhiên, nếu nghiên cứu cóthể thực hiện thì vô cùng có ý nghĩa để chứng minh về hiệu quả đào tạo kỹnăng xã hội với cảm nhận hạnh phúc của sinh viên nói riêng và mọi người nóichung Từ đó có những cách thức tác động để mọi người cảm thấy hạnh phúchơn.

Một khía cạnh nữa được đề cập trong lĩnh vực nghiên cứu cảm nhậnhạnh phúc của trẻ vị thành niên đó là mối quan hệ giữa vấn đề phạm tội vànghiện các chất cấm với cảm nhận hạnh phúc Nghiên cứu của Bill McCarthy

& Teresa Casey (2011) về cảm nhận hạnh phúc chủ quan và sự phạm tội củatrẻ vị thành niên [41]cho thấy rằng những trẻ hạnh phúc thì ít có khả năng

phạm tội, những trẻ phạm tội hoặc nghiện ma túy thì sự cảm nhận hạnh phúctrong vòng một năm có suy giảm đáng kể Như vậy nghiên cứu đã chỉ ra mốiquan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc và sự phạm tội hoặc nghiện các chất cấm ởtrẻ vị thành niên, trẻ hạnh phúc cao sẽ ít có khả năng pham tội, trẻ hạnh phúctấp có nhiều khả năng phạm tội và cảm nhận hạnh phúc bị suy giảm đáng kểtrong vòng một năm Khía cạnh nghiên cứu của đề tài đã đóng góp một phầnquan trọng trong lĩnh vực nghiên cứu hạnh phúc Sự vi phạm pháp luật vànghiện chất kích thích có tương quan nghịch với cảm nhận hạnh phúc Nhưvậy để giảm sự vi phạm pháp luật và nghiện chất kích thích cần có cách thứclàm tăng cảm nhận hạnh phúc ở trẻ vị thành niên Chính vì lẽ đó, nghiên cứu

về khía cạnh này không chỉ làm phong phú thêm các yếu tố liên quan đến đến

sự cảm nhận hạnh phúc mà còn có vai trò quan trọng để xây dựng các biệnpháp phòng ngừa tệ nạn xã hội và nghiện chất kích thích ở trẻ vị thành niên.Các nghiên cứu như thế này cần được quan tâm và thực hiện nghiên cứu

Đề cập đến thói quen học tập của sinh viên và cảm nhận hạnh phúc,nhóm tác giả Susan Bahrami, PhD, Saeed Rajaeepour, PhD, Hasan AshrafiRizi, PhD,Monereh Zahmatkesh, BA,and Zahra Nematolahi, BA, 2008-2009)nghiên cứu trên mẫu là 263 sinh viên năm II của đại học Isfahan khoa Y tế vớibảng câu hỏi hạnh phúc Oxford đã đưa ra kết luận thói quen học tập của sinhviên, cụ thể là số giờ học trong 1 ngày không có mối quan hệ với cảm nhậnhạnh phúc của sinh viên.

Trong nghiên cứu tương quan về sáng tạo, hạnh phúc và căng thẳng từcác hoạt động sáng tạo của hai tác giả Michael W Ceci và V K Kumar năm

2015, Nghiên cứu này đã kiểm tra mối quan hệ năng lực sáng tạo với hạnhphúc, động cơ, và căng thẳng từ những hoạt động sáng tạo theo đuổi bằngcách sử dụng một mẫu gồm 420 học sinh [42] Kết quả cho thấy không cótương quan đáng kể giữa năng lực sáng tạo và cảm nhận hạnh phúc Họcsinhcó năng lực sáng tạo cao không hạnh phúc hơn người có năng lực sángtạo thấp Cũng nghiên cứu về mối quan hệ giữa sáng tạo và hạnh phúc, MarkDavis, nhà tâm lý học thuộc trường Đại học North Texas đã kết luận rằng mộttâm trạng tích cực của học sinh rất hữu ích để làm động não, xử lý thông tinban đầu Nhưng nghiêm khắc mới là chìa khóa giả quyết vấn đề, sự căngthẳng phát sinh mới thúc đẩy học sinh hoàn thành nhiệm vụ Như vậy MarkDavis cũng khẳng định sự sáng tạo không tương quan với hạnh phúc, conngười khi rơi vào trạng thái căng thẳng dễ nảy sinh ý tưởng sáng tạo hơn,những cảm xúc tiêu cực thực sự có lợi cho quá trình sáng tạo Tương tự nhưvậy, các giáo sư tâm lý học trường Đại học Rice ở Jennifer George và JingZhou đã nhận thấy rằng những thách thức không nhất thiết làm cho chúng tahạnh phúc, nhưng họ mang lại hiệu quả sáng tạo tốt và sáng tạo không songhành với hạnh phúc Cảm xúc tích cực với cường độ cao làm giảm khả năngsáng tạo một cách đáng kể Như vậy, có rất nhiều các tác giả nghiên cứu trên

các khách thể khác nhau và thời điểm khác nhau đều đưa ra kết luận hạnhphúc và sự sáng tạo không có tương quan với nhau.

Một nghiên cứu của Yuefeng Zhang (2016) với đề tài làm cho học sinhhài lòng với giáo dục hướng tới hạnh phúc Nghiên cứu được thực hiện vớihọc sinh ở một trường cấp II là GuangZhou tại Trung Quốc và cho thấy họcsinh có hạnh phúc thấp do áp lực học học tập lớn Hạnh phúc của học sinh cótương quan chặt chẽ với áp lực học tập Sau đó Yuefeng Zhang thực hiệnnghiên cứu trong 3 năm với việc nhà trường sử dụng phương pháp giáo dụctích cực bao gồm việc giúp học sinh tăng khả năng phục hồi, kiểm soát cảmxúc tiêu cực, phát triển cảm xúc tích cực, tham gia các hoạt động ý nghĩa màhọc sinh yêu thích…Kết quả nghiên cứu sau 3 năm cải thiện phương phápgiáo dục cho thấy học sinh giảm áp lực học tập đáng kể và kết quả học tậpcũng như cảm nhận hạnh phúc được nâng cao

Bên cạnh đó các nghiên cứu thực nghiệm với mục đích tìm ra các nhân tốcủa hạnh phúc ở trường học để từ đó vạch ra được một mô hình hạnh phúctrường học cụ thể và hướng nhà trường thay đổi theo mô hình đó để cải thiệncảm nhận hạnh phúc của trẻ em khi tới trường Trong nghiên cứu của KonuAnne và Rimpella Matti Konu (2002)về “hạnh phúc trong trường học-một môhình khái niệm” đã chỉ ra các chỉ tiêu của hạnh phúc trong trường học gồm 4loại: Điều kiện nhà trường, các mối quan hệ xã hội (yêu thương), phương tiện

để tự hoàn thành và sức khỏe[23] Trong đó phương tiện để tự hoàn thành đượchiểu là hả năng mỗi học sinh học theo với năng lực của chính mình Một nghiêncứu khác của nhóm tác giả Fatemeh Talebzadeh và Mahmoud Samkan với đề tài

“Hạnh phúc cho con cái chúng ta ở trường-Một mô hình khái niệm”(2011) cũng

đã cố gắng trình bày một mô hình khái niệm để tạo ra hạnh phúc ở các trườngtiểu học Iran thông qua việc xem xét lại các tài liệu và các nghiên cứu trước đó.Bốn mục tiêu chính được xác định trong khía cạnh này

là các yếu tố về thể chất, xã hội-tình cảm, cá nhân và giảng dạy Nghiên cứusâu hơn được thực hiện để kiểm tra mức độ tác động của từng yếu tố nàytrong trường học.

1.1.3 Các nghiên cứu trong nước

Những nghiên cứu về cảm nhận hạnh phúc ở Việt Nam hiện nay tươngđối ít, đặc biệt, những nghiên cứu về cảm nhận hạnh phúc trong trường họccủa học sinh

Đề tài nghiên cứu cảm nhận hạnh phúc đầu tiên tại Việt Nam được thựchiện bởi tác giả Phan Thị Mai Hương: “Cảm nhận hạnh phúc chủ quan củangười nông dân”, tác giả đã tiến hành khảo sát 427 đại diện gia đình hộ nôngdân ở 6 thị xã thuộc tỉnh Hưng Yên, Bình Định, Sơn La và Thái Nguyên Công

cụ chính được sử dụng trong nghiên cứu là bảng hỏi nhằm tìm hiểu về cảm giáchạnh phúc chủ quan của người nông dân, về cuộc sống nói chung và từng mặtnói riêng trong cuộc sống của họ Tiếp đến là khảo sát khía cạnh nào có vai tròquan trọng đối với cảm giác hạnh phúc chủ quan và cảm giác này có liên quanđến yếu tố kinh tế hay không Trong nghiên cứu này, tác giả Phan Thị MaiHương đã rút ra kết luận:Nhìn một cách tổng quát, người nông dân khá hài lòngvới cuộc sống của mình, cụ thể mức hài lòng với cuộc sống nói chung là gần70% Phương diện khiến họ hài lòng nhất là quan hệ gia đình và phương diện íthài lòng nhất là địa vị bản thân Mức hài lòng chung cũng như mức hài lòngriêng với từng phương diện khác nhau trong cuộc sống là khác nhau giữa các địaphương, giữa các nhóm mức sống, giữa nam và nữ và giữa những người có trình

độ học vấn khác nhau Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, tác giả nhận định đểngười nông dân hạnh phúc, trước hết họ cần có việc làm, có thu nhập đảm bảođiều kiện sống của gia đình Với nữ giới, cần tạo điều kiện để họ nâng cao nănglực cá nhân, với người già cần quan tâm chăm sóc sức khỏe, củng cố vị trí tronggia đình Với người có học vấn thấp , họ cần

được tạo điều kiện để nâng cao trình độ, nâng cao năng lực và vị thế xã hội.[11]

Cũng trên đối tượng khách thể nghiên cứu này, tác giả Phan Thị MaiHương tìm hiểu sâu thêm về “Quan hệ giữa cảm nhận hạnh phúc chủ quan và nỗlực sống của người nông dân”, nhằm mục đích phân tích mối quan hệ giữa cảmnhận hạnh phúc chủ quan và nỗ lực sống của người nông dân trong giai đoạnhiện nay, xem đó là mối quan hệ trực tiếp hay gián tiếp Kết quả cho thấy: sự hàilòng về cuộc sống có tương quan thuận, có ý nghĩa thống kê với nỗ lực, cố gắngcủa người nông dân và chủ yếu có tương quan với nỗ lực tư duy hơn là nỗ lựchành động hay kiên trì Càng nỗ lực cố gắng trong tư duy, người nông dân càngcảm thấy hạnh phúc Điểm đáng chú ý là mối tương quan này được thể hiện rõnét ở nhóm hộ đang thoát nghèo và ở nhóm nông dân nữ Kết quả cũng cho thấy,

nỗ lực của người nông dân được đền đáp bằng kết quả cụ thể sẽ làm cho họhạnh phúc hơn, hài lòng với cuộc sống hơn.[11]

Một nghiên cứu trong nước của PGS.TS Trương Thị Khánh Hà (2015)với đề tài „Thích ứng thang đo hạnh phúc chủ quan dành cho vị thành niên‟trên mẫu là 861 trẻ vị thành niên từ 14-18 tuổi đang học tại các trường phổthông và công cụ sử dụng là thang đo hạnh phúc chủ quan MHC-SF đưa rakết luận như sau:Thang đo MHC-SF, phiên bản Tiếng Việt có cấu trức phùhợp và có độ tin cậy cao, có thể sử dụng trong các nghiên cứu tiếp theo Cáckết quả cho thấy một số đặc điểm về mặt cảm xúc, tâm lý và xã hội trong cảmnhận hạnh phúc chủ quan của các em học sinh Trong 3 mặt của hạnh phúcchủ quan thì cảm nhận hạnh phúc xã hội của các em thấp nhất Nhóm học sinh

ở thành phố Hồ Chí Minh có cảm nhận hạnh phúc ở mức cao nhất, tiếp theo làđến nhóm học sinh ở Huế và thấp nhất là nhóm học sinh ở Hà Nội Một sốkhác biệt về hạnh phúc chủ quan theo theo giới cũng được phát hiện Các emnam cảm nhận hạnh phúc cao hơn nữ, nhưng ở những năm học cuối

cấp (lớp 9 và lớp 12), cảm nhận hạnh phúc của cả hai giới đều ở mức thấphơn.[11]

Qua các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về cảm nhận hạnhphúc nói chung và cảm nhận hạnh phúc trong trường học nói riêng, các tácgiả đã xây dựng được khái niệm hạnh phúc và cảm nhận hạnh phúc cũng như

đã khảo sát được các yếu tố, các vấn đề tác động đến cảm nhận hạnh phúcchủ quan Các nghiên cứu về cảm nhận hạnh phúc ở Việt Nam tương đối ít,tác giả Phan Thị Mai Hương nghiên cứu trên khách thể là người nông dânViệt Nam, tác giả Trương Thị Khánh Hà nghiên cứu trên mẫu là sinh viên

Do đó vẫn chưa có nhiều nghiên cứu cảm nhận hạnh phúc trên đối tượng họcsinh và cụ thể là cảm nhận hạnh phúc của học sinh trong trường học Kế thừa

các nghiên cứu trên, tôi chọn đề tài nghiên cứu là “Cảm nhận hạnh phúc ở trường học của học sinh THPT Vĩnh Bảo- Hải Phòng”

1.2 Lý luận về hạnh phúc

1.2.1 Quan điểm về hạnh phúc

Bàn về hạnh phúc có rất nhiều cách kiến giải và nhiều định nghĩa khácnhau Theo John Adams: Hạnh phúc của xã hội là kết thúc của sự cai trị, theoSamuel Johnson: Đấu tranh với nghịch cảnh, và chinh phục chúng, là hạnh phúclớn nhất của con người Hay nhà văn Nguyễn Khải trong tác phẩm Mùa Lạc củamình đã viết: “Sự sống nảy sinh từ trong cái chết, hạnh phúc hiện hình từ trong

sự gian khổ, hi sinh Ở đời này không có con đường cùng mà chỉ có những ranhgiới, điều quan trọng là minh phải có đủ sức mạnh để vươt qua ranh giới đó”.Còn đối với Các Mác, một trong những vĩ nhân kiệt xuất nhất của lịch sử nhânloại, người sáng lập chủ nghĩa cộng sản khoa học, nhà triết học, nhà kinh tế họclỗi lạc, lãnh tụ thiên tài của giai cấp vô sản toàn thế giới thì hạnh phúc chính là

sự đấu tranh Mathieu định nghĩa “hạnh phúc là thước

đo yêu cuộc sống của mình đến mức nào Yêu cuộc sống có thể hiểu là sựmãn nguyện sâu sắc hay chỉ đơn thuần là sự thích thú với những điều kiệnxung quanh cuộc đời của chúng ta” Osho lại cho rằng “hạnh phúc là khi talàm điều gì đó bằng ý thức chứ không phải bằng ý chí”.

Quan niệm về hạnh phúc của con người có ý nghĩa hết sức quan trọngtrong đời sống tinh thần nói chung và đời sống đạo đức nói riêng Nó là mộttrong những nền tảng tinh thần giúp con người xây dựng những lý tưởng,mục tiêu, thái độ sống Nó cũng là hạt nhân, là thước đo định hướng đề conngười xây dựng những khái niệm thiện, ác, phẩm giá và hàng loạt các kháiniệm nhân bản khác

Các quan niệm khác nhau về hạnh phúc

+ Thời cổ đại:

 Quan điểm hạnh phúc của phương Đông:

- Khổng Tử – Mạnh Tử: Hạnh phúc là do mệnh trời “bắt phong trần phải phong trần, cho thanh cao mới được phần thanh cao”

- Ở Ấn Độ cổ đại, chủ nghĩa khổ hạnh tôn giáo đòi hỏi cá nhân người tuhành phải hy sinh những ham muốn, dục vọng đời thường, dấn thân vào việc tuluyện khắc khổ để mong được giải thoát khỏi kiếp đời đau khổ nơi trần gian Nóxuất phát từ triết lý trong Kinh Vêđa rằng, mọi đau khổ của con

người đều xuất phát từ những ham muốn dục vọng cá nhân, chúng làm cholinh hồn cá thể (atman) mãi mãi gắn bó với thể xác trong một vòng luân hồibất tận, là cái nghiệp gây ra hậu quả đau khổ ở kiếp sau Nó có nhiều biểuhiện đa dạng, từ việc hạn chế ăn uống cho đến việc từ bỏ quan hệ tính dục.Ngoài ra, chủ nghĩa này còn có những biểu hiện cực đoan khác như suốt đờichỉ sử dụng một tay hoặc một chân, không dùng vải che thân… Tất cả nhữngviệc làm đó đều chỉ nhằm một mục đích duy nhất là mưu cầu sự bất tử và

hạnh phúc vĩnh cửu cho linh hồn cá nhân người tu hành Mục đích này có lẽ

là điều hấp dẫn nhất của tất cả mọi tôn giáo trong lịch sử Tuy nhiên, suy chocùng, đây chỉ là điều mong ước chủ quan của con người, trái với quy luậtkhách quan và tính khả thi của nó không có gì chứng thực được Nhà thiênvăn học Mỹ nổi tiếng Carl Sagan đã có câu nói chí lý: "Thà rằng sự thậtnghiệt ngã còn hơn điều tưởng tượng để an ủi".[1]

Đối lập với chủ nghĩa khổ hạnh tôn giáo, phái Charvaka (còn gọi làLokayata) - một trào lưu triết học duy vật vô thần ở Ấn Độ cổ đại - lại bác bỏ

ảo tưởng ở kiếp sau, phản đối phương pháp tu luyện khổ hạnh Họ khẳngđịnh: quan niệm cho rằng những khoái lạc gắn với những sự vật cảm tính làkhông tránh khỏi đi liền với những đau khổ là những lý lẽ ngu ngốc Nó cũnggiống như bảo rằng chúng ta hãy ném bỏ những hạt thóc đi vì chúng gắn liềnvới cái vỏ trấu và bụi đất, không có thiên đường, không có sự giải thoát,không có linh hồn ở thế giới khác, không có nghiệp báo, không ai có thể thoátkhỏi cái chết Khi đã có cuộc sống thì bạn hãy sống một cách vui vẻ

Quan điểm này, về cơ bản là đúng, nhưng còn mang tính chất thô thiểnnên bị các khuynh hướng tôn giáo chống đối mãnh liệt và bị coi là một thứchủ nghĩa khoái lạc

- Ở Trung Hoa, Việt Nam và một số nước khác, trong suốt thời kỳ phongkiến, tuy không biết đến biểu hiện cực đoan của chủ nghĩa khổ hạnh hay chủ nghĩakhoái lạc, nhưng lối sống của xã hội cũng chịu ảnh hưởng của hai

khuynh hướng đối lập nhau Trước hết là khuynh hướng nhập thế của Nhogia, chủ trương người trí thức phải học hành đến nơi đến chốn và đem tàinăng của mình ra giúp đời, giúp nước Hạnh phúc lớn nhất của người quân tử

là được công hiến cho xã hội, lập được công danh Khổng Tử đã từng phânbiệt quan niệm về hạnh phúc của người quân tử với quan niệm của kẻ tiểu

nhân ông nói: "Quân tử nghĩ đến đức, tiểu nhân nghĩ đến chỗ ở, quân tử quantâm đến phép tắc, tiểu nhân quan tâm đến ân huệ".[1]

- Ngược lại, những người theo phái Đạo gia (do Lão Tử sáng lập, Trang

Tử phát triển) đã coi hạnh phúc cá nhân là ở cuộc sống vô vi, nhàn hạ, hòa hợp với

tự nhiên Sống hạnh phúc là sống thanh đạm, biết đủ, biết dừng, không tham lam,không bon chen, không cạnh tranh Lối sống này cũng trở

thành lối sống của nhiều người trí thức khi chưa gặp thời hoặc khi đã hoàn thành nghĩa vụ đối với xã hội.[1]

- Hai quan niệm về hạnh phúc của Nho gia và Đạo gia, tuy đối lập nhau

về cơ bản, nhưng cũng có những khía cạnh tương đồng, như coi khinh và

phản đối lối sống chạy theo lợi ích vật chất tầm thường, ích kỷ của cá nhân,gắn hạnh phúc với đạo đức, phản đối việc mưu cầu hạnh phúc bằng conđường bất chính nên cả hai quan niệm đều được những người trí thứcphương Đông, trong đó có những người trí thức Việt Nam, vận dụng trongnhững điều kiện, hoàn cảnh khác nhau của cuộc sống

 Quan điểm hạnh phúc theo triết học phương Tây cổ đại

- Trong triết học phương Tây, từ thời cổ Hy Lạp, cũng đã có cuộc đấutranh gay gắt giữa chủ nghĩa khoái lạc và chủ nghĩa khổ hạnh, nhưng dưới nhữnghình thức khác Chủ nghĩa khổ hạnh Hy Lạp tuy không mang màu sắc

tôn giáo, nhưng lại gắn liền với triết lý phủ nhận mọi giá trị của văn hóa, vănminh, coi văn hóa, văn minh là nguồn gốc của đau khổ, kêu gọi con ngườiquay trở về với cuộc sống mông muội Đó là lối sống của phái Xinich(Cynics) do Antixten (Antisthenes, khoảng 445 - 365 TCN), một môn đồ củaXôcrát, sáng lập và được Điôgien ở Xinôp (Diogenes of Sinope, khoảng 404 -

323 TCN.) phát triển Phái này chủ trương thực hiện lối sống đạo đức bằng

việc coi khinh và từ bỏ tất cả những thành quả của văn minh, văn hóa, sống một cuộc sống lang thang, rách rưới, bẩn thỉu như súc vật.[9]

- Bên cạnh phái Xinich còn có phái Xtôít (Stoicism), hay còn gọi là pháiKhắc kỷ, do Dênôn ở Xiti (Zeno of Citium, khoảng 334 - 262 TCN), sáng lập,được nhà triết học Hy Lạp Epictetuyt (Epictetus, khoảng 55 - 135) và Hoàng

đế La Mã Marcus Aurelius ( 120 -180) phát triển Phái Xtôít cho rằng, vũ trụđược điều khiển bằng lý trí (logos), bằng luật lệ tuyệt đối Người có lý trí làngười hành động theo quy luật tự nhiên "Hãy sống phù hợp với tự nhiên" làcâu châm ngôn của phái Xtôít Để đạt được hạnh phúc, phái Xtôít chủ trươngsống có đạo đức có lý trí, dửng dưng trước tất cả mọi ham muốn vật chất.Bằng cách chế ngư được ham muốn và xúc cảm, những người Xtôít tin rằng

có thể loại trừ được những tác động từ thế giới bên ngoài và tìm thấy sự yênbình bên trong tâm hồn.[10]

.- Đối lập với các khuynh hướng khắc kỷ nêu trên, chủ nghĩa khoái lạccũng phát triển mạnh trong suốt lịch sử triết học phương Tây, từ cổ đại đếnhiện đại

- Phái Xirenait (Cyrenaics) do Arixtíp (Aristippus, khoảng 430 - 350TCN.), một môn đồ của Xôcrát, sáng lập, là một thứ chủ nghĩa khoái lạc tầm

thường, vị kỷ, đưa ra một học thuyết mà theo đó, sự thỏa mãn những dụcvọng trực tiếp của cá nhân, không cần quan tâm đến người khác, được coi làmục đích tối cao Những khoái cảm xác thịt, theo phái này, còn đáng giá hơnnhững niềm vui trí tuệ hư ảo và phức tạp Thực tế lịch sử đã cho thấy sai lầm

cơ bản trong quan điểm của phái này, vì khi cá nhân con người chạy theonhững khoái cảm xác thịt tầm thường thì không thể có được hạnh phúc toàndiện, lâu dài được.[10]

- Trái với chủ nghĩa khoái lạc vị kỷ, chủ nghĩa khoái lạc Êpiquya, gắnvới trường phái triết học do Êpiquya (Epicurus, 341 - 271 TCN) sáng lập, là mộtthứ chủ nghĩa khoái lạc lý tính [10] Phái Êpiquya cho rằng, khoái lạc chân chínhchỉ có thể đạt được bằng lý trí Họ đề cao những phẩm hạnh như

tính tự chủ và sự cẩn trọng Khoái lạc lớn nhất là ở cuộc sống bình dị và điều

độ, tiêu dao với bè bạn và cùng đàm luận triết học với họ Họ lập luận rằng, sẽ

là không tốt nếu làm điều gì đó để có được khoái cảm nhất thời nhưng lại gây

ra hậu quả xấu cho tương lai, chẳng hạn, sự hoang dâm quá độ sẽ có hậu quảbất hạnh về sau

- Ở thế kỷ XVIII và XIX, những nhà triết học Anh, như Gierơmi Bentam

(Jeremy Bentham, 1748 - 1832), và Giôn Xtuat Minlơ (John Stuart Mill, 1806

- 1873) đã đề xuất học thuyết khoái lạc phổ quát, được gọi là chủ nghĩa vị lợi[10] Theo Bentam, tiêu chuẩn cuối cùng của hành vi đạo đức của cá nhân là

làm điều lợi cho xã hội theo nguyên tắc "hạnh phúc lớn nhất cho số đôngngười nhất" Minlơ đã phát triển và hoàn thiện tư tưởng của Bentam Song,khác với Bentam, Minlơ đã phân biệt sự khác nhau về chất giữa các loại khoáicảm Ông cho rằng, những khoái cảm tinh thần và đạo đức cao hơn nhữngkhoái cảm vật chất Cũng có sự khác nhau giữa hạnh phúc và sự mãn nguyện

"thà làm một Xôcrát không thỏa mãn còn hơn một tên ngu đần mãn nguyện".Mintơ cũng phân biệt những trình độ cao thấp của hạnh phúc, chẳng hạn,thưởng thức nhạc kịch (opera) là hạnh phúc ở trình độ cao hơn so với việcchơi những trò chơi trẻ con đơn giản, mặc dù chúng có thể làm cho nhiềungười vui thích hơn là đi xem biểu diễn nhạc kịch Cũng theo Minlơ, nhữngngười ít học thức thường chạy theo những khoái cảm đơn giản, tầm thường,chỉ có những trí thức mới hiểu biết được giá trị của những khoái cảm tinhthần ở trình độ cao

- Thuyết vị lợi của Minlơ đã được nhiều nhà triết học chấp nhận và tándương, vì nó khắc phục được những hạn chế của chủ nghĩa khoái lạc vị kỷ,tầm thường, nâng chủ nghĩa khoái lạc lên một trình độ khác khi đề cao giá trịtinh thần, chủ nghĩa vị tha, gắn khoái cảm của cá nhân với việc đem lại hạnhphúc cho xã hội: cá nhân càng làm điều lợi cho xã hội thì càng cảm thấy hạnhphúc nhiều hơn.

+ Hạnh phúc theo quan điểm đạo đức học Mác xít

Hạnh phúc theo nghĩa rộng là sự đánh giá chung nhất đời sống của conngười là sự tổng hợp những yếu tố xã hội của con người có tính lịch sử xãhội hạnh phúc đích thực của con người là sống và hoạt động để tạo ra nhiềugiá trị vật chất, tinh thần nhằm thỏa mãn các nhu cầu xã hội, là cảm xúc vuisướng khi thỏa mãn nhu cầu đạo đức cao cả

Hạnh phúc đúng nghĩa không phải chỉ có cái do con người được mà baohàm cả sự đánh giá, thừa nhận của xã hội Do đó, nhiều lúc con người thỏamãn các nhu cầu của mình mà không coi là hạnh phúc thậm chí có khi đó là

sự cắn rứt của lương tâm, có khi là bất hạnh nếu bị xã hội lên án

- Hạnh phúc theo nghĩa hẹp là cảm xúc vui sướng khi thỏa mãn các nhu cầu đạo đức cao cả Do đó, hạnh phúc bao gồm 2 yếu tố:

Mặt khách quan của hạnh phúc chính là nhu cầu phát triển của xã hội

Trong cuộc sống không phải bất cứ nhu cầu nào thỏa mãn cũng là hạnhphúc, có khi nhu cầu thỏa mãn mang lại sự cắn rứt lương tâm Hơn nữa nhucầu luôn lớn lên, tức là nhu cầu này thỏa mãn thì xuất hiện nhu cầu khác, cảmgiác về sự thỏa mãn nhu cầu này không bền.

- Hạnh phúc có tính lịch sử xã hội:

Thời đại khác nhau, hoàn cảnh khác nhau thì quan niệm về hạnh phúccũng khác nhau

VD: Khi năng suất lao động thấp thì người ta cần thỏa mãn nhu cầu no

để tồn tại Khi năng suất phát triển thì xuất hiện nhu cầu ăn ngon, mặc đẹp.khi có tích lũy thì xuất hiện nhu cầu du lịch, thưởng thức văn hóa, nghệ thuật

- Hạnh phúc cá nhân là sự thống nhất lâu bền giữa khỏe mạnh, đáp ứngnhu cầu về vật chất, sự thỏa mãn về đời sống tinh thần hạnh phúc gia đình là

cảm giác vui sướng của cuộc sống do gia đình mang lại, đó là sự tin yêu,quan tâm, chăm sóc lẫn nhau và tạo điều kiện cho từng thành viên của giađình phát triển phù hợp với sự tiến bộ của xã hội [4]

- Hạnh phúc chỉ có được trong hoạt động thực tiễn mà chủ yếu nhất làthực tiễn sản xuất vật chất Trong thực tế, để thỏa mãn những nhu cầu sống củamình con người phải lao động sản xuất của cải vật chất xã hội Cùng với quá trìnhsản xuất ra của cải vật chất để duy trì và phát triển cuộc sống xã hội,

con người cũng đồng thời sản xuất ra các giá trị tinh thần Như vậy, con ngườikhông những sản xuất ra của cải vật chất mà còn nhận thức, suy nghĩ về quátrình sản xuất và hướng thụ các giá trị xã hội đó Qua đó, con người nhận ra vàsuy nghĩ về niềm sung sướng hạnh phúc và nổi bất hạnh đau khổ của mình

- Quá trình lao động sản xuất và hoạt động xã hội của con người chẳngnhững là quá trình con người sản xuất ra giá trị vật chất và tinh thần nhằm thỏa mãncác nhu cầu của bản thân con người và xã hội, đồng thời cũng là quá

trình nảy sinh, phát triển các nhu cầu Nhờ có lao động, con người chẳngnhững đã có được những sản phẩm có thể thỏa mãn những nhu cầu sống củamình mà còn làm cho những nhu cầu nguyên thủy mang tính động vật trởthành những nhu cầu mang tính người Quá trình đó cứ phát triển làm chonhững nhu cầu của con người ngày càng phong phú, đa dạng, sâu sắc cả vềvật chất lẫn tinh thần.

Quá trình lao động sản xuất và hoạt động xã hội không những tạo ra cácgiá trị vật chất và tinh thần, phát triển các nhu cầu mà còn tạo nên nhữngphương thức thỏa mãn các nhu cầu đó ngày càng phong phú, sâu sắc, giàucảm xúc và nâng cao tính văn hóa của bản thân quá trình hưởng thụ xã hội

Đó cũng là quá trình mỗi chủ thể hoạt động hoàn thiện thể chất, nâng caonăng lực hoạt động, làm phong phú tri thức, tinh thần, tư tưởng, cảm xúc,phát triển và làm giàu các quan hệ xã hội một cách tích cực

Kết quả đó đưa lại cho con người niềm vui, niềm tự hào sung sướng,nâng cao ý thức phẩm giá con người, tin tưởng vào xã hội và con người, gắn

bó mỗi cá nhân với cộng đồng trong tình thương yêu, quý trọng lẫn nhau, đóchính là hạnh phúc của con người.[4]

+ Hạnh phúc theo quan điểm của một số nhà tâm lý hiện đại

Theo quan điểm của Martin Seligman: Hạnh phúc đích thực bắt nguồn từviệc xác định và phát triển những điểm mạnh cơ bản của bạn và sử dụngchúng mỗi ngày trong công việc, yêu thương, chơi đùa và làm cha mẹ.(Hạnhphúc đích thực, 2002) Theo Seligman, có 3 yếu tố ảnh hưởng đến hạnh phúc:gen và sự giáo dục ảnh hưởng khoảng 50 %, Hoàn cảnh môi trường xungquanh, thu nhập chỉ ảnh hưởng 10%, 40% còn lại là những nhân tố đến từcách nhìn nhận và hoạt động của mỗi cá nhân những điều đó bao gồm: Các

mối quan hệ, tình bạn công việc, quan hệ cộng đồng, tham gia vào thể thao vànhững thói quen.

Theo Keyes(1998) cảm nhận hạnh phúc gồm 3 thành tố cơ bản:

+ Cảm nhận hạnh phúc về cảm xúc:

Cảm thấy hạnh phúc, cảm thấy yêu thích cuộc sống, cảm thấy hài lòngvới cuộc sống

+ Cảm nhận hạnh phúc về tâm lý:

Cảm thấy thích phần lớn các phẩm chất nhân cách của bản thân, cảm thấy

có khả năng quản lý tốtcáctrách nhiệm trong cuộc sống hàng ngày của bạn, cảmthấy rằng bạn có nhữngmối quan hệtin tưởng và ấm áp với những người khác,cảm thấy rằng bạn đã vượt quathử thách để phát triển vàtrở thành người tốt hơn,cảm thấy tự tin đểsuy nghĩ haythể hiện những ý tưởng và quan điểm riêng củabạn, cảm thấy cuộc sống của bạn có định hướng và có ý nghĩa

+ Cảm nhận hạnh phúc về xã hội:

Cảm thấy bản thân đã đóng góp một điều gì đó cho xã hội, cảm thấy bảnthân gắn bó với cộng đồng (làng quê, lối xóm hay một nhóm xã hội), cảmthấy xã hội đang trở lên tốt hơn cho những người như bản thân mình, cảmthấy con người về cơ bản là tốt, cảm thấy cách xã hội vận hành về cơ bản làtốt

Hạnh phúc chủ quan hay cảm nhận hạnh phúc là một thuật ngữ được cácnhà khoa học sử dụng khi nghiên cứu sâu về hạnh phúc của mỗi cá nhân Khinghiên cứu về hạnh phúc chủ quan , Diener cho rằng hạnh phuc chủ quan có 3thành phần riêng biệt: sự hài lòng trong cuộc sông (LS), cảm xúc tích cực(PA), và tiêu cực (NA) Gần đây hơn, Diener và cộng sự đã đưa ra thang đánhgiá về hạnh phúc chủ quan dựa trên sự đánh giá của mỗi người về sự hài lòng

với cuộc sống nói chung và hài lòng trong các mặt khác nhau của cuộc sốngnói riêng.[8]

Theo Từ điển Tiếng Việt của Viện Ngôn Ngữ thì hạnh phúc được địnhnghĩa là “Sự thỏa mãn, toại nguyện về mọi mặt”

Từ điển Bách Khoa Toàn Thư cho rằng: “Hạnh phúc là một trạng tháicảm xúc của con người khi được thỏa mãn một nhu cầu nào đó mang tínhtrừu tượng Hạnh phúc là một cảm xúc bậc cao, nó mang tính nhân bản sâusắc và thường chịu sự tác động của lý trí”

Trong đề tài này tôi hiểu rằng: “Hạnh phúc là trạng thái cảm xúc được đặc trưng bởisự vui vẻ, hài lòng của chủ thể.”

Các trạng thái cảm xúc được chủ thể cảm nhận từ thực tế mà mình trảinghiệm nó mang tính chủ quan bởi mỗi người có sự tiếp nhận các kích thíchkhác nhau, quá trình xử lí sau khi tiếp nhận kích thích trong não bộ cũng khácnhau vì thế cảm xúc của mỗi người là hoàn toàn khác nhau với các kích thích,

sự việc, hiện tượng và hoàn cảnh giống nhau

Như vậy, cảm nhận hạnh phúc cũng mang tính chủ quan của chủ thể.Khái niệm hạnh phúc quan tâm đến trạng thái cảm xúc nói chung, còn kháiniệm cảm nhận hạnh phúc nhấn mạnh đến tính chủ quan của hạnh phúc ở mộtcon người cụ thể

1.2.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến sự cảm nhận hạnh phúc

Hạnh phúc đến từ ngoài và từ trong Nó phụ thuộc vào hoàn cảnh và phụthuộc vào nội tâm của chúng ta Rochefoucauld đã nói: “Hạnh phúc và đaukhổ phụ thuộc vào tính khí cũng nhiều như vào tài sản” Tính khí đến lượt nólại phụ thuộc vào gen và sự nuôi dạy của chúng ta

Có rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự cảm nhận hạnh phúc của cá nhân.Chúng ta có thể chia thành 3 yếu tố lớn: Gen, sức khỏe, cách sống và môitrường sống

+ Gen: Gen phần nào cũng tác động đến sự cảm nhận hạnh phúc của mỗi

người Những nghiên cứu các cặp sinh đôi cùng trứng cho thấy điều này Cáccặp sinh đôi giống nhau gần nhau về hạnh phúc, trong khi các cặp sinh đôikhông giống nhau hạnh phúc hầu như không có sự tương tự Nghiên cứu củaLykken(1999) cho thấy hệ số tương quan giữa hạnh phúc của đứa đầu và đứathứ hai trong cặp sinh đôi là 0.8 đối với sinh đôi giống nhau và 0.44 đối vớisinh đôi không giống nhau [7] Những cặp sinh đôi cùng trứng dù được nuôidưỡng trong những môi trường khác nhau cũng có mức độ hạnh phúc gầnnhư nhau Như vậy, có thể lý giải rằng các cặp sinh đôi cùng trứng có mức

độ hạnh phúc tương tự nhau vì họ có cùng những gen như nhau

+ Sức khỏe: Sức khỏe cũng có sự ảnh hưởng không nhỏ tới hạnh phúc của

con người Theo nghiên cứu của Loewenstein và Schekade (1999) về dự báotình cảm tương lai cho thấy những người khỏa mạnh trong một cộng đồngthường đánh giá quá cao sự mất mát hạnh phúc mà con người thực sự trảinghiệm qua những căn bệnh chính Con người không bao giờ thích nghi đượcvới cái đau kinh niên hay bệnh tâm thần-những cảm giác đến từ bên trong cơthể họ hơn là những hạnh chế các hoạt động bên ngoài.[7]

+ Cách sống, môi trường sống: Liên quan đến cách sống, môi trường sống có

rất nhiều nhân tố ảnh hưởng tới hạnh phúc như: (1) Các mối quan hệ trong gia

đình, (2) Tình trạng tài chính, (3) Công việc, (4) Cộng đồng, (5) Tự do các nhân, (6) Các giá trị sống, (7) Nhà trường, thầy cô,bạn bè.[7]

Trong nghiên cứu này chỉ giới hạn ở các yếu tố trường học nên sẽ trọng tâm nghiên cứu môi trường hoạt động của học sinh trong trường học mà

khôngphải tất cả các yếu tố thuộc môi trường sống nói chung như đã đề cập phía trên.

1.3 Lý luận về hạnh phúc ở trường học

1.3.1 Khái niệm học sinh THPT

Thuật ngữ học sinh có nguồn gốc từ tiếng anh là “students” với nghĩa làngười làm việc học tập, người khai thác tìm hiểu tri thức

Theo tâm lý học lứa tuổi, tuổi thanh niên là giai đoạn phát triển bắt đầu

từ lúc dậy thì và kết thúc khi bước vào tuổi mới lớn Tuổi thanh niên là thời

kỳ bắt đầu từ 14-15 tuổi đến 25 tuổi, trong đó chia làm 2 thời kỳ:

+ Từ 14, 15 tuổi đến 17, 18 tuổi là giai đoạn đầu của tuổi thanh niên ( giaiđoạn học THPT)

+ Từ 18, 19 tuổi đến 25 tuổi là giai đoạn 2 của tuổi thanh niên (giai đoạn thanh niên-sinh viên)

Trung học phổ thông là một loại hình đào tạo chính quy ở Việt Nam,thấp hơn bậc Cao đẳng, Đại học và cao hơn bậc Trung học cơ sở Trung họcphổ thông kéo dài 3 năm (từ lớp 10 đến lớp 12) Để tốt nghiệp bậc học này,học sinh phải vượt qua kì thi tốt nghiệp Trung học phổ thông vào cuối nămhọc lớp 12 (Thi tốt nghiệp cấp 3)

Học sinh THPT là một thuật ngữ chỉ “nhóm học sinh đầu tuổi thanh niên, có độ tuổi từ 15-18, đang theo học tại các trường THPT tại địa bàn Việt Nam”

Một số đặc điểm liên quan đến trường học của học sinh THPT

+ Học tập: Hoạt động học tập vẫn là hoạt động chủ đạo đối với học sinh

THPT nhưng yêu cầu cao hơn nhiều đối với tính tích cực và độc lập trí tuệcủa các em Muốn lĩnh hội được sâu sắc các môn học, các em phải có một