Công tác thông tin đối ngoại cho người việt nam ở nước ngoài thực trạng và giải pháp

Có thể nói, công tác thông tin đối ngoại giữ vai trò chủ chốt trong việclàm cầu nối giữa cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và đất nước, qua đó cung cấp cho kiều bào những thông tin c

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-TRẦN THỊ THANH HƯƠNG

CÔNG TÁC THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI

CHO NGƯỜI VIỆT NAM Ở NƯỚC NGOÀI

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-TRẦN THỊ THANH HƯƠNG

CÔNG TÁC THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI CHO NGƯỜI VIỆT NAM Ở NƯỚC NGOÀI – THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Quan hệ quốc tế

Mã số: 60.31.40

Người hướng dẫn khoa học: TS PHẠM MINH SƠN

MỤC LỤC

Trang DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 3

Chương 1 : VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI

1.2 Vài nét về Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài 141.3 Tầm quan trọng của công tác thông tin đối ngoại cho người

1.4 Chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước ta đối với công

tác thông tin, tuyên truyền, vận động người Việt Nam ở nước ngoài 29

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI

CHO NGƯỜI VIỆT NAM Ở NƯỚC NGOÀI TRONG THỜI GIAN QUA 502.1 Đánh giá chung về công tác thông tin đối ngoại thời gian qua 502.2 Nội dung, phương châm, lực lượng, phương tiện thực hiện

công tác thông tin đối ngoại cho người Việt Nam ở nước ngoài 552.3 Các hoạt động thông tin đối ngoại cơ bản cho người Việt

2.4 Đánh giá chung về công tác thông tin đối ngoại cho người Việt

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM

ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI CHO NGƯỜI VIỆT

NAM Ở NƯỚC NGOÀI TRONG THỜI GIAN TỚI

923.1 Bài học kinh nghiệm của một số nước trong công tác thông tin đối

3.2 Phương hướng đẩy mạnh công tác thông tin đối ngoại cho

3.3 Một số giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh công tác thông tin 96đối ngoại cho người Việt Nam ở nước ngoài trong thời gian tới

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

1 ASEAN

2 AFTA

3 APEC

Association of Southeast Asian Nations

Hiệp hội các Quốc gia Đông Nam Á

ASEAN Free Trade Area

Khu vực thương mại tự do ASEAN

Asia-Pacific Economic Cooperation

Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á – Thái Bình Dương

4 CANDCông an nhân dân

5 NVNONNNgười Việt Nam ở nước ngoài

8 TTXVNThông tấn xã Việt Nam

9 USD

10.WTO

Đôla MỹWorld Trade Organization

Tổ chức Thương mại Thế giới

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trải qua nhiều giai đoạn biến động của lịch sử đất nước, nhiều thế hệngười Việt Nam đã ra nước ngoài làm ăn sinh sống, hình thành một cộngđồng người Việt Nam ở nước ngoài với hơn 4 triệu người ở hơn 100 quốc gia

và vùng lãnh thổ khác nhau Khẳng định cộng đồng người Việt Nam ở nướcngoài là một bộ phận không thể tách rời và là một nguồn lực của cộng đồngdân tộc Việt Nam, là nhân tố quan trọng góp phần tăng cường quan hệ hợp táchữu nghị giữa nước ta với các nước, Đảng và Nhà nước ta luôn luôn quantâm, tạo mọi điều kiện thuận lợi để đồng bào ta ở nước ngoài an tâm làm ăn

có cuộc sống ngày càng ổn định và thành đạt hơn, từng bước hội nhập vào đờisống chính trị, kinh tế - xã hội nơi cư trú, giữ gìn bản sắc văn hoá truyềnthống và gắn bó với quê hương, đất nước

Song, một vấn đề đặt ra là: Đồng bào ở xa Tổ quốc, không có điều kiệnthường xuyên về thăm quê hương thường khó nắm bắt tình hình ở quê nhà.Những tin tức về các vấn đề kinh tế, chính trị, văn hoá,… trong nước đếnđược với kiều bào còn chưa kịp thời Do đó, việc cộng đồng người Việt Nam

ở nước ngoài không hiểu rõ hoặc hiểu sai về tình hình đất nước là khó tránhkhỏi Để giải quyết vấn đề này, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều biện pháp khắcphục khó khăn, trong đó đặc biệt nhấn mạnh vai trò, tầm quan trọng của công tácthông tin đối ngoại đối với người Việt Nam ở nước ngoài

Có thể nói, công tác thông tin đối ngoại giữ vai trò chủ chốt trong việclàm cầu nối giữa cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài và đất nước, qua

đó cung cấp cho kiều bào những thông tin chính xác, chân thực nhất về mọivấn đề của đất nước một cách nhanh chóng Hoạt động thông tin đối ngoạicho người Việt Nam ở nước ngoài trong những năm qua đã đạt được nhiềuthành tựu nổi bật, đáng kể song vẫn còn tồn tại những khó khăn cũng như

những yếu kém chưa thể khắc phục được Tuy thông tin trong nước đến vớicộng đồng đã chuyển mạnh cả về số lượng và chất lượng nhưng nhìn chungchưa đáp ứng yêu cầu đặt ra của công tác thông tin đối ngoại Vẫn còn một bộphận không nhỏ kiều bào do thiếu thông tin hoặc bị tác động bởi những luậnđiệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, chưa có dịp về thăm đất nước để thấy

rõ những thành tựu của công cuộc Đổi mới nên chưa hiểu đúng về tình hìnhđất nước và đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước nên đã có nhữnghoạt động không phù hợp với lợi ích của cộng đồng và đất nước Bên cạnh đó,các lực lượng phản động ở bên ngoài không ngừng sử dụng các phương tiệnthông tin tuyên truyền chống ta quyết liệt và khống chế cộng đồng dưới nhiềuhình thức khác nhau Đây là lý do tôi chọn đề tài “Công tác thông tin đốingoại cho người Việt Nam ở nước ngoài – Thực trạng và giải pháp” nhằm làmsáng tỏ hơn nữa vai trò, tầm quan trọng của hoạt động thông tin đối ngoại chongười Việt xa xứ, cũng như tổng kết lại những mặt đã đạt được và chưa đạtđược của hoạt động này, qua đó đề xuất một vài giải pháp nhằm khắc phụchạn chế và nâng cao hơn nữa hiệu quả của hoạt động thông tin đối ngoại chongười Việt Nam ở nước ngoài

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã có nhiều chỉ thị, nghịquyết, quyết định về vấn đề người Việt Nam ở nước ngoài cũng như công tácthông tin đối ngoại nói chung và công tác thông tin đối ngoại cho người ViệtNam ở nước ngoài nói riêng Đến nay, đã có nhiều đề tài, đề án, bài nghiêncứu về người Việt Nam ở nước ngoài, về công tác thông tin đối ngoại Có thểphân chia các công trình nghiên cứu này theo các nhóm tài liệu nghiên cứusau:

- Nhóm thứ nhất: về Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài: Đã có những công trình nghiên cứu như: “Người Việt Nam ở nước ngoài”, Nhà Xuất bản

Chính trị Quốc gia, Hà Nội năm 1997; “Người Việt ở nước ngoài

không chỉ có Việt kiều” Trần Trọng Đăng Đàn, Nhà xuất bản Chính trị Quốcgia, Hà Nội năm 2005; Đề tài cấp Bộ của Đại học Mở Bán công TP Hồ ChíMinh về “Tìm hiểu cộng đồng người Việt Nam ở Thái Lan” năm 2004; Đề tàinghiên cứu cấp bộ về “Vai trò của cộng đồng người Việt ở Lào trong mốiquan hệ Việt Nam – Lào” năm 2007,…

- Nhóm thứ hai: về đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài: Đã có những công trình

nghiên cứu như: Đề tài cấp Bộ “Công tác vận động người Việt Nam ở nước ngoài:thực tiễn và cơ sở lý luận” năm 2003 và Đề tài cấp Bộ về “Công tác đối với ngườiViệt Nam ở nước ngoài trong tình hình mới giai đoạn từ nay đến năm 2020 vì sựnghiệp phát triển đất nước” năm 2007 của Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ởnước ngoài; Đề tài luận văn thạc sĩ của Nguyễn Bảo Chung, Học viện Ngoại giaonăm 2008 về “Chính sách của Việt Nam đối với người Việt Nam ở nước ngoàitrong thời kỳ đổi mới”…

- Nhóm thứ ba: về công tác thông tin đối ngoại: Có những công trình

nghiên cứu như: Đề tài cấp Bộ “Đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tácthông tin đối ngoại trong tình hình mới” của Ban Tư tưởng - Văn hóa TW (nay làBan Tuyên giáo TW), năm 2007; Đề tài cấp Bộ của Học viện Báo chí và Tuyêntruyền về: “Đẩy mạnh Công tác thông tin đối ngoại trong quá trình hội nhập quốc

tế ở Việt Nam” năm 2008; “Truyền thông đại chúng trong công tác thông tin đốingoại của Việt Nam hiện nay” của TS Phạm Minh Sơn và TS Nguyễn Thị Quế,NXB Chính trị – Hành chính, Hà Nội năm 2009

Ở nhóm thứ nhất, các công trình tập trung nghiên cứu chủ yếu vào tình

hình của cộng đồng, vào lịch sử hình thành, những chuyến đi, về của người Việt

Nam ở nước ngoài Trong khi đó, ở nhóm thứ hai, tập trung nghiên cứu vào vấn đề

chính sách cho người người Việt Nam ở nước ngoài, tuy nhiên chưa đề cập đến

vấn đề thông tin đối ngoại cho người người Việt Nam ở nước ngoài Còn ở nhóm

thứ ba, các công trình tập trung nghiên cứu về công tác

thông tin đối ngoại nói chung Tuy cũng có đề cập đến công tác thông tin đốingoại cho người Việt Nam ở nước ngoài, nhưng còn rất hạn chế Bên cạnh đó,cũng có nhiều bản đánh giá, tổng kết về công tác thông tin đối ngoại chongười Việt Nam ở nước ngoài Nội dung của các bản đánh giá, tổng kết này làchỉ ra những mặt thành công cũng như hạn chế, những mặt đã làm được cũngnhư chưa làm được của hoạt động thông tin đối ngoại, qua đó rút ra những bàihọc kinh nghiệm Đến nay, chưa có công trình nghiên cứu nào có tính chấtchuyên sâu, chính thức, đầy đủ về tình hình hoạt động và cách thức sử dụngthông tin đối ngoại như một kênh truyền thông hữu hiệu trong công tác thôngtin cho người Việt Nam ở nước ngoài.

Chính vì vậy, luận văn “Công tác thông tin đối ngoại cho người ViệtNam ở nước ngoài – Thực trạng và giải pháp”, sẽ góp phần giải quyết nhữngkhó khăn, bất cập trong công tác thông tin đối ngoại cho người Việt Nam ởnước ngoài

3 Mục đích, nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ một số vấn đề lý luận và thực trạng công tác thôngtin đối ngoại cho người Việt Nam ở nước ngoài hiện nay, luận văn đề xuấtnhững giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác này trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Làm rõ các khái niệm: Thông tin đối ngoại; Người Việt Nam ở nướcngoài

- Làm rõ quan điểm, chính sách của Đảng và Nhà nước ta đối với ngườiViệt Nam ở nước ngoài

- Phân tích thực trạng công tác thông tin đối ngoại cho người Việt Nam

ở nước ngoài hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác thông tin đối ngoạicho người Việt Nam ở nước ngoài trong thời gian tới

3.3 Phạm vi nghiên cứu của luận văn:

- Về mặt thời gian: Luận văn tập trung nghiên cứu công tác thông tinđối ngoại cho người Việt Nam ở nước ngoài từ khi có Chỉ thị 11-CT/TW

ngày 13/6/1992 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về “Đổi mới và tăng cườngcông tác thông tin đối ngoại” đến nay, trong đó đặt trọng tâm vào giai đoạn từ

2004 đến 2010, thời điểm Nghị quyết 36 của Bộ Chính trị và Chương trìnhhành động của Chính phủ về công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài

ra đời

- Về mặt nội dung: Luận văn nêu khái quát về cộng đồng người ViệtNam ở nước ngoài, vai trò của công tác thông tin đối ngoại cho người Việt Nam ởnước ngoài và những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước ta đối vớingười Việt Nam ở nước ngoài Luận văn đi sâu vào nghiên cứu, phân tích các hoạtđộng thông tin đối ngoại cơ bản cho người Việt Nam ở nước ngoài, từ đó đề xuấtnhững giải pháp nhằm đẩy mạnh công tác thông tin đối ngoại cho người Việt Nam

ở nước ngoài trong thời gian tới

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận

- Tuân thủ các nguyên tắc và nhận thức luận Mác xít, cụ thể là phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật lịch sử và chủ nghĩa duy vật biện chứng

- Trên cơ sở các quan điểm nguyên tắc chỉ đạo của Đảng và Nhà nước

ta về công tác thông tin đối ngoại nói chung và công tác thông tin đối ngoại chongười Việt Nam ở nước ngoài nói riêng

4.2 Phương pháp nghiên cứu cụ thể

Phương pháp phân tích tài liệu: đọc, tìm hiểu và phân tích các tài liệu

có liên quan đến người Việt Nam ở nước ngoài, thông tin đối ngoại, công tácthông tin đối ngoại cho người Việt Nam ở nước ngoài

Phương pháp thống kê, lôgíc, tổng hợp

Chương 2:

Luận văn đánh giá chung về tình hình công tác thông tin đối ngoại.Trình bày thực trạng công tác thông tin đối ngoại cho NVNONN trong thờigian qua, phân tích và đánh giá đưa ra những thành công và hạn chế của côngtác này, tìm hiểu nguyên nhân của những thành công và hạn chế đó

Chương 3:

Luận văn đã đưa ra phương hướng và trình bày một số nhóm giải pháp

để đẩy mạnh công tác thông tin đối ngoại cho NVNONN trong thời gian tới

Chương 1 VAI TRÒ CỦA CÔNG TÁC THÔNG TIN ĐỐI NGOẠI CHO NGƯỜI VIỆT NAM Ở NƯỚC NGOÀI

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm Thông tin đối ngoại

Khái niệm “Thông tin đối ngoại”, “Hoạt động thông tin đối ngoại” và

“Công tác thông tin đối ngoại” ngày càng xuất hiện nhiều trong các tư liệu vềchính sách đối ngoại của hầu hết các quốc gia, các vùng lãnh thổ, các tổ chức

và phong trào trên thế giới Cùng với sự phát triển đa dạng của các loại hìnhtruyền thông, thuật ngữ “Thông tin đối ngoại” cũng ngày càng phổ biến hơn

và trở nên quen thuộc Tuy nhiên, cho đến nay chưa có một nghiên cứu mangtính chuyên môn, khoa học hay chính thống về thuật ngữ này

Theo từ điển tiếng Việt, “Thông tin” là “Truyền tin cho nhau để biết” [80, tr 953] , “Đối ngoại” là “Đối với nước ngoài, bên ngoài, nói về đường

lối, chính sách, sự giao thiệp của một Nhà nước, một tổ chức” [80, tr 338]

Với tính chất như trên, “Thông tin đối ngoại có thể được hiểu là những

tin tức, thông báo, tri thức về một sự vật, hiện tượng được con người tiếp nhận và chọn lựa một cách có chủ đích để sử dụng trong hoạt động truyền tải thông điệp ra bên ngoài lãnh thổ một quốc gia hay cho các đối tượng là người nước ngoài nhằm mục đích cung cấp thông tin chính thống, xác thực

và tích cực nhằm nâng cao hình ảnh quốc gia đó trong mắt bạn bè quốc tế”

[45]

Ở trên thế giới có một thuật ngữ khá tương đồng với thuật ngữ “thôngtin đối ngoại” đó là “public diplomacy” – “ngoại giao công chúng” Theo

Trung tâm Ngoại giao nhân dân Edward R.Murrow, thuộc Đại học Tufts, Hoa

Kỳ thuật ngữ “Public diplomac” được định nghĩa như sau: “Ngoại giao côngchúng liên quan đến những ảnh hưởng của thái độ công chúng đối với sự hìnhthành và thực hiện các chính sách ngoại giao; Nó bao gồm sự đa chiều trong

quan hệ quốc tế vượt ra ngoài phạm vi ngoại giao truyền thống; Sự tác độngcủa một chính phủ lên quan điểm của nhân dân các nước khác; Sự tương tácgiữa các nhóm cá nhân và các nhóm lợi ích trong một quốc gia với quốc giakhác; Tình hình quốc tế và những tác động của nó lên các chính sách; Sựthông tin giữa những người làm về thông tin như các nhà ngoại giao và phóngviên nước ngoài, quá trình truyền thông xuyên văn hoá.”

Theo Từ điển Thuật ngữ Quan hệ quốc tế của Uỷ ban Quốc gia Mỹ,

“public diplomacy” chỉ những chương trình thuộc bảo trợ của chính phủnhằm thông tin hoặc tác động lên quan điểm của nhân dân của nước khác, màcông cụ chính là thông qua các ấn phẩm, phim ảnh, giao lưu văn hoá, phátthanh, truyền hình” [78, tr.85].

Có nhiều quan điểm khác nhau nhưng nhìn chung qua đó đều thấy rằngngoại giao công chúng hay “public diplomacy” ở bất cứ quốc gia nào cũngchính là việc tuyên truyền, quảng bá các chính sách chính trị, các giá trị vănhoá của nước mình ra bên ngoài lãnh thổ quốc gia nhằm mục tiêu tranh thủ sựđồng tình ủng hộ của nhân dân thế giới và từ đó tăng cường lợi ích của đấtnước mình

Từ cách hiểu thông tin đối ngoại nêu trên, khái niệm “hoạt động thông

tin đối ngoại” được hiểu là hoạt động giao lưu, trao đổi, thiết lập và duy trì

mối quan hệ giữa một quốc gia với các chủ thể khác bên ngoài biên giới quốc gia đó Hoạt động thông tin đối ngoại là một trong những hoạt động căn bản của bất kỳ quốc gia dân tộc nào nhằm tăng cường lợi ích cũng như đẩy mạnh vai trò, vị thế của mình trên trường quốc tế Với mục đích xây dựng, củng cố

và duy trì hình ảnh tốt đẹp cũng như mối quan hệ bền vững của quốc gia mình đối với các quốc gia khác, hoạt động thông tin đối ngoại chính là hoạt động trao đổi thông tin về các đường lối chính sách của nhà nước cũng như hoạt động đưa tin quảng bá giới thiệu về tình hình kinh tế văn hoá – xã hội của quốc gia đó với bạn bè thế giới.

Ngoài ra, “Thông tin đối ngoại” còn được hiểu theo những cách khác:

là một dạng thông tin, là một lĩnh vực đào tạo, là một lĩnh vực hoạt động

Là một dạng thông tin về khoa học xã hội, thông tin đối ngoại đượchiểu là những tin tức, thông báo, tri thức về một hiện tượng, sự việc đượcchứa đựng trong các hình thức nhất định được con người tiếp nhận, lựa chọn

sử dụng trong các phương thức thích hợp trong hoạt động thông tin đối ngoại

Là một lĩnh vực đào tạo, thông tin đối ngoại có nhiệm vụ đào tạo độingũ cán bộ có trình độ chuyên môn, đại học, có khả năng thực hiện nhữngchức trách của người làm công tác thông tin đối ngoại, công tác tổ chức, quản

lý hoạt động thông tin đối ngoại của các cơ quan, các tổ chức Đảng, Nhànước, các đoàn thể chính trị xã hội, các cơ sở nghiên cứu, đào tạo, các doanhnghiệp hoặc thực hiện các chức trách đòi hỏi sự hiểu biết cơ bản hệ thống, kỹnăng, lý luận, nghiệp vụ thông tin đối ngoại

Là một lĩnh vực hoạt động, thông tin đối ngoại là một bộ phận rất quantrọng của công tác đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta nhằm làm cho các nước,người nước ngoài (gồm cả người nước ngoài đang sinh sống và làm việc tạiViệt Nam), người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài hiểu vềđất nước, con người Việt Nam, đường lối, chủ trương, chính sách và thànhtựu đổi mới của ta, trên cơ sở đó tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thế giới,đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cho sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc

Từ những cách hiểu trên có thể thấy tầm quan trọng của công tác thôngtin đối ngoại trong thời đại mới, nhất là hiện nay trong bối cảnh toàn cầu hoá

và hợp tác kinh tế quốc tế, thông tin đối ngoại ngày càng có ý nghĩa quantrọng Thông tin đối ngoại đã, đang và sẽ góp phần vào sự nghiệp xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc, bảo vệ và phát huy bản sắc dân tộc

Chỉ thị số 10/2000/CT- TTg ngày 26/04/2000 của Thủ tướng Chính phủ

“Về tăng cường quản lý và đẩy mạnh công tác thông tin đối ngoại” nêu

rõ: “Thông tin đối ngoại là một bộ phận rất quan trọng của công tác đối

ngoại của Đảng, Nhà nước ta nhằm làm cho các nước, người nước ngoài (bao gồm cả người nước ngoài đang sinh sống, công tác tại Việt Nam), người Việt Nam đang sinh sống, và làm việc ở nước ngoài hiểu về đất nước, con người Việt Nam, đường lối, chủ trương, chính sách và thành tựu đổi mới của

ta, trên cơ sở đó tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thế giới, sự đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cho sự nghiệp xây dựng vào bảo vệ

Tổ quốc”.

1.1.2 Khái niệm “Người Việt Nam ở nước ngoài”, “Việt kiều” và

“kiều bào”

- Khái niệm “người Việt Nam ở nước ngoài” hiện nay dùng để chỉ tất

cả những người có nguồn gốc Việt Nam cư trú ở nước ngoài, không phân biệt hệthống chính trị, mang quốc tịch Việt Nam hay quốc tịch của nước đang cư trú

Khái niệm “người Việt Nam ở nước ngoài” lần đầu tiên được giải thíchmột cách chính thức trong Luật Quốc tịch Việt Nam năm 1998, tại Điều 2,

Khoản 3 định nghĩa “người Việt Nam ở nước ngoài là công dân Việt Nam và

người gốc Việt Nam đang thường trú hoặc tạm trú ở nước ngoài” Trong Luật

quốc tịch Việt Nam, Quốc hội thông qua năm 2008, Điều 3 quy định “Người

Việt Nam định cư ở nước ngoài là công dân Việt Nam và người gốc Việt Nam

cư trú, sinh sống lâu dài ở nước ngoài; Người gốc Việt Nam định cư ở nước ngoài là người Việt Nam đã từng có quốc tịch Việt Nam mà khi sinh ra quốc tịch của họ được xác định theo nguyên tắc huyết thống và con, cháu của họ đang cư trú, sinh sống lâu dài ở nước ngoài”.

Năm 1993, Ban Việt kiều Trung ương cũng được đổi tên thành Ủy ban

về người Việt Nam ở nước ngoài Có thể nói đây là khái niệm rộng nhất, baohàm tất cả các đối tượng người Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài khôngphụ thuộc vào yếu tố quốc tịch hay cư trú

- Về ngữ nghĩa, từ “kiều” gốc Hán Việt, mang hàm ý xa xôi, sống phiêubạt ở xứ người Khi từ “kiều” được ghép với danh từ riêng, tên gọi một quốcgia hay một dân tộc, trở thành danh từ mang nghĩa “kiều dân” của một quốcgia sống ở nước ngoài Ví dụ: Hoa kiều, Ấn kiều là người dân tộc Trung Hoa,

Từ “kiều bào” được sử dụng nhiều trong các bài diễn văn, phát biểu củacác vị lãnh đạo Đảng và Nhà nước, trong văn chương, sách, báo mang nghĩatương tự như Việt kiều, người dân Việt Nam sống xa Tổ quốc Tuy nhiên, từ

“kiều bào” ít mang tính pháp lý, nặng về ý nghĩa dân tộc, tình cảm dân tộc

Trong bài luận văn này, để rút gọn trong khi viết và đôi lúc để nhấnmạnh ý nghĩa tình cảm dân tộc, đồng bào (hơn là tính pháp lý) một số chỗ vẫn

sử dụng khái niệm “ kiều bào” hoặc “Việt kiều” thay cho “Người Việt Nam ởnước ngoài”

1.2 Vài nét về Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài

1.2.1 Sơ lược về lịch sử hình thành và tình hình cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài

Cách đây hàng trăm năm đã có người Việt Nam ra nước ngoài sinhsống Sử sách còn ghi lại, vào thế kỷ XIII, con cháu dòng họ Lý nước ta đãsang Hàn Quốc lập nghiệp; thế kỷ XVII, có người Việt Nam sang làm ăn tạiCampuchia; thế kỷ XVIII và đầu thế kỷ XIX, có nhiều người Việt sang lánhnạn, sinh sống làm ăn ở Campuchia, Lào, Thái Lan và Trung Quốc

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới thứ hai, một

số người Việt Nam đi du học, làm công chức tại Pháp, hoặc bị động viên đilính, đi phu tại một số thuộc địa của Pháp Trong thời kỳ chiến tranh, có thêmmột số người ra đi lánh nạn, kiếm sống, theo chồng hồi hương, hoặc đi tunghiệp, du học nước ngoài Tuy nhiên, trước năm 1975, số lượng NVNONNkhông lớn, chỉ có khoảng 16-20 vạn người ở 10 nước, nhưng phần đông có tưtưởng sống tạm thời, chờ khi có điều kiện thuận lợi thì trở về nước

Sau năm 1975, đã có sự thay đổi sâu sắc về số lượng, thành phần, tínhchất cũng như địa bàn sinh sống của cộng đồng NVNONN Số người ra đi (ditản trước tháng 4-1975, vượt biên trong các năm 1978-1980, theo chươngtrình ra đi có trật tự và các chương trình nhân đạo năm 1980-1996) đã lên tớikhoảng 2 triệu người, chủ yếu tới Mỹ, Úc, Canađa, Nhật Bản, các nước Tây

và Tây - Bắc Âu Thêm vào đó, sau năm 1990, có một số khá đông sinh viên,thực tập sinh và lao động Việt Nam ở Liên Xô cũ và Đông Âu đã ở lại cácnước này sinh sống, làm ăn

Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài phát triển nhanh về số lượng

và ngày càng đa dạng về thành phần Bên cạnh những người đã xa Tổ quốclâu năm, hàng năm lại có thêm hàng chục ngàn người Việt Nam đi đoàn tụ giađình, được nhận làm con nuôi, học tập, lao động, làm ăn, kinh doanh ở nướcngoài; “số lượng người Việt Nam kết hôn với người nước ngoài hiện nay lêntới hơn 100.000 người” [77] Bên cạnh những người từ trong nước ra đi, đã cóthế hệ thứ hai, thứ ba các thanh thiếu niên gốc Việt sinh ra ở nước ngoài

Đến nay, hiện có “hơn 4 triệu người Việt Nam ở nước ngoài tại 103nước và vùng lãnh thổ, trong đó hơn 80% ở các nước công nghiệp pháttriển”[77]. Phần đông, đồng bào ta ở nước ngoài ngày càng ổn định cuộc sống

và hoà nhập xã hội nơi cư trú, có vị trí nhất định trong đời sống kinh tế chínhtrị - xã hội ở nước sở tại, có tác động ở mức độ khác nhau tới mối quan hệgiữa các nước đó với Việt Nam Bên cạnh đó, trong những năm qua, hàng

trăm nghìn người Việt Nam đã ra nước ngoài lao động, học tập, tu nghiệp,đoàn tụ gia đình, hình thành nên cộng đồng người Việt Nam tại một số địabàn mới tại Hàn Quốc, Nhật Bản, Malaixia

So với các cộng đồng thiểu số khác, cộng đồng NVNONN là cộngđồng trẻ, năng động và nhanh chóng hoà nhập vào xã hội nước sở tại Đại đa

số người Việt Nam ở Mỹ, Úc, Canađa và các nước Tây Âu có xu hướng định

cư lâu dài (khoảng 80% đã nhập quốc tịch nước cư trú, nhưng hầu hết chưathôi quốc tịch Việt Nam) Trong khi đó, tiềm lực chất xám, trí tuệ của cộngđồng người Việt Nam khá lớn, nhất là ở các nước phương Tây, Nga và Đông

Âu “Hiện trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có khoảng 400.000người được đào tạo ở trình độ đại học và trên đại học, công nhân kỹ thuật bậccao, có kiến thức hiện đại về khoa học - công nghệ và quản lý kinh tế” [77].Trong đó, có nhiều người đã đạt được ví trí quan trọng trong các viện nghiêncứu, trường đại học, bệnh viện, công ty kinh doanh và các tổ chức quốc tế.Một thế hệ trí thức mới người Việt Nam ở nhiều lĩnh vực khoa học chuyênngành và kinh tế mũi nhọn như tin học, viễn thông, điện tử, vật liệu mới, chếtạo máy móc, điều khiển học, sinh học, quản lý kinh tế, chứng khoán đangđược hình thành và phát triển tập trung ở Bắc Mỹ, Tây Âu và châu ĐạiDương

Luôn hướng về cội nguồn là nét nổi bật ở cộng đồng NVNONN, thểhiện qua những tâm tư, tình cảm, những đóng góp vật chất, những cống hiếntrí tuệ dành cho đất nước Số bà con Việt kiều về Việt Nam ngày càng tăng

Có rất nhiều dự án đầu tư của người Việt Nam ở nước ngoài về trong nước.Lượng kiều hối bà con gửi về hàng năm năm sau cao hơn năm trước Hàngnăm có hàng trăm lượt chuyên gia trí thức kiều bào về nước nghiên cứu, giảngdạy, hợp tác với các trường đại học, các viện nghiên cứu; nhiều hội, đoàn vàcác tổ chức nghề nghiệp của người Việt, đặc biệt là ở các nước phát triểnđược thành lập và hoạt động có hiệu quả, hướng về quê hương đất nước, thực

hiện các hoạt động, các dự án hợp tác khoa học, công nghệ và các hoạt độngmang tính nhân đạo trợ giúp đồng bào trong nước.

Dù sống xa đất nước, đa số đồng bào có tinh thần yêu nước, tự tôn dântộc, có ý thức giữ gìn truyền thống, bản sắc văn hoá và luôn luôn hướng về Tổquốc Phấn khởi và tin tưởng vào thành công của công cuộc đổi mới của đấtnước, các thế hệ kiều bào ta ngày càng mong muốn được gắn bó, đóng gópnhiều hơn với quê hương, đất nước

Tuy nhiên, cộng đồng NVNONN cũng đang phải đối mặt với nhiều vấn

đề, đứng trước nhiều khó khăn, thách thức Ở một số nước, địa vị pháp lý củangười Việt Nam chưa vững vàng nên cộng đồng rất dễ bị tổn thương trướcnhững hành động bài xích, phân biệt đối xử, kỳ thị chủng tộc Sự khác biệt vềvăn hoá, ngôn ngữ ảnh hưởng không nhỏ tới cuộc sống của bà con Ảnhhưởng của văn hoá bản địa và những yêu cầu của cuộc sống hàng ngày lànhững thách thức không nhỏ đối với việc giữ gìn bản sắc văn hoá truyềnthống và tiếng Việt Ở một số nước, kiều bào còn phải đối mặt với nguy cơkhủng hoảng, chiến tranh, xung đột Ngoài ra, một số nhỏ lực lượng cực đoan,phản động vẫn đi ngược lại lợi ích của bà con, cộng đồng và đất nước

1.2.2 Đặc điểm và tình hình cộng đồng người Việt Nam ở một số khu vực chủ yếu

1.2.2.1 Cộng đồng người Việt Nam tại Liên bang Nga và các nước Đông Âu

Cộng đồng người Việt Nam tại Liên bang Nga và các nước Đông Âuhình thành trong bối cảnh đặc biệt Thành phần ban đầu của cộng đồng chủyếu là trí thức, cán bộ, công nhân lao động được Nhà nước ta cử sang cácnước này nghiên cứu, học tập, thực tập, lao động Về sau, một bộ phận đáng

kể sang làm ăn, kinh doanh và nhiều người sang thăm thân, du lịch rồi ở lại.Gần đây, cộng đồng được bổ sung bằng dòng di cư lao động sang làm ăn và

cư trú bất hợp pháp Chính vì vậy, tình hình cộng đồng trở nên phức tạp hơntrước.

Người Việt Nam tại Liên bang Nga và các nước Đông Âu đang trongquá trình tìm kiếm sự ổn định Tuy đã đạt được những thành công bước đầu

về kinh tế, song xu hướng chung là đang chuyển đổi phương thức làm ăn chophù hợp với điều kiện và hoàn cảnh mới với mục đích định cư, lập nghiệp lâudài Hiện nay, tình hình Nga và các nước Đông Âu đã có những thay đổi sâusắc: các nước này, đặc biệt là chín nước thuộc Đông Âu sau khi đã trở thànhthành viên chính thức của EU (gồm Látvia, Litva, Estonia, Ba Lan, Cộng hoàSéc, Slovakia, Hungary, Bungari và Rumani) đã và đang xiết chặt các quy chế

về nhập cư và cư trú cho phù hợp với quy định của EU Có đến 80% ngườiViệt tại khu vực này chưa có quy chế cư trú rõ ràng

Tuy nhiên, cộng đồng người Việt Nam tại Liên bang Nga và Đông Âu

đã nhanh chóng điều chỉnh phương thức làm ăn, kinh doanh theo hướng phùhợp với quy định mới, đồng thời tiếp tục ổn định cuộc sống, khẩn trương hoàntất các thủ tục, giấy tờ để hợp pháp hóa về cư trú, kinh doanh… Riêng đối vớiLiên bang Nga, Chính phủ ta đang đề nghị phía bạn hỗ trợ trong khuôn khổhợp tác, xây dựng hai Trung tâm thương mại tại Mát-xcơ-va nhằm tạo điềukiện cho bà con ổn định cuộc sống, làm ăn lâu dài và xem xét việc ký hiệpđịnh hợp tác lao động mới giữa hai nước Mặc dù còn nhiều khó khăn, ở Liênbang Nga và các nước Đông Âu đã có nhiều doanh nghiệp thành đạt và một

số đang hướng đầu tư về nước Một số nơi đang hình thành các hình thức kinhdoanh phù hợp, có đóng góp cho ngân sách của địa phương, nhờ đó có uy tín

và được địa phương ủng hộ Điều này tạo cơ sở thuận lợi cho việc ổn định đờisống cộng đồng và xin cấp quy chế cư trú hợp pháp

Các hội đoàn hướng về Tổ quốc cũng đã được thành lập ở Nga, Séc, BaLan, Ucraina… và đang ngày càng phát huy vai trò tích cực trong cộng đồng

Các sinh hoạt văn hóa, thông tin, đời sống tinh thần, giữ gìn tiếng Việt và bảnsắc dân tộc… trong cộng đồng cũng được quan tâm chú ý hơn trước.

1.2.2.2 Cộng đồng người Việt Nam ở Đông Nam Á

Quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa nước ta với các nước láng giềng tiếptục phát triển đã tạo điều kiện thuận lợi cho bà con ổn định cuộc sống, củng

cố và phát triển cộng đồng vững mạnh Cộng đồng người Việt Nam tại TháiLan, Lào, Campuchia từ lâu là những cộng đồng người Việt có truyền thốngyêu nước, có nhiều đóng góp quan trọng cho hai cuộc kháng chiến chốngPháp và chống Mỹ đi tới thắng lợi, được Đảng và Nhà nước ta đánh giá cao

Từ khi Việt Nam gia nhập ASEAN (7/1995), quan hệ Việt Nam - TháiLan được cải thiện, tạo điều kiện rất thuận lợi cho kiều bào trong việc hợppháp hoá giấy tờ và gia nhập quốc tịch Thái Lan để ổn định và phát triển.Chính quyền ở các địa phương đã có thái độ thiện chí hơn đối với bà con, đãthúc đẩy việc giải quyết cho con em kiều bào thế hệ thứ hai, thứ ba nhập quốc

tịch Thái Lan và cấp giấy tờ định cư cho kiều bào thế hệ thứ nhất.

Hiện nay, ở nhiều hội người Việt Nam tại Thái Lan, thế hệ trẻ đã tiếpnhận vai trò lãnh đạo cộng đồng và đang kế thừa truyền thống cách mạng củathế hệ đi trước, tiếp tục có những hoạt động tích cực hướng về quê hương, đấtnước thông qua các phong trào quyên góp ủng hộ hoạt động từ thiện, nhânđạo ở trong nước (hỗ trợ tinh thần và vật chất cho đồng bào bị bão lụt vớitổng trị giá hàng tỷ đồng, tài trợ dự án xây dựng trường hướng nghiệp ởQuảng Trị…) Vừa qua, Nhà nước ta đã quan tâm giải quyết nguyện vọngthiết tha của kiều bào là được cấp hộ chiếu Việt Nam thông qua phỏng vấntrực tiếp (do tính đặc thù của kiều bào tại Thái Lan) và xem xét giải quyếttừng bước các chế độ đãi ngộ, khen thưởng cho kiều bào có công, được đôngđảo bà con hoan nghênh

Tại Campuchia, trong những năm gần đây, cuộc sống của kiều bàocũng có những cải thiện nhất định Chính quyền Campuchia đã ra quyết định

công nhận tính hợp pháp của các hội người Việt Nam ở Trung ương và cácđịa phương (đã thành lập được các hội ở 19 tỉnh, thành phố) Hiện nay, Hộitoàn quốc người Việt Nam tại Campuchia đang vận động để tiến tới thành lậpTổng hội ở Trung ương Tuy nhiên, đời sống của bà con còn gặp nhiều khókhăn do không có quy chế cư trú rõ ràng, nền kinh tế Campuchia không ổnđịnh, các phe phái chính trị đối lập ở Campuchia (Sam Rein-si,FUNCINPEC…) luôn luôn sử dụng vấn đề người Việt để phục vụ cho việctranh giành quyền lực Ngoài ra, còn có những người Việt Nam sangCampuchia làm ăn bất hợp pháp làm cho tình hình cộng đồng có thêm nhữngphức tạp nhất định.

Đối với cộng đồng người Việt Nam tại Lào, nhờ quan hệ đặc biệt ViệtNam - Lào phát triển tốt đẹp đã tạo thuận lợi đáng kể cho kiều bào làm ăn,sinh sống, cũng như các hoạt động hướng về Tổ quốc Hội người Việt Namtại các địa phương (Hội người Việt ở Viêng-chăn, ở Savannakhet, ở Pắc-xế,At-tô-pư…) rất chăm lo tới việc dạy và học tiếng Việt, duy trì bản sắc vàtruyền thống văn hoá cho thế hệ trẻ Các hoạt động này luôn nhận được sựgiúp đỡ tích cực của các địa phương, các bộ, ngành ở trong nước Hiện nay,các hội người Việt ở Lào đang trong quá trình vận động tiến tới thành lập Hộitoàn quốc người Việt ở Lào thông qua hoạt động gặp gỡ, giao lưu hàng nămnhằm tăng cường đoàn kết, thống nhất hành động giữa các hội và trao đổikinh nghiệm công tác hội đoàn Tuy đời sống còn gặp nhiều khó khăn, kiềubào ta tại Lào cũng luôn luôn gắn bó và hướng về Tổ quốc

1.2.2.3 Cộng đồng người Việt Nam ở các nước phương Tây

Nhìn chung, cuộc sống của kiều bào tại các nước phương Tây như Mỹ,Canada, Úc, các nước Tây và Bắc Âu, Nhật Bản tương đối ổn định Đa sốkiều bào đã có quy chế định cư rõ ràng, nhiều người đã gia nhập quốc tịch,thành đạt về học vấn, công việc làm ăn, kinh doanh và hội nhập tốt vào xã hội

nước sở tại Xu hướng chính của cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ, là gia nhậpquốc tịch nước sở tại và định cư, làm ăn lâu dài ở nước ngoài.

Nét nổi bật của cộng đồng người Việt tại khu vực các nước phương Tây

là vừa có tiềm năng về tri thức vừa có tiềm năng về kinh tế Thời gian qua,các đóng góp của người Việt Nam ở nước ngoài trong các lĩnh vực khoa học,công nghệ, giáo dục, đào tạo, đầu tư, kinh doanh… về trong nước đa phần làcủa người Việt tại khu vực này Sau hơn ba thập niên định cư tại các nướcphương Tây, kiều bào đã vượt qua thời kỳ đầu khó khăn nhất và đang từngbước khẳng định vị trí trong đời sống chính trị và xã hội nước sở tại Một sốngười Việt ở Mỹ, Úc, Canađa… đã và đang giữ một số chức vụ trong các cơquan lập pháp và hành pháp địa phương như: Trợ lý Bộ trưởng, Nghị sĩ Tiểubang, Ủy viên Hội đồng thành phố, giám đốc các sở chuyên môn ở cấp thànhphố, quận, hạt…

Xu hướng chung của kiều bào tại các nước phương Tây là ngày cànghướng về Tổ quốc Số người giữ thái độ trung dung ngày càng tăng lên Thế

hệ trẻ lớn lên ở phương Tây có xu hướng tập trung vào học tập, làm ăn, kinhdoanh và không quan tâm nhiều đến các vấn đề mà thế lực thù địch, cực đoan

sử dụng để chống phá đất nước Đa số kiều bào vẫn giữ thái độ phải chăng,chú tâm làm ăn kiếm sống, ít quan tâm tới chính trị và tránh dính líu đến cácphần tử cực đoan phản động, vẫn giữ quan hệ với người thân ở trong nước,đồng thời tranh thủ điều kiện và cơ hội về nước du lịch, tìm cơ hội làm ăn,giúp đỡ người thân

Một chuyển biến đáng chú ý trong những năm qua là ngay cả một sốnhân vật trước đây từng phục vụ chế độ cũ, chống ta cũng có chuyển biếntheo hướng tích cực, điển hình là Nguyễn Cao Kỳ, cựu Phó Tổng thống chínhquyền ngụy Sài Gòn, cũng như một số nhân vật khác như Đỗ Mậu, Lê PhướcSang, đã được Nhà nước ta cho phép về thăm quê hương Nguyễn Sang,nguyên là Thượng nghị sỹ bang Victoria, Úc, từng có quan hệ với Nguyễn

Hữu Chánh, cũng đã có thái độ tích cực hơn, đã về nước xin gặp một số bộ,ngành tìm hiểu khả năng đưa các công ty nước ngoài vào hợp tác đầu tư tạiViệt Nam.

Một số người có những vị trí cao ở các nước hoặc tổ chức quốc tế, saunhiều năm bận bịu với công việc, cũng đã hướng về quê hương, tìm cơ hội vàđiều kiện để có thể đóng góp cho đất nước trong những lĩnh vực khác nhau.Ông Nguyễn Văn Tửu (Mỹ), nguyên là chuyên gia của Quỹ tiền tệ quốc tế(IMF) nhiều lần về nước làm việc, trao đổi với các cơ quan trong nước vềkinh tế vĩ mô và mô hình kinh tế Trung Quốc (tại trường Đại học Kinh tế, Đạihọc Quốc gia Hà Nội, Viện Kinh tế Việt Nam, Viện Kinh tế thế giới…) Tiến

sĩ Nguyễn Chánh Khê, Việt kiều ở Mỹ, đã về nước làm Trưởng phòng nghiêncứu tại Khu công nghệ cao thành phố Hồ Chí Minh, chế tạo được than nano từcác vật liệu nội địa và đang nghiên cứu ứng dụng công nghệ nano ở trongnước

Trong giới nghiên cứu và hoạt động văn hóa, nghệ thuật cũng có nhiềungười sau nhiều năm bôn ba ở nước ngoài đã trở về nước nghỉ hưu và tiếp tụchoạt động văn hóa, nghệ thuật hoặc trở về lưu diễn có thời hạn, hợp tác vớicác cơ quan trong nước để tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại ViệtNam hoặc đưa các đoàn văn hóa, nghệ thuật ra nước ngoài biểu diễn, truyền

bá văn hóa Việt Nam ra thế giới, đồng thời phục vụ bà con cộng đồng ngườiViệt Nam ở nước ngoài Nổi bật trong số những nhà nghiên cứu và hoạt độngvăn hóa, nghệ thuật đó là Giáo sư Trần Văn Khê, nhạc sĩ Phạm Duy và giađình, họa sĩ Văn Dương Thành, và nhiều văn nghệ sĩ khác

Kiều bào ngày càng quan tâm hơn đến tình hình phát triển ở trongnước, quan hệ quốc tế và vị thế của Việt Nam trên thế giới Đa số kiều bào ởcác nước, kể cả ở Mỹ, đều hoan nghênh và ủng hộ tiến trình hội nhập quốc tếcủa Việt Nam, đặc biệt là việc nước ta gia nhập Tổ chức thương mại thế giới(WTO) và trở thành thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp

quốc nhiệm kỳ năm 2008-2009 Nhiều người, nhất là giới trẻ hăng hái thúcđẩy hoạt động đầu tư, kinh doanh hoặc làm cầu nối giới thiệu các đối tác nướcngoài vào Việt Nam làm ăn Các hội người Việt Nam và các tổ chức nghềnghiệp, đồng hương, từ thiện tiến bộ ở Pháp, Anh, Bỉ, CHLB Đức, Canađa,Đan Mạch, Italia, Hà Lan, Nhật Bản, Úc… tiếp tục được củng cố và ngàycàng có những liên hệ chặt chẽ và thường xuyên hơn với quê hương, đồngthời có những đóng góp thiết thực cho các hoạt động nhân đạo, từ thiện, xóađói giảm nghèo và xây dựng đất nước.

1.3 Tầm quan trọng của công tác thông tin đối ngoại cho người Việt Nam ở nước ngoài

Thông tin đối ngoại cho người Việt Nam ở nước ngoài là một trongnhững nhiệm vụ quan trọng của công tác đối ngoại của Đảng, Nhà nước tanhằm làm cho người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài hiểu

về đất nước, con người Việt Nam, đường lối, chủ trương, chính sách và thànhtựu đổi mới của Việt Nam, trên cơ sở đó tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thếgiới, đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cho sự nghiệpxây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Trong những năm qua, nhất là sau khi ban hành Nghị quyết số

36/NQ-TW ngày 26/3/2004 của Bộ Chính trị về công tác đối với người Việt Nam ở

nước ngoài, công tác thông tin đối ngoại đã có nhiều cố gắng chuyển tải một

lượng thông tin lớn đến cộng đồng những người Việt Nam đang sinh sống,học tập và làm việc ở nước ngoài qua báo in, báo mạng, đài phát thanh, truyềnhình và các hình thức thông tin khác Công tác thông tin đối ngoại cho người

Việt Nam ở nước ngoài đã đóng vai trò quan trọng góp phần vào việc Tăng

cường sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc; Góp phần ổn định chính trị, bảo

vệ an ninh đất nước; Tăng cường quan hệ hữu nghị với các nước, củng cố vị thế và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế; Tham gia các hoạt động kinh

tế, góp phần phát triển kinh tế đất nước; Là cầu nối đẩy mạnh giao lưu văn hoá.

1.3.1 Tăng cường sức mạnh khối đại đoàn kết dân tộc

Hiện nay, vấn đề dân chủ, nhân quyền và tự do tôn giáo ở Việt Namđang bị các thế lực thù địch bóp méo nhằm chia rẽ dân tộc, gây mất ổn địnhtrong nước, phá hoại chính sách đại đoàn kết toàn dân tộc của Đảng, Nhànước ta Thông tin chính xác, kịp thời, đầy đủ về những thành tựu của đấtnước trên các vấn đề này cho kiều bào ta, không chỉ là phản bác lại nhữngquan điểm sai trái, thù địch mà còn góp phần củng cố khối đại đoàn kết, gáclại quá khứ, hướng tới tương lai, vì một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh,

xã hội công bằng, dân chủ, văn minh Bên cạnh đó là những thông tin về đấtnước, con người, lịch sử và nền văn hóa lâu đời, phong phú đa dạng, đậm đàbản sắc dân tộc của Việt Nam góp phần khơi dậy niềm tự tôn dân tộc, niềm tựhào và tình yêu đối với quê hương, Tổ quốc của kiều bào

Bằng nhiều hình thức và phương tiện khác nhau, công tác thông tin đối

ngoại đã góp phần tăng cường tình đoàn kết trong cộng đồng NVNONN và

tăng cường tình đoàn kết giữa kiều bào với đồng bào trong nước.

Việc tổ chức nhiều hoạt động trên các lĩnh vực kinh tế, văn hóa, nghệthuật, thể dục - thể thao, học tiếng Việt,… giúp kiều bào nâng cao ý thức cộngđồng, tăng cường đoàn kết, tương trợ lẫn nhau, giúp nhau ổn định cuộc sống

và hoà nhập vào xã hội và đất nước cư trú

Ngoài việc giúp kiều bào hiểu tình hình đất nước, phát huy khả nănggóp phần xây dựng quê hương, đất nước trên nhiều lĩnh vực, bằng nhiều hìnhthức phù hợp với khả năng, lợi thế của mỗi người, kết hợp lợi ích của mình vàcủa đất nước Công tác thông tin đối ngoại còn góp phần gắn kết tuổi trẻ trong

và ngoài nước, nuôi dưỡng niềm tự hào dân tộc và tình yêu quê hương đấtnước của thế hệ trẻ người Việt Nam ở nước ngoài, thông qua các hoạt động

giao lưu giữa thế hệ trẻ kiều bào với thanh niên trong nước ngày càng đa dạng

và phong phú (thi hoa hậu, trại hè Việt Nam, )

Biểu hiện sinh động cụ thể về tình đoàn kết, tương thân tương ái, gắn

bó với quê hương xứ sở, với truyền thống lịch sử, văn hoá lâu đời của dân tộcthể hiện đậm nét qua những hoạt động văn hoá, nghệ thuật phong phú, bổ íchcủa bà con Việt kiều mừng kỷ niệm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, Cáchmạng Tháng Tám, Quốc khánh mùng 2/9 ; qua rất nhiều hoạt động từ thiện,nhiều đợt tự nguyện quyên góp tiền, gửi về nước xây dựng nhà tình nghĩa,trường học cho trẻ em nghèo, trạm y tế cho đồng bào vùng sâu, vùng xa, giúpđồng bào các vùng lũ lụt, chịu thiên tai,…

1.3.2 Góp phần ổn định chính trị, bảo vệ an ninh đất nước

Hiện nay, các thế lực phản động, cực đoan đang gia tăng các hoạt độngchống đối với nhiều biểu hiện mới ngày càng tinh vi, có tổ chức và liên kếtquốc tế, đa dạng hình thức chống phá Các thế lực này đã phát triển bằngnhững hình thức mới như: vận động sự ủng hộ của nghị sĩ quốc hội, chínhquyền địa phương nước sở tại, lôi kéo các trí thức trẻ, kiều bào, học sinh, sinhviên ta đang học tập ở nước ngoài Mặt khác chúng liên kết tới các địa bàn cóngười Việt sinh sống và móc nối với các phần tử phản động trong nước đểchống phá ta, đáng lưu ý ở các nước Pháp, Anh, Ba Lan, Đức, Mỹ, Úc,Canađa, Campuchia Các vấn đề về chủ quyền, biển đảo cũng là những thôngtin được nhiều người quan tâm, vì nó gắn liền với đặc điểm của đất nước, dântộc trong quá trình dựng nước và giữ nước, đây cũng là những vấn đề hay bịcác thế lực thù địch tuyên truyền sai trái

Những thông tin đầy đủ, kịp thời về chủ trương, chính sách của Đảng

và Nhà nước ta thể hiện rõ trách nhiệm dân tộc trong việc bảo vệ chủ quyền,biên giới, hải đảo có tác dụng phản bác lại những luận điệu tuyên truyềnxuyên tạc của các thế lực thù địch Do đó, một bộ phận người Việt Nam ởnước ngoài trước đây có hoạt động, tư tưởng chống đối, nay đã thay đổi và có

cách nhìn nhận, đánh giá về Việt Nam theo chiều hướng tích cực hơn Phầnlớn người Việt Nam ở nước ngoài ủng hộ công cuộc xây dựng và phát triểnđất nước do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, số đông Việt kiều bước đầu đã

có những hoạt động công khai đấu tranh chống lại các luận điệu tuyên truyềnsai trái của bọn phản động cực đoan góp phần đẩy lùi các luận điệu tuyêntruyền của các thế lực phản động chống Nhà nước ta, chống chủ nghĩa xã hội

1.3.3 Tăng cường quan hệ hữu nghị với các nước, củng cố vị thế

và uy tín của Việt Nam trên trường quốc tế

Đất nước ta đang trong quá trình hội nhập sâu rộng với thế giới, việcquảng bá hình ảnh đất nước, con người, giới thiệu những thành tựu của đấtnước trong công cuộc đổi mới vừa tăng cường quan hệ hữu nghị với các nước,vừa nâng cao vị thế và uy tín của Việt Nam trong con mắt bạn bè quốc tế Cóthể nói, NVNONN đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quan hệ giữaViệt Nam và nước nơi họ đang sinh sống Khi những thông tin chính xác, kịpthời, đầy đủ về tình hình đất nước đến với cộng đồng NVNONN, hơn ai hết,chính kiều bào lại là cầu nối tích cực để bạn bè quốc tế biết tới hình ảnh mộtViệt Nam hòa bình, thân thiện với nền văn hóa đậm đà bản sắc, với truyềnthống lịch sử hào hùng, với những thành tựu to lớn trong công cuộc đổi mớigóp phần xây dựng quan hệ hữu nghị, hợp tác của nước ta với nước sở tại

Người Việt Nam ở nước ngoài vừa là đối tượng vừa là chủ thể của côngtác TTĐN Hiện nay, cộng đồng NVNONN đã chủ động và tích cực tham giavào việc quảng bá hình ảnh Việt Nam và làm tốt vai trò cầu nối tăng cườngquan hệ giữa Việt Nam với các nước trên thế giới góp phần xây dựng mộtViệt Nam đổi mới, ổn định về chính trị, năng động về kinh tế, giàu truyềnthống văn hóa - lịch sử và tích cực trên mọi diễn đàn quốc tế

1.3.4 Tham gia các hoạt động kinh tế, góp phần phát triển kinh tế đất nước

Cùng với việc chuyển tải thông tin Việt Nam từ một nước theo mô hìnhkinh tế tập trung, chuyển đổi, xây dựng cơ chế chính sách thông thoáng để thuhút đầu tư nước ngoài, phát triển các thành phần kinh tế, xây dựng cơ cấukinh tế mở, cải cách thủ tục hành chính và đổi mới sự quản lý và điều hànhcủa Chính phủ; về những thành tựu to lớn trong phát triển kinh tế của đấtnước do đường lối đổi mới của Đảng Cộng sản Việt Nam khởi xướng mà kiềubào ta rất quan tâm, việc triển khai các hoạt động như: tổ chức nhiều hội nghị,hội thảo, diễn đàn trí thức, doanh nhân NVNONN tham gia xây dựng đấtnước đã thu hút sự hợp tác, đóng góp nguồn lực của các thành phần trongcộng đồng vào sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, tạo điềukiện cho doanh nghiệp kiều bào tham gia đầu tư vào chương trình kinh tếtrọng điểm của ngành và địa phương

Nhiều hoạt động đã đem lại hiệu quả thiết thực, đáp ứng được yêu cầucủa các bộ, ngành và địa phương và có tác động thúc đẩy mạnh mẽ cộng đồngNVNONN đầu tư, trở về Tổ quốc làm ăn

Số bà con Việt kiều về Việt Nam ngày càng tăng Có rất nhiều dự ánđầu tư của NVNONN về trong nước Lượng kiều hối bà con gửi về hàng nămnăm sau cao hơn năm trước Hàng năm có hàng trăm lượt chuyên gia trí thứckiều bào về nước nghiên cứu, giảng dạy, hợp tác với các trường đại học, cácviện nghiên cứu; nhiều hội, đoàn và các tổ chức nghề nghiệp của người Việt,đặc biệt là ở các nước phát triển được thành lập và hoạt động có hiệu quả,huớng về quê hương đất nước, thực hiện các hoạt động, các dự án hợp táckhoa học, công nghệ và các hoạt động mang tính nhân đạo trợ giúp đồng bàotrong nước

Tính đến năm 2010, có “3228 doanh nghiệp kiều bào đang kinh doanh

ở trong nước với tổng số vốn khoảng 5,7 tỷ USD, trong đó khoảng 60% dự án

được đánh giá là hoạt động có hiệu quả… Trong vòng 6 năm trở lại đây,lượng kiều hối hàng năm tăng đáng kể, từ mức hơn 3 tỷ USD năm 2004 đãtăng lên hơn 7 tỷ USD năm 2008 và hơn 6 tỷ USD năm 2009” [76].

Đến nay, cộng đồng NVNONN ngày càng ổn định và hội nhập thànhcông vào xã hội sở tại Với tiềm lực về tri thức và kinh tế mạnh lên đáng kể vàxuất hiện nhiều người trẻ thành đạt trên các lĩnh vực khoa học, công nghệ,giáo dục, đào tạo, và với việc hình thành mạng lưới cộng đồng NVNONN cótác dụng tích cực làm cầu nối giữa kinh tế Việt Nam với kinh tế các nước, gópphần huy động các nguồn lực ở bên ngoài nhằm đẩy nhanh phát triển ở trongnước và hội nhập quốc tế sâu rộng, cộng đồng NVNONN ngày càng chứng tỏ

là một nguồn lực quan trọng đóng góp vào sự nghiệp phát triển của đất nước

1.3.5 Là cầu nối đẩy mạnh giao lưu văn hoá

Các hoạt động văn hóa, nghệ thuật phục vụ cộng đồng được tổ chứcthường xuyên với sự phối hợp hỗ trợ của các tổ chức trong nước, các cơ quanđại diện của Việt Nam, các hội đoàn và doanh nghiệp kiều bào, đặc biệt làviệc tổ chức các “Ngày Việt Nam”, “Tuần Việt Nam”, triển lãm nghệ thuậtdân tộc, hội chợ triển lãm hàng Việt Nam, thi Hoa hậu Thế giới người Việt…với sự tham gia của các nghệ sỹ trong nước và kiều bào đã tạo được ấn tượngtốt đẹp đối với khán giả, góp phần quảng bá, giới thiệu văn hóa Việt Nam vớibạn bè quốc tế

Qua đó, hợp tác, giao lưu văn hoá đối ngoại được mở rộng, các hoạtđộng văn hoá quốc tế lớn được triển khai mạnh mẽ đã giúp cho nhân dântrong nước hiểu hơn tình hình quốc tế và ngược lại cho thế giới nhận thứcđúng hơn và hiểu rõ hơn hình ảnh Việt Nam, văn hoá Việt Nam và con ngườiViệt Nam

Kiều bào ta cũng là “đại sứ thông tin-văn hóa” tiềm năng của Việt Nam

ở nước sở tại, vừa là một cây cầu nối bạn bè quốc tế với đồng bào trong nước.Hàng năm, các hội đoàn của kiều bào thường tổ chức nhiều hoạt động giới

thiệu văn hóa truyền thống Việt Nam Nhiều kiều bào là những nhà hoạt độngvăn hóa - nghệ thuật lớn đã góp phần rất quan trọng vào việc quảng bá đấtnước, con người và truyền thống văn hóa Việt Nam, đưa những giá trị, tinhhoa của văn hóa Việt Nam giao thoa với những giá trị văn hóa thế giới Sựgiao lưu văn hóa, nghệ thuật giữa cộng đồng với cội nguồn đã và đang tiếpthêm sức mạnh tinh thần giúp bà con nuôi dưỡng và phát huy tâm hồn, cốtcách dân tộc Việt trong quá trình hội nhập vào xã hội sở tại.

1.4 Chủ trương và chính sách của Đảng và Nhà nước ta đối với công tác thông tin tuyên truyền, vận động người Việt Nam ở nước ngoài

Phát huy truyền thống "lấy dân làm gốc" của cha ông ta và lời dạy củaChủ tịch Hồ Chí Minh: "Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết Thành công, thànhcông, đại thành công", Đảng và Nhà nước ta thường xuyên quan tâm tới côngtác thông tin tuyên truyền, vận động quần chúng, trong đó công tác thông tintuyên truyền, vận động người Việt Nam ở nước ngoài, nhằm huy động mọinguồn lực phục vụ sự nghiệp cách mạng chung của toàn dân tộc Chính vìvậy, công tác thông tin tuyên truyền, vận động đồng bào ta ở nước ngoài từlâu đã được coi là nhiệm vụ quan trọng, gắn liền với nhiệm vụ của các thời kỳcách mạng

1.4.1 Trước thời kỳ Đổi mới

Từ trước khi Đảng ta ra đời, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc và sau đó, nhiềuđảng viên và các vị lãnh đạo của Đảng đã thông tin tuyên truyền, vận động,xây dựng cơ sở cách mạng ở Pháp, Trung Quốc, Thái Lan và các nước khácvới sự đùm bọc, chế độ chở của bà con ta ở nước ngoài Nhiều thế hệ cán bộđầu tiên của Đảng đã đồng cam cộng khổ cùng kiều bào, chia sẻ nỗi đau củamột dân tộc đang làm nô lệ, thắp sáng tinh thần cách mạng trong những ngườicon xa xứ

1.4.1.1 Giai đoạn 1930 - 1945: Tổ chức phong trào và thông tin tuyên

truyền, vận động kiều bào ủng hộ Đảng Cộng sản Đông Dương và chính

quyền cách mạng non trẻ của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, nhà nước dân chủ nhân dân đầu tiên ở Đông Nam Á.

Ngày 3/2/1930, Đảng Cộng sản Đông Dương ra đời đánh dấu bướcngoặt quan trọng trong lịch sử cách mạng Việt Nam Cũng từ đây, công tácthông tin tuyên truyền vận động kiều bào có những bước phát triển mới

Ngay từ khi còn bôn ba tìm đường cứu nước, lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc

đã chú trọng xây dựng các cơ sở Việt kiều yêu nước ở nhiều nơi Tại Pháp,năm 1919, Người đã thành lập Hội Ái hữu người An Nam yêu nước, là hạtnhân của phong trào Việt kiều yêu nước và là tiền thân của Hội người ViệtNam tại Pháp ngày nay Tại Quảng Châu, Trung Quốc, Người đã tổ chức

"Việt Nam thanh niên cách mạng đồng chí hội" vào năm 1924 Tại Phichit,Thái Lan, chi hội Việt kiều yêu nước đầu tiên được thành lập vào năm 1926,sau mở rộng ra những nơi khác có đông người Việt sinh sống như Lào,Campuchia…

Để tránh sự truy lùng và đàn áp dã man của kẻ thù ở trong nước, nhiềuđảng viên và các vị lãnh đạo của Đảng đã xuất dương đi hoạt động nhiều nămtại các cơ sở cách mạng trong kiều bào, đặc biệt ở Pháp, Trung Quốc, TháiLan và một số nước khác với sự đùm bọc, chở che của bà con kiều bào Cácthế hệ cán bộ đầu tiên của Đảng đã đồng cam, cộng khổ cùng kiều bào, chia

sẻ nỗi đau của dân tộc đang sống dưới ách nô lệ, khơi dậy tinh thần cáchmạng trong những người con xa xứ

Nắm vững nguyên lý "cách mạng là sự nghiệp của quần chúng", Đảng

đã vận động và phát động quần chúng chớp thời cơ tiến hành cuộc Cách mạngTháng Tám thành công, giành chính quyền về tay nhân dân Ngày 2/9/1945,Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đọc bản Tuyên ngôn độc lập, khai sinh ra nước ViệtNam Dân chủ Cộng hoà Trong phong trào đấu tranh cách mạng đó có sựđóng góp tiền của và tham gia tích cực của nhiều bà con kiều bào, nhiềungười tình nguyện về nước chiến đấu Thấm nhuần lời dạy của Chủ tịch Hồ

Chí Minh, công tác dân vận của Đảng, trong đó có công tác kiều vận, đã đượctriển khai tích cực.

1.4.1.2 Giai đoạn 1945-1954: Thông tin tuyên truyền, vận động kiều

bào ủng hộ sức người sức của cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp giành độc lập dân tộc.

Ngay khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ra đời (2-9-1945),Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi đồng bào cả ở trong và ngoài nước ủng hộ

và bảo vệ chính quyền cách mạng Năm 1946, khi thực dân Pháp quay lạihòng thôn tính nước ta một lần nữa, Hồ Chủ tịch đã phát lời kêu gọi toàn quốckháng chiến chống thực dân Pháp Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kêu gọi đồngbào, cả trong và ngoài nước, ủng hộ và bảo vệ chính quyền cách mạng, kêugọi đồng bào ở nước ngoài phát huy tinh thần yêu nước, tham gia khángchiến Nhiều bà con kiều bào tại Pháp đã tham gia phục vụ, bảo vệ phái đoàn.Chính phủ Việt Nam dự Hội nghị Fontainebleau, vận động dư luận Pháp ủng

hộ nền độc lập của Việt Nam Nhiều trí thức kiều bào đã làm theo lời kêu gọicủa Chủ tịch Hồ Chí Minh về nước tham gia kháng chiến, như giáo sư TrầnĐại Nghĩa, Phạm Ngọc Thạch, Đặng Văn Ngữ Phong trào yêu nước củaTổng hội Việt kiều Cứu quốc ở Thái Lan phối hợp chặt chẽ với trong nước đãhoạt động rất mạnh Hơn 6.000 Việt Kiều ở Thái Lan trực tiếp tham gia chiếnđấu trong lực lượng vũ trang tại mặt trận Lào Nhiều người đã hy sinh trongcuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, giành lại độc lập cho dân tộc

1.4.1.3 Giai đoạn 1954-1975: Thông tin tuyên truyền, vận động kiều

bào ủng hộ cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước và đấu tranh thống nhất đất nước.

Sau Hiệp định Giơnevơ - 1954, công tác thông tin tuyên truyền, vậnđộng NVNONN tập trung vào việc thông tin tuyên truyền, vận động đồng bàotham gia các phong trào đấu tranh đòi thi hành Hiệp định, tổng tuyển cử thốngnhất đất nước Tại Pháp và nhiều nước, kiều bào tham gia mít tinh, lấy chữ ký

vận động nhân dân và dư luận sở tại, đòi Mỹ - Diệm thi hành Hiệp định,chống đàn áp những người kháng chiến Nhiều trí thức kiều bào chuẩn bị hồihương, đem kiến thức và tài sản tích luỹ được về góp phần xây dựng đấtnước.

Ngày 23-11-1959, Ban Việt kiều Trung ương được thành lập, đánh dấumốc phát triển quan trọng của công tác thông tin tuyên truyền, vận độngNVNONN Đây là lần đầu tiên một tổ chức chuyên trách của Chính phủ đượcthành lập để vận động, hỗ trợ và bảo vệ quyền lợi của bà con ta ở nước ngoài;giúp Chính phủ theo dõi công tác về NVNONN Nhiệm vụ của công tác thôngtin tuyên truyền, vận động kiều bào thời kỳ này là đón tiếp kiều bào ta ở TháiLan, Niu Dilân và một số nước khác hồi hương; đồng thời tiếp tục vận độngkiều bào xây dựng cơ sở nòng cốt của phong trào Việt kiều yêu nước sau này

ở Mỹ, Pháp, Bỉ, Canađa đã có quan hệ chặt chẽ với trong nước Các tổ chứcngười Việt Nam ở một số nước láng giềng tham gia vào các hoạt động nuôigiấu cán bộ, ủng hộ kinh tế tài chính, cho con em về tham gia chiến đấu Kiềubào ta tại Pháp đã hỗ trợ cho phái đoàn Việt Nam tham gia Hội nghị Pari vềtinh thần và nhân lực

Để đáp ứng nguyện vọng của kiều bào, ngày 23/10/1959, Hội đồngChính phủ đã họp và ra Nghị quyết về việc đón tiếp Việt kiều ở Thái Lan, Tânđảo, Tân Thế giới về nước Nghị quyết nhấn mạnh ý nghĩa to lớn của việc đóntiếp kiều bào hồi hương một cách chu đáo, đặc biệt là giải quyết vấn để công

ăn việc làm, ổn định đời sống cho kiều bào Ngày 15/12/1959, Bộ Lao động

đã ban hành Chỉ thị số 28/LĐ-CT về việc đón tiếp Việt kiều về nước

Từ sau tháng 8 năm 1964, do Mỹ mở rộng chiến tranh ở Việt Nam vàném bom miền Bắc, dòng kiều bào hồi hương đã bị ngừng lại Trong khi đó, ởnhiều nước trên thế giới, phong trào kiều bào yêu nước tiếp tục phát triểnmạnh Nhiều thành viên của phong trào sinh viên phản chiến đã trở thànhnòng cốt của phong trào Việt kiều yêu nước sau này ở Mỹ, Pháp, Bỉ,

Canađa có quan hệ chặt chẽ với trong nước Các tổ chức người Việt ở một

số nước láng giềng như Thái Lan, Lào, Campuchia trước đây tham gia vàocác hoạt động nuôi giấu cán bộ, ủng hộ tiền của, nay lại sẵn sàng cho con em

về nước tham gia chiến đấu giải phóng đất nước

Trước tình hình đế quốc Mỹ mở rộng chiến tranh xâm lược ở miềnNam và ném bom hủy diệt miền Bắc để cứu chế độ Mỹ-ngụy khỏi bị sụp đổ

do làn sóng cách mạng ngày càng dâng cao ở miền Nam, nhiệm vụ trọng tâmcủa công tác kiều bào giai đoạn này là vận động đồng bào ủng hộ cả về vậtchất và tinh thần cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước đang đi vào giaiđoạn quyết liệt nhất

Ban Việt kiều Trung ương đã thực sự trở thành đầu mối tổ chức, phốihợp, vận động kiều bào ở khắp các nước trên thế giới đấu tranh cho hoà bình,thống nhất đất nước, xây dựng các phong trào Việt kiều yêu nước, đi đầutrong việc vận động nhân dân các nước sở tại và bạn bè khắp năm châu hìnhthành mặt trận nhân dân thế giới ủng hộ sự nghiệp đấu tranh chính nghĩa củanhân dân ta

Trong những năm 1970-1971, khi cuộc đấu tranh chống Mỹ cứu nướcđang đạt tới cao trào, hưởng ứng lời kêu gọi của Đảng và Nhà nước, kiều bàokhắp nơi đã đẩy mạnh các hoạt động hướng về Tổ quốc, kề vai sát cánh vớiđồng bào trong nước Nội dung chính của những phong trào này là tiết kiệm

để quyên góp tiền gửi về đóng góp hỗ trợ cho cuộc kháng chiến giải phóngdân tộc Các phong trào yêu nước của kiều bào ta vẫn tiếp tục phát triển nhằm

hỗ trợ cho cuộc đấu tranh thống nhất đất nước đạt tới thắng lợi hoàn toàn vàongày 30/4/1975 Trong thời gian đó, để đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ mới, BanViệt kiều Trung ương đã được củng cố với Quyết định của Thủ tướng Chínhphủ ngày 18/10/1973 quy định Ban là một Hội đồng liên ngành trực thuộcChính phủ, có nhiệm vụ giúp Hội đồng Chính phủ nghiên cứu các chủ trương,chính sách đối với Việt kiều [72]..

Trong suốt thời kỳ gần nửa thế kỷ đó, Đảng và Nhà nước ta có chínhsách vận động, động viên đúng đắn, biết khơi dậy truyền thống yêu nướcnhiệt thành của cộng đồng kiều bào ta trên khắp thế giới - một nguồn lực quantrọng góp phần thực hiện thắng lợi mục tiêu của cuộc cách mạng giải phóngdân tộc, thống nhất đất nước.

1.4.1.4 Giai đoạn 1975- 1985: Thông tin tuyên truyền, vận động kiều

bào cùng chung sức xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Từ sau năm 1975, công tác thông tin tuyên truyền, vận động NVNONNtập trung vào việc huy động kiều bào ta tham gia vào công cuộc khôi phục,xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; đồng thời, chống bao vây cấm vận và âm mưuphá hoại của các thế lực từ bên ngoài

Đây là thời kỳ đất nước ta gặp những khó khăn vô cùng to lớn Sau khi

ta giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, cả nước đang phải nỗ lực khắcphục hậu quả cực kỳ nặng nề của cuộc chiến tranh do Mỹ-ngụy tiến hành, lạiphải đương đầu với sự xâm lấn ở biên giới Tây-nam của bè lũ Khmer đỏ lúc

đó đã lên nắm chính quyền ở Campuchia và cuộc chiến tranh trên toàn tuyếnbiên giới phía Bắc do Trung Quốc áp đặt Thêm vào đó, các thế lực thù địchbên ngoài chống phá ta quyết liệt, đặc biệt xung quanh vấn đề Campuchia

Mỹ tiếp tục xiết chặt cuộc bao vây cấm vận kinh tế - thương mại mà họ áp đặtđối với ta từ năm 1964 Các nước ASEAN cùng với các nước phương Tâycũng theo chân Mỹ bao vây cô lập Việt Nam Những khó khăn về mặt đốingoại đó cộng với gánh nặng hàn gắn vết thương chiến tranh, những khó khănkinh tế trong nước thời kỳ hậu chiến, những khiếm khuyết trong mô hình kinh

tế cũng như những sai lầm trong quản lý, điều hành nền kinh tế đã làm cho đấtnước ta lâm vào cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội kéo dài tới 10 năm (1975-1985)

Ở giai đoạn này, trong cộng đồng NVNONN đã xuất hiện thêm nhữngngười gắn bó quyền lợi với chế độ Mỹ - ngụy, mang nặng hận thù với chính

quyền cách mạng Nhiều tổ chức người Việt phản động đã hình thành ở cácnước phương Tây, đặc biệt là Mỹ, Úc, Canađa, và được các lực lượng thùđịch tiếp tay Chúng đã tiến hành các hoạt động chống phá điên cuồng, từtuyên truyền xuyên tạc, vu khống, bôi nhọ đất nước và chế độ ta, đe dọa cáckiều bào yêu nước đến các chiến dịch "chuyển lửa về quê hương" nhằm gây racác vụ nổ bom khủng bố, phá hoại hòng lật đổ chế độ chính trị ở trong nước.Cũng trong giai đoạn này, hàng năm còn có thêm hàng chục ngàn người ViệtNam được phép ra đi với mục đích đoàn tụ gia đình, học tập, lao động, làm

ăn, kinh doanh ở nước ngoài

Các hội Việt kiều yêu nước tại nhiều nước đã phát triển mạnh, thu hútđông đảo kiều bào tham gia Nhiều trí thức Việt kiều đã về nước trao đổi,giảng dạy, giới thiệu công nghệ mới Nguồn kiều hối, hàng hoá do kiều bào tagửi về đã góp phần giảm bớt những khó khăn trong nước Tuy nhiên, cũngtrong thời gian này, các hội Việt kiều ở nước ngoài cũng gặp không ít khókhăn do sự chống phá giá quyết liệt của lực lượng phản động người Việt.Trong bối cảnh đó, công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài có mụctiêu là vận động và hỗ trợ đồng bào giữ vững phong trào Việt kiều yêu nước,đấu tranh chống lại các chiến dịch tuyên truyền xuyên tạc của bọn phản động,đặc biệt là ngăn chặn và làm thất bại mọi âm mưu của chúng nhằm gây bạoloạn và lật đổ Mặt khác, Đảng và Nhà nước ta cũng chủ trương huy động caonhất sự tham gia của kiều bào vào công cuộc khôi phục đất nước sau chiếntranh, tăng cường đóng góp xây dựng và bảo vệ đất nước, đồng thời tham giavận động dư luận quốc tế chống bao vây cấm vận và âm mưu phá hoại củacác thế lực thù địch từ bên ngoài chống lại Việt Nam

Để thực hiện mục tiêu nhiệm vụ nói trên, Ban Việt kiều Trung ương đãchỉ đạo các hội đoàn kiều bào và các cơ quan đại diện ta ở ngoài nước ra sứcgiữ vững và phát triển phong trào Việt kiều yêu nước, mở rộng mạng lưới cáchội đoàn người Việt Nam ở các nước Nhiều tổ chức Việt kiều yêu nước đã

được thành lập mới hoặc ra hoạt động công khai Nhiều hội đổi tên thành

"Hội người Việt Nam" như Hội người Việt Nam tại Pháp, Hội người ViệtNam tại Đức nhằm thu hút thêm nhiều NVNONN tham gia

Tháng 2/1979, Ban Việt kiều Trung ương đã phối hợp với Bộ Nội vụ(nay là Bộ Công an) đề xuất với Thường vụ Hội đồng Chính phủ cho phéptriển khai Đề án về công tác vận động Việt kiều ở các nước tư bản chủ nghĩa

và một số chủ trương chính sách đối với người Việt di tản và vượt biên ranước ngoài Bộ máy của Ban Việt kiều Trung ương được kiện toàn thêm mộtbước Các cơ quan đại diện ta ở ngoài nước cũng được phép tuyển chọn một

số Việt kiều cốt cán để hỗ trợ trong công tác vận động cộng đồng

Tháng 6/1979, Ban Việt kiều Trung ương được kiện toàn thành cơ quanchuyên trách và tổng hợp của Hội đồng Chính phủ, thống nhất chỉ đạo vàquản lý các mặt công tác đối với NVNONN

Ngày 4/10/1982, Ban Bí thư Trung ương Đảng đã ra Chỉ thị số

09/CT-TW về công tác vận động người Việt Nam ở nước ngoài, trong đó nhấn mạnh:

“Phong trào Việt kiều yêu nước là một lực lượng quần chúng cách mạng Việt Nam ở nước ngoài, là chỗ dựa của Đảng và Nhà nước ta trong công tác vận động đồng bào ta ở nước ngoài, là người trợ thủ trên mặt trận chính trị và ngoại giao của ta ở nước ngoài… Chỉ thị cũng nêu rõ sự cần thiết “kiện toàn

tổ chức các phong trào Việt kiều yêu nước, củng cố và phát triển các hội người Việt Nam yêu nước, tổ chức lực lượng nòng cốt làm hạt nhân lãnh đạo phong trào” Đặc biệt, Chỉ thị yêu cầu công tác này phải “đặt dưới sự lãnh đạo của đồng chí Đại sứ”, đồng thời “cảnh giác bảo vệ phong trào, không đưa hết nòng cốt ra hoạt động công khai”.

Thực hiện tinh thần của Chỉ thị này, công tác vận động kiều bào đãchuyển biến mạnh theo hướng tập trung xây dựng nòng cốt, hỗ trợ phong trào.Ban Việt kiều Trung ương đã thiết lập được quan hệ chặt chẽ với các hội đoànNVNONN, tổ chức nhiều hội nghị, hoạt động hỗ trợ phong trào của cộng

đồng Sau hai năm triển khai thực hiện Chỉ thị, tháng 8/1984, tại thành phố

Hồ Chí Minh đã tổ chức hai hội nghị quan trọng liên quan đến công tác đốivới người Việt Nam ở nước ngoài Hội nghị kiểm điểm việc thực hiện Chỉ thị09/CT-TW (17-18/8/1984) nhằm tiếp tục quán triệt những yêu cầu về công tácViệt kiều nêu trong Chỉ thị cũng như những quy định mới về việc quản lý cácmối quan hệ giữa các cơ quan và địa phương trong nước với các phong tràoViệt kiều yêu nước và người Việt Nam ở nước ngoài Tiếp theo đó, Hội nghịbàn về hợp tác kinh tế giữa các phong trào Việt kiều yêu nước và các địaphương trong nước đã được tổ chức trong hai ngày 20-21/8/1984

Nhằm nâng cao vai trò của công tác đối với NVNONN đáp ứng yêu cầucủa tình hình mới, tháng 7/1983, Hội đồng Bộ trưởng đã ban hành Nghị định84-HĐBT, trong đó quy định Ban Việt kiều Trung ương là cơ quan giúp Chủtịch Hội đồng Bộ trưởng thống nhất chỉ đạo về quản lý công tác Việt kiều.Công tác về NVNONN đã ngày càng gắn liền và phối hợp chặt chẽ hơn vớicông tác đối ngoại của Đảng và Nhà nước ta

1.4.2 Thời kỳ Đổi mới

Từ khi đất nước tiến hành công cuộc đổi mới, công tác thông tin tuyêntruyền, vận động NVNONN gắn liền với nhiệm vụ phát huy sức mạnh củatoàn dân tộc, phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ đất nước, vì mục tiêudân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ và văn minh

tế quan trọng như Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) và Ngân hàng thế giới (WB) vàonăm 1992 Công tác đối với NVNONN trong giai đoạn này gắn liền với việc

đáp ứng yêu cầu của nhiệm vụ quan trọng đó.

Năm 1986, Đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam đã đề ra đường lốiđổi mới nhằm đưa nước ta ra khỏi tình trạng khủng hoảng kinh tế-xã hội, mở

ra một giai đoạn phát triển mới về mọi mặt Việc khởi xướng công cuộc đổimới toàn diện đất nước với những mục tiêu rộng lớn như vừa nêu trên đã gâyđược tác động mạnh đến NVNONN Tuy nhiên, trong những năm đầu củacông cuộc đổi mới, không ít kiều bào hoài nghi, chưa thực sự tin tưởng vàokhả năng Đảng và Nhà nước ta tiến hành đổi mới thành công, nhất là trướcnhững khó khăn vô cùng to lớn của đất nước cả về tình hình kinh tế-xã hộitrong nước cũng như về quan hệ quốc tế Đặc biệt, sự sụp đổ của hệ thống xãhội chủ nghĩa ở Liên Xô và các nước Đông Âu vào cuối thập niên 1980 - đầu

1990 đã làm mất chỗ dựa truyền thống của Việt Nam về cả vật chất và tinhthần Lực lượng phản động hy vọng và ra sức tuyên truyền về sự sụp đổ tấtyếu của chế độ chính trị ở Việt Nam Nhiều hội đoàn Việt kiều bị các phần tửphản động đe dọa, làm cho hoang mang, dao động, thậm chí tự giải thể hoặchoạt động cầm chừng (như các hội người Việt tại Tây Đức, Tây Berlin,Canađa )

Trước tình hình đó, công tác thông tin tuyên truyền, vận động ngườiViệt Nam ở nước ngoài được Đảng và Nhà nước ta chú trọng hơn nhằm củng

cố lòng tin và tình cảm hướng về quê hương đất nước của đồng bào, tăngcường củng cố hội đoàn người Việt Nam ở nước ngoài, đấu tranh chống bọnphản động, giữ vững phong trào Việt kiều yêu nước, đồng thời phát huy vaitrò của người Việt Nam ở nước ngoài trong việc mở rộng, đa dạng hóa, đaphương hóa quan hệ quốc tế

Ngày 28/10/1988, Hội đồng Bộ trưởng (Chính phủ) đã ra Chỉ thị số165- HĐBT công bố chủ trương mới đối với người Việt Nam định cư ở cácnước xã hội chủ nghĩa Theo chủ trương mới, họ được hưởng chế độ chínhsách chung như đối với Việt kiều (được cấp hộ chiếu, gia hạn hộ chiếu, cấp