Chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở việt nam theo định hướng đại học nghiên cứu (nghiên cứu trường hợp đại học quốc gia hà nội)

Tình hình nghiên cứu trong nước Các khái niệm về hoạt động đổi mới không còn quá mới ở Việt Nam.Các hoạt động đổi mới đã được nhiều tác giả nghiên cứu trong những nămgần đây, các bài viế

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA KHOA HỌC QUẢN LÝ

Người thực hiện: Trần Thị Bích Phượng

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Mai Hà

Hà Nội, 2016

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 7

1 Lý do nghiên cứu 7

2 Lịch sử nghiên cứu 8

3 Mục tiêu nghiên cứu 18

4 Phạm vi nghiên cứu 19

5 Mẫu khảo sát 19

6 Câu hỏi nghiên cứu 19

7 Giả thuyết nghiên cứu 20

8 Phương pháp chứng minh giả thuyết 20

9 Nội dung nghiên cứu 20

10 Kết cấu luận văn: 21

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 23

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU 23

1 Khái niệm đổi mới 23

2 Khái niệm chính sách 24

3 Khái niệm đại học nghiên cứu 25

4 Khái niệm tự chủ, tự chịu trách nhiệm 27

5 Khái niệm kết quả nghiên cứu khoa học 28

6. Tác động của quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm vào hoạt động đổi mới trong các trường đại học 30

7 Kinh nghiệm quốc tế 31

7.1 Kinh nghiệm từ Hàn Quốc 31

7.2 Kinh nghiệm từ Nhật Bản 32

7.3 Kinh nghiệm từ Mỹ 33

7.4 Kinh nghiệm từ Ấn Độ 34

7.5 Một số quốc gia khác 35

Tiểu kết chương 1 37

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI) 38

1 Thực trạng hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam 38

1.1 Về tổ chức và nhân lực: 38

1.2 Về tài chính dành cho hoạt động KH&CN và đổi mới: 40

1.3 Chính sách 43

1.4 Kết quả nghiên cứu khoa học 45

2 Thực trạng hoạt động đổi mới trong Đại học Quốc gia Hà Nội 49

2.1 Về tổ chức và nhân lực khoa học và công nghệ: 49

2.2 Về tài chính dành cho hoạt động KH&CN và đổi mới: 52

2.3 Chính sách 52

2.4 Kết quả nghiên cứu khoa học 59

3 Đánh giá thực trạng hoạt động đổi mới trong Đại học Quốc gia Hà Nội 66

Tiểu kết chương 2 68

CHƯƠNG 3 HÌNH THÀNH CÁC THIẾT CHẾ THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI) 69

1 Hình thành thiết chế tự chủ trong các trường Đại học 69

2 Tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học 72

3 Giải pháp chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trong ĐHQGHN 73

Tiểu kết chương 3 76

KẾT LUẬN 77

KHUYẾN NGHỊ 78

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

PHỤ LỤC 83

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình học tập, được sự giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, bản thân tôi đã tiếp thu được những kiến thức về quản lý nói chung cũng như kiến thức của KH&CN và chính sách về KH&CN nói riêng Luận văn của tôi được hoàn thành bởi sự chỉ bảo tận tình của các thầy cô và sự quan tâm, ủng hộ của gia đình, bạn bè.

Để hoàn thành Luận của mình tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS TS Mai Hà, là người đã tận tâm hướng dẫn và giúp đỡ tôi rất nhiều trong việc định hướng nghiên cứu khoa học cũng như tinh thần làm việc, tinh thần nghiên cứu.

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến PGS TS Vũ Cao Đàm và TS Đào Thanh Trường Những nghiên cứu, định hướng, kinh nghiệm và sự gợi suy của các thầy đã không chỉ giúp tôi hoàn thành Luận văn mà còn chotôi những nhận thức sâu sắc hơn về vấn đề nghiên cứu.

Cuối cùng, tôi muốn được bày tỏ lòng biết ơn đến gia đình và bạn bè Gia đình chính là nguồn động viên, khuyến khích và tạo điều kiện để tôi hoàn thành quá trình học tập và nghiên cứu Cảm ơn những người bạn của tôi, các bạn đã ủng hộ, cổ vũ tôi rất nhiều!

Hà Nội, ngày ngày tháng năm 2016

Học viên Trần Thị Bích Phượng

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 Thống kê tổng số sinh viên, học viên được đào tạo sau đại học và giảng viên từ năm 2010 đến năm 2014

Bảng 2.2 Số giảng viên các trường đại học và cao đẳng phân theo trình

độ chuyên môn 5 năm gần đây, từ 2010 đến 2014

Bảng 2.3 Phân theo trình độ chuyên môn ở các trường đại học

Bảng 2.4 Chi cho R&D năm 2011 theo khu vực thực hiện và thành phần kinh tế (theo giá thực tế)

Bảng 2.5 Đội ngũ CBVC của ĐHQGHN phân chia theo chức danh, trình độ (chỉ tính từ trình độ ThS trở lên)

Bảng 2.6 Danh sách các chương trình KH&CN trọng điển cấpĐHQGHN

Bảng 2.7 Danh sách các đề tài NCKH cấp ĐHQGHN năm 2015

Bảng 2.8 Các nhiệm vụ KH&CN hợp tác với doanh nghiệp củaĐHQGHN

Bảng 2.9 Kết quả thực hiện nhiệm vụ khoa học và công nghệ năm học 2011-2012 của ĐHQGHN

Bảng 2.10 Thứ hạng của ĐHQGHN trong bảng xếp hạng Việt Namcủa Scimago về khoa học và công nghệ năm 2013

Bảng 2.11 Thứ hạng của ĐHQGHN trong bảng xếp hạng Webometrics

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do nghiên cứu

Trường đại học là nơi tập trung nhiều điều kiện cho hoạt động nghiêncứu khoa học và phát triển công nghệ và đổi mới với nhân lực là số lượngđông đảo sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh và các giảng viên trong

và ngoài nước Trường ĐH đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra cáctài sản trí tuệ, bao gồm các sáng chế/kết quả nghiên cứu và góp phần thúc đẩyhoạt động đổi mới

Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế tri thức, công nghệthông tin và sự bùng nổ các phát kiến mới đang khiến cho xã hội thay đổinhanh chóng Hệ thống ĐH không phải là ngoại lệ: vai trò của hệ thống ĐHtrên thế giới đang thay đổi mãnh liệt Nổi lên xu hướng phát triển đại họcnhằm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao Đặc biệt là mô hình đại họcnghiên cứu Ở mỗi nước, trong số các trường đại học, bao giờ cũng có mộtphần trăm nhất định là các đại học nghiên cứu chất lượng cao Các trường đạihọc nghiên cứu là một phần không thể tách rời của giáo dục đại học và môitrường xã hội toàn cầu (OECD 2009; Altbach, Reisberg, and Rumbley 2010)

Ở Mỹ có khoảng hơn 4000 trường đại học và cao đẳng, trong đó hơn 160 làđại học nghiên cứu; Hàn Quốc có khoảng 200 trường đại học, trong đó có

khoảng 120 là đại học nghiên cứu; Ấn Độ có 217 viện đại học, 6759 trườngđại học đại cương, 1770 trường đại học chuyên nghiệp…

Trong xu thế đó, Việt Nam cũng đang xây dựng và theo đuổi mô hìnhđại học nghiên cứu Đào tạo, NCKH và chuyển giao công nghệ là ba nội dungchính của trường đại học nghiên cứu Đại học có nghiên cứu, mới đổi mớiđược đào tạo, mới truyền lại các kiến thức mới nhất Có nghiên cứu mới cóthế có đủ kiến thức, và kĩ năng hợp tác trong các dự án nghiên cứu và chuyênngành quốc tế Có nghiên cứu mới có thể tạo uy tín cho giáo dục trong cộngđồng quốc tế Tuy nhiên, các trường đại học ở Việt Nam chủ yếu tập trung ởhoạt động đào tạo, nguồn lực dành cho hoạt động NCKH và chuyển giao côngnghệ không có nhiều nên hoạt động đổi mới còn hạn chế Vậy nhà nước đã có

các chính sách gì nhằm thúc đẩy hoạt động đổi mới ở các trường đại học ởViệt Nam? Các trường đại học tại Việt Nam gặp những khó khăn và thuận lợinào trong các hoạt động đổi mới?

Luận văn phân tích thực trạng hoạt động đổi mới và trong các trườngĐại học nhằm đưa ra những chính sách thúc đẩy các hoạt động đổi mới ở cáctrường đại học ở Việt Nam

2 Lịch sử nghiên cứu

2.1 Tình hình nghiên cứu trong nước

Các khái niệm về hoạt động đổi mới không còn quá mới ở Việt Nam.Các hoạt động đổi mới đã được nhiều tác giả nghiên cứu trong những nămgần đây, các bài viết về hệ thống khoa học, công nghệ và đổi mới thường chủyếu là các hoạt động đổi mới của các Viện nghiên cứu và doanh nghiệp, ít đềcập tới hoạt động đổi mới trong các trường đại học Một số tác giả đã có cáccông trình nghiên cứu công bố tại các tạp chí hay các luận văn thạc sỹ tronglĩnh vực quản lý khoa học và công nghệ

Sau đây là một số công trình nghiên cứu về vấn đề đổi mới trong cáctrường đại học

Bài viết “Hệ thống trường ĐH trong các trường đại học Việt Nam” của

tác giả Đào Thanh Trường Tác giả phân tích các yếu tố trong hệ thốngTrường ĐH của các trường đại học Việt Nam Về nhân lực khoa học và côngnghệ ở trường đại học thì không có sự phân biệt rõ ràng giữa công tác giảngdạy và hoạt động NCKH Số lượng nhân lực KH&CN ở đại học chiếm46,07% (62095 người) tổng số nhân lực nghiên cứu và triển khai (134780người), trong đó tập trung nhiều nhất ở Đại học Quốc gia Mặc dù nguồnnhân lực lớn nhưng đầu tư tài chính cho hoạt động KH&CN dành cho trườngđại học chỉ chiếm 17,83% và hầu hết từ nguồn ngân sách của nhà nước Tổchức hệ thống Trường ĐH trong các trường đại học gồm: Các trường đại họcthành viên hoặc các khoa trực thuộc; các trung tâm nghiên cứu, dịch vụ vàđào tạo; các đợn vị phục vụ hoạt động nghiên cứu và đào tạo

Tác giả cũng phân tích thực trạng hoạt động KH&CN và kết quả hoạtđộng KH&CN của các trường đại học Qua các năm hoạt động KH&CN củacác trường đại học đã có những kết quả đáng kể và có sự phát triển, tuy nhiên

so với tốc độ phát triển của các trường đại học trên thế giới thì còn chậm

Các trường đại học đang hình thành nhu cầu kết nối giữa chức năngnghiên cứu và đào tạo để có thể tăng cường liên kết với các thành phần khác

là viện nghiên cứu và doanh nghiệp, đáp ứng thực tế đòi hỏi các thành phầntrong hệ thống Trường ĐH của Việt Nam đều phải nỗ lực phát triển năng lựcnội sinh và phát triển các mội liện hệ ngoại sinh để phát triển hệ thống, thíchnghi với xu thế hội nhập KH&CN quốc tế

Trong bài viết “Vài nét về thực trạng hoạt động Trường ĐH trong các trường đại học ở Việt Nam” của tác giả Phan Quốc Nguyên, tác giả đề cập

đến hoạt động đổi mới ở trường đại học nhìn nhận từ góc độ sự liên kết trongĐMST giữa trường đại học, doanh nghiệp và Nhà nước Nhờ vào sự đầu tưcủa Nhà nước, các trường đại học hàng đầu của Việt Nam đã và đang pháttriển, chuyển giao các kết quả nghiên cứu cơ bản vào nghiên cứu ứng dụng.Năng lực nghiên cứu cơ bản của các trường đại học tại Việt Nam đã đượctăng cường rõ rệt và dần đạt chuẩn quốc tế Theo một kết quả khảo sát củaChương trình Đổi mới – Sáng tạo do Chính phủ Việt Nam và Phần Lan tàitrợ, hơn một nửa trong số 350 doanh nghiệp được khảo sát đã và đang cónhững hoạt động ĐMST Tuy nhiên, khảo sát cũng cho thấy rằng hầu hết cácdoanh nghiệp Việt Nam chưa nhận được sự hợp tác, hỗ trợ của các chuyêngia từ các trường đại học và cơ sở nghiên cứu Từ phía trường đại học, nhucầu và khả năng liên kết với doanh nghiệp của các trường đại học chưa cao

do thiếu động lực và thiếu cơ chế gắn kết, sản phẩm KHCN còn ít và kémchất lượng, năng lực và trang thiết bị còn hạn chế, thời gian nghiên cứu dàitrong khi nhu cầu doanh nghiệp cần sớm có công nghệ, thiếu cơ quan chuyêntrách hiểu biết và gắn kết với doanh nghiệp

Dựa vào phân tích ở trên, nhằm thúc đẩy hơn nữa hoạt động Trường ĐH

có hiệu quả từ trường đại học, tác giả khuyến nghị các trường đại học cần

có những quy định cụ thể về quản lý SHTT và CGCN như: Xác định chủ sởhữu của các công nghệ, sản phẩm và TSTT; Vai trò của bộ phận quản lýSHTT trong việc thực thi đăng ký độc quyền công nghệ cho các đơn vị và cácnhà khoa học trong trường đại học; Đề xuất mức phân chia lợi nhuận nhằmđộng viên các tác giả đăng ký bảo hộ quyền SHTT, TMH sáng chế, v.v Cácquy định này cần được cụ thể hóa rõ ràng các bước đăng ký xác lập quyền và

hỗ trợ tài chính, giúp thúc đẩy mối quan hệ mấu chốt giữa trường đại học vàdoanh nghiệp Các trường đại học cũng cần chủ động hơn trong việc tổ chứccác hội thảo giới thiệu thế mạnh về sáng chế/sản phẩm KHCN mà mình cóvới các doanh nghiệp, địa phương có thể áp dụng Các trường đại học cũngcần chủ động xây dựng các công nghệ nguồn, công nghệ then chốt và có chiếnlược đưa các công nghệ này vào thực tiễn Quá trình đưa các công nghệ thếmạnh của trường đại học vào thực tiễn cần gắn với đào tạo thông qua việctham quan, tìm hiểu, học tập thực tế trên dây chuyền sản xuất Các nghiên cứuhướng đến ứng dụng của trường đại học cần được xác định theo kế hoạchtrung hạn và dài hạn, cần sự ưu tiên về cả tài lực và vật lực sao cho tươngxứng với mục tiêu đặt ra, v.v

Các tác giả Lê Đình Tiến và Trần Chí Đức, trong cuốn sách “Liên kết giữa nghiên cứu và triển khai với đào tạo đại học ở Việt Nam” nêu lên hiện

trạng của hệ thống nghiên cứu và triển khai và hệ thống đào tạo sau đại học ởViệt Nam trên các khía cạnh tài chính, cơ sở vật chất kỹ thuật, kết quả hoạtđộng, mối liên kết giữa hai hệ thống này với nhau và với khu vực sản xuất,kinh doanh Cuốn sách rút ra những điểm mạnh, yếu và đưa ra một số khuyếnnghị về vấn đề tăng nguồn lực tài chính cho các trường đại học nhằm pháttriển cơ sở hạ tầng vật chất phục vụ nghiên cứu, đào tạo nhân lực khoa học vàcông nghệ

Và một số công trình nghiên cứu liên quan tới xây dựng các chính sáchthúc đẩy hoạt động đổi mới ở các trường đại học ở Việt Nam

Luận văn “Chính sách triển khai các kết quả nghiên cứu khoa học vào thực tiễn tại trường Đại học Nông lâm TPHCM” của Lê Văn Phận Luận văn

đã nêu lên các yếu tố ảnh hưởng đến việc triển khai hoạt động NCKH Theoluận văn, yếu tố khách quan ảnh hưởng đến việc triển khai hoạt động NCKH

là thị trường biến động, môi trường sống và chính sách của từng địa phương;yếu tố chủ quan là ý chủ quan của các nhà nghiên cứu không xuất phát từ thựctiễn

Luận văn cũng nói đến các xu hướng phát triển của đến việc triển khaihoạt động NCKH vào thực tiễn tại thời điểm đó: triển khai thực nghiệm trongphòng thí nghiệm; triển khai thử sản xuất tại các vườn thực nghiệm; đánh giácác kết quả nghiên cứu đưa vào thực tiễn từ hội nghị, hội thảo khoa học; đánhgiá các kết quả nghiên cứu đưa vào thực tiễn từ Hội đồng khoa học

Từ thực trạng việc triển khai các kết quả NCKH của trường Đại họcNông lâm TP HCM, luận văn đã đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao việcthực hiện chính sách triển khai các kết quả nghiên cứu đưa vào thực tiễn:Tăng cường chính sách khuyến khích NCKH đối với cán bộ giảng dạy; tăngcường đầu tư về tài chính cho NCKH; thiết lập mối quan hệ giữa người làmnghiên cứu và đơn vị quản lý công tác NCKH; tăng cường hợp tác NCKHgiữa các ngành trong cùng một Trường, giữa các trường đại học – việnnghiên cứu và giữa các trường trong nước với các đối tác nước ngoài; tăngcường kênh thông tin giữa sản xuất và nghiên cứu; xác định nhiệm vụ, chủ đềcủa đề tài nghiên cứu cần bám sát nhu cầu thực tiễn của sản xuất và đời sống;cải cách thủ tục hành chính – điện tử hóa công tác quản lý; thành lập ngânhàng ý tưởng cho các nhà nghiên cứu

Luận văn “Biện pháp đảm bảo thực hiện chức năng nghiên cứu khoa học của Trường ĐHKHXH&NV- ĐHQG TP HCM” của Đỗ Văn Thắng Luận

văn nhấn mạnh đẩy mạnh hoạt động NCKH trong trường đại học không chỉ làthực hiện chức năng, nhiệm vụ theo quy định mà nó còn là quyền lợi và là thếmạnh để các trường đại học phát huy tiềm lực và khẳng định vị thế của mìnhtrong lĩnh vực đào tạo và NCKH, đặc biệt là hiện nay thế giới và Việt Namđang hướng tới nền kinh tế tri thức Chỉ có đẩy mạnh hoạt động NCKH thìmới sử dụng hiệu quả đội ngũ giảng viên có trình độ cao và kinh nghiệm

nghiên cứu hiện đang tập trung ở các trường đại học Việc thực hiện chứcnăng NCKH có liên quan mật thiết với việc thực hiện chức năng đào tạo bởihai chức năng này luôn phối hợp thúc đẩy lẫn nhau, công tác đào tạo đòi hỏicần được cập nhật tri thức khoa học cho người thầy, khi tham gia nghiên cứu,người thầy buộc phải tìm hiểu, tham khảo, hệ thống hóa những tri thức khoahọc liên quan, qua đó nâng cao chất lượng của người thầy, mà chất lượngđào tạo phụ thuộc chủ yếu vào chất lượng của người thầy NCKH trong

trường đại học đảm bảo phương châm giáo dục “Học đi đôi với hành”, gắn

liền Nhà trường với các cơ sở sản xuất và đời sống xã hội Chỉ có thực hiệntốt hoạt động NCKH mới tạo được không khí học thuật trong trường đại học.Hoạt động NCKH gắn với đổi mới chương trình đào tạo, giáo trình giảng dạy

Để đảm bảo thực hiện chức năng NCKH của Trường ĐHQG TP HCM, luận văn đưa ra các giải pháp như thực hiện việc tôn vinhđối với các nhà khoa học có đóng góp cho sự phát triển khoa học của nướcnhà Đảm bảo quyền tác giả và sở hữu trí tuệ trong NCKH và các sản phẩmcủa nghiên cứu, nên đưa việc xử lý những vi phạm quyền tác giả và sở hữu trítuệ vào luật hình sự chứ không nên để ở luật dân sự, bởi luật hình sự là có viphạm là xử lý, còn luật dân sự thì chỉ khi có khởi kiện mới xử lý Tăng mứcđầu tư kinh phí cho hoạt động NCKH, thay đổi định mức cho cho từng nộidung nghiên cứu vì thực tế phần chi phí thanh toán cho người nghiên cứu,sáng tạo quá thấp, phần lớn chi phí đầu tư cho các khoản dịch vụ nghiên cứu.Thanh toán kinh phí nghiên cứu cho các công trình nghiên cứu rủi ro là mộtyêu cầu khách quan, xu thế chung của thế giới là cần phát triển quỹ rủi rotrong NCKH; thanh toán kinh phí dựa trên quy mo và giá trị thực tiễn của đềtài chứ không phải là theo cấp Cần tạo điều kiện về thời gian và mức lươngđảm bảo để các giảng viên, đặc biệt là giảng viên trẻ được tham gia hoạt độngNCKH

ĐHKHXH&NV-Tác giả Trần Văn Dũng với luận văn “Điều kiện hình thành doanh nghiệp SPIN-CEE trong các trường Đại học ở Việt Nam ( Trường ĐHKHTH

- ĐHQGHN)” nghiên cứu quá trình hình thành và phát triển mô hình doanh

nghiệp spin-off nói chung và trong các trường đại học nói riêng có ý nghĩaquan trọng Đây là điển hình của sự gắn kết chặt chẽ giữa đào tạo, NC&TKvới sản xuất, nhanh chóng tạo ra những sản phẩm có hàm lượng chất xám caophục vụ xã hội, giảm tối đa các chi phí trung gian, đồng thời đem lại lợi nhuậncao cho nền kinh tế.

Luận văn đã nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia trên thế giới vàđịnh hướng phát triển của Việt Nam và kết luận việc hình thành và phát triểnKH&CN, đặc biệt là loại hình doanh nghiệp spin-off trong các trường đại học

ở Việt Nam là một chủ trương đúng Tuy nhiên, rất hiếm tìm thấy mô hình doanh nghiệp spin-off thực sự ở Việt Nam

Trong trường hợp nghiên cứu cụ thể, tác giả đã đưa ra các kết luận rằngcông ty TNHH KHTN về bản chất vẫn là doanh nghiệp 68, chưa thể gọi làdoanh nghiệp spin-off bởi chính ngay từ yếu tố chưa tách ra hoạt động độc lập

và các cơ chế đầu tư về vốn Để trở thành doanh nghiệp spin-off, Trường ĐHKHTN cùng công ty cần phải xác định định hướng đi mới Đó là khuyếnkhích các nhà khoa học có tinh thần tinh thương tách ra hoạt động độc lập,không lệ thuộc vào trường, đồng thời tập trung vào khai thác và phát triển cáccông nghệ cao và mới, xúc tiến vấn đề bản quyền và thu hút các nguồn vốnđầu tư cho doanh nghiệp, đặc biệt là vốn đầu tư mạo hiểm hoặc tách ra vàchuyển đổi toàn bộ mô hình doanh nghiệp sang hình thức doanh nghiệp cổphẩn

Luận văn đưa các khuyến nghị về phía nhà nước cần tạo lập một cơ sở hạtầng công nghiệp hỗ trợ cho các doanh nghiệp hình thành trên cơ sở khai tháccông nghệ cao và mới, đồng thời thiếp lập tổ hợp hạ tầng công nghiệp các côngnghiệp phụ trợ cho các doanh nghiệp phát triển; tạo tiền đề cần thiết cho quátrình spin-off, cần sớm hình thành và khuyến khích phát triển các “vườn ươmcông nghệ”; hoàn thiện quy chế thành lập “Quỹ đầu tư mạo hiểm” và đưa vàohoạt động để áp ứng nhu cầu khan hiếm vốn trong lĩnh vực kinh doanh mạo hiểmhiện nay; hỗ trợ xây dựng thí điểm một số doanh nghiệp spin-off trong trườngđại học để đúc rút kinh nghiệm và điều chỉnh và nhân

rộng, tránh tình trạng hàng loạt doanh nghiệp nhưng chưa đủ điều kiện vàkinh nghiệm triển khai Về phía các trường đại học: trong khi chưa có vườnươm công nghệ, thành lập các văn phòng hoặc trung tâm chuyển giao côngnghệ để hỗ trợ, tư vấn cho việc đăng ký bảo hộ SHTT và sản nghiệp hóa bảnquyền công nghệ hoặc chuyển giao vào sản xuất, tổ chức xây dựng các dự ánthu hút đầu tư mạo hiểm, hỗ trợ việc marketing và tư vấn cho các nhà khoahọc trong việc quản lý và điều hành doanh nghiệp; tập trung đầu tư và khuyếnkhích hỗ trợ một số nhóm nghiên cứu mũi nhọn, nhanh chóng hoàn thiện cáccông nghệ đã NC&TK và hoàn thiện các thủ tục pháp lý để bảo hộ quyềnSHTT; chủ động mở rộng các mối quan hệ hợp tác liên doanh, liên kết, nhất

là việc đầu tư vào các dự án SXKD khả thi để cùng chia sẻ lợi ích

Tiếp theo là luận văn “Giải pháp đảm bảo các kết quả nghiên cứu khoa học của giảng viên trường ĐH Lao động - Xã hội được ứng dụng vào thực tiễn” của Phạm Hồng Trang.

Luận văn nêu lên thực trạng ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học củagiảng viên vào thực tiễn ở trường Đại học Lao động – Xã hội Đánh giá thựctrạng trên, tác giả viết mức độ ứng dụng kết quả nghiên cứu khoa học củagiảng viên thấp vì những nguyên nhân sau: 1) Do năng lực NCKH của giảngviên chưa đồng đều và còn hạn chế, quỹ thời gian cho nghiên cứu còn ít, điềukiện cho NCKH như tài liệu, thư viện…chưa đáp ứng đầy đủ nên chất lượngnghiên cứu không cao Nội dung một số công trình khoa học ít tính sáng tạo.2) Công tác xây dựng định hướng nghiên cứu chưa được quan tâm đúng mức.Giảng viên còn chú trọng đến việc giảng dạy hơn là NCKH 3) Sự liên kết, hợp tácvới doanh nghiệp, viện nghiên cứu khác để tìm đầu ra cho sản phẩm

chưa được chú trọng và thúc đẩy 4) Các điều kiện để chuyển kết quả nghiêncứu thành sản phẩm có thể ứng dụng được chưa có

Theo hướng tiếp cận của chính sách đổi mới, để giải quyết những hạnchế trên, luận văn đề xuất áp dụng hai nhóm giải pháp:1) đảm bảo nhu cầu vềvấn đề nghiên cứu là xây dựng định hướng nghiên cứu cho giảng viên, liênkết với doanh nghiệp, viện nghiên cứu ngoài trường, thiết lập mạng lưới

thông tin khoa học để quảng bá các kết quả nghiên cứu; 2) đảm bảo chấtlượng nghiên cứu là nâng cao năng lực nghiên cứu của giảng viên, tạo quỹthời gian nghiên cứu, tạo động cơ nghiên cứu cho giảng viên, mở rộng hợp tácquốc tế trong nghiên cứu và đào tạo, đổi mới công tác quản lý NCKH.

Bên cạnh đó, ở Việt Nam, các nhà khoa học đã có nhiều các nghiên cứu

về đổi mới và hệ thống đổi mới quốc gia

Một loạt các công trình nghiên cứu về hệ thống đổi mới quốc gia: Báocáo của OECD-Ngân hàng Thế giới “Khoa học, công nghệ và Đổi mới sángtạo ở Việt Nam” do ông Gang ZHANG - Chuyên gia cao cấp kinh tế, CụcKhoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo, OECD trình bày; “Hệ thống đổimới quốc gia và một số vấn đề đặt ra ở Việt Nam hiện nay” của tác giả NgọcTrân; World Bank “Đánh giá Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo tạiViệt Nam”; Công trình “NIS của các nền kinh tế đang phát triển ở châu Á”của trung tâm thông tin khoa học và công nghệ năm 2006…

Ngoài ra có thể kể tới các công trình nghiên cứu về hoạt động đổi mới

ở các tổ chức KH&CN Nghiên cứu “Đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp ViệtNam”, Phùng Xuân Nhạ, Lê Quân Hay bài viết “Đổi mới sáng tạo: “Bànđạp” cho doanh nghiệp trong khó khăn” của Trần Quốc Thắng Bài viết củahai tác giả Phạm Hồng Quất và Nguyễn Đức Phương: “Trường ĐH/Việnnghiên cứu trong Trường ĐH: Thực trạng chuyển giao tri thức và gợi ý một

số giải pháp cơ bản” Một nghiên cứu của tác giả Trần Anh Tài và Trịnh NgọcThạch về “Mô hình đại học doanh nghiệp – Kinh nghiệm quốc tế và gợi ý choViệt Nam” đề cập tới một số trường hợp chuyển đổi thành mô hình đại họcnghiên cứu có yếu tố doanh nghiệp ở Việt Nam

Các công trình đề cập tới chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới ở ViệtNam, tiêu biểu “Hội nhập quốc tế: một định hướng quan trọng trong hoạtđộng KH&CN”, tác giả Mai Hà Đặng Duy Thịnh: “Thực tiễn và chính sáchthúc đẩy hệ thống Trường ĐH ở một số quốc gia”

Như vậy, có thể nói, ở Việt Nam đã xuất hiện những công trình và đềtài nghiên cứu về đổi mới Chủ yếu các nghiên cứu tập trung vào phân tích

các yếu tổ của hệ thống đổi mới quốc gia Một số ít công trình nghiên cứu vềhoạt động đổi mới ở các tổ chức KH&CN Không thể phủ nhận vai trò củachính sách trong việc thúc đẩy các hoạt động đổi mới trong các tổ chứcKH&CN, tuy nhiên, cho đến nay, đây vẫn là vấn đề chưa được giải quyếttriệt để trong hệ thống quản lý.

Nhận thấy đây là một chủ đề quan trọng cần được nghiên cứu kỹ lưỡng

để có những khuyến nghị cho công tác quản lý hoạt động khoa học trong thựctiễn, tác giả quyết định dành mối quan tâm cho công việc nghiên cứu này: tìmhiểu về các yếu tố trong hoạt động đổi mới ở các trường ĐHNC, từ đó đề xuấtxây dựng chính sách thúc đẩy các hoạt động đó

2.2 Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài

Trên thế giới đã có nhiều công trình nghiên cứu về đổi mới nói chung,

về hệ thống đổi mới và chính sách đổi mới Sau đây là một số công trình:

Các nghiên cứu của C.Edquist (Trường ĐH Lingkoping, Thuỵ Điển)năm 1999, 2001 cũng đã đề cập đến chính sách đổi mới cũng như việc thiết

kế và thực hiện chính sách đổi mới trong khuôn khổ của cách tiếp cận hệthống đổi mới

Edquist (2001) cho rằng chính sách đổi mới là sự can thiệp của nhànước dẫn đến những thay đổi về kỹ thuật cũng như hình thức đổi mới, baogồm: chính sách R&D, chính sách công nghệ, chính sách cơ sở hạ tầng, chínhsách vùng và chính sách giáo dục Điều này có nghĩa là chính sách đổi mớivượt ra khỏi phạm vi của chính sách KH&CN Cowan and van de Paal (2000)

đã xác định chính sách đổi mới như một tập hợp các hoạt động chính sáchnhằm gia tăng số lượng và hiệu quả của các hoạt động đổi mới Các hoạtđộng đổi mới ở đây đề cập đến sự sáng tạo, sự thích nghi và phổ cập các sảnphẩm, qui trình dịch vụ mới hoặc được cải tiến

Một nghiên cứu năm 2004 do Viện nghiên cứu chính sách tăng trưởngcủa Thụy Điển phối hợp với đại sứ quán Thụy Điển tại Tokyo thực hiện về

“nghiên cứu của chính phủ và chính sách đổi mới ở Nhật

Bản” đã tập trung vào nghiên cứu những vấn đề hiện nay trong nghiên cứucủa Nhật Bản và chính sách đổi mới cũng như xu hướng tài trợ của chính phủcho R&D.

Luận văn này nhắc tới một vài công trình về các hoạt động đổi mới ởtrường ĐH, ĐHNC mà học viên tìm hiểu được: ““Technology transfer” andthe research university: a search for the boundaries of university-industrycollaboration” của tác giả Yong S Lee (1996) cho rằng các trường ĐHNCtham gia tích cực vào phát triển kinh tế địa phương và khu vực, tạo thuận lợicho thương mại hóa các nghiên cứu khoa học, khuyến khích giảng viên tưvấn cho các công ty tư nhân Tuy nhiên, sự hợp tác giữa ĐH và công nghiệpcần cân bằng mối quan hệ khi việc đầu tư của DN tư nhân có thể đe dọa đến

sự tự do trong học thuật và các nghiên cứu cơ bản

Bài viết “Innovation speed: Transferring university technology tomarket” của nhóm tác giả Gideon D Markman, Peter T Gianiodis, Phillip H.Phan, David B Balkin (2005) cho rằng chính các phòng chuyển giao côngnghệ các trường đại học tại Hoa Kỳ cùng với sự tham gia của các giảng viênchính là những nhà sáng chế có thể thúc đẩy nhanh hơn quá trình thương mạihóa công nghệ có bằng sáng chế

Tác giả Helen Lawton Smith, trong bài báo “Universities, Innovation,and Territorial Development: A Review of the Evidence” (2005): Ở nhiềunước, các trường đại học đang nổi lên như là tâm điểm cho việc xây dựng vàphân phối các chính sách đổi mới, phát triển cụm, hình thành và phát triểnnguồn nhân lực, doanh nghiệp và quản trị

Như vậy, phần lược sử tài liệu trên đây cho thấy trên thế giới đã cónhiều công trình nghiên cứu về đổi mới nói chung và đổi mới ở các trườngĐHNC nói riêng Tuy nhiên, chưa có công trình nghiên cứu nào đi sâu vàochính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới ở ĐH Trên cơ sở đó, luận văn này tìmhiểu về chính sách thúc đẩy các hoạt động đổi mới ở các trường ĐH theo địnhhướng ĐHNC

Các nghiên cứu nêu trên đã đề cập tới các vấn đề khác nhau của hoạtđộng đổi mới ở các trường đại học Việt Nam hiện nay Tuy nhiên các nghiêncứu này đều chưa nhấn mạnh đầy đủ tới các hoạt động đổi mới ở các trườngđại học và định hướng phát triển theo hướng đại học nghiên cứu với triết lý là

sự tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong mọi hoạt động của mỗi trường đại học

Trên cơ sở đó, nghiên cứu này tìm hiểu về thực trạng hoạt động đổi mới

ở các trường đại học ở Việt Nam, là một vấn đề thực tế đặt ra, đưa ra các câuhỏi cần được luận giải về lý thuyết mà chưa được nghiên cứu thích đáng

3 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là xây dựng nội dung cơ bản chính sáchthúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam theo địnhhướng đại học nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu trên, luận văn thực hiện các nhiệm vụ sau:

Tìm hiểu hệ thống lý thuyết về chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới,trong đó nhấn mạnh vai trò của chính sách phát triển đào tạo đại học trongviệc thúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam theohướng đại học nghiên cứu

Tìm hiểu thực trạng chính sách hoạt động đổi mới trong các trường đạihọc

Tìm hiểu thực trạng chính sách hoạt động đổi mới trong các trường đạihọc và viện nghiên cứu thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội

Đánh giá thực trạng chính sách hoạt động đổi mới trong các trường đạihọc và viện nghiên cứu thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội

Xây dựng chính sách nhằm thúc đẩy các nguồn lực tài chính, cơ sở vậtchất kỹ thuật, nhân lực khoa học công nghệ, hợp tác trong và ngoài nước,thương mại hóa kết quả nghiên cứu cho hoạt động đổi mới trong trường đạihọc theo định hướng đại học nghiên cứu; đặc biệt là trong Đại học Quốc gia

Hà Nội

4 Phạm vi nghiên cứu

1) Giới hạn phạm vi về nội dung

Nghiên cứu xây dựng các chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới trongcác trường đại học ở Việt Nam

2) Giới hạn phạm vi quãng thời gian diễn biến của đối tượng nghiêncứu

Các chính sách tác động đến hoạt động đổi mới trong các trường đạihọc từ năm 2000 đến nay (2015)

3) Giới hạn phạm vi không gian khảo sát

Các trường đại học và các đơn vị nghiên cứu thuộc Đại học Quốc gia

Hà Nội

5 Mẫu khảo sát

1) Đối tượng nghiên cứu

Các chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới

2) Khách thể nghiên cứu

Những hoạt động đổi mới ở các trường đại học ở Việt Nam

Mối quan hệ của các trường đại học, viện nghiên cứu và các doanhnghiệp trong hoạt động đổi mới

Thực tiễn hội nhập khoa học và công nghệ quốc tế đỏi hỏi phải thúcđẩy các hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam theo hướngđại học nghiên cứu

3) Mẫu khảo sát

Các trường đại học thuộc đại học Quốc gia Hà Nội: Đại học Khoa học

tự nhiên, Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Công nghệ, Đại họcNgoại ngữ, Đại học Kinh tế, Đại học Giáo dục và Đại học Việt Nhật; các đơn

vị nghiên cứu: Viện công nghệ thông tin, Viện Vi sinh vật và Công nghệ sinhhọc…

6 Câu hỏi nghiên cứu

Chính sách phải được xây dựng như thế nào để thúc đẩy được hoạtđộng đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam theo định hướng đại họcnghiên cứu?

7 Giả thuyết nghiên cứu

Xây dựng chính sách phải dựa trên triết lý trả quyền tự chủ cho hoạtđộng đổi mới trong các trường đại học

Quyền tự chủ ở tất cả các hoạt động đổi mới: tự chủ về tài chính, cơ sởvật chất kỹ thuật, nhân lực khoa học công nghệ, hợp tác trong và ngoài nước,công bố các công trình nghiên cứu, thương mại hóa kết quả nghiên cứu chohoạt động đổi mới

8 Phương pháp chứng minh giả thuyết

1) Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thống kê, tổng hợp kế thừa và sửdụng tài liệu, kết quả nghiên cứu của các công trình đã được công bố có liênquan tới đề tài nghiên cứu của luận văn

2) Phương pháp phỏng vấn sâu một số cán bộ lãnh đạo, cán bộ giảngdạy, cán bộ NCKH tại các trường đại học có tham gia vào các hoạt động đổi mới

- Hình thức phỏng vấn: Phỏng vấn gặp mặt trực tiếp hoặc qua điện thoại

9 Nội dung nghiên cứu

1) Các luận cứ lý thuyết, tức cơ sở lý luận của đề tài

Hệ khái niệm công cụ:

 Cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm

 Khoa học tự chủ

 Kết quả nghiên cứu khoa học

2) Các luận cứ thực tế

Những chính sách nhà nước về quản lý hoạt động đổi mới

 Các văn bản luật chuyên ngành có liên quan tới hoạt động đổi mới

 Các chương trình nhằm thúc đẩy hoạt động đổi mới của nhà nước Thực trạng hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam

ĐHQGHN, đánh giá thực trạng hoạt động đổi mới ĐHQGHN, từ đó hìnhthành chính sách thúc đẩy hoạt động đổi mới dựa trên triết lý thực hiện quyền

tự chủ cho các trường đại học nghiên cứu

 Tự chủ trong chính sách nhân lực khoa học và công nghệ

 Chính sách tài chính cho hoạt động đổi mới

 Cơ sở hạ tầng kỹ thuật, trang thiết bị, phòng thí nghiệm

 Những kết quả nghiên cứu được thương mại hóa

 Hoạt động chuyển giao công nghệ trong các trường đại học

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

3 Mục tiêu nghiên cứu

4 Phạm vi nghiên cứu

6 Câu hỏi nghiên cứu

7 Giả thuyết nghiên cứu

8 Phương pháp nghiên cứu

9 Kết cấu của Luận văn

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG CHÍNH SÁCHTHÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌCTHEO ĐỊNH HƯỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU

1 Các hệ khái niệm công cụ

2 Chính sách hoạt động đổi mới, vai trò của chính sách trong việc thúcđẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học - Kinh nghiệm quốc tế

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠTĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNHHƯỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐẠIHỌC QUỐC GIA HÀ NỘI)

1 Thực trạng hoạt động đổi mới trong các trường đại học theo địnhhướng đại học nghiên cứu

2 Thực trạng hoạt động đổi mới trong Đại học Quốc gia Hà Nội

3 Đánh giá thực trạng hoạt động đổi mới ở Đại học Quốc gia Hà Nội

CHƯƠNG 3 HÌNH THÀNH CÁC THIẾT CHẾ THÚC ĐẨY HOẠTĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC THEO ĐỊNHHƯỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN CỨU (NGHIÊN CỨU TRƯỜNG HỢP ĐẠIHỌC QUỐC GIA HÀ NỘI)

1 Triết lý chính sách trả quyền tự chủ cho hoạt động đổi mới của cáctrường đại học theo định hướng đại học nghiên cứu

2 Tái cấu trúc hệ thống giáo dục đại học

3 Các động lực thúc đẩy của chính sách dựa trên triết lý thực trả quyền

tự chủ cho hoạt động đổi mới các trường đại học

- Tự chủ về tổ chức -

Tự chủ về tài chính

- Tự chủ về quản lý nhân lực

- Tự chủ về hướng nghiên cứu, các kết quả nghiên cứu khoa học

- Tự chủ về thông tin Khoa học và Công nghệ và hợp tác quốc tế

KẾT LUẬN VÀ KHUYỀN NGHỊ

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI

HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG ĐẠI HỌC NGHIÊN

CỨU 1 Khái niệm đổi mới

Theo thống kê của Cocia (2005), đã có tới hơn 60 định nghĩa về đổimới được đưa ra theo quan điểm của các nhà quản lý, nhà công nghệ, nhàthương mại… Tuy nhiên, các khái niệm này đều có một điểm chung là nhấnmạnh tới tính “sáng tạo”, “tính mới” hàm chứa trong “đổi mới” và mức độ

“sáng tạo” và “tính mới” sẽ là một thước đo quan trọng cho việc phân loại

nghĩa với “innovation”

Ý nghĩa của từ “đổi mới” (innovation) bắt nguồn từ “nova” gốc Latin

có nghĩa là “mới”, thường được hiểu là sự mở đầu cho một sự việc hoặc giải phápmới.[12]

Theo (Westland, 2002) thì Innovation = Invention + Commercialization

Đây là cách hiểu được sử dụng nhiều nhất trên thế giới về “the business ofInnovation " Nó bao hàm hai ý nghĩa chính, 1 thứ được gọi là Innovation thìphải bắt nguồn từ 1 Invention và phải được “thương mại hoá” (sinh ra tiền, lợinhuận cho người thương mại hoá nó) Những sáng chế mới, dù có đột phá

1 Xem https://en.wikipedia.org/wiki/Doi_Moi

2 Xem https://en.wikipedia.org/wiki/Meiji_Restoration

tới mức nào đi chăng nữa mà không thể thương mại hoá thì vẫn chỉ là

invention mà thôi

World Bank (2007) đã nêu ra sự khác nhau cơ bản giữa “phát minh sáng chế” và “đổi mới” như sau:

- “Đổi mới” là những sáng tạo mang ý nghĩa xã hội và kinh tế Chúng

có thể là cái “hoàn toàn mới”, song phần lớn là những kết hợp mới từ các thànhphần sẵn có Ngược lại, “phát minh sáng chế” là công nghệ hoàn toàn mới

- “Đổi mới” có thể là “đổi mới đột phá, đổi mới gián đoạn”, nhưngthông thường là tổng hợp của những đổi mới nhỏ, được tích lũy dần trong quátrình phát triển Ngược lại, “phát minh sáng chế” chắc chắn phải là những

“sáng tạo đột phá”, do các nhà nghiên cứu trình độ cao đưa ra

- “Đổi mới” có thể là đổi mới kỹ thuật công nghệ, hoặc đổi mới quản

lý, đổi mới thể chế, đổi mới chính sách Trên thực tế, “đổi mới” thường đượcnhìn nhận như một “chỉnh thể” từ việc kết hợp các ý nghĩa công nghệ, thểchế, và những thay đổi khác

- “Đổi mới” xuất hiện trong nhiều bối cảnh: để giải quyết các vấn đềkhó khăn nút cổ chai trong sản xuất của doanh nghiệp, thay đổi các công nghệhiện có, nhằm giải quyết vấn đề cạnh tranh, hoặc phải tuân theo yêu cầu của

hệ thống tiêu chuẩn quốc tế, hoặc tiêu chuẩn trong nước, hoặc theo yêu cầu

chốt trong việc thực hiện một mục tiêu xã hội nào đó Như vậy, một chínhsách luôn dẫn đến những bất bình đẳng về mặt xã hội bởi có nhóm được ưuđãi, nhóm không được ưu đãi và nhóm bị thiệt.

Theo hướng tiếp cận chính trị học, chính sách là tập hợp biện pháp mà

một chủ thể quyền lực đưa ra để định hướng xã hội thực hiện mục tiêu chínhtrị của chủ thể quyền lực

Theo lý thuyết trò chơi (Game Theory) chính sách là một sự lựa chọn của các phương án chơi Trong bối cảnh của sự cạnh tranh, lựa chọn một hoạt

động mang tính tốt nhất không theo nghĩa tuyệt đối mà chỉ mang tính tươngđối Nghĩa là các nhà hoạch định chính sách lựa chọn cách thức tiến hành cáchoạt động theo nguyên tắc: lựa chọn phương án tốt nhất trong tất cả cácphương án mà công ty, nhà kinh doanh biết Do đó, để đưa ra một chính sáchcần vận dụng lý thuyết phân tích hệ thống, lý thuyết lựa chọn tối ưu cũng nhưnhiều công cụ toán học khác để quyết định cái tốt nhất

Tiếp cận hệ thống, chính sách vận hành và tác động vào xã hội theo quyluật của một hệ thống, trong đó có một chủ thể chính sách, đối tượng chínhsách, sự tác động từ chủ thể, dẫn đến phản ứng xã hội trước chính sách vàtương tác giữa chính sách với các “nhiễu” từ phía môi trường xã hội

Như vậy, mỗi chính sách luôn đóng vai trò một công cụ tái đồng hóa hệthống, nhưng một mặt khác, sự xuất hiện một chính sách cũng làm cho hệthống xuất hiện một yếu tố mất đồng bộ mới

Tổng hợp từ các cách tiếp cận trên, ta có định nghĩa chung nhất và

được sử dụng trong nghiên cứu của tác giả: “Chính sách là một tập hợp biện pháp được thể chế hóa, mà một chủ thể quyền lực, hoặc chủ thể quản lý đưa

ra, trong đó tạo sự ưu đãi một hoặc một số nhóm xã hội, kích thích vào động

cơ hoạt động của họ, định hướng hoạt động của họ nhằm thực hiện một mục tiêu ưu tiên nào đó trong chiến lược phát triển của một hệ thống xã hội”[22]

3. Khái niệm đại học nghiên cứu

Theo GS TSKH Trương Quang Học thì ĐHNC mang một số đặc

trưng: Quy mô lớn, tính liên ngành cao Trường có hàng trăm mã

ngành/chương trình đào tạo (ĐH Callifornia, Mỹ có gần 600 chương trìnhđào tạo ở cả ba bậc, cử nhân, thạc sĩ và tiến sĩ ; ĐH Thanh Hoa, Trung Quốc

có hơn 100 chương trình ĐH, 158 chương trình thạc sĩ, 144 chương trình tiếnsĩ…; Hoạt động chủ yếu của đội ngũ cán bộ là NCKH và giảng dạy; Đội ngũ

có chất lượng cao và có quyền tự chủ cao trong hoạt động, đặc biệt là trongNCKH; Kinh phí NCKH lớn và chủ yếu có từ các nguồn bên ngoài (chiếm >50% tổng thu của trường); Các điều kiện nghiên cứu đầy đủ về hạ tầng, trangthiết bị và thông tin; Số lượng sinh viên sau đại học (đặc biệt là nghiên cứusinh) lớn và là lực lượng nghiên cứu quan trọng của trường (thường > 50%)

ĐHNC có ba chức năng: Đào tạo, NCKH, phục vụ xã hội và sự kết hợpchặt chẽ ba chức năng này hiện nay cũng là xu hướng cơ bản trong chiếnlược phát triển giáo dục ĐH của các nước trên thế giới Các trường đại họckhông chỉ là trung tâm đào tạo mà đã thực sự trở thành các trung tâm NCKH,sản xuất, sử dụng, phân phối, xuất khẩu tri thức và chuyển giao công nghệmới hiện đại Trong đó, NCKH và phục vụ thực tiễn vừa là phương tiện (họcqua NC), vừa là mục đích (học cho NC) vừa là động lực để đào tạo, nhất làđào tạo chất lượng cao Nói cách khác, NCKH và phục vụ xã hội là yếu tốquyết định nhất tới chất lượng đào tạo Vì vậy, liên kết với các doanh nghiệp,với sản xuất (theo công thức: Nhà nước – ĐH – Cộng đồng – Doanh nghiệp)

là xu hướng ngày một phát triển[20]

Theo hướng dẫn các tiêu chí trường ĐHNC của ĐHQGHN thì ĐHNC

có 4 giá trị cốt lõi: Phát minh và khám phá; Sáng tạo và sáng nghiệp; chấtlượng đỉnh cao; mô hình mở và giải phóng mọi nguồn lực và 6 đặc trưng cơbản: qui mô đa ngành, đa lĩnh vực; tích hợp đào tạo với nghiên cứu ở cá bậcđại học; tập trung vào đào tạo sau đại học; giảng viên là nhà khoa học; NCchất lượng cao; lãnh đạo hiệu quả

Các tiêu chí đánh giá trường ĐHNC theo ĐHQGHN là: Thành tíchNCKH và chuyển giao tri thức; chất lượng đào tạo; mức độ quốc tế hoá; cơ

sở hạ tầng phục vụ đào tạo và NCKH

Với các tính chất nêu trên, đại học nghiên cứu trong luận văn có hàmnghĩa là “Đại học nghiên cứu là trường đại học có tính tự chủ cao trong mọihoạt động của nhà trường, có nhiệm vụ đào tạo, NCKH và phục vụ xã hội.Đại học nghiên cứu thường có quy mô lớn, tính liên ngành cao, có khả năng

về nhân lực, tài chính và cơ sở vật chất đảm bảo cho hoạt động NCKH và đàotạo chất lượng cao”

4. Khái niệm tự chủ, tự chịu trách nhiệm

Bàn về khái niệm ĐHNC không thể tách rời với các khái niệm tính tựchủ, tự chịu trách nhiệm trong khoa học và giáo dục Bởi các trường ĐHNC

có tính tự chủ cao, họ gần như quyết định mọi hoạt động của nhà trường

Tự chủ là vấn đề tồn tại một thống tự kiểm soát có tính tin cậy đối vớiviệc được toàn quyền ra quyết định cùng với sự hoàn toàn sẵn lòng với tráchnhiệm giải trình Và tự chủ cũng không chỉ là việc phân chia các quyền lực đãđược chọn lọc Trách nhiệm giải trình bao gồm trách nhiệm với các mục tiêu,

sứ mệnh của tổ chức Công cụ để đo lường sự tự chịu trách nhiệm bao gồm cả

bộ phận tự kiểm soát bên trong và cơ quan kiểm tra bên ngoài

Các hình thức chịu trách nhiệm giải trình bao gồm trách nhiệm giảitrình của cá nhân đối với cấp quản lý trực tiếp, trách nhiệm giải trình trong nội

bộ tổ chức, trách nhiệm giải trình của tổ chức với bên ngoài, trách nhiệm giảitrình của các tổ chức đối với hệ thống quản lý

Tự chủ, tự chịu trách nhiệm, thực chất là “autonomy” trong tổ chứcKH&CN ở các nước có nền khoa học phát triển Nghĩa là, tổ chức KH&CNđược toàn quyền quyết định các hoạt động của mình, cụ thể:

Đầu tiên, tổ chức KH&CN có quyền tự chủ trong xác định phươnghướng phát triển khoa học Bản thân mỗi nhà khoa học trong tổ chứcKH&CN tự chủ động trong các hoạt động nghiên cứu của mình Cộng đồngkhoa học hoạt động theo phương thức dân chủ, cùng thống nhất phươnghướng nghiên cứu chung của tổ chức KH&CN của mình Nhà nước chỉ đóngvai trò hỗ trợ và điều chỉnh hoạt động của tổ chức phù hợp các quy định củapháp luật

Tự chủ thể hiện trong việc tìm kiếm các nguồn lực phục vụ cho hoạtđộng NCKH nói riêng và hoạt động chung của tổ chức KH&CN Tổ chứcKH&CN sẽ chủ động tìm nguồn tài trợ từ nước ngoài, doanh nghiệp, địaphương, bộ, ngành.

Bên cạnh đó, để các tổ chức KH&CN thực sự được tự chủ, nhà nướccần thực hiện cải cách hành chính, trách tình trạng thủ tục rườm rà Các quyđịnh về thanh quyết toán cũng cần sửa đổi theo đặc thù riêng trong NCKH,tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà khoa học và tổ chức KH&CN

Tự chủ trong tổ chức là các tổ chức KH&CN có quyền chuyển đổi tổchức Ngoài chức năng nghiên cứu và triển khai, tổ chức KH&CN có đủ nănglực có thể thực hiện cả chức năng đào tạo Như vậy việc chuyển đổi của tổchức là cần thiết để đáp ứng chức năng mới

Cuối cùng, tổ chức KH&CN có quyền tự chủ trong xác định các tiêuchí đánh giá kết quả và hiệu quả hoạt động khoa học Việc đánh giá có thể làđánh giá nội bộ hoặc từ bên ngoài nhưng đều do tổ chức KH&CN quyết định

Tổng hợp các nội dung trên, khái niệm tự chủ, tự chịu trách nhiệm ởcác ĐHNC trong luận văn là “Tự chủ trong các ĐHNC là quyền của cáctrường ĐHNC, trong đó, nhà trường có quyền quyết định mọi hoạt độngtrong phạm vi của trường và chịu trách nhiệm giải trình đối với các bộ phậnquản lý nội bộ, cơ quan quản lý nhà nước và xã hội”

5. Khái niệm kết quả nghiên cứu khoa học

NCKH là một họat động tìm kiếm, xem xét, điều tra, hoặc thử nghiệm.Dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức,… đạt được từ các thí nghiệmNCKH để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên

và xã hội, và để sáng tạo phương pháp và phương tiện kỹ thuật mới cao hơn,giá trị hơn Con người muốn làm NCKH phải có kiến thức nhất định về lĩnhvực nghiên cứu và cái chính là phải rèn luyện cách làm việc tự lực, cóphương pháp từ lúc ngồi trên ghế nhà trường

KQNCKH là những tri thức khoa học, tuy nhiên những tri thức khoahọc đó không thể tự thể hiện được, mà nó phải thể hiện qua các vật mang trithức Các vật mang đó là:

Vật mang vật lý: bài báo khoa học, báo cáo khoa học; sản phẩm mẫuthu được sau quá trình thực nghiệm…

Vật mang công nghệ: mẫu vật liệu mới; mẫu sản phẩm mới; mẫu công

cụ, máy móc, phương tiện mới; mẫu của một nguyên lý công nghệ mới…

Vật mang xã hội có thể là cá nhân một chuyên gia, một người ngườithợ được huấn luyện tay nghề, một nhóm thợ chuyên môn, hoặc một nhómchuyên gia…

Dù vật mang dưới dạng hình thức nào, thì khi thực hiện thống kêNCKH chúng ta cũng coi những vật mang đó là những kết quả nghiên cứu đãthực hiện được

Như vậy, khái niệm KQNCKH trong luận văn được hiểu cụ thể nhưsau: “KQNCKH là những sản phẩm thu được sau một quá trình nghiên cứu

Đó có thể là một bài báo khoa học, một báo cáo khoa học, một sản phẩm mẫuthu được sau quá trình thực nghiệm, cũng có thể là một mô hình tổ chức vàquản lý, mô hình phương pháp giảng dạy hoặc một giải pháp xã hội nào đó”

Thương mại hoá sản phẩm/công nghệ

Sự thương mại hóa là chủ đề được nghiên cứu rất nhiều cả bởi các họcgiả và cộng đồng các doanh nghiệp Tất cả các viện nghiên cứu lớn thường cócác văn phòng thúc đẩy và giúp đỡ các nhà khoa học đưa các nghiên cứu củamình vào thị trường

Thương mại hóa thành quả hay một ý tưởng khoa học mang tính độtphá về cơ bản cũng giống như thương mại hóa bất kì thứ gì, ngoại trừ việcthực hiện khó khăn hơn nhiều Nhiều khi việc này còn khó khăn bởi vì chúng

ta phải xây dựng thị trường cho một sản phẩm mới, chứ không phải là thiết kếmột sản phẩm cho phù hợp với một thị trường hiện hữu

Có rất nhiều con đường cho việc thương mại hóa kết quả NCKH Đó là

“bán đứt bản quyền, thu tiền bản quyền dựa trên mức tiêu thụ, tự đầu tư, và tự

phát triển nôi bộ Các doanh nghiệp đã tự mình xích lại gần với các trườngđại học lớn (ví dụ như công viên khoa học) để cùng chia sẻ nguồn nhân lực.

Ẩn dưới tất cả hoạt động này là những vấn đề phức tạp liên quan tới giá trịtiềm năng nằm trong những tài sản trí tuệ đó và làm thế nào để phát triểnđược chúng tốt nhất mà không đi chệch quá xa so với những ý tưởng ban đầuđồng thời vẫn tạo ra giá trị Có rất nhiều cách để đi từ phòng thí nghiệm tớicửa hàng: thương mại hóa thành quả khoa học cũng giống như bất kì quátrình thương mại khác – nó gồm một phần nghệ thuật, một phần khoa học,một phần cảm hứng, một phần công sức Hầu hết các cách đi đều chỉ là cơ chếkhung, có cái có hiệu quả có cái thì không- và không có một cách bí mật nào

để làm những điều này.”

Trong luận văn, khái niệm thương mại hóa sản phẩm/công nghệ cónghĩa là “Thương mại hóa sản phẩm/công nghệ là quá trình đưa các ý tưởngnghiên cứu thành sản phẩm cụ thể ra thị trường Quá trình này thường gặp rấtnhiều khó khăn do nhiều yếu tố khách quan và chủ quan, ở đó thị trường côngnghệ nắm vai trò quyết định.”

6 Tác động của quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm vào hoạt động đổi mới trong các trường đại học

Luận văn phân tích tác động của quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm vàohoạt động đổi mới trong các trường đại học bởi quyền tự chủ trong cáctrường đại học là điều kiện tiên quyết để các trường có thể thực hiện hiệu quảcác hoạt động của mình, trong đó có hoạt động đổi mới Quyền tự chủ tácđộng đến hoạt động đổi mới vì các lý do sau:

- Tự chủ trong mọi hoạt động (tổ chức, nhân sự, chính sách, hợp tác quốc tế,…) tạo động lực để trường ĐH đổi mới nhằm đạt hiệu quả cao hơn

- Tự chủ là phát huy cao nhất nội lực và cơ chế, các nguồn lực để phát triển nhà trường

- Các trường được tự chủ sẽ tăng tính cạnh tranh giữa các trường, tạođiều kiện đa dạng hoá hoạt động giáo dục

- Xu thế trên thế giới Yếu tố tự chủ mang lại thành công cho nhữngtrường đại học trên thế giới, điều này chưa hề có ngoại lệ.

7 Kinh nghiệm quốc tế

Tự chủ là quyền phổ biến của các trường ĐH nhưng được thực hiệnvới những mức độ và cách thức khác nhau tùy mỗi nước Và mô hình đại họcnghiên cứu của mỗi quốc gia cũng có những đặc điểm riêng biệt

7.1 Kinh nghiệm từ Hàn Quốc

Hàn Quốc đã từng là nước được cho là có chính sách giáo dục đại họctập trung đến mức cực đoan, trong đó Bộ Giáo dục Hàn Quốc giữ quyền kiểmsoát Quá trình đổi mới thực sự khởi nguồn vào năm 1982, Hiệp hội cáctrường đại học Hàn Quốc được thành lập (Korean Council for UniversityEducation – KCUE) Hiệp hội này nhằm thúc đẩy nghiên cứu, hợp tác giữacác trường, và đánh giá, kiểm định chất lượng Cơ quan này đóng vai trò cầunối giữa Bộ Giáo dục và các trường ĐH Sau 10 năm thử nghiệm, năm 1992,Hiệp hội chính thức được Chính phủ và Bộ Giáo dục Hàn Quốc công nhận là

cơ quan độc lập phi chính phủ, có vai trò chủ chốt trong việc đánh giá, kiểmđịnh các chương trình giáo dục của các trường thành viên

Đến năm 1995, Hàn Quốc đã chính thức cải cách hoàn toàn cơ chế quản

lý xin cho và tập quyền để dứt khoát trao quyền tự chủ cho các trường vớinhững nội dung cơ bản như sau:

1 Đa dạng hóa và chuyên sâu hóa hệ thống giáo dục đại học

2 Đa dạng hóa các tiêu chí cho phép thành lập các trường đại học tưthục

3 Trao quyền tự chủ cho các trường quyết định chỉ tiêu tuyển sinh và quản lý trường

4 Tạo hệ thống hỗ trợ đặc biệt cho nghiên cứu khoa học

5 Gắn kết chặt chẽ giữa đánh giá chất lượng của trường đại học với

hỗ trợ tài chính từ Chính phủ.

Từ 2008, Hàn Quốc cũng đã thí điểm việc tăng cường tự chủ nói chung

và tài chính nói riêng cho các trường đại học, một số đại học lớn như Đại học

Seul được giao quyền nhiều hơn trong quyết định tài chính của họ Đại họcquốc gia Seoul (SNU) là một trong số ít trường đã có những bước khởi đầu

để chuyển trường hoạt động theo mô hình công ty 96% giáo sư ở SNU đồngtình thay đổi cơ chế quản lý nhà trường nhằm cải thiện tính cạnh tranh quốc

tế Ngoài SNU, Đại học quốc gia Ulsan và Đại học quốc gia Incheon cũngđang xem xét kế hoạch chuyển đổi thành công ty

Một trường hợp điển hình ở Hàn Quốc là KAIST ( Korea AdvancedInstitute of Science and Technology) được thành lập năm 1971 Mặc dù nhậnphần lớn kinh phí từ Bộ Khoa học và Công nghệ nhưng KAIST không thuộcquyền quản lý của Bộ Thay vào đó, viện này do một hội đồng quản trị lãnhđạo và có hai nhóm tư vấn từ ngoài trường – một về quản lý và một về cácvấn đề học thuật, bao gồm các chuyên gia quốc tế và những người nổi tiếng

Cơ chế quản trị này là yếu tố quan trọng để KAIST trở thành một trường ĐHdanh tiếng Tạp chí AsianWeek bầu chọn KAIST là trường ĐH khoa học vàcông nghệ tốt nhất của Châu Á trong hai năm liên tiếp 1999 và 2000 Năm

2009, KAIST xếp hạng 1 Hàn Quốc, hạng 21 thế giới về lĩnh vực kỹ nghệ vàcông nghệ thông tin, hạng 39 thế giới về khoa học tự nhiên theo bảng xếphạng của Times – QS University Ranking Năm 2013, KAIST xếp thứ 3 trongdanh sách những trường ĐH dưới 50 năm thành lập tốt nhất thế giới (Times –

QS University Ranking)

7.2 Kinh nghiệm từ Nhật Bản

Năm 1999, một cuộc họp nội các Nhật đã xác định việc chuyển đổi đạihọc quốc gia thành công ty quản trị độc lập là một trong những biện pháp cảicách đại học quốc gia, đặc biệt về vấn đề quyền tự chủ của các trường đạihọc

Ý tưởng cơ bản nằm sau kế hoạch chuyển đổi là nhằm giúp các trườngnày có sức thu hút và có tính đặc thù nhờ cơ chế hoạt động độc lập trong quản lý

và tài chính

Đến tháng 4.2004, tất cả trường đại học quốc gia ở Nhật đều chuyển đổithành công ty đại học quốc gia Thay đổi lớn nhất về nhân sự là tập thể nhân

viên của đại học không còn là công chức nữa và không còn lệ thuộc vào nhà nước.

Nhà nước chỉ còn chức năng đánh giá chất lượng, thành lập và đóngcửa trường đại học và cung cấp nguồn ngân sách cần thiết cho mỗi công tyđại học quốc gia dựa trên đánh giá của bên thứ ba Mỗi trường đại học phảisoạn dự thảo các mục tiêu và kế hoạch hoạt động trong sáu năm để nộp choMEXT Sau đó, MEXT xem xét và sửa chữa bản dự thảo này nếu cần thiết.Sau khi phê duyệt, MEXT sẽ gửi trả bản dự thảo này cho các trường Ủy banđánh giá Công ty đại học quốc gia sẽ đánh giá dự thảo này Dựa vào bản đánhgiá này, nhà nước sẽ quyết định phân cấp ngân sách trọn gói cho hoạt độngsáu năm tới của công ty đại học

Năm 2005, theo một báo cáo, 87 trường đại học quốc gia chuyển đổithành công ty đã thành công trong việc giảm tổng số tiền trả lương được 13,7

tỉ yen (1.836 tỉ đồng VN) và kiếm được 11,8 tỉ yen (1.580 tỉ đồng VN) từ bảnquyền sáng chế Kết quả, các trường này đạt được khoản lợi nhuận tổng cộng71,6 tỉ yen (9.600 tỉ đồng VN)

Đại học Tokyo đã nhận được Công ty Thông tin đầu tư và xếp hạng củaNhật xếp hạng mức tín dụng cao nhất AAA vào tháng 9.2006 Nói cách khác,trường đại học này đang nằm ở mức ngang hàng với tập đoàn ô tô Toyota vềbậc tín dụng Đại học Tokyo được xếp hạng thứ 16 trong thứ hạng các trường

đại học có chất lượng trên thế giới trong lần đánh giá của tạp chí Newsweek (Mỹ) vào tháng 8.2006 (Theo Korea Times, Korea Herald, mext.go.jp)

7.3 Kinh nghiệm từ Mỹ

Ở Hoa Kỳ, các trường ĐH có quyền tự chủ rất cao Trong cuộc khảo sáttoàn cầu về GDĐH năm 2006, tạp chí The Economist cho là sự thành công củaGDĐH Hoa Kỳ có phần do vai trò có giới hạn của Chính phủ và do mức

độ tiếp cận cao với các nguồn tài chính

Các trường đại học Mĩ có thể bảo đảm được quyền tự chủ là vì họ có nhiều nguồn cung cấp tài chính:

– Tài trợ của nhà nước (nhà nước trực tiếp cung cấp tài chính cho cáctrường đại học quốc gia, cũng như tài trợ cho công tác nghiên cứu và học bổng cho sinh viên);

– Đóng góp của sinh viên, những khoản đóng góp này cũng góp phần bảo đảm sự tự chủ khỏi việc kiểm soát của nhà nước ;

– Đóng góp mang tính từ thiện – từ những người giàu có, các công ty vàsinh viên đã ra trường Cung cấp tiền cho các trường đại học là vấn đề uy tín.Những trường đại học nổi tiếng nhất thường mang tên người sáng lập(Harvard, Yale, Stanford, Duke) Đôi khi người ta tìm cách vinh danh nhữngngười bảo trợ giàu có bằng cách gắn tên tuổi của họ với một trong những tòanhà của trường;

– Thể thao cũng là nguồn thu nhập đáng kể Trong thế kỉ XX, trườngđại học có thể trở thành nổi tiếng nếu có một đội bóng đá hay bóng rổ mạnh.Trường có thể có thu nhập khá lớn từ bán vé các trận đấu, bán quyền truyềnhình và bán quần áo thể thao với biểu tượng của đội Ở các nước khác, thểthao thường tách khỏi nhà trường Vì vậy mà không ở đâu có nguồn thu nhưthế Kết quả thật bất ngờ là những trường nổi tiếng nhất không phải là nhữngtrường có trình độ giáo dục cao nhất mà lại là những trường có đội thể thaothành công nhất

Do có nhiều nguồn thu cho nên cả doanh nghiệp lẫn chính phủ đềukhông thể kiểm soát được hoàn toàn trường học Đấy là bảo đảm cho sự tựchủ của nhà trường Làm thế nào mà chuyện đó có thể nâng cao được năngsuất trong lĩnh vực trí tuệ và làm cho Mĩ trở thành nước giữ thế thượngphong về mặt trí tuệ trên thế giới? Các trường đại học tìm cách mời nhữnggiáo sư nổi tiếng nhất và có năng suất cao nhất và thường thì các trường của

Mĩ cũng có điều kiện trả họ mức lương cao hơn và sự tự chủ để các giáo sư

có thể thực hiện được những ý tưởng của mình

7.4 Kinh nghiệm từ Ấn Độ

Báo cáo của Laura Chirot và Ben Wilkinson về GDĐH đã dẫn ratrường hợp của hệ thống Viện Công nghệ Ấn Độ (Indian Intrường ĐHtute of

Technology – IIT), Viện Khoa học quản lý Ấn Độ (Indian Intrường ĐHtute

of Management – IIM) và Viện Khoa học và Công nghệ tiên tiến Hàn Quốc(Korea Advanced Intrường ĐHtute of Science and Technology – KAIST)như là 46 những điển hình về thành công của một số trường ĐH thành lậpchưa lâu ở các nước châu Á do áp dụng cơ chế tự chủ Theo Laura Chirot vàBen Wilkinson, mức độ tự chủ của IIT và IIM chưa cao Viện trưởng các IIT

và IIM là do Thủ tướng bổ nhiệm; mức lương của giảng viên vẫn phải tuântheo quy định của Chính phủ, thậm chí cả ở những trường có đủ khả năng tựchủ về tài chính; cơ quan nhà nước thỉnh thoảng lại có những hành độngnhằm ngăn cản các trường này thực hiện những sáng kiến mà Nhà nướckhông ưa thích, chẳng hạn cản trở IIMBangalore tham gia dự án xây dựngtrường ở Singapore Tuy nhiên, sự can thiệp của Nhà nước trong một số lĩnhvực quản trị đã không cản trở các IIT và IIM trở thành những trường ĐH ưu

tú Năm 2005, phụ trương Giáo dục đại học của tờ Times xếp IIT đứng thứ basau Massachusetts Intrường ĐHtute of Technology và University ofCalifornia Berkeley trong bảng xếp hạng những chương trình đào tạo kỹ thuậthàng đầu thế giới Đó là vì các IIT và IIM được hưởng tự do học thuật, được

tự do thiết kế chương trình đào tạo ở mức độ cao và tự quyết định những vấn

đề trọng yếu như tuyển sinh và tuyển dụng giảng viên

7.5 Một số quốc gia khác

Ở Vương quốc Anh, một trường ĐH công lập nổi tiếng là ImperialCollege London xác định mục tiêu của nhà trường là “đem lại những hướng dẫnchuyên ngành với chất lượng cao nhất trong việc đào tạo, giáo dục, nghiên cứutrong khoa học kỹ thuật và y khoa.” Để theo đuổi mục tiêu ấy,

Imperial College London được toàn quyền tự chủ trong việc cấp bằng, quản

lý tài chính và các hoạt động gây quỹ, xin tài trợ, v.v…

Pháp chỉ bắt đầu thực hiện giao tự chủ tài chính hoàn toàn cho cáctrường từ 8/2007 sau khi có luật cải cách giáo dục mới (Loi de liberte et deResponsabites des Universités) trong khi các đại học Pháp đã được chuyểngiao quyền tự chủ hoàn toàn về học thuật từ năm 1968

Năm 2005, Singapore cũng thông qua một luật tương tự trao quyền tự chủ cho 3 trường đại học của nước này

Gần đây, bang Nord Rhein-Westfalia, Đức cũng trao quyền tự quyếtđịnh cho 33 trường đại học trong việc tuyển dụng các giáo sư và các khóađào tạo của trường.

Dù được thực hiện với những mức độ khác nhau, nhưng quyền tự chủ

là điều kiện tiên quyết cho thành công của các trường ĐH, bởi vì chỉ khi cóquyền quyết định những vấn đề cốt yếu nhất trong hoạt động của mình, cáctrường ĐH mới có động cơ và năng lực cạnh tranh trên cơ sở chất lượng đàotạo, nghiên cứu khoa học và khả năng tìm việc làm của người học

Tiểu kết chương 1

Chương 1 của luận văn trính bày cơ sở lý luận của nghiên cứu về đổimới, ĐHNC, chính sách, tự chủ, tự chịu trách nhiệm của tổ chức KH&CN,bao gồm hai nội dung: (1) Tổng quan vấn đề nghiên cứu, và (2) Cơ sở lý luậnnghiên cứu về đổi mới, ĐHNC, chính sách và triết lý của chính sách là tự chủ,

tự chịu trách nhiệm trong các trường ĐH

Nghiên cứu tổng quan vấn đề nghiên cứu, có thể thấy, tình hình nghiêncứu về hoạt động đổi mới trong các trường ĐHNC rất khác nhau giữa ViệtNam và quốc tế Trong các nghiên cứu ở nước ngoài, có rất nhiều công trìnhnghiên cứu về đổi mới, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, bàn về nhiều khíacạnh khác nhau xoay quanh chủ đề đổi mới, các hoạt động đổi mới ở trườngĐHNC Ở Việt Nam đã xuất hiện những công trình và đề tài nghiên cứu về hệthống đổi mới quốc gia và đổi mới ở các tổ chức KH&CN Chủ yếu cácnghiên cứu tập trung vào phân tích các yếu tố của hệ thống đổi mới quốc gia.Tuy nhiên, đổi mới nói chung và đổi mới ở cá trường ĐH nói riêng, là mộtchủ đề mới, trong cả thực tế và nghiên cứu

Trên cơ sở tổng quan vấn đề nghiên cứu, cơ sở lý luận của nghiên cứuđược trình bày bao gồm: hệ các khái niệm công cụ, phương pháp nghiên cứu

để nghiên cứu chính sách hoạt động đổi mới, vai trò của chính sách trong việcthúc đẩy hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam dựa trêntriết lý thực hiện quyền tự chủ cho các tổ chức khoa học và công nghệ Cáckhái niệm được thảo luận trong luận văn bao gồm: đổi mới, chính sách, đạihọc nghiên cứu, tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong khoa học và giáo dục, kếtquả nghiên cứu khoa học, thương mại hóa sản phẩm/công nghệ

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH THÚC ĐẨY HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC (NGHIÊN CỨU

TRƯỜNG HỢP ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI)

1 Thực trạng hoạt động đổi mới trong các trường đại học ở Việt Nam

Tính đến hết năm 2013, cả nước có 207 trường ĐH, 214 trường CĐvới 91.000 giảng viên3 với sự phân cấp mô hình rõ rệt, trong đó có: 2 ĐHQuốc gia (ĐH Quốc gia Hà Nội, ĐHQG Tp.HCM); các đại học vùng (ĐHThái Nguyên, ĐH Đà Nẵng, ĐH Huế, ĐH Tây Nguyên…); các trường ĐH,

CĐ công lập và dân lập

Trong những năm gần đây, các trường ĐH ở Việt Nam đã có sự pháttriển nhanh chóng cả về quy mô và chất lượng Sự phát triển về số lượng chủyếu do các trường cao đẳng chuyển đổi thành đại học Về chất lượng, cáctrường đã chú trọng hơn các hoạt động nghiên cứu khoa học bên cạnh việcnâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt là đào tạo nguồn nhân lực chất lượngcao Tuy nhiên, trong bối cảnh hội nhập và phát triển nhanh chóng của nềnkinh tế tri thức, trường đại học vẫn chưa thực sự phát huy hết tiềm năng vànguồn lực sẵn có, những hoạt động đổi mới còn nhiều hạn chế

Luận văn phân tích các yếu tố trong hoạt động đổi mới ở các trường đạihọc của Việt Nam

3 Số liệu Bộ GD-ĐT

Như vậy, về tổ chức, các trường đại học hầu như không được tự chủ

mà phụ thuộc vào cơ quan chủ quản

1.1.2 Về nhân lực

Ở Việt Nam, giảng viên vừa làm công tác giảng dạy, vừa làm nghiêncứu khoa học Ngoài giảng viên thì một lực lượng lớn là các sinh viên, học viên caohọc và nghiên cứu sinh cũng là những người đang tập sự, có sự tham gia trực tiếphoặc gián tiếp vào nghiên cứu khoa học tại các trường ĐH

Bảng 2.1 Thống kê tổng số sinh viên, học viên được đào tạo sau đại

học và giảng viên từ năm 2010 đến năm 2014

2014

Tổng số sinh viên 2.162.106 2.208.062 2.178.622 2.058.922 2.363.942Tổng số học viên 67.388 85.504 72.731 101.681 102.70được đào tạo sau

đại học

Tổng số giảng 74.573,0 84.109,0 87.682,0 91.633,0 91.420,0viên

Nguồn Cục thống kê

Ngoài các Viện nghiên cứu, thì nhân lực KH&CN ở các trường ĐH lànguồn nhân lực có trình độ

Bảng 2.2 Số giảng viên các trường đại học và cao đẳng phân theo trình

độ chuyên môn 5 năm gần đây, từ 2010 đến 2014

TỔNG SỐ - Người

Trên đại học 38.298,0 45.512,0 48.564,0 54.886,0 59.979,0Đại học, cao đẳng 34.776,0 36.998,0 37.716,0 35.742,0 29.810,0Trình độ khác 1.499,0 1.599,0 1.402,0 1.005,0 1.631,0

Nguồn Cục thống kê

Riêng các trường đại học tính đến năm học 2012-2013, thì số tiến sĩ là

8.869; thạc sĩ là 28.987 Trong đó, số người có học hàm Giáo sư/Phó Giáo sư

Nguôn: Bộ Giáo dục và đào tạo

Các số liệu trên cho thấy số lượng giảng viên, sinh viên, học viên và

NCS tăng theo từng năm Tuy không phản ánh hoàn toàn về sự gia tăng của

đội ngũ tham gia NCKH nhưng con số trên cũng phần nào cho thấy sự tăng

về nhân lực KH trong trường đại học Về trình độ giảng viên cũng được nâng

cao dần theo mỗi năm, số người có trình độ trên đại học ngày càng tăng, năm

2014 gấp gần 1.57 lần so với năm 2010

Như vậy, nguồn nhân lực dồi dào này có được tận dụng tối đa và hiệu

quả cho hoạt động đổi mới nhằm tạo ra nhiều TSTT hay không? Luận văn xin

phân tích tiếp ở phần KQNCKH của các trường ĐH ở VN

1.2 Về tài chính dành cho hoạt động KH&CN và đổi mới:

Về tài chính, các trường ĐH công lập nhận kinh phí hoạt động từ ngân

sách nhà nước theo chỉ tiêu đào tạo, tức là số lượng người học được Nhà nước

đài thọ (số này thường chỉ bằng 1/3 số người học trong thực tế) và “có trách

nhiệm quản lý, sử dụng nguồn ngân sách nhà nước theo quy định của Luật Ngân

sách nhà nước” Kinh phí nghiên cứu khoa học trên thực tế được phân