Chiến lược quốc phòng của trung quốc giai đoạn 2013 đến nay

Trung Quốc được xem là chủ thể chính gây giatăng căng thẳng khu vực, khi một mặt đẩy nhanh hiện đại hóa quân đội mặtkhác chiếm hữu và cải tạo các đảo đá trên Biển Đông thông qua sử dụng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ THÚY AN

CHIẾN LƯỢC QUỐC PHÒNG CỦA TRUNG

QUỐC GIAI ĐOẠN 2013 ĐẾN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUỐC TẾ HỌC

Hà Nội – 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN THỊ THÚY AN

CHIẾN LƯỢC QUỐC PHÒNG CỦA TRUNG

QUỐC GIAI ĐOẠN 2013 ĐẾN NAY

Chuyên ngành: Quan hệ quốc tế

Mã số: 60 31 02 06

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUỐC TẾ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: GS TS Phạm Quang Minh

Hà Nội – 2017

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện đề tài “Chiến lược quốc phòng của TrungQuốc giai đoạn 2013 đến nay”, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp đỡ, tạo điềukiện của Ban Giám hiệu, Khoa Quốc tế học, giảng viên, cán bộ các phòng,ban chức năng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốcgia Hà Nội Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành về sự giúp đỡ đó

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới GS.TS Phạm Quang Minh –Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn/Đại học Quốc gia Hà Nội, GS.David Arase – Trường Đại học Johns Hopkins/Trung tâm Hopkins-NamKinh/Đại học Nam Kinh Trung Quốc, những người thầy đã hướng dẫn và chỉbảo cho tôi hoàn thành luận văn này

Hà Nội, ngày 19 tháng 12 năm 2017

Tác giả

Nguyễn Thị Thúy An

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu của riêng tôi vàdưới sự hướng dẫn khoa học của GS.TS Phạm Quang Minh Các số liệu vàkết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực và không trùng lặp vớicác đề tài khác

Một số nhận xét, đánh giá của các tác giả và cơ quan tổ chức đề cậptrong luận văn này đều được trích dẫn nguồn có độ chính xác cao trong phạm

vi hiểu biết của tôi Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm củaTrường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nộihay Chương trình giảng dạy Quan hệ quốc tế của Khoa Quốc tế học – TrườngĐại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội

Hà Nội, ngày 19 tháng 12 năm

2017

Tác giả

Nguyễn Thị Thúy An

MỤC LỤC

Mục lục

MỞ ĐẦU

Chương 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHIẾN LỰC QUỐC PHÒNG CỦA TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 2013 ĐẾN NAY

1.1 Các nhân tố quốc tế

1.1.1 Xu thế toàn cầu

1.1.2 Nhân tố Mỹ

1.2 Nhân tố khu vực

1.2.1 Nhân tố Nhật Bản

1.2.2 Nhân tố bán đảo Triều Tiên, Đài Loan

1.2.3 Nhân tố Biển Đông

1.3 Nhân tố trong nước

1.3.1 Chính trị

1.3.2 Kinh tế

1.3.3 Quốc phòng-An ninh

1.3.4 Văn hóa-Xã hội

1.3.5 Cá nhân Chủ tịch Tập Cận Bình

Tiểu kết

Chương 2: NỘI DUNG VÀ QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI CHIẾN LƯỢC QUỐC PHÒNG CỦA TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 2013 ĐẾN NAY

2.1 Mục tiêu của Chiến lược quốc phòng

2.2 Nguyên tắc thực hiện Chiến lược quốc phòng

2.3 Công cụ thực hiện Chiến lược quốc phòng

2.4 Biện pháp thực hiện Chiến lược quốc phòng

2.5 Sự triển khai Chiến lược Quốc phòng

Tiểu kết 58

Chương 3: ĐÁNH GIÁ VỀ SỰ TRIỂN KHAI CHIẾN LƯỢC QUỐC PHÒNG CỦA TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 2013 ĐẾN NAY VÀ MỘT SỐ DỰ BÁO SẮP TỚI 59

3.1 Kết quả đạt được 59

3.2 Một số hạn chế 73

3.3 Tác động của Chiến lược quốc phòng 78

3.4 Một số đánh giá về cơ chế hoạch định Chiến lược quốc phòng 82

3.5 Một số dự báo của Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc thời gian tới 87

3.6 Một số đề xuất, khuyến nghị đối với Việt Nam 89

Tiểu kết 90

KẾT LUẬN 92

TÀI LIỆU THAM KHẢO 94

MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài

Để tiếp tục công cuộc cải cách và xây dựng đất nước trở thành cườngquốc thế giới, Trung Quốc đang đẩy mạnh phát triển đồng bộ trên mọi lĩnhvực, trong đó quốc phòng được xem là một trong những mũi nhọn Các thế hệlãnh đạo Trung Quốc từng đề cập đến Chiến lược quốc phòng trong nhiều giaiđoạn lịch sử và cụ thể hóa trong hàng loạt Sách trắng Quốc phòng những nămgần đây Tuy nhiên, chỉ cho đến thời Chủ tịch Tập Cận Bình nắm quyền (từ

2013 đến nay), chiến lược này mới thực sự được triển khai mạnh mẽ, quyếtliệt nhằm hiện thực hóa “Giấc mơ Trung Hoa” Các nội dung của Chiến lượcquốc phòng của Trung Quốc giai đoạn 2013 đến nay được đề cập chi tiết trongSách trắng quốc phòng năm 2013 và 2015

Việc Trung Quốc xây dựng và triển khai Chiến lược quốc phòng thờigian gần đây khiến cho tình hình khu vực trở nên căng thẳng và phức tạp, đặcbiệt tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương trong các tranh chấp lãnh hải trênBiển Đông và Biển Hoa Đông Trung Quốc được xem là chủ thể chính gây giatăng căng thẳng khu vực, khi một mặt đẩy nhanh hiện đại hóa quân đội mặtkhác chiếm hữu và cải tạo các đảo đá trên Biển Đông thông qua sử dụng cảlực lượng quân sự lẫn bán quân sự-dân sự trong các hoạt động tại khu vực.Đồng thời, Trung Quốc cũng tăng cường hợp tác nhiều mặt với các nước trênthế giới, nhất là tại châu Phi và Mỹ Latinh nhằm gia tăng ảnh hưởng trêntrường quốc tế và biến “Giấc mơ Trung Hoa” thành hiện thực

Với các hợp tác đồng minh (Nhật Bản, Hàn Quốc, Philippine), đối tác(các nước khu vực) hay dưới hình thức thực hiện các chiến dịch tuần tra bảo

vệ tự do hàng hải (FONOP) nhằm thực thi quyền tự do hàng hải quốc tế, sựhiện diện của Mỹ tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương càng khiến tình hìnhkhu vực trở nên phức tạp, khó lường Mỹ là một cường quốc nên luôn coi

trọng sự hiện diện ở mọi nơi trên thế giới, nhất là tại các khu vực quan trọngnhư châu Á-Thái Bình Dương Bên cạnh đó, sự trỗi dậy mạnh mẽ của TrungQuốc và vấn đề bán đảo Triều Tiên hiện nay lại càng khiến Mỹ thêm lo ngại,đẩy mạnh hiện diện tại khu vực Điều này cũng là nguyên nhân khiến TrungQuốc ngày càng quyết đoán, quyết tâm thực hiện Chiến lược quốc phòngnhằm hạn chế ảnh hưởng của Mỹ tại khu vực và tiến tới hiện thực hóa “Giấc

mơ Trung Hoa”

Trước sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc hiện nay, các nước khu vựcluôn lo ngại Trung Quốc sẽ tiếp tục bành trướng với các hành động quyếtđoán hơn hay có khi còn là sự đe dọa, bắt nạt không chỉ trong vấn đề chủquyền biển đảo mà còn là cả những tác động, ảnh hưởng về chính trị, kinh tế,

an ninh của các nước Phán quyết của Tòa án Quốc tế trong vụ kiện TrungQuốc của Philippin hay những vòng đàm phán về Bộ quy tắc ứng xử trên BiểnĐông (COC) giữa ASEAN và Trung Quốc dường như không có nhiều hiệuquả Vì vậy, các nước khu vực càng tỏ ra lo ngại trước sức mạnh quốc phòngcủa Trung Quốc và quan tâm nhiều hơn đến từng “đường đi nước bước” trongChiến lược quốc phòng của nước này

Việc nghiên cứu đề tài Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc giai đoạn

2013 đến nay là cần thiết nhằm tiếp tục đưa ra các đánh giá kịp thời cũng nhưcác toàn diện, hệ thống về tình hình an ninh quốc phòng khu vực, thế giới nóichung và Trung Quốc nói riêng Đề tài sẽ giúp những người nghiên cứu có cáinhìn liên tục, xuyên suốt và toàn diện về các vấn đề liên quan đến mục tiêu củaChiến lược quốc phòng của Trung Quốc giai đoạn 2013 đến nay; đồng thời giúpnhận định, đánh giá được các tác động ảnh hưởng tới khu vực, thế giới cũng như

dự báo và khuyến nghị các vấn đề liên quan đối với Việt Nam

Với những lý do trên, tôi quyết định chọn đề tài "Chiến lược quốcphòng của Trung Quốc giai đoạn 2013 đến nay" làm luận văn cao học

2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Cho đến nay, có rất nhiều nghiên cứu đã được công bố liên quan đếnChiến lược quốc phòng của Trung Quốc qua các giai đoạn Cả trong và ngoàinước đều có rất nhiều tài liệu viết bằng nhiều ngôn ngữ khác nhau nghiên cứu

về Trung Quốc Tuy nhiên, các tài liệu đã xuất bản chủ yếu đề cập đến cáckhía cạnh đơn lẻ khác nhau liên quan đến Chiến lược quốc phòng của TrungQuốc giai đoạn trước năm 2013

Ở trong nước, chủ đề Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc cũng đãđược nhiều nhà nghiên cứu Việt Nam tìm hiểu và đánh giá Một số công trìnhnghiên cứu tiêu biểu có thể kể đến như bộ sách gồm 8 cuốn viết về Sự trỗi dậycủa Trung Quốc và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam-Tổng chủ biên: GS.TS

Đỗ Tiến Sâm (2013), Viện nghiên cứu Trung Quốc, Viện Hàn lâm Khoa học

Xã hội Việt Nam Bộ sách gồm các cuốn: Sự trỗi dậy về kinh tế của TrungQuốc và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam, Sự trỗi dậy về quân sự của TrungQuốc và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam, Sự trỗi dậy về sức mạnh mềm củaTrung Quốc và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam, Xã hội Trung Quốc trongquá trình trỗi dậy và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam, Chính trị Trung Quốctrong quá trình trỗi dậy và những vấn đề đặt ra cho Việt Nam, Quan hệ “hai

bờ, bốn bên” trong quá trình trỗi dậy của Trung Quốc và những vấn đề đặt racho Việt Nam, Ngoại giao Trung Quốc trong quá trình trỗi dậy và những vấn

đề đặt ra cho Việt Nam, Quan hệ Việt-Trung trước sự trỗi dậy của TrungQuốc Về tổng thể, nội dung bộ sách gồm các nghiên cứu phân tích về sự trỗidậy của Trung Quốc giai đoạn trước năm 2013, đồng thời đề xuất những kiếnnghị nhằm giải quyết các vấn đề đặt ra mà Việt Nam phải đối mặt Nội dung

bộ sách phần lớn chỉ đề cập đến cụ thể từng khía cạnh trỗi dậy của TrungQuốc trước năm 2013

TS Trần Việt Thái, Viện Nghiên cứu Chiến lược Ngoại giao, Học việnNgoại giao Việt Nam, cũng có tài liệu quan trọng “Một số đánh giá bước đầu

về cải cách quân đội Trung Quốc thời gian gần đây” (2016) tại SeminarNghiên cứu Kinh tế và Chiến lược Trung Quốc số 10 Nội dung cơ bản nêubật được những thay đổi về cơ cấu tổ chức cũng như cơ chế vận hành mới của

bộ máy quân sự Trung Quốc; qua đó, đưa ra các nhận xét và đánh giá bướcđầu về công cuộc cải cách quân sự này cũng như các vấn đề ảnh hưởng, tácđộng liên quan Tài liệu tập trung chủ yếu vào lĩnh vực quân sự, đặc biệt vềnhững cải cách thay đổi quân đội của Trung Quốc từ tháng 11/2012 đến nay,trong đó tập trung phân tích và đánh giá từ giai đoạn tháng 9/2015 đến nay

Ngoài ra, nhiều trang mạng chính thống của Việt Nam đăng các bài viếtliên quan đến đề tài Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc như vnanet.vn,nghiencuubiendong.vn, vietnamdefence.com, quocphonganninh.edu.vn…

Ở nước ngoài, các công trình nghiên cứu liên quan đến Chiến lược quốcphòng của Trung Quốc gồm các học giả Mỹ, Nga, Trung Quốc, Nhật Bản…Một số tài liệu nghiên cứu đáng lưu ý như The Chinese Military: Overviewand Issue for Congres- Ian E.Rinehart, Congressional Research Service, U.S(2016) Tài liệu đánh giá tổng thể về quá trình hiện đại hóa quân đội củaTrung Quốc và từ đó đưa ra các khuyến nghị đối với việc hoạch định chínhsách quốc phòng và đối ngoại của Mỹ Ngoài ra, Institute for NationalStrategic Studies, National Defense University (INSS) và Center for Strategicand International Studies (CSIS) của Mỹ cũng có rất nhiều bài viết về quốcphòng và quân sự của Trung Quốc như Chinese Strategic and MilitaryModernization in 2015: A Comparative Analysis - Anthony H Cordesman,Steven Colley, Michael Wang; China Strategic Perspectives 6,7,8,9 - Phillip

C Saunders…Bên cạnh đó, National Institute for Defense Studies (NIDS) củaNhật Bản cũng thường xuyên xuất bản các báo cáo thường niên về tình

hình an ninh Trung Quốc, mới nhất là The Expanding Scope of PLA Activitiesand The PLA Strategy (2016) Báo cáo phân tích và nêu bật các vấn đề về sựtăng cường khả năng hoạt động tại các vùng biển mở của hải quân TrungQuốc, định hướng chiến lược và mở rộng khả năng của không quân TrungQuốc, mở rộng và tăng cường Lực lượng Tên lửa của Pháo binh số 2 và tăngcường khả năng tác chiến liên hợp của quân đội Trung Quốc Tại Trung Quốc,các trang mạng chính thống như mod.gov.cn, china.com.vn, xinhuanet.com…cũng có rất nhiều bài tiếng Trung về các Sách trắng quốc phòng cũng nhưChiến lược quốc phòng của Trung Quốc Ngoài ra, còn rất nhiều tài liệu khác

về Chiến lược quốc phòng Trung Quốc được viết bằng tiếng Nga và tiếngNhật

Nhìn chung, các tài liệu trên đều cho thấy những phân tích và khíacạnh nhất định liên quan đến Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc trongnhiều giai đoạn như vấn đề bối cảnh dẫn tới hình thành chiến lược, quá trìnhhoạch định và triển khai chiến lược hay các đánh giá dự báo chiến lược…Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc thực sự là một chủ đề lớn với phạm

vi nghiên cứu sâu rộng, đòi hỏi người nghiên cứu cần có sự hiểu biết nhấtđịnh, khả năng phân tích và hệ thống vấn đề toàn diện Vì vậy, chủ đề nàyhiện vẫn tiếp tục trở thành một trong những mối quan tâm hàng đầu củakhông chỉ giới học giả mà cả chính phủ các nước, đặc biệt là các nhà hoạchđịnh chính sách

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích chính của đề tài luận văn là phân tích làm rõ nội dung và quátrình triển khai Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc giai đoạn từ 2013 đếnnay; từ đó đánh giá tác động của nó đến quan hệ giữa Trung Quốc với cácnước và đưa ra một số khuyến nghị, dự báo trong tương lai

Để hoàn thành mục tiêu trên, luận văn đề ra các nhiệm vụ sau đây:

1. Phân tích và xác định các nhân tố tác động đến Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc giai đoạn 2013 đến nay.

2. Phân tích và làm rõ các nội dung của chiến lược gồm mục tiêu, công

cụ, biện pháp, quá trình hoạch định và triển khai chiến lược

3. Đánh giá tác động, đưa ra các dự báo và khuyến nghị đối với Việt Nam và các nước

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc.Phạm vi nghiên cứu của đề tài là Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc giai

đoạn 2013 đến nay và sự triển khai chiến lược tại châu Á-Thái BìnhDương, châu Phi và Mỹ Latinh

5. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn chủ yếu sử dụng phương pháp phân tích chính sách; bên cạnh

đó, luận văn còn sử dụng một số phương pháp nghiên cứu khác gồm lịch sử,logic, so sánh, các cấp độ phân tích và phương pháp dự báo

6. Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văngồm 03 chương, cụ thể:

Chương 1 tập trung phân tích và đánh giá về các nhân tố tác động đếnChiến lược quốc phòng của Trung Quốc giai đoạn 2013 đến nay Trong đó,nhân tố quốc tế gồm các xu thế toàn cầu và nhân tố Mỹ; nhân tố khu vực gồmnhân tố Nhật Bản, bán đảo Triều Tiên, Đài Loan và Biển Đông; nhân tố trongnước gồm các vấn đề về chính trị, kinh tế, quốc phòng-an ninh, văn hóa-xãhội và yếu tố cá nhân Chủ tịch Tập Cận Bình,

Chương 2 gồm những nội dung cơ bản và quá trình triển khai Chiếnlược quốc phòng của Trung Quốc giai đoạn 2013 đến nay, trong đó phân tích

cụ thể các vấn đề về mục tiêu, nguyên tắc, công cụ, biện pháp và sự triển khaichiến lược quốc phòng.

Chương 3 gồm các đánh giá về Chiến lược quốc phòng của Trung Quốcgiai đoạn 2013 đến nay, trong đó tập trung chủ yếu vào đánh giá cơ chế hoạchđịnh chiến lược, các kết quả đạt cũng như phân tích các tác động, ảnh hưởngcủa chiến lược; trên cơ sở đó, đưa ra các dự báo và khuyến nghị, nhất là đốivới Việt Nam

Chương 1: NHỮNG NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHIẾN LƯỢC QUỐCPHÒNG CỦA TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 2013 ĐẾN NAY

1.1 Nhân tố quốc tế

1.1.1 Các xu thế toàn cầu

Trong những năm tới, Trung Quốc sẽ có môi trường quốc tế thuận lợivới nhiều cơ hội chiến lược để tăng cường sức mạnh quốc gia, khả năng cạnhtranh và tạo sức ảnh hưởng Hợp tác và phát triển sẽ vẫn là xu thế cơ bản trênthế giới và Trung Quốc sẽ tiếp tục duy trì các cơ hội chiến lược nhằm tậptrung vào tăng cường sức mạnh quốc gia và lợi ích cốt lõi

Toàn cầu hóa: Toàn cầu hóa là xu thế tất yếu, mang lại nhiều thuận lợi

cho giao lưu văn hóa - xã hội và phát triển kinh tế Toàn cầu hóa diễn ra mạnh

mẽ theo hướng đa cực, đa văn hóa và thông tin hóa Trong đó, toàn cầu hóakinh tế dần nổi lên và con người có khả năng tiếp cận thông tin nhanh chóng.Các quốc gia có chung biên giới sẽ hướng tới xây dựng cộng đồng chung vậnmệnh Hòa bình, phát triển và hợp tác vì lợi ích chung sẽ trở thành xu hướngchủ đạo Tuy nhiên, toàn cầu hóa cũng khiến cho các nước rơi vào tình trạngvừa hợp tác vừa cạnh tranh với nhiều lợi ích đan xen “Thế giới sẽ thay đổisâu sắc về cân bằng quyền lực, cấu trúc chính phủ, địa chính trị châu Á-TháiBình Dương, cạnh tranh kinh tế, khoa học công nghệ và quân sự”1

Châu Á-Thái Bình Dương là khu vực có nền kinh tế năng động nhất thếgiới với địa chiến lược hết sức quan trọng trong bàn cờ chiến lược thế giới.Khu vực này sẽ trở thành “sân chơi ý nghĩa, tác động về mặt chiến lược vàphát triển kinh tế thế giới giữa các cường quốc, tạo môi trường cho các nướclớn vừa hợp tác vừa cạnh tranh”2

1 The State Council Information Office of the People’s Republic of China, China’s Military Strategy, 2015.

2The State Council Information Office of the People’s Republic of China, Diversified Employment of

China's Armed Forces, 2013.

Sự thay đổi về cán cân quân sự quốc tế: Sự cân bằng cán cân quân sự

giữa các lực lượng quốc tế là nhằm duy trì hòa bình thế giới, tuy nhiên thực tếkhông hẳn như vậy Sự gia tăng cạnh tranh trong lĩnh vực quân sự quốc tế,hình thức chiến tranh từ cơ giới hóa sang thông tin hóa, các cường quốc ồ ạtphát triển các công nghệ quân sự mới tinh vi hơn nhằm duy trì ưu thế chiếnlược về cạnh tranh quốc tế trong các lĩnh vực vũ trụ và không gian mạng Gầnđây, các nước lớn gồm Mỹ, Nga, Nhật Bản đều đẩy mạnh cải cách quân đội,tạo nhiều bước đột phá mới trong khả năng phối hợp lực lượng hiệu quả vàlinh hoạt Xu thế chung là đẩy mạnh sự chuyển đổi của các lực lượng vũ trangnhằm đối phó với chiến tranh quy mô lớn, chiến tranh thông tin và công nghệcao Vũ khí và thiết bị tầm xa với tính chính xác, thông minh, bí mật và tựđộng đang trở nên ngày càng phức tạp Vũ trụ và không gian mạng trở thànhyêu cầu mới trong cạnh tranh chiến lược Hình thức chiến tranh làm gia tăng

sự tiến bộ về thông tin hóa Các cường quốc thế giới đang điều chỉnh linh hoạtchiến lược an ninh quốc gia và chính sách quốc phòng, nhanh chóng thay đổiquân sự và tái cơ cấu lực lượng Cuộc cách mạng quân sự đang diễn ra trênthế giới đã làm thay đổi các công nghệ quân sự và hình thức chiến tranh, ảnhhưởng đến viễn cảnh quân sự và chính trị quốc tế, đặt ra những thách thứcmới và đầy khó khăn đối với an ninh quân sự của Trung Quốc

Các xu thế quân sự trên đã trở thành thách thức đối với quân đội, quốcphòng và là nhiệm vụ lịch sử của các lực lượng vũ trang Trung Quốc Các lựclượng vũ trang Trung Quốc phải mở rộng tầm nhìn về chiến lược an ninh quốcgia và chiến lược quân sự nhằm chiến thắng các cuộc chiến tranh cục bộ trongcác điều kiện thông tin hóa; phải dựa trên tinh thần sẵn sàng chiến đấu nhằmchiến thắng trong các cuộc chiến tranh cục bộ trong điều kiện thông tin hóa,tiến hành toàn diện và phối hợp tốt nhằm “nâng cao tinh thần sẵn sàng chiếnđấu trên tất cả các hướng chiến lược, nâng cao sự phối hợp chung giữa

các quân binh chủng, tăng cường các năng lực tác chiến tổng lực dựa trên các

hệ thống thông tin”3

Chủ tịch Tập Cận Bình từng nhấn mạnh, Trung Quốc không thể lặp lại

bi kịch lịch sử sau chiến tranh Nha phiến thế kỷ XIX, khi người Trung Quốc

bị đô hộ bởi các cường quốc phương Tây với trang bị vũ khí tiên tiến hơn.Trung Quốc nhận thức rõ nguy cơ tụt hậu so với quân đội các nước và buộcphải tiến hành các biện pháp thúc đẩy cải cách quân đội Trung Quốc coi đâychính là nhiệm vụ chiến lược của xu hướng hiện đại hóa, đảm bảo vững chắcđối với sự phát triển hòa bình của Trung Quốc nhằm xây dựng khả năngphòng thủ quốc gia và các lực lượng vũ trang vững mạnh, tương xứng với vịthế quốc tế, đáp ứng các yêu cầu về lợi ích an ninh và phát triển Hoạt độngcủa các lực lượng vũ trang là nhằm đáp ứng các yêu cầu mới về chiến lượcphát triển và an ninh quốc gia, theo kịp chỉ đạo lý luận về triển vọng khoa họctrong phát triển, đẩy nhanh chuyển đổi mô hình tác chiến hiệu quả, xây dựng

hệ thống lực lượng quân sự hiện đại mang bản sắc Trung Quốc, nâng cao chỉđạo chiến lược quân sự, đa dạng hóa việc sử dụng các lực lượng vũ trang theoyêu cầu Các lực lượng vũ trang “đảm bảo an ninh và hỗ trợ chiến lược cho sựphát triển quốc gia và có những đóng góp xứng đáng trong việc duy trì hòabình thế giới và ổn định khu vực”4

Các thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống: Trung

Quốc đang gia tăng ảnh hưởng và cạnh tranh trên toàn cầu nhưng vẫn phải đốimặt với nhiều thách thức và đe dọa an ninh Vấn đề sinh tồn và an ninh pháttriển, các đe dọa truyền thống và phi truyền thống luôn đan xen lẫn nhau Vìvậy, việc xử lý hài hòa những vấn đề trên là nhiệm vụ hết sức khó khăn trongbảo vệ sự thống nhất quốc gia, toàn vẹn lãnh thổ và các lợi ích phát triển

3 The State Council Information Office of the People’s Republic of China, Diversified Employment of China's Armed Forces, 2013.

4 The State Council Information Office of the People’s Republic of China, China’s Military Strategy, 2015.

Thiên tai, rủi ro an ninh và vấn đề chăm sóc sức khỏe cộng đồng vẫn diễn ra.

Sự gia tăng của các yếu tố ảnh hưởng đến sự ổn định xã hội và các rủi ro anninh đối với các lợi ích bên ngoài của Trung Quốc Các lợi ích quốc gia, anninh quốc gia của Trung Quốc dễ bị tác động bởi sự xáo trộn của quốc tế vàkhu vực, chủ nghĩa khủng bố, cướp biển, thiên tai và dịch bệnh

1.1.2 Nhân tố Mỹ

Với tuyên bố về các chiến lược mới vào năm 2012, Mỹ bắt đầu thựchiện chính sách tái cân bằng chuyển từ châu Âu sang châu Á và cũng để nhằmkiềm chế sự trỗi dậy của Trung Quốc Tháng 4/2013 Nhật báo Nhân dânTrung Quốc nói rằng từ khi đề xuất chính sách xoay trục sang châu Á-TháiBình Dương, Mỹ thường xuyên tổ chức tập trận chung tại khu vực Mục tiêuchiến lược cơ bản trong chính sách của Mỹ là nhằm ngăn chặn Trung Quốc tạiđây và để can dự sâu hơn vào khu vực Mỹ sử dụng ba công cụ chính gồm mởrộng liên minh để vượt trên các nước, triển khai quân sự để thực hiện chiếnlược tái cân bằng và tìm cách chiếm vị trí dẫn đầu để luôn giữ thế chủ động.Trung Quốc chỉ trích sự gia tăng hiện diện của Mỹ tại châu Á-Thái BìnhDương và coi đó là một trong những yếu tố lớn gây phức tạp tình hình khuvực

Trung Quốc ám chỉ Mỹ gia tăng chủ nghĩa bá quyền, chính trị cườngquyền và chủ nghĩa can thiệp kiểu mới tại khu vực châu Á-Thái Bình Dương;điều chỉnh chiến lược an ninh châu Á-Thái Bình Dương và khiến cho khu vực

có những biến đổi sâu sắc; tăng cường liên minh quân sự tại châu Á-TháiBình Dương nhằm gia tăng hiện diện và thường xuyên tạo ra tình trạng căngthẳng tại khu vực; ồ ạt phát triển những công nghệ quân sự mới, tinh vi hơnnhằm duy trì ưu thế chiến lược cạnh tranh quốc tế Mục tiêu chiến lược của

Mỹ là nhằm duy trì vị thế dẫn đầu tại khu vực, thiết lập một trật tự xuyên TháiBình Dương xoanh quay Mỹ và duy trì vị thế thống trị Thái Bình Dương Mỹ

tăng cường quan hệ với các đồng minh quân sự cũ; phá hoại nền tảng chính trịcủa hòa bình Đông Á; xoáy sâu mâu thuẫn chủ quyền lãnh thổ giữa TrungQuốc và các nước lân cận; phá vỡ tiến trình hội nhập khu vực và hợp tác giữacác quốc gia Đông Á Mục tiêu tổng thể của Mỹ là đảm bảo kiểm soát toàn bộlục địa Á-Âu và tìm mọi cách khuất phục hoàn toàn Trung Quốc.

Trung Quốc cũng ám chỉ Mỹ là nước bên ngoài can thiệp vào BiểnĐông và chưa bao giờ từ bỏ xúi giục “Cách mạng màu” ở Trung Quốc; điềuchỉnh chiến lược an ninh quốc gia và chính sách quốc phòng, làm thay đổi cáccông nghệ quân sự và hình thức chiến tranh, tác động nhiều đến viễn cảnhquân sự và chính trị quốc tế, đặt ra những thách thức mới đối với an ninh quân

sự của Trung Quốc

Trung Quốc cho rằng cần phải từ bỏ chủ nghĩa hòa bình và chủ nghĩalãng mạn vì dễ dẫn tới chính sách thỏa hiệp kèm theo đe dọa và áp lực; cầnphải sẵn sàng chiến đấu và thậm chí là cả một cuộc chiến Chỉ như vậy, TrungQuốc mới có thể duy trì được một thời kỳ hòa bình và phát triển lâu dài.Những lý do liên quan đến Mỹ nêu trên chính là một trong những nguyênnhân khiến Trung Quốc tiếp tục hoạch định chiến lược quốc phòng hàng năm

1.2 Nhân tố khu vực

1.2.1 Nhân tố Nhật Bản

Tranh chấp lãnh hải giữa Trung Quốc và Nhật Bản gia tăng từ năm

2010 và từng có nhiều khả năng xảy ra đụng độ vũ trang tại quần đảo ĐiếuNgư hay còn gọi là Senkaku Những năm gần đây, va chạm quân sự Nhật-Trung thể hiện rõ nguy cơ xảy ra sự cố, khiêu khích hoặc va chạm nghiêmtrọng hơn Trung Quốc từng khẳng định rõ “Quần đảo Điếu Ngư là một phầnlãnh thổ không thể tách rời của Trung Quốc, là vùng lãnh thổ cố hữu củaTrung Quốc xét cả về mặt lịch sử, địa lý, pháp lý và Trung Quốc khẳng định

chủ quyền không thể tranh cãi đối với toàn bộ quần đảo Điếu Ngư”5 Sách trắngquốc phòng Trung Quốc năm 2011 tuyên bố, Trung Quốc sẽ kiên quyết bảo vệcác lợi ích cốt lõi gồm chủ quyền quốc gia, an ninh quốc gia và toàn vẹn lãnhthổ Quần đảo Điếu Ngư là vấn đề liên quan đến sự toàn vẹn lãnh thổ của TrungQuốc Với việc coi biển Hoa Đông là lợi ích quốc gia, Trung Quốc đã khẳng địnhrất rõ vấn đề này cũng giống như Đài Loan, Tây Tạng và Tân Cương.

Trung Quốc khẳng định thách thức từ Nhật Bản khi cố gắng né tránhtrật tự hậu thế chiến và thử nghiệm các chính sách an ninh-quân sự, khiến gây

ra nhiều vấn đề nghiêm trọng đối với các nước trong khu vực Trung Quốccũng ám chỉ Nhật Bản đã có hành động khiêu khích, tăng cường hiện diệnquân sự tại các bãi và đảo của Trung Quốc, có những hành động làm phức tạp

và trầm trọng thêm tình hình khu vực Nhật Bản đang gây phức tạp về vấn đềquần đảo Điếu Ngư

Đối với Trung Quốc, Điếu Ngư có một giá trị chiến lược rất quan trọng

Về kinh tế, Điếu Ngư là nguồn cung cấp hải sản dồi dào với tiềm năng dầukhí rất lớn, lại nằm trên tuyến giao thông hàng hải quan yếu chạy từ TrungĐông qua Ấn Độ Dương và Biển Đông về tận vùng Đông Bắc Á; là thủy lộgiao thông huyết mạch mà hàng năm khoảng 50% lưu lượng hàng hóa traođổi trên thế giới và hơn 80% lượng dầu thô cung ứng cho các nước Đông Bắc

Á đều được chuyển qua tuyến hàng hải này

Về quân sự, khống chế được Điếu Ngư không những giúp Trung Quốcchiếm giữ được nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú (dầu khí, hải sản, đấthiếm…), mà còn kiểm soát được vị trí địa dư chiến lược tối quan trọng trongviệc quyết định số phận tương lai của Đài Loan Từ Điếu Ngư, quân đội

5 The State Council Information Office of the People’s Republic of China (2011), China’s Foreign Aid, Beijing, The People's Republic of China.

Trung Quốc có thể dễ dàng phong tỏa Đài Loan bằng không quân-hải quânkhi cần thiết, hoặc mở những đợt tấn công trên nhiều tuyến nhằm chiếm đánhnhanh chóng các phi trường quân sự của quân lực Đài Loan để hỗ trợ các lựclượng tiến công chiếm đóng Đài Loan Chỉ cần chiếm đóng những quần đảonày, chưa cần sử dụng tới sức mạnh quân sự, Bắc Kinh cũng đã tạo được áplực nặng nề về an ninh-chính trị lên Đài Loan để buộc phải chấp nhận nhữngđiều kiện đàm phán hòa bình có lợi hoàn toàn cho phía Trung Quốc.

Chiếm đóng Điếu Ngư còn phục vụ cho những mưu toan chiến lược kếtiếp nhằm thực hiện giấc mộng bá chủ vùng đại dương mênh mông của TrungQuốc Điếu Ngư nằm ở vị trí chiến lược xung yếu, trong chuỗi đảo trải dài từphía tây nam Nhật Bản xuống tận phía đông bắc Đài Loan, hình thành mộtchuỗi mắt xích ngăn chặn mọi hướng từ Biển Đông ra Thái Bình Dương củahải quân Trung Quốc, khóa chặt lực lượng hải quân biển xanh của TrungQuốc trong vùng biển ao tù không lối ra Đó chính là lý do mà Trung Quốc vềlâu dài sẽ tìm mọi cách chiếm giữ cho bằng được Điếu Ngư để đảm bảo mộthành lang an toàn ra Thái Bình Dương

Đối với Trung Quốc, Điếu Ngư còn có tầm vóc quan trọng trong việctrung hòa những áp lực quân sự của quân đội Mỹ và đồng minh tại các cứđiểm quân sự chiến lược tại Nhật Bản Nếu chiếm giữ được quần đảo này,Trung Quốc sẽ thiết lập những trạm ra-đa do thám và các bãi đáp cho trựcthăng nhằm theo dõi và thu thập các tin tức tình báo liên quan đến những hoạtđộng của các lực lượng quân sự Mỹ-Nhật tại Okinawa Nếu mất Điếu Ngư,tuyến phòng vệ tiền tiêu của lực lượng phòng vệ Nhật Bản sẽ bị suy yếu, eobiển Đài Loan thiết yếu cho việc phòng thủ và bảo vệ Đài Loan cũng sẽ bịTrung Quốc khống chế hoàn toàn Tóm lại, việc đổi chủ nếu xảy ra ở quầnđảo chiến lược này sẽ nghiêng hẳn cán cân quyền lực về phía Trung Quốc và

đặt Mỹ, Nhật Bản cũng như các quốc gia đồng minh trong khu vực vào tình thếhoàn toàn bất lợi trong việc duy trì sự ổn định và an ninh cho toàn khu vực.

1.2.2 Nhân tố bán đảo Triều Tiên, Đài Loan

Bán đảo Triều Tiên: Bán đảo Triều Tiên có vị trí chiến lược đặc biệt

quan trọng do nằm ở trung tâm của khu vực Đông Bắc Á, một trong nhữngkhu vực quan trọng nhất về mặt chiến lược của thế giới Sau Chiến tranh thếgiới II, do hậu thuẫn của Trung Quốc và Mỹ, hai miền Triều Tiên tuyên bốthành lập hai nhà nước riêng rẽ và luôn trong tình trạng đối đầu

Do vị trí quan trọng trên bàn cờ chiến lược quốc tế, bán đảo Triều Tiênluôn là điểm nóng về cạnh tranh ảnh hưởng giữa Mỹ và Trung Quốc Từ cuộcnội chiến 1950-1953, Mỹ đã chính thức hiện diện và trở thành nhân tố gópphần tạo nên sự bất ổn của bán đảo này Trung Quốc là quốc gia thuộc khuvực và ngay sát sườn bán đảo Triều Tiên nên mọi động thái quân sự tại đâyđều ảnh hưởng trực tiếp đến biên giới phía đông bắc của Trung Quốc TriềuTiên ổn định sẽ giúp Trung Quốc tạo dựng môi trường hòa bình, ổn định vàtập trung cho công cuộc cải cách mở cửa Trường hợp xuất hiện một cuộcchiến thì sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến các vấn đề kinh tế, xã hội củaTrung Quốc Sau Thế chiến II, tác động của cuộc chiến ý thức hệ đã đưaTrung Quốc và Triều Tiên trở thành đồng minh đặc biệt Trung Quốc thấyphải có trách nhiệm với Triều Tiên, bởi căng thẳng đối đầu giữa Mỹ và TriềuTiên sẽ gây ra nhiều thách thức đối với quan hệ Trung-Mỹ Nếu chính quyềnTriều Tiên sụp đổ thì sẽ tạo điều kiện cho Mỹ kiểm soát toàn bộ bán đảo Nếuvậy, Trung Quốc sẽ mất đi vùng đệm quan trọng trong lợi ích chiến lược

Trung Quốc muốn duy trì một nhà nước Triều Tiên ổn định trong tìnhthế có lợi cho Trung Quốc Nếu hai miền thống nhất, Trung Quốc muốn nướcTriều Tiên mới ra đời đi theo đường lối chính trị của Bắc Triều Tiên, không có

sự hiện diện của Mỹ, quan hệ gắn bó với Trung Quốc và tiếp tục là vùng

đệm cho nước này Vì vậy, chính sách của Trung Quốc đối với vấn đề thốngnhất bán đảo Triều Tiên là tạo dựng môi trường ổn định ở khu vực cho đến khiTrung Quốc nắm giữ vai trò lãnh đạo thế giới.

Đài Loan: Trung Quốc luôn cho rằng vấn đề Đài Loan liên quan đến sự

phát triển lâu dài và thống nhất của Trung Quốc Trong giai đoạn phục hưngTrung Hoa, sự thống nhất là xu hướng không thể tránh khỏi Gần đây, quan hệhai bờ được duy trì ổn định, phát triển hòa bình nhưng nguyên nhân gây bất

ổn vẫn tiềm ẩn Các hoạt động của lực lượng ly khai Đài Loan vẫn là mối đedọa lớn nhất đối với sự phát triển hòa bình của hai bờ

Trải qua hai thập kỷ, Trung Quốc luôn có kế hoạch tác chiến quân sựnhằm đối phó với khả năng xảy ra xung đột với Đài Loan Trung Quốc từngtuyên bố sử dụng vũ lực để hợp nhất Đài Loan nếu thấy cần thiết và coi ĐàiLoan là một tỉnh ly khai Trung Quốc có ít nhất 4 lần đưa ra các dấu hiệu cảnhbáo trong vấn đề Đài Loan vào các năm 1991, 1995, 1999 và 2003-2004nhằm ngăn chặn Đài Loan tuyên bố độc lập Quân đội Trung Quốc được bố trírất đông tại phía đông nam Trung Quốc giáp với Đài Loan, đặc biệt là các đơn

vị tấn công đổ bộ, không kích và tên lửa đạn đạo tầm ngắn Dù lực lượngquân sự ở eo biển Đài Loan nghiêng về phía Trung Quốc nhưng việc xâmlược Đài Loan không đơn giản Sự can thiệp của Mỹ nhằm bảo vệ Đài Loan làthách thức lớn đối với Quân đội Trung Quốc Tuy nhiên, Mỹ từng cho rằngTrung Quốc sẽ tiếp tục nâng cao các khả năng nhằm ngăn chặn, đẩy lùi vàthậm chí làm thất bại sự can dự của bên thứ ba trong vấn đề Đài Loan

Trung Quốc từng cảnh báo sử dụng vũ lực đối với các tuyên bố về địa

vị chính trị của Đài Loan và mối quan hệ của Đài Loan với các nước theo

“các giới hạn đỏ” gồm:

- Đài Loan chính thức tuyên bố độc lập

- Các động thái hướng đến việc Đài Loan tuyên bố độc lập

- Nội bộ Đài Loan bất ổn.

- Tàng trữ vũ khí hạt nhân

- Trì hoãn khởi động đối thoại thống nhất hai bờ

- Sự can thiệp của nước ngoài vào công việc nội bộ của Đài Loan

- Quân đội nước ngoài đóng quân tại Đài Loan

Luật Chống ly khai của Trung Quốc (3/2005) đề cập nước này có thể sửdụng các biện pháp phi hòa bình trong trường hợp các lực lượng ly khai tiếnhành tách Đài Loan khỏi Trung Quốc hoặc trong các tình huống dẫn đến việcĐài Loan ly khai hoặc sự tái thống nhất hai bờ bị đe dọa

Chiến lược của Trung Quốc đối với Đài Loan là duy trì như phần lãnhthổ không thể tách rời bằng biện pháp quân sự và tạo dựng nền hòa bình.Đồng thời, Trung Quốc cũng luôn tìm cách gia tăng quan hệ kinh tế, văn hóa,chính trị với Đài Loan và nhấn mạnh quan điểm thống nhất trong hòa bìnhtheo nguyên tắc “một nhà nước, hai chế độ”

1.2.3 Nhân tố Biển Đông

Biển Đông có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, mang lại nhiều lợi ích kinh

tế, chính trị, quân sự đối với Trung Quốc Biển Đông không chỉ là khu vực cótiềm năng dầu khí to lớn, mà còn là tuyến hàng hải huyết mạch vận chuyểnnguồn năng lượng nhập khẩu chính của Trung Quốc Nếu tuyến hàng hải này

bị phong tỏa và nguồn cung năng lượng bị gián đoạn, Trung Quốc sẽ rơi vàotình trạng bất ổn Kiểm soát được Biển Đông, Trung Quốc có thể tạo thế baovây ảnh hưởng đối với tất cả các quốc gia Đông Nam Á Khống chế đượcBiển Đông là khống chế được Nhật Bản, Hàn Quốc và tác động trực tiếp tớiquan hệ chiến lược giữa Mỹ-Nhật Bản-Hàn Quốc, gọng kìm từ lâu đã siết chặtTrung Quốc hướng ra đại dương

Với diện tích rộng, độ sâu lớn, vị trí chiến lược hiểm yếu, Biển Đông

có giá trị hết sức quan trọng về mặt quân sự Với một nước lớn đang trỗi dậy

như Trung Quốc, giá trị quân sự mà Biển Đông mang lại là không gì thay thếđược Giá trị chủ yếu thể hiện trên ba phương diện sau:

Thứ nhất, Biển Đông là mặt trận quan trọng đối với tương lai phát triểnlực lượng hàng không vũ trụ của Trung Quốc Trung Quốc xây dựng Trungtâm phóng tên lửa hàng không Văn Xương trên đảo Hải Nam, nơi có vĩ độthấp thuận lợi cho việc phóng tàu vũ trụ Đây sẽ là nơi Trung Quốc tiến hànhphóng các loại tên lửa và các thiết bị hàng không phục vụ mục đích chinhphục vũ trụ Việc tiến hành các hoạt động hàng không, trong đó có phóng tênlửa đẩy từ các đảo ngoài khơi có vĩ độ thấp đòi hỏi phải có sự đảm bảo về mặtchủ quyền, quyền chủ quyền trên biển Hiện nay, các cơ sở nghiên cứu pháttriển công nghệ hàng không vũ trụ và tên lửa đẩy của Trung Quốc hầu hết đặttại những trung tâm khoa học-kỹ thuật lớn, nằm ven biển phía đông nhưThượng Hải và Thiên Tân, trong khi ba căn cứ phóng tên lửa cũ là TâyXương, Tửu Tuyền và Thái Nguyên đều nằm sâu trong lục địa Điều nàykhiến cho tên lửa sau khi được chế tạo xong phải vận chuyển một quãngđường khá dài bằng đường bộ tới các căn cứ phóng Nếu so sánh với vận tảibằng đường biển thì vận tải đường bộ gặp nhiều hạn chế hơn Do đó, việc đặtTrung tâm phóng tên lửa Văn Xương trên đảo Hải Nam là đã cân nhắc tới yếu

tố này

Thứ hai, Biển Đông là địa bàn hoạt động cơ động và căn cứ trú ẩn ưuviệt cho lực lượng hạt nhân của Trung Quốc Quân đội Mỹ từ thế kỷ trước đãbắt đầu tiến hành nghiên cứu công nghệ lazer rà quét tàu ngầm, với mục tiêuphát hiện các thiết bị lặn ở độ sâu 150m Trong các vùng biển xung quanhTrung Quốc, Bột Hải có độ sâu trung bình chỉ 18m, Hoàng Hải có độ sâutrung bình là 44m Với độ sâu này, thiết bị thăm dò nói trên hoàn toàn có thểkiểm soát toàn bộ Đông Hải tuy có độ sâu đạt 370m nhưng Mỹ-Nhật đã bố trítại đây những hệ thống rà quét tiên tiến, khả năng tàu ngầm Trung Quốc bị

phát hiện là rất cao Chỉ có Biển Đông với độ sâu trung bình đạt 1.212m mới làmôi trường và địa điểm ưu việt để xây dựng căn cứ tàu ngầm hạt nhân Với nănglực hiện nay của hải quân Trung Quốc, Biển Đông là khu vực duy nhất để lựclượng tàu ngầm hạt nhân có thể tiến hành hoạt động tuần tra chiến lược.

Thứ ba, Biển Đông là khu vực lý tưởng nhất để hàng không mẫu hạm

có thể thực hiện các hoạt động huấn luyện và diễn tập Để chủ động nắm ưuthế kiểm soát trên biển thì hàng không mẫu hạm là chỗ dựa đáng tin cậy, đồngthời cũng là phương tiện duy nhất hiện nay mang lại sự đảm bảo trên khôngcho hạm đội khi tác chiến tại các vùng biển xa Với đặc điểm là loại tàu chiếnmặt nước có kích thước và trọng tải lớn, kèm theo là biên đội khoảng 10 tàucác loại, hàng không mẫu hạm cần những vùng biển rộng lớn để tiến hànhdiễn tập và huấn luyện Điều này khó thực hiện tại những vùng biển nhỏ nhưBột Hải, Hoàng Hải và Đông Hải, mặt khác lại dễ gây phản ứng từ các nướcxung quanh như Nhật Bản, Hàn Quốc Chỉ có Biển Đông là khu vực lý tưởngcho hàng không mẫu hạm Trung Quốc, không chỉ bởi thực lực quân sự củacác nước ven Biển Đông khá yếu, mà thế lực của Mỹ tại đây cũng không lớnnhư tại khu vực Đông Bắc Á

Biển Đông có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với quá trình vươn lên trởthành một cường quốc hải dương; là vùng biển chiến lược để Trung Quốc pháttriển lực lượng hải quân biển xa Vì vậy, Trung Quốc coi Biển Đông là “lợiích cốt lõi” và “sống còn” đối với chiến lược trở thành cường quốc đại dươngcủa nước này

1.3 Nhân tố trong nước

1.3.1 Chính trị

Trong ba thập kỷ qua, quyền lực chính trị ở Trung Quốc đã được phâncấp đáng kể, chính quyền các tỉnh và thành phố ngày càng có nhiều quyền tựchủ trong việc cải cách nhằm thu hút đầu tư nước ngoài và thúc đẩy tăng

trưởng GDP; được cấp quyền trực tiếp kiểm soát các nguồn tài nguyên Tuynhiên, nó đã dẫn đến sự lãng phí đáng kể, điển hình là các khoản nợ của chínhquyền địa phương và cũng là nguyên nhân của tham nhũng trên quy mô lớn.Hiện nay, tham nhũng đã vượt tầm kiểm soát, đe dọa đến sự ổn định củaTrung Quốc và tính chính danh của Đảng Cộng sản Hơn ba thập niên quản trịlỏng lẻo, một số chính quyền địa phương đã hình thành bè phái chính trị đểbảo vệ lợi ích bất hợp pháp của họ về kinh tế và những vấn đề khác Vì vậy,Tập Cận Bình đã phát động một chiến dịch chống tham nhũng sâu rộng.Nhiều quan chức ở các tỉnh của Trung Quốc từ cấp thấp đến cấp cao đều bịgiam giữ, đồng thời cũng bắt giữ một số lượng lớn các quan chức và sỹ quanquân đội cấp cao, những người được xem là đối thủ chính trị Nỗ lực của Chủtịch Tập Cận Bình trong kiểm soát bộ máy quan liêu của Trung Quốc vẫn tiếptục được duy trì nhằm tập trung quyền lực vào chính quyền trung ương.

1.3.2 Kinh tế

Kể từ cuối những năm 70, Trung Quốc thay đổi mô hình kinh tế từ nhànước sang định hướng thị trường Sau nhiều năm thực hiện cải cách mở cửa,Trung Quốc trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng mạnh nhất thếgiới “Giai đoạn 1978-2010, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân hàng năm củaTrung Quốc đạt gần 10%”6 Tính chung cho cả giai đoạn, tốc độ tăng trưởngnày cao gấp 3 lần tốc độ trung bình của thế giới Sự tăng trưởng nhanh chóngcủa Trung Quốc diễn ra trong suốt nhiều năm, đặc biệt sau khi gia nhập Tổchức Thương mại thế giới Một trong những động lực chính thúc đẩy kinh tếTrung Quốc phát triển nhanh chóng là thương mại Vị trí của Trung Quốctrong thương mại quốc tế ngày càng được khẳng định khi vượt Nhật Bản, trởthành nước đứng thứ ba thế giới về ngoại thương và chỉ sau Mỹ, Đức Hàngnăm, quy mô và mức độ sử dụng đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đạt

6“Đặng Tiểu Bình và cải cách kinh tế Trung Quốc”, Phân tích/Thế giới/VNExpress (25/8/2014).

khoảng 55 tỷ USD Với mức tăng kim ngạch xuất khẩu trung bình hàng nămđạt 21,7%, Trung Quốc trở thành quốc gia đứng thứ hai thế giới về nhập khẩu

và thứ nhất về xuất khẩu hàng hóa

Từ năm 1994 đến nay, tài khoản vãng lai của Trung Quốc luôn giữthặng dư hàng năm Tổng thương mại của Trung Quốc tăng khoảng 100 lần,đạt 4.2 tỷ tỷ USD chỉ trong vòng ba thập kỷ Điện tử, máy móc thiết bị củaTrung Quốc chiếm 55% tổng kim ngạch xuất khẩu, hàng may mặc chiếm13%, vật liệu xây dựng và trang thiết bị chiếm 7% Sau giai đoạn khủnghoảng kinh tế toàn cầu, “từ 2010-2013 tăng trưởng xuất khẩu trung bình củaTrung Quốc giữ mức 7,8%”7

Năm 2013, Chính phủ Trung Quốc công bố các định hình về cải cáchkinh tế với việc tăng cường cải cách kinh tế và vai trò của thị trường; táikhẳng định vai trò chủ đạo của nhà nước đối với kinh tế; nhấn mạnh sự cầnthiết phải đẩy mạnh cải cách theo hướng thị trường đối với các công ty nhànước…Kế hoạch 5 năm lần thứ 13 (2016-2020) tập trung hướng tới mục tiêugiữ mức tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi phương thức phát triển kinh tế, đẩynhanh hiện đại hóa nông nghiệp, cải cách thể chế…Sự tăng trưởng kinh tế củaTrung Quốc tăng vọt trong các thập kỷ gần đây và chủ yếu là do gia tăng hộinhập kinh tế toàn cầu và sự ủng hộ mạnh mẽ của chính phủ đối với hoạt độngkinh tế Mô hình kinh tế thành công đã kích thích sự phát triển xã hội và kinh

tế thần kỳ

Hiện nay, Chính phủ Tập Cận Bình đang quyết tâm thực hiện các cảicách khi tập trung vào xây dựng nền kinh tế bền vững dài hạn Theo đó, chiếnlược Một vành đai Một con đường (OBOR) đã trở thành một trong nhiều giảipháp chiến lược nhằm dịch chuyển năng lực sản xuất dư thừa, chuyển dịch

7Nguyễn Thu Hiền (2014), “Kinh tế Trung Quốc năm 2013 và triển vọng năm 2014”, Viện nghiên cứu Trung Quốc.

các ngành nghề, các nguồn vốn, nguồn nhân lực ra nước ngoài; tìm kiếm lốithoát cho mô hình và con đường phát triển mới của Trung Quốc.

1.3.3 Quốc phòng-An ninh

Những năm 1950, thế hệ lãnh đạo Mao Trạch Đông đã xác định mụctiêu chiến lược phát triển khoa học và công nghệ từ mức độ sơ khai lên hiệnđại trong quá trình xây dựng lực lượng quân sự của Trung Quốc Những năm

1980, dưới thời thế hệ lãnh đạo Đặng Tiểu Bình, quân đội Trung Quốc tậptrung tổ chức biên chế phù hợp với thực tế nước này Sau những năm 1990,các thế hệ lãnh đạo Giang Trạch Dân và Hồ Cẩm Đào đã nỗ lực đẩy mạnhcuộc cách mạng trong các vấn đề quân sự và tạo ra những bước tiến, nhất làtính thông tin hóa của các lực lượng vũ trang Thực tế cho thấy, cải cách quânđội là vấn đề thường xuyên được các thế hệ lãnh đạo Trung Quốc quan tâmtrong quá trình phát triển các lực lượng vũ trang

Quân đội Trung Quốc gắn với những nhiệm vụ khác nhau kể từ ngàythành lập nước Theo sách trắng quốc phòng Trung Quốc năm 2006, trong thế

kỷ XXI, lực lượng vũ trang phải đáp ứng những nhiệm vụ lịch sử của thời kỳmới Đó là “đảm bảo về an ninh để duy trì cơ hội chiến lược cho phát triểnquốc gia, trợ giúp chiến lược để bảo vệ lợi ích quốc gia và đóng một vai tròquan trọng để gìn giữ hòa bình thế giới cũng như thúc đẩy sự phát triểnchung”8 Những nhiệm vụ mới của lực lượng vũ trang Trung Quốc cũng đặt racác yêu cầu mới về sức mạnh quân đội Để thực thi nhiệm vụ, lực lượng quân

sự không chỉ phải chiến thắng các cuộc chiến tranh cơ giới mà cả chiến tranhthông tin, không chỉ đảm bảo an ninh trên đất liền mà cả trên biển, trên không

và không gian mạng, không chỉ thực thi các nhiệm vụ thường xuyên mà cònphải thực hiện các hoạt động phi chiến tranh khác Nói chung, lực

8“Xi’s new model army: Xi Jinping reforms China’s armed forces - to his own advantage”, The Economist

(Jannuary 16, 2016).

lượng vũ trang Trung Quốc phải sở hữu năng lực chống lại những mối đe dọakhác nhau về an ninh và hoàn thành những nhiệm vụ quân sự đa dạng Trongkhi đó, khả năng của quân đội Trung Quốc hiện nay chỉ thực sự mạnh trongđiều kiện chiến tranh cơ giới, chiến tranh sử dụng bộ binh hay những cuộcchiến trên chiến trường và phòng thủ trên bộ Hệ thống quân sự truyền thốngnày không đáp ứng được yêu cầu giành phần thắng trong chiến tranh thôngtin, cũng như không đủ năng lực làm chủ mặt biển, khoảng không vũ trụ vàkhông gian mạng điện tử Năng lực chống khủng bố, duy trì ổn định, đối phóvới những mối đe dọa mới và hoạt động gìn giữ hòa bình cũng có hạn chếnhất định Do đó, nhiệm vụ của lực lượng vũ trang Trung Quốc là thích nghi

và đáp ứng với yêu cầu lịch sử mới

Đại hội XVIII Đảng Cộng sản Trung Quốc (11/2012) đưa ra nhiệm vụchiến lược mới xây dựng một nền quốc phòng và lực lượng vũ trang hùngmạnh tương xứng với vị thế quốc tế của Trung Quốc, đáp ứng nhu cầu an ninhquốc gia cũng như những lợi ích phát triển Lúc này, sức mạnh quân độiTrung Quốc còn nhiều hạn chế, mới ở giai đoạn đầu của cơ giới hóa và đây làthách thức chính trong quá trình phát triển quân đội Nhận thức được điều này,thế hệ lãnh đạo Tập Cận Bình đã thông qua kế hoạch cải cách quân đội nhưmột phương tiện, giải pháp đối phó với những thách thức trên Tại Hội nghịTrung ương 3 khóa XVIII, kế hoạch cải cách tổng thể nêu rõ hoạt động cảicách nền quốc phòng và quân đội chiếm một vị trí quan trọng Chủ tịch TậpCận Bình nhấn mạnh “cải cách nền quốc phòng và quân đội là một phần quantrọng trong kế hoạch cải cách tổng thể của Trung Quốc”9

Cuối năm 2014, Chủ tịch Tập Cận Bình tới Cổ Điền, Phúc Kiến vànhấn mạnh điều tương tự tại Hội nghị Cổ Điền với sự tham gia của nhiều

9 “Xi leads China’s Military Reform, Stresses Strog Army”, Embassy of The People's Republic of China in the Federal Democratic People of Nepal (March 2014), Beijing, The People's Republic of China.

tướng lĩnh và sỹ quan cao cấp rằng “Quân đội vẫn là lực lượng vũ trang củaĐảng, phải giữ gìn truyền thống cách mạng và tuyệt đối trung thành vớiĐảng…cung cấp nguồn lực quan trọng về sức mạnh để củng cố vị trí lãnh đạocủa Đảng Cộng sản Trung Quốc” Phát biểu này là khởi đầu cho những cảicách quân đội của Trung Quốc Chủ tịch Tập Cận Bình muốn một quân độitrung thành tuyệt đối với Đảng, đồng thời có năng lực, có khả năng tác chiếntốt hơn nhiều tới năm 2020-một quân đội tương xứng với vị thế của TrungQuốc như là một cường quốc chủ yếu trên thế giới và có khả năng bảo vệ cáclợi ích khu vực và toàn cầu của Trung Quốc.

1.3.4 Văn hóa-Xã hội

Đại hội XVI Đảng Cộng sản Trung Quốc (11/2002) khẳng định mụctiêu chiến lược quan trọng của quốc gia trong hai thập niên đầu thế kỷ XXI làxây dựng toàn diện xã hội khá giả, theo tiêu chí kinh tế phát triển cao hơn, dânchủ kiện toàn hơn, khoa học giáo dục tiến bộ hơn, văn hóa phồn vinh hơn, xãhội hài hòa hơn, đời sống nhân dân sung túc hơn

Trung Quốc đã trải qua chặng đường gần 15 năm thực hiện mục tiêuxây dựng toàn diện xã hội khá giả với nhiều thành tựu đáng kể, nhưng cũngkhông ít thách thức khó khăn Tỷ lệ thực hiện mục tiêu xây dựng xã hội khágiả toàn quốc khá cao khoảng 80% nhưng vẫn có chênh lệnh lớn giữa các khuvực miền Đông, miền Trung, miền Tây và miền Đông Bắc Trung Quốc cũnglàm khá tốt công tác cải cách và từng bước hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội.Cho đến nay, Trung Quốc đã cơ bản phủ kín chế độ đảm bảo mức sống tốithiểu toàn dân và nỗ lực khắc phục các vấn đề tồn đọng trong các chế độ ansinh xã hội, đặc biệt là bảo hiểm dưỡng lão và bảo hiểm y tế ở nông thôn.Trung Quốc cũng làm tốt công tác xóa đói nghèo ở vùng nông thôn, theohướng kết hợp chặt chẽ giữa xây dựng hệ thống hạ tầng, tạo nguồn nhân lực,tạo việc làm ổn định với hoàn thiện hệ thống an sinh Tuy nhiên, Trung Quốc

cũng gặp phải nhiều khó khăn trong quá trình thực hiện mục tiêu quốc gia trêngồm: chênh lệch giàu nghèo giữa các vùng miền, thành thị và nông thôn, giữacác tầng lớp xã hội; các biện pháp cân bằng lợi ích chưa phát huy hiệu quả đốivới mọi giai tầng; kết cấu xã hội chưa đạt đến mô hình lý tưởng; tham nhũngngày càng nghiêm trọng; yếu kém trong khâu giám sát quyền lực…

1.3.5 Cá nhân Chủ tịch Tập Cận Bình

Ông Tập Cận Bình được bổ nhiệm là Tổng Bí thư Ban Chấp hànhTrung ương Đảng, Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trung Quốc và tiếp quản vịtrí Chủ tịch nước sau cuộc tranh cử kéo dài suốt 5 tháng từ cuối năm 2012 đếnđầu năm 2013 Đây là sự khởi đầu cho tiền lệ được thiết lập trong giai đoạnlãnh đạo kéo dài 10 năm của Chủ tịch Hồ Cẩm Đào, người đảm nhiệm tất cả

ba chức vụ chỉ trong hơn một năm Trước quá trình chuyển đổi lãnh đạo

2012-2013, ông Tập Cận Bình giữ chức vụ Phó Chủ tịch dân sự của Quân ủy Trungương

Ông Tập Cận Bình có một cuộc đời cam go hơn ông Hồ Cẩm Đào ÔngTập từng phải theo cha về vùng nông thôn (do cha ông bị kỷ luật) và ông đãphải vượt qua nhiều gian nan, thử thách để phấn đấu trở thành Bí thư tỉnhPhúc Kiến và sau đó ông tới Thượng Hải, Bắc Kinh Những trải nghiệm cuộcsống khiến ông có tính cách cứng rắn, kín đáo, ít bộc lộ cảm xúc “Ông Tậptừng được so sánh như Nelson Mandela, không cho phép tình cảm cá nhânlàm ảnh hưởng đến quyết định”10

Cha ông Tập Cận Bình từng là quan chức quân sự cao cấp trong cuộccách mạng Trung Quốc, là phó Thủ tướng có uy tín, thành viên Ban Chấphành Trung Ương Đảng Cộng sản Trung Quốc và là người có quan điểm ônhòa Năm 1962, cha ông bị kỷ luật, rồi sau đó phục chức và nắm lại quyềnlực Như vậy, ông Tập Cận Bình có thêm tính chính danh là con cháu cách

10 Simon Elegant (November 2007), China’s Nelson Mandela, Time, U.S.

mạng Những điều này lý giải một phần cho sự tự tin của ông Tập Tuy nhiên,một yếu tố khác có thể là sự rèn luyện mà ông Tập đã trải qua khi còn là mộtthiếu niên, phải tự lo cho mình trước những đe dọa của Hồng Vệ Binh và sau

đó lao động ở vùng quê trong 6 năm Lý lịch này giải thích vì sao ông Tậpchấp nhận nhiều biện pháp rủi ro sau khi trở thành Tổng Bí thư Đây cũngchính là một lợi thế để ông Tập có thể nắm giữ được quyền kiểm soát cá nhânđối với quân đội Điều này thể hiện ở chỗ ông Tập đã khẳng định vị thế lãnhđạo cốt lõi bằng cách cho phép bản thân can thiệp theo ý muốn nhằm kiềmchế và kiểm soát quân đội; thay thế hệ thống trách nhiệm của Phó Chủ tịchĐảng Cộng sản bằng một hệ thống trách nhiệm của Chủ tịch mới Hệ thốngmới này đem lại cho ông Tập toàn quyền quản lý quân đội và đích thân canthiệp khi thấy cần thiết Từ khi nắm quyền Tổng Bí thư vào năm 2012 và Chủtịch nước vào năm 2013, ông Tập đã tập trung toàn bộ quyền lực vào taymình Ông thành lập và lãnh đạo Ủy ban An ninh Quốc gia Trung ương, cóthẩm quyền phụ trách quân đội, công an và tất cả các cơ quan an ninh quốcgia, đối ngoại Đồng thời, ông Tập cũng làm Bí thư Quân ủy Trung ương, vịtrí gắn liền với chức danh Tổng Bí thư Ông Tập cũng đã thành lập và lãnhđạo một Nhóm lãnh đạo Trung ương về thúc đẩy cải cách toàn diện; nắmquyền lãnh đạo các nhóm lãnh đạo trung ương về ngoại giao, an ninh mạng vàcông nghệ thông tin

“Một mặt, Chủ tịch Tập Cận Bình sử dụng các sách lược theo chủ nghĩaMao để tạo dựng uy tín Mặt khác, ông cũng được ủy nhiệm để hoàn thànhnhững tham vọng của Đảng Cộng sản Trung Quốc”11 Ông Tập có vẻ lại ápdụng các tư tưởng và công cụ chủ yếu của Cách mạng Văn hóa làm phươngtiện cho mình Ông Tập có lợi thế then chốt là di sản của cố Chủ tịch

11 Peter Mattis (July 2016), Man or machine: Seeking truth in Chinese politics, War on the

Rock, Texas National Security, U.S.

Mao Trạch Đông Ông biết rằng chỉ khi củng cố được quyền lực của Đảng vàcương vị lãnh đạo Đảng của mình thì mới có được điều mình muốn Do đó,ông Tập tuyên bố rằng nội bộ Trung Quốc đang có một mối đe dọa nghiêmtrọng, đó chính là những lãnh đạo tham nhũng, bất trung và đồng thời tuyên

bố sự trung thành với Đảng là yếu tố tối quan trọng Ông Tập tin rằng quyềnlực của mình phụ thuộc vào việc làm cho người dân Trung Quốc phải trungthành và phục tùng Để củng cố quyền lực, ông Tập còn cố gắng giành được

sự ủng hộ của dân chúng dựa trên hệ tư tưởng mới giúp thống nhất người dânTrung Hoa, gồm các giá trị và mục tiêu xã hội chủ nghĩa nhằm mang lại sựđại cải hoàn dân tộc Trung Hoa

Trong phần lớn nhiệm kỳ đầu tiên, Chủ tịch Tập Cận Bình tập trunggiải quyết các vấn đề nội bộ gồm chống tham nhũng, tập trung quyền lựcchính trị, áp đặt kỷ luật đảng và áp dụng nghiêm các quy tắc ứng xử đối vớilãnh đạo Đảng ở tất cả các cấp Chiến dịch chống tham nhũng của ông làtrọng tâm để đạt mục tiêu này Nỗ lực tập trung quyền lực của ông là nhằmtìm cách ngăn chặn sự chia rẽ ở tầng lớp lãnh đạo cao nhất và cải thiện thựchiện chính sách Đến cuối năm 2016, ông được coi là lãnh đạo hạt nhân củađảng, là người có quyền ra quyết định cuối cùng đối với các vấn đề của đảng

và nhà nước Cuối cùng, sự lãnh đạo của Chủ tịch Tập Cận Bình là nhằm mụcđích đặt quyền lực trong khuôn khổ hiến pháp Các quan chức phải tuân thủtuyệt đối các quy định của Đảng, pháp luật của Nhà nước và giám sát chặt chẽviệc sử dụng quyền lực

Tiểu kết

Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc giai đoạn 2013 đến nay đượchoạch định trên cơ sở các yêu cầu đòi hỏi cấp thiết trước điều kiện thuận lợicho phép của tình hình nội bộ Trung Quốc cũng như trước tình hình phức tạp,khó lường của khu vực và thế giới Các nhân tố trong nước gồm chính trị,

kinh tế, quốc phòng-an ninh…là động lực trực tiếp, trong khi các yếu tố khuvực và quốc tế gồm Mỹ, Nhật Bản, Đài Loan, Biển Đông…tác động trực tiếpđến việc định hướng các nội dung trong Chiến lược quốc phòng của TrungQuốc Mỗi nhân tố trên đều có ảnh hưởng ít nhiều đến quá trình hoạch địnhchiến lược, trong đó các vấn đề liên quan đến khía cạnh chính trị, an ninhđược xem là quan trọng và cần thiết.

Chương 2: NỘI DUNG VÀ QUÁ TRÌNH TRIỂN KHAI CHIẾN LƯỢCQUỐC PHÒNG CỦA TRUNG QUỐC GIAI ĐOẠN 2013-NAY

2.1 Mục tiêu của Chiến lƣợc quốc phòng

Năm 2013, Trung Quốc đặt ra các nhiệm vụ chiến lược trong xu hướnghiện đại hóa quân đội, gồm xây dựng khả năng phòng thủ quốc gia và xâydựng các lực lượng vũ trang tương xứng với vị thế quốc tế của Trung Quốc;đáp ứng các yêu cầu về các lợi ích an ninh, phát triển và các chiến lược pháttriển cũng như an ninh quốc gia, theo kịp sự chỉ đạo lý luận về triển vọngkhoa học phát triển; đẩy nhanh chuyển đổi mô hình tác chiến hiệu quả, xâydựng hệ thống lực lượng quân sự hiện đại mang bản sắc Trung Quốc, nângcao khả năng chỉ đạo chiến lược quân sự, đa dạng hóa việc sử dụng các lựclượng vũ trang theo yêu cầu; đảm bảo an ninh và hỗ trợ chiến lược đối với sựphát triển của quốc gia và tạo được những đóng góp tương xứng trong duy trìhòa bình thế giới và ổn định khu vực

Năm 2015, Trung Quốc tiếp tục đặt ra các nhiệm vụ chiến lược đối vớiquân đội Trung Quốc, gồm đối phó hiệu quả với các sự kiện đột xuất vànhững mối đe dọa về quân sự, bảo vệ chủ quyền và an ninh trên không, trênbiển và trên bộ, bảo vệ sự thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, bảo vệ an ninh vàlợi ích trong những lĩnh vực mới, bảo vệ an toàn lợi ích ở nước ngoài; duy trìkhả năng răn đe chiến lược và năng lực tổ chức hành động phản kích hạtnhân; tham gia hợp tác an ninh quốc tế và khu vực, bảo vệ hòa bình thế giới

và khu vực; tăng cường chống thẩm thấu và ly khai, đẩy mạnh cuộc chiếnchống chủ nghĩa khủng bố, bảo vệ an ninh chính trị quốc gia và ổn định trật tự

xã hội; cứu hộ, cứu nạn thiên tai, bảo vệ quyền lợi, bảo đảm an ninh và hỗ trợxây dựng kinh tế xã hội quốc gia

Như vậy, các nhiệm vụ đặt ra đối với quân đội Trung Quốc năm 2015 cóthêm nhiều điểm mới so với năm 2013, nhất là đề ra mục tiêu toàn diện đốivới quân đội trong nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh trên không, trên biển

và trên bộ; bảo vệ lợi ích trong những lĩnh vực mới và lợi ích ở nước ngoài;sẵn sàng sử dụng năng lực hạt nhân khi cần trong đáp trả chiến lược; chútrọng tăng cường các biện pháp bảo vệ chính trị nội bộ và an ninh xã hội.Năm 2013, mục tiêu quốc phòng của Trung Quốc chủ yếu tập trung vàoxây dựng và nâng cao năng lực toàn diện của quân đội Tuy nhiên đến năm

2015, các mục tiêu phần lớn chuyển sang giai đoạn quân đội thực hiện cácnhiệm vụ hành động Điều này cho thấy quân đội Trung Quốc sẵn sàng triểnkhai các nhiệm vụ chiến lược Các nhiệm vụ này tập trung phản ánh yêu cầumới của “Năm thích ứng”12, xem xét lợi ích an ninh và phát triển quốc gia,lĩnh vực an ninh truyền thống và lĩnh vực an ninh mới, thể hiện nhu cầu anninh cốt lõi giai đoạn then chốt trong phát triển quốc gia

Năm 2015, Trung Quốc cũng đặt ra hai mục tiêu mà Đảng Cộng sảncần phấn đấu là đến lúc kỷ niệm 100 năm Đảng Cộng sản Trung Quốc thànhlập (2021) thì sẽ xây dựng xong xã hội khá giả, toàn diện; đến lúc kỷ niệm

100 năm nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa thành lập (2049) thì sẽ có mộtnước xã hội chủ nghĩa hiện đại, thịnh vượng, dân chủ, văn minh…và thựchiện giấc mộng Trung Hoa về phục hưng dân tộc Trung Hoa vĩ đại Giấcmộng Trung Hoa là giấc mộng cường quốc, đối với quân đội là giấc mộng

12 Năm thích ứng: thích ứng với yêu cầu mới về bảo vệ lợi ích phát triển và an ninh quốc gia, phát triển tình hình an ninh quốc gia, cách mạng quân sự mới trên thế giới, phát triển lợi ích chiến lược quốc gia, cải cách sâu rộng toàn diện quốc gia.

quân đội mạnh Quân đội mạnh mới bảo vệ được quốc gia, nước mạnh cầnphải có quân mạnh Đây cũng chính là mục tiêu lớn nhất mà quân đội TrungQuốc phải kiên trì và kiên quyết thực hiện trong tương lai.

Theo đó, quân đội Trung Quốc xác định lấy mục tiêu xây dựng quân độimạnh trong tình hình mới của Đảng Cộng sản Trung Quốc làm tổng cươnglĩnh, kiên trì sự lãnh đạo tuyệt đối của Đảng, luôn coi sức chiến đấu là tiêuchuẩn căn bản duy nhất, xây dựng quân đội nhân dân dưới sự lãnh đạo củaĐảng, đánh thắng trận và tác phong quy củ

2.2 Nguyên tắc thực hiện Chiến lƣợc Quốc phòng

Các nguyên tắc thực hiện Chiến lược quốc phòng của Trung Quốc năm

2015 so với năm 2013 có nhiều điểm mới Đó là tăng cường chuẩn bị đấutranh quân sự, kiên trì chính sách quốc phòng mang tính phòng vệ, kiên trì sựlãnh đạo tuyệt đối của Đảng đối với quân đội và phát huy uy lực tổng thể củachiến tranh nhân dân Trong đó, đáng chú ý là phương châm chiến lược phòng

vệ tích cực-điểm cơ bản trong tư tưởng chiến lược quân sự của Đảng Cộngsản Trung Quốc Đó là sự kiên trì nguyên tắc phòng vệ, tự vệ và lùi bước tạolợi thế để chế phục đối phương, phương châm “người không xâm phạm, ta sẽkhông xâm phạm người; nếu người xâm phạm ta, tất ta xâm phạm người”13

Để thực thi phương châm chiến lược quân sự phòng vệ tích cực trong tìnhhình mới, quân đội Trung Quốc kiên trì 9 nguyên tắc, gồm phục tùng, phục vụmục tiêu chiến lược quốc gia; tạo ra ưu thế chiến lược có lợi cho phát triểnhòa bình quốc gia; duy trì cân bằng giữa bảo vệ chủ quyền và bảo vệ ổn định;giành thế chủ động chiến lược trong đấu tranh quân sự; vận dụng linh hoạt cơđộng chiến thuật, chiến lược; ứng phó hiệu quả với tình huống khó khăn nhất;phát huy đầy đủ ưu thế chính trị đặc hữu của quân đội; phát huy sức mạnh

13 The State Council Information Office of the People’s Republic of China (2015), China’s Military Strategy, Beijing, China.

tổng thể của chiến tranh nhân dân; tích cực mở rộng không gian hợp tác an ninh quân sự.

Năm 2013, Trung Quốc xây dựng 5 nguyên tắc thực hiện Chiến lược quốc phòng đối với các lực lượng vũ trang:

(1) Bảo vệ chủ quyền quốc gia, an ninh, toàn vẹn lãnh thổ và sự pháttriển hòa bình của Trung Quốc Đây là mục tiêu nhằm tăng cường phòng thủquốc gia, là chiến lược quân sự phòng thủ chủ động, đề phòng và chống xâmlược; kiềm chế các lực lượng ly khai; bảo vệ an ninh không phận, hải phận vàbiên giới đất liền, bảo vệ các quyền và lợi ích hàng hải, các lợi ích an ninhquốc gia trong vũ trụ và không gian mạng “Trung Quốc sẽ không tấn côngtrừ khi bị tấn công nhưng chắc chắn sẽ phản công nếu bị tấn công”14

(2) Chiến thắng trong các cuộc chiến tranh cục bộ với điều kiện thôngtin hóa, mở rộng và tăng cường trạng thái sẵn sàng chiến đấu Đó là mục tiêuđạt tới sự phối hợp hiệu quả giữa các quân binh chủng trên mọi hướng chiếnlược, tăng cường các khả năng tác chiến tổng lực dựa trên các hệ thống thôngtin; thúc đẩy sự sáng tạo về chiến lược và chiến thuật, phát triển đan xenquân-dân sự, nâng cao huy động phòng thủ quốc gia và xây dựng lực lượng

dự bị; đa dạng hóa năng lực sẵn sàng chiến đấu, nâng cao công tác huấn luyện

và tập trận, kiểm soát và tuần tra không phận, hải phận và biên giới đất liền;

xử lý tốt các tình huống khẩn cấp

(3) Xây dựng nhận thức về an ninh toàn diện và thực hiện hiệu quả việcngăn chặn chiến tranh, giải quyết xung đột, thúc đẩy hòa bình và hỗ trợ cácchính quyền (MOOTW) Đó là việc các lực lượng vũ trang Trung Quốc cókhả năng giải quyết tốt các đe dọa an ninh và tập trung thực hiện nhiệm vụtrong thời bình; hỗ trợ đối với sự phát triển kinh tế-xã hội, thực hiện các

14 The State Council Information Office of the People’s Republic of China (2013), Diversified Employment of China's Armed Forces, Beijing, China.

nhiệm vụ trong giảm nhẹ thiên tai và cứu trợ khẩn cấp; thực hiện các nhiệm

vụ duy trì ổn định và an ninh quốc gia, hoàn thành các nhiệm vụ bảo vệ vàphòng thủ an ninh; tăng cường các năng lực bên ngoài

(4) Hợp tác an ninh sâu rộng và thực hiện các nghĩa vụ quốc tế Các lựclượng vũ trang Trung Quốc hỗ trợ và tham gia vào các hợp tác an ninh quốc tếtrên cơ sở 5 nguyên tắc chung sống hòa bình, thực hiện các trao đổi quân sự,phát triển hợp tác quân sự; thúc đẩy thành lập các cơ chế an ninh tập thể phùhợp, hiệu quả và các cơ chế xây dựng lòng tin quân sự; tăng cường phối hợp

và hợp tác với các lực lượng vũ trang khác, nâng cao hợp tác nhằm hạn chếcác hành động đe dọa sử dụng vũ lực (CBMs) tại các khu vực biên giới; thúcđẩy đối thoại và hợp tác an ninh hàng hải; tham gia vào các sứ mệnh gìn giữhòa bình, hợp tác chống khủng bố quốc tế, bảo vệ tàu buôn quốc tế và giảmnhẹ thiên tai; huấn luyện và tập trận chung với các đối tác nước ngoài; thựchiện các nghĩa vụ quốc tế thích hợp; duy trì ổn định, an ninh và hòa bình thếgiới

(5) Hoạt động theo luật pháp, chính sách và kỷ luật Các lực lượng vũtrang Trung Quốc thực hiện nhiệm vụ dựa theo Hiến pháp quốc gia và các luậtliên quan, tôn trọng các mục đích và nguyên tắc của Hiến chương Liên hợpquốc, duy trì cam kết trong triển khai quân và hành động theo luật; tôn trọngcác luật, quy tắc, chính sách và kỷ cương trong quan hệ quân-dân sự; thựchiện các nhiệm vụ như hỗ trợ khẩn cấp, giảm nhẹ thiên tai, duy trì ổn định,phản ứng nhanh và phòng thủ an ninh; hoạt động trong khuôn khổ hợp pháptheo các hiệp định, hiệp ước song phương và đa phương

Năm 2015, Trung Quốc đề ra 9 nguyên tắc chỉ đạo chiến lược đối vớiquân đội Đây cũng chính là bộ phận cấu thành quan trọng của phương châmchiến lược quân sự:

(1) Phục vụ cho mục tiêu chiến lược quốc gia, quán triệt quan điểm anninh quốc gia tổng thể, tăng cường chuẩn bị đấu tranh quân sự, dự báo khủnghoảng, ngăn chặn chiến tranh, đánh thắng chiến tranh.

(2) Tạo ra được tình thế có lợi cho phát triển hòa bình của quốc gia,kiên trì chính sách quốc phòng mang tính phòng vệ, phối hợp chặt chẽ trongcác lĩnh vực chính trị, quân sự, kinh tế, ngoại giao, tích cực đối phó trước những đe dọa an ninh tổng hợp mà quốc gia có thể phải đối mặt

(3) Duy trì cân bằng giữa bảo vệ chủ quyền và giữ gìn ổn định, trùhoạch hai cục diện lớn bao gồm bảo vệ quyền lợi và giữ gìn ổn định, bảo vệchủ quyền lãnh thổ quốc gia và lợi ích biển của quốc gia, bảo vệ ổn định an ninh ở xung quanh

(4) Tranh thủ thế chủ động chiến lược trong đấu tranh quân sự, tích cựchoạch định sách lược quân sự theo các hướng và lĩnh vực, đẩy nhanh xâydựng, cải cách và phát triển quân đội

(5) Vận dụng chiến thuật, chiến lược cơ động linh hoạt, phát huy hiệuquả tác chiến liên hợp, tập trung lực lượng chủ lực, vận dụng tổng hợp sáchlược và phương pháp tác chiến

(6) Luôn giả định tới tình huống khó khăn phức tạp nhất để làm tốt các công việc chuẩn bị nhằm đảm bảo các biện pháp ứng phó tốt nhất

(7) Phát huy ưu thế chính trị của quân đội, kiên trì sự lãnh đạo tuyệt đốicủa Đảng đối với quân đội, coi trọng bồi dưỡng tinh thần chiến đấu, nghiêmkhắc về tổ chức kỷ luật, tạo dựng quan hệ mật thiết giữa quân đội và chínhquyền, quân-dân

(8) Phát huy tổng lực chiến tranh nhân dân, mở rộng nội dung và

phương thức chiến tranh nhân dân, đẩy mạnh huy động nhân lực, lấy huy động khoa học công nghệ tạo chuyển biến

(9) Mở rộng không gian hợp tác an ninh quân sự, làm sâu sắc quan hệvới các nước lớn, các nước láng giềng và các nước đang phát triển, xây dựngcấu trúc hợp tác an ninh giữa các khu vực.

Như vậy, các nguyên tắc thực hiện chiến lược quốc phòng của TrungQuốc có thêm nhiều điểm mới về cả nội hàm và ngoại hàm Điều này cho thấytrước tình hình mới của khu vực và thế giới, nhất là với nội lực đất nước cónhiều biến đổi, Trung Quốc ngày càng đặt ra nhiệm vụ nặng nề hơn, khó khănhơn đối với các lực lượng vũ trang trong thực hiện chiến lược quốc phòng.Việc hiện đại hóa quân đội của Trung Quốc không chỉ nhằm đảm bảo các vấn

đề an ninh quốc gia cốt lõi, mà còn nhằm phục vụ các mục đích “bànhtrướng” lợi ích của Trung Quốc bên ngoài lãnh thổ

2.3 Công cụ sử dụng để thực hiện Chiến lƣợc Quốc phòng

Lực lượng vũ trang Trung Quốc (lục quân, không quân, hải quân, pháobinh 2, cảnh sát và dân binh) đóng vai trò quan trọng trong chiến lược bảo vệ

an ninh quốc gia Các lực lượng này luôn đòi hỏi phải nắm chắc phương châmchiến lược quân sự trong tình hình mới, bám sát thực hiện mục tiêu xây dựngquân đội mạnh, với định hướng an ninh cốt lõi quốc gia, xây dựng quân độithông tin hóa, đánh thắng chiến tranh thông tin hóa, thực hiện cải cách quốcphòng và quân đội, xây dựng hệ thống lực lượng quân sự hiện đại mang đặcsắc Trung Quốc, nâng cao năng lực đối phó với các loại đe dọa an ninh

Một bộ phận cấu thành quan trọng của các Sách trắng quốc phòngTrung Quốc là xây dựng và phát triển lực lượng quân sự Đó là những yêu cầuchiến lược trong xây dựng lực lượng của các quân, binh chủng và lực lượngcảnh sát vũ trang Các lực lượng này được xem là các công cụ mà Trung Quốc

sử dụng để thực hiện chiến lược quốc phòng qua các thời kỳ

Các lực lượng trọng yếu và chủ lực gồm lục quân, không quân, hảiquân, pháo binh 2, cụ thể: