Bản tin dự báo thời tiết trong chương trình thời sự truyền hình (khảo sát kênh VTV1 và kênh VTC14 trong thời gian từ tháng 12 2015 đến tháng 5 2016)

Như vậy có thể thấy rằng, tầm quan trọng của bảntin dự báo thời tiết ngày càng được các Kênh truyền hình chú trọng và đôngđảo người dân quan tâm.Ngoài những lý do trên, hiện nay luận văn

ĐẠI HỌC QUÔC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

ĐẠI HỌC QUÔC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ

Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Bảo Khánh

LỜI CAM ĐOAN

Luận văn đƣợc hoàn thành tại Khoa Báo chí và Truyền thông – Đại họcKhoa học Xã hội và Nhân Văn – Đại học Quốc gia Hà Nội với sự giúp đỡ củaTiến sĩ Trần Bảo Khánh và các thầy giáo, cô giáo trong Khoa Báo chí vàTruyền thông Đây là sản phẩm nghiên cứu độc lập của riêng tôi Các số liệutrong Luận văn là hoàn toàn trung thực Kết quả nghiên cứu của Luận vănchƣa từng đƣợc công bố trong bất kì một công trình khoa học nào khác Nếusai, tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 10 năm 2016

Tác giả Luận văn

Trịnh Thị Thúy

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành của mình tới các thầy giáo, cô giáotrong Khoa Báo chí và Truyền thông, Trường Đại học Khoa học Xã hội vàNhân Văn – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình chỉ bảo và giảng dạy cho tôitrong suốt 2 năm qua để tôi hoàn thành được Luận văn này

Và đặc biệt tôi xin bày tỏ sự biết ơn sâu sắc tới Tiến sĩ Trần Bảo Khánh,Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Truyền hình, người đã trực tiếp tận tìnhhướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài Luận văn này.Cảm ơn gia đình, bạn bè thân thiết của tôi đã giúp đỡ, động viên khích lệtôi trong suốt quá trình học tập

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 10 năm 2016

Tác giả Luận văn

Trịnh Thị Thúy

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÔNG TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRÊN TRUYỀN HÌNH 11

1.1 Một số khái niệm cơ bản: 11

1.1.1 Các khái niệm cơ bản: 11

1.1.2 Dự báo có các đặc điểm sau: 12

1.2 Vai trò của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình: 12

1.2.1 Tính cấp bách của biến đổi khí hậu tại Việt Nam 13

1.2.2 Biến đổi khí hậu ở Việt Nam đã trở thành vấn đề truyền thông lớn và nhạy cảm 14

1.3 Vị trí, đặc điểm của bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình: 16

1.3.1 Vị trí của bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình 16

1.3.2 Đặc điểm của bản tin dự báo thời tiết: 17

1.4 Những tiêu chí của bản tin dự báo thời tiết: 21

1.4.1 Về nội dung thông tin: 21

1.4.2 Về hình thức thể hiện: 22

1.4.3 Những yếu tố khác: 22

1.5 Tiểu kết chương 1 23

Chương 2: THỰC TRẠNG CÁC BẢN TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN KÊNH VTV1 VÀ KÊNH VTC14 25 2.1 Thực trạng các bản tin dự báo thời tiết trong chương trình thời sự trên sóng VTV1 và Kênh VTC 14 25

2.1.1 Các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1: 25 2.1.2 Kênh VTC14 và các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTC14 28

2.2.1 Về nội dung thông tin: 30 2.2.2 Cách thức diễn đạt bản tin dự báo thời tiết: 33 2.2.3 Thời lượng của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình nói chung 34 2.2.4 Hàm lượng thông tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và VTC14 36 2.2.5 Quy trình thực hiện bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và VTC14: 36 2.2.6 Ứng dụng khoa học kĩ thuật trong việc sản xuất và nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết 51

2.3 Hiệu quả thông tin của Bản tin dự báo thời tiết: 53

2.3.1 Hiệu quả thông tin dự báo thời tiết qua góc nhìn của chuyên gia

dự báo khí tượng thủy văn và những người trong ngành: 53 2.3.2 Tác động của thông tin dự báo thời tiết từ các đơn vị cứu hộ, các ngư dân ven biển miền Trung khi có Áp thấp nhiệt đới: 56 2.3.3 Hiệu quả Bản tin dự báo thời tiết nhìn từ những người trực

tiếp thực hiện 62 2.3.4 Tỷ lệ công chúng xem truyền hình và bản về Bản tin Dự báo thời tiết tại Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh 65 2.3.5 Những yếu kém trong Bản tin dự báo thời tiết của hai kênh VTV1

và VTC14: 68

2.4 Tiểu kết chương 2 72

CHƯƠNG 3: KINH NGHIỆM, GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG BẢN TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRÊN KÊNH VTV1 VÀ KÊNH VTC14.75

3.1 Bài học kinh nghiệm trong việc thực hiện Bản tin dự báo thời tiết 75

3.1.1.Bài học kinh nghiệm được rút ra từ các bản tin dự báo thời tiết của chính của cả hai kênh truyền hình: 75

3.1.2 Bài học kinh nghiệm từ cách làm bản tin dự báo thời tiết Kênh

VTV1, VTC14 và một số đài truyền hình khác 81

3.2 Giải pháp nâng cao chất lượng bản tin 85

3.2.1 Tạo cơ sở pháp lý trong cung cấp, thực hiện, phát sóng các bản tin dự báo thời tiết: 85

3.2.2 Cải tiến chất lượng của các bản tin: 87

3.3 Tăng tính chính chính xác của thông tin dự báo thời tiết từ chính các cơ quan Dự báo khí tượng thủy văn: 89

3.4 Đề xuất xây dựng fomat nhiều bản tin dự báo thời tiết chuyên biệt, bản tin cảnh báo thời tiết thiên tai khi có các hiện tượng thời tiết xấu xảy ra: 93

3.5 Xu thể chung của công tác Dự báo thời tiết và biện pháp nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự truyền hình: 93

3.6 Tiểu kết chương 3 96

KẾT LUẬN 98

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101 PHỤ LỤC

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU ĐỒ

(Biểu đồ 1: Đo lường khán giả xem truyền hình - Nguồn: Trung tâm Đo kiểm và Dịch vụ phát thanh, truyền hình và thông tin điện tử - Bộ Thông tin và truyền thông) 65 (Biểu đồ 2: Tỷ lệ Người Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh xem truyền hình - Nguồn: Trung tâm Đo kiểm và Dịch vụ phát thanh, truyền hình và thông tin điện

tử - Bộ Thông tin và truyền thông) 66 (Biểu đồ 3: Tỷ lệ Người Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh xem truyền hình - Nguồn: Trung tâm Đo kiểm và Dịch vụ phát thanh, truyền hình và thông tin điện

tử - Bộ Thông tin và truyền thông) 67 (Bảng 1: Tỷ lệ người dân theo dõi chương trình Dự báo thời tiết qua các phương tiện truyền thông - Phiếu khảo sát 300 mẫu ngẫu nhiên ) 67

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài:

Mỗi sáng hàng triệu người chúng ta vặn radio và bật máy truyền hình đểnghe dự báo thời tiết Phải chăng trời có mây nghĩa là có mưa? Trời nắng banmai có nắng nguyên ngày không? Nhiệt độ tăng lên có làm tuyết và nước đátan không? Một khi nghe dự báo thời tiết, chúng ta quyết định mặc quần áonào và có nên mang theo ô, dù hay không

Thông tin dự báo thời tiết có ý nghĩa cực kỳ quan trọng đối với sản xuất vàđời sống, nhằm phòng chống và hạn chế thiên tai, thiết lập kế hoạch sản xuất,khai thác tiềm năng khí hậu Thời tiết luôn luôn biến động so với giá trị trungbình nhiều năm hoặc giữa năm này và năm khác Ðộ chính xác của thông tin dựbáo thời tiết càng cao thì hiệu quả phục vụ càng lớn Thời tiết ảnh hưởng tới sứckhỏe, đời sống của cá nhân, việc dự báo kịp thời về tình hình thời tiết từ các cơquan chức năng, đặc biệt là các phương tiện truyền thông đại chúng sẽ góp phần

to lớn thúc đẩy cuộc sống, sự phát triển của xã hội

Nằm trong vùng nhiệt đới, ở rìa phía đông nam của phần châu Á lục địa,giáp với biển Đông, nên Việt Nam năm nào cũng chịu ảnh hưởng trực tiếpcủa kiểu khí hậu gió mùa; có ba miền khí hậu chủ yếu, bao gồm: miền khí hậuphía Bắc, miền khí hậu phía Nam, miền khí hậu Trung và Nam Trung Bộ.Chính những yếu tố ấy mang đến kiểu khí hậu đặc trưng và khó dự đoán củathời tiết nước ta Trong những năm gần đây, thiên tai đã gây nhiều tổn thất vềngười, tài sản tác động xấu đến môi trường và sức khỏe người dân Việt Namnằm trong nhóm quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậutoàn cầu Để đẩy mạnh công tác phòng, chống lụt bão và chủ động ứng phóvới thiên tai, các chuyên gia nhấn mạnh cần phải có những hành động nhanhchóng và quyết liệt hơn

Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu các hiện tượng thời tiết cực đoan sẽ ngàycàng xảy ra nhiều và chúng ta cần phải có những giải pháp phòng ngừa trước.Với một đất nước nằm sát biển nơi có nhiều cơn bão đổ bộ trong một năm, nơichịu ảnh hưởng của gió Lào khô nóng ở các các mùa hè, mùa đông nhiệt độ cóthể xuống ngưỡng âm độ ở các tỉnh vùng núi cao, xuất hiện băng tuyết và sươngmuối… thì việc nắm bắt kịp thời những biến đổi của thời tiết sẽ giúp công chúngđiều chỉnh cách sinh hoạt sao cho phù hợp và hơn nữa tránh những tổn thất trongnông nghiệp cày cấy, đánh bắt, nuôi trồng thủy sản cũng như có thể tránh nhữngtổn thất về tính mạng Công chúng cần những thông tin dự báo thời tiết để có thểphòng, tránh các hiện tượng thời tiết cực đoan

Theo báo cáo tại Hội nghị trực tuyến của hơn 40 tỉnh, thành khu vựcmiền Trung - Tây Nguyên và các tỉnh phía Bắc Cụ thể từ đầu năm 2015 đếntháng 9/2015, số người chết do thiên tai chỉ còn 98 người chết, 112 người bịthương… do mưa lũ so với mức 500 – 700 người như trước đây Trong khi

đó hàng loạt các sự cố bất thường, cực đoan của thời tiết đã liên tiếp xảy ratrên phạm vi cả nước nếu không dự báo kịp thời thì những thiệt hại này còn

có thể tăng lên gấp nhiều lần

Sự xuất hiện của những bản tin thời tiết trên các Kênh truyền hình ngàycàng nhiều, với tuần suất khá dày, thông tin sát với tình hình thời tiết đã giúpngười dân chủ động hơn trong việc phòng tránh, giảm thiểu thiệt hại

Sự hấp dẫn của các bản tin dự báo thời tiết góp phần làm phong phú thêmcác thông tin báo chí Các bản tin dự báo thời tiết hiện đang là một phầnkhông thể thiếu trong các chương trình truyền hình của các Đài truyền hình từTrung ương đến địa phương

Năm 2014, chương trình mang tên Bản tin khẩn cấp về cơn bão Haiyansắp đổ bộ vào Việt Nam do Trung Tâm truyền hình Thời tiết và Cảnh báo

giải Tác phẩm xuất sắc của Cộng đồng khí tượng châu u EMS Khi siêu bãoHaiyan đã đi qua Philippines và tiến gần đến Việt Nam Chính những thôngtin này đã đáp ứng được nhu cầu thông tin tức thời của công chúng tại thờiđiểm đó và những thông tin này là một trong những thông tin nóng nhất, đượcthu hút nhiều người quan tâm, thậm chí còn vượt cả những thông tin báo chíkhác trên sóng truyền hình Như vậy có thể thấy rằng, tầm quan trọng của bảntin dự báo thời tiết ngày càng được các Kênh truyền hình chú trọng và đôngđảo người dân quan tâm.

Ngoài những lý do trên, hiện nay luận văn cũng hướng đến việc làm rõthực trạng của các bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình hiện nay cụthể là trên Kênh VTV1 và VTC14 , so sánh các bản tin giữa hai kênh với nhau

để tìm ra những ưu điểm, nhược điểm, từ đó đưa ra các giải pháp, khuyếnnghị để nâng cao chất lượng bản tin dự báo thời tiết

Với ý nghĩa vô cùng quan trọng và thiết thực, gắn trực tiếp với đời sốngthậm chí là sinh mệnh của người dân liên quan đến việc dự báo thời tiết trêncác phương tiện thông tin đại chúng nói chung và trên truyền hình nói riêng là

lí do để tôi lựa chọn nghiên cứu đề tài "Bản tin dự báo thời tiết trong cácchương trình truyền hình" Khảo sát VTV1 và Kênh VTC14 năm 2015

2 Lịch sử vấn đề nghiên cứu:

Dự báo thời tiết luôn luôn là vấn đề thông tin nóng, được quan tâm, đặcbiệt là thời gian trở lại đây khi diễn biến thời tiết có những biểu hiện bấtthường và khó dự báo, ảnh hưởng đến đại bộ phận người dân trên cả nước.Mặc dù qua các năm các bản tin dự báo thời tiết luôn luôn được cải tiến

để nâng cao chất lượng dự báo sát với tính hình thực tế, đặc biệt là dự báo cáchiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt… Tuy nhiên, công tác dự thờitiết vẫn còn những sai sót, chưa đúng, thậm chí thông tin còn sai lệch ảnhhưởng lớn đến cuộc sống của người dân, gây bức xúc trong dư luận Gần đây

nhất là cơn bão số 1 vào tháng 7 năm 2016 Khi dự báo bão số 1 vào NamĐịnh - Quảng Ninh, tại cuộc họp 12 tỉnh có khả năng bị ảnh hưởng chiều 26/7không có tên Ninh Bình Tuy nhiên, chính Ninh Bình lại thiệt hại nặng Nhiều

ý kiến cho rằng, việc dự báo bão chưa chính xác, nhất là cường độ, thời gianbão quần thảo trên đất liền, nên nhiều địa phương, ngành bị thiệt hại nặng

Tại Hà Nội, cơ quan khí tượng cảnh báo có gió cấp 6, giật 7-8, riêng khuvực Hà Đông có nơi cấp 9

Vấn đề dự báo thời tiết cũng đã được khẳng định có tầm quan trọng lớntrong đời sống xã hội, được thể hiện thông qua thảo luận, rút ra bài học từnhiều hội thảo chuyên ngành Ngoài ra, xét về lĩnh vực báo chí, với sự hỗ trợcủa khoa học công nghệ, nhiều tờ báo in, phát thanh lẫn điện tử đều dành sựđặc biệt quan tâm đến vai trò của truyền thông trong biến đổi khí hậu Các bảntin chỉ mới dừng lại ở việc thông tin chứ chưa đi vào phân tích và chỉ dẫn cụthể Ngôn ngữ thể hiện mang tính chuyên ngành, chưa có sự biên tập kĩlưỡng cho gần gũi và dễ hiểu đối với đại bộ phận công chúng có trình độ vănhóa trung bình

Tuy nhiên, không thể phủ nhận được vai trò của truyền thông trong việc

dự báo các thông tin thời tiết đã giúp phòng tránh thiên tai một cách chủ động,tích cực Đặc biệt là các bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình hiệnnay, bám sát sự kiện, phóng viên có mặt trực tiếp tại hiện trường để đưa tin

về bản tin thời tiết đến công chúng xem truyền hình Các thông tin về thời tiếtcũng mang tính khách quan, chân thực hơn, diễn biến của thời tiết cũng đượcđưa tin đồng thời cùng sự, hiện tượng đặc biệt là khi có bão đổ bộ vào đấtliền Công tác chuẩn bị đối phó với bão tại các địa phương bị ảnh hưởngcũng được cập nhật liên tục, từ đó góp phần nâng cao nhận thức của người

Từ ý nghĩa đó, đã có những công trình liên quan đến việc dự báo thờitiết, tuy nhiên để đi sâu vào việc phân tích các bản tin thời tiết trên sóngtruyền hình hầu như chưa được đề cập nhiều Đến thời điểm này hiện chỉ cómột vài công trình liên quan đến nội dung dự báo thời tiết đáng chú ý sau:Luận văn của thạc sĩ Ngô Thị Phú Hoà - Trường Đại học Khoa học Xãhội và Nhân văn – Đại học quốc gia Hà Nội; Khoa Báo chí Chuyên ngành:Báo chí học; Mã số: 60 32 01 bảo vệ năm 2011 với đề tài “Bản tin dự báothời tiết” trên sóng truyền hình các đài địa phương Trung bộ Khảo sát 3 đàiPTTH Quảng Trị, Bình Định và Bình Thuận trong 6 tháng cuối năm 2010 Mục đích nghiên cứu luận văn của tác giả nhằm phác thảo thực trạng vềcông tác dự báo thời tiết trên sóng truyền hình của các Đài địa phương khuvực Trung Bộ thông qua 3 đài: Quảng Trị, Bình Định, và Bình Thuận thể hiệnqua các bản tin dự báo hằng ngày cũng như những bản tin dự báo thiên taimang tính cấp bách Trong khuôn khổ của đề tài tác giả cũng mong muốnnhận xét và đánh giá về ưu điểm và hạn chế của các bản tin dự báo thời tiếtvới ngôn ngữ đặc thù trên các Đài truyền hình mà mình khảo sát, từ đó đưa racác ứng xử văn hóa tốt nhất với thời tiết cũng như phòng chống thiên tai tạikhu vực các tỉnh Trung Bộ.

Luận văn tác giả Phạm Thị Tuyết Mây – Trường Đại học Khoa học Tựnhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội; Khoa khí tượng và Khí hậu học; Mã số 60

44 8, về đề tài “Đánh giá kết quả dự báo nhiệt độ và lượng mưa của một số

mô hình dự báo thời tiết cho khu vực Việt Nam” Trong luận văn của mình tácgiả đưa ra bài toán đánh giá mức độ chính xác của mô hình hoặc mức độ saikhác giữa các sản phẩm dự báo của mô hình với những kết quả quan trắc thực

tế nhằm chỉ ra những ưu điểm, nhược điểm của mô hình, giúp cho cácchuyên gia nghiên cứu tìm kiếm các giải pháp cải tiến, phát triển, nâng caochất lượng dự báo của mô hình Hơn nữa, kết quả đánh giá dự báo có thể đưa

ra những thông tin giúp các nhà quản lý quyết định có nên đầu tư cơ sở vậtchất, trang thiết bị để phát triển mô hình hay không Trong khuôn khổ củaluận văn tác giả tập trung vào việc đánh giá chất lượng dự báo 24h của nhiệt

độ, lượng mưa của hai mô hình dự báo thời tiết số được sử dụng phổ biếnhiện nayở Việt Nam là mô hình HRM và mô hình MM5

Cuốn sách về "100 câu hỏi - đáp về các hiện tượng khí tượng thủy văn"

do Trung tâm khí tượng Thủy Văn quốc gia thực hiện để thực hiện nhiệm vụ

"tuyên truyền phổ biến kiến thức về khí tượng thủy văn" do Bộ Tài nguyên vàmôi trường giao năm 2008

Cuốn "Truyền thông nông nghiệp, nông thôn, nông dân" do nhiều tác giảbiên soạn - Nhà xuất bản nông nghiệp Là cuốn sách nêu lên những kinhnghiệm, kiến thức quý báu cho một lĩnh vực truyền thông mới "Truyền thôngnông nghiệp, nông thôn đã mở ra được cách cửa để toàn xã hội tìm hiểu vaitrò của nông nghiệp và thực trạng cuộc sống nông thôn, là nhịp cầu mang hìnhảnh nông nghiệp, nông thôn Việt Nam đến với bạn bè các nước và quốc tế".Cuốn sách đã đề cập đến nhiều khía cạnh của quá trình hoạt động truyềnthông "Tam Nông"

Bên cạnh đó, nhiều diễn đàn, hội nghị, hội thảo khoa học về công tác dựbáo thời tiết trong và ngoài nước cũng được đưa ra để bàn thảo, mổ xẻ nhữngvấn đề liên quan đến công tác dự báo thời tiết hiện nay Đánh giá các tác độngcủa biến đổi khí hậu và sức khỏe con người vào ngày 23/11/2015, tại TrườngĐại học Y tế công cộng ĐHYTCC đã diễn ra Hội thảo “Biến đổi khí hậu vàsức khỏe” Đây là hội thảo quốc tế được tổ chức dưới sự phối hợp giữaTrường ĐHYTCC, Trường Đại học Y Hà Nội, Trường Đại học Umea ThụyĐiển và Trường Đại học Gadjah Mada Indonesia với mục tiêu chia sẻ kinhnghiệm nghiên cứu từ các nước trong khu vực về mối liên quan giữa biến đổi

Bên cạnh đó, "Hội thảo quốc tế lần thứ hai về Các hiện tượng thời tiếtcực đoan trên nền khí hậu đang biến đổi ở các lục địa tiếp giáp biển" doTrường Đại học Khoa học Tự nhiên phối hợp với Đại học Kyoto, Nhật Bảnđồng tổ chức diễn ra từ ngày 23/8/2016 – 26/8/2016.

Tóm lại, trong và ngoài nước đã có một số công trình, sách, báo, hộinghị, diễn đàn… nghiên cứu về truyền thông về bản tin dự báo thời tiết, songchưa có đề tài nào đưa ra được bức tranh tổng quan về truyền thông liênquan đến vấn đề dự báo thời tiết trên truyền hình Vì vậy, đề tài luận văn này,

sẽ góp phần giải quyết điều đó và đưa ra những khuyến nghị và giải pháp cụthể để nâng cao chất lượng của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình,

mà cụ thể là trên Kênh VTV1 và Kênh VTC14

3 Mục tiêu và nội dung nghiên cứu

3.1 Mục tiêu nghiên cứu:

Trên cơ sở tìm hiểu, phân tích, luận văn hướng đến các mục tiêu sau:

- Chỉ ra vai trò, tầm quan trọng của bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và VTC14

- Đánh giá chất lượng của các bản tin dự báo thời tiết hiện nay trên KênhVTV1 và VTC 14

- Đưa ra một số giải pháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả củacác chương trình Dự báo thời tiết

3.2 Nội dung nghiên cứu:

- Nghiên cứu, đánh giá tương đối toàn diện về ưu điểm và hạn chế củacác bản tin dự báo thời tiết với ngôn ngữ đặc thù trên kênh VTV 1 - Đài truyềnhình Việt Nam và Kênh VTC14

- Khảo sát đánh giá thực trạng thông tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1

và VTC14, chỉ rõ ưu điểm , nhược điểm và nguyên nhân

- Xây dựng các giải pháp truyền thông để có thể nâng cao chất lượng củabản tin theo hướng gần gũi, sát thực và dễ hiểu hơn đối với người dân.

Đây là cơ sở thông tin quan trọng để người dân thay đổi hành vi và nhậnthức tốt hơn về những thay đổi của thời tiết cũng như tự phòng chống thiêntai thông qua các bản tin dự báo thời tiết

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu:

Luận văn tập trung nghiên cứu các bản tin dự báo thời tiết trên KênhVTV1 - Đài Truyền hình Việt Nam và Kênh VTC14 Đối tượng tác động làcông chúng xem truyền hình

Do đó, ngoài bản tin thời tiết hàng ngày, trong giai đoạn 6 tháng khảosát, tác giả sẽ có góc nhìn tương đối toàn diện để phân tích kĩ lưỡng về cácbản tin dự báo thời tiết, và các hiện tượng thời tiết bất thường khác xảy ratrong thời gian ngắn nhưng có sức tàn phá lớn

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu:

luận giải và qua đó đề xuất giải pháp đổi mới “Bản tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự truyền hình”.

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Trong luận văn sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học

xã hội và nhân văn như: thống kê, phân tích tài liệu sẵn có, tổng hợp Cụ thể:

- Luận văn sử dụng thao tác phân tích tác phẩm báo chí, nghĩa là phântích các bản tin dự báo thời tiết trong ngôn ngữ truyền hình để đánh giá chínhxác thực trạng, cách chuyển tải thông tin của các đài truyền hình, từ đó đánhgiá hiệu quả thực tế của các bản tin dự báo thời tiết đối với công chúng nghenhìn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài:

- Về lý luận, luận văn mong muốn làm rõ vai trò của truyền thông trongviệc dự báo thời tiết và ứng phó với thiên tai mà cụ thể là của loại hình báo hình ởmột số đài quốc gia và khu vực Về thực tiễn, luận văn mong muốn

đúc kết từ thực tế khảo sát để có thể đưa ra mô hình dự báo thời tiết tốt nhất

có thể, mục đích cuối cùng vẫn là hướng tới phục vụ nhu cầu được dự báothời tiết chính xác của khán giả, đây cũng là tiền đề để cải thiện tình hình kinh

tế xã hội ở các tỉnh còn nghèo, thông qua việc giảm đi những rủi ro do thờitiết gây ra

- Kết quả luận văn sẽ đóng góp thêm một nội dung nghiên cứu mới tronglĩnh vực thực hiện các bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,Luận văn kết cấu làm 3 chương:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về thông tin dự báo thời

tiết trên truyền hình

Chương 2: Thực trạng các bản tin dự báo thời tiết trong các chương

trình thời sự trên Kênh VTV1 và Kênh VTC14

Chương 3: Kinh nghiệm, giải pháp nâng cao chất lượng bản tin dự báo

thời tiết trên kênh VTV1 và Kênh VTC14

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ THÔNG TIN

DỰ BÁO THỜI TIẾT TRÊN TRUYỀN HÌNH 1.1 Một số khái niệm cơ bản:

1.1.1 Các khái niệm cơ bản:

Dự báo là một khoa học và nghệ thuật tiên đoán những sự việc sẽ xảy ratrong tương lai, trên cơ sở phân tích khoa học về các dữ liệu đã thu thậpđược Khi tiến hành dự báo cần căn cứ vào việc thu thập, xử lý số liệu trongquá khứ và hiện tại để xác định xu hướng vận động của các hiện tượng trongtương lai nhờ vào một số mô hình toán học Định lượng Tuy nhiên dự báocũng có thể là một dự đoán chủ quan hoặc trực giác về tương lai Định tính và

để dự báo định tính được chính xác hơn, người ta cố loại trừ những tính chủquan của người dự báo

+ Thời tiết:

Thời tiết là trạng thái khí quyển tại một địa điểm nhất định được xácđịnh bằng tổ hợp các yếu tố: nhiệt độ, áp suất, độ ẩm, tốc độ gió, nắng, mưa,sương mù,…

Thời tiết thường dễ thay đổi trong một thời gian ngắn, có thể là mộtbuổi, một ngày hoặc vài ngày

Khí hậu là thuật ngữ mô tả các trạng thái thời tiết đã từng xảy ra tại mộtnơi nào đó trong một khoảng thời gian nhất định Khác với thời tiết, khí hậu

có tính ổn định tương đối

+ Biến đổi khí hậu:

Biến đổi khí hậu là sự thay đổi của khí hậu diễn ra trong một khoảng thờigian dài, do nguyên nhân tự nhiên hoặc hoạt động của con người

+ Khí nhà kính:

Bầu khí quyển của Trái đất chứa một số loại khí đặc biệt gọi là khí nhàkính, vì cách mà chúng làm ấm Trái đất tương tư như các người ta giữ nhiệtcho các ngôi nhà làm bằng kính để trồng cây

Khí nhà kính chủ yếu bao gồm: hơi nước H2O ; cacbon đioxit CO2 ;metan CH4 ; các khó CFC; các khí đi nitơ oxit N2O ; khí ozon trong tầng đốilưu O3 ; những khí này giống như một chiếc khăn có độ dày vừa đủ, giúp giữ

ấm cho Trái Đất ở trong khoảng nhiệt độ thích hợp, khiến sự sống có thể pháttriển và sinh sôi nảy nở Nếu không có những khí này, nhiệt từ Mặt trời sẽkhông được giữ lại và bề mặt Trái đất sẽ trở nên lạnh lẽo

1.1.2 Dự báo có các đặc điểm sau:

- Không có cách nào để xác định tương lai là gì một cách chắc chắn tínhkhông chính xác của dự báo Dù phương pháp chúng ta sử dụng là gì thì luôn tồntại yếu tố không chắc chắn cho đến khi thực tế diễn ra

- Luôn có điểm mù trong các dự báo Chúng ta không thể dự báo mộtcách chính xác hoàn toàn điều gì sẽ xảy ra trong tương tương lai Hay nói cáchkhác, không phải cái gì cũng có thể dự báo được nếu chúng ta thiếu hiểu biết vềvấn đề cần dự báo

- Dự báo cung cấp kết quả đầu vào cho các nhà hoạch định chính sách trong việc đề xuất các chính sách phát triển kinh tế, xã hội Chính sách mới sẽ ảnh hưởng đến tương lai, vì thế cũng sẽ ảnh hưởng đến độ chính xác của dự báo.

1.2 Vai trò của các bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình:

Khí hậu Việt Nam nằm trong vành đai nội chí tuyến, quanh năm có nhiệt

độ cao và độ ẩm lớn Phía Bắc chịu ảnh hưởng của lục địa Trung Hoa nên ítnhiều mang tính khí hậu lục địa Biển Đông ảnh hưởng sâu sắc đến tính chấtnhiệt đới gió mùa ẩm của đất liền Khí hậu nhiệt đới gió mùa ẩm không thuần

khác nhau rõ rệt Khí hậu Việt Nam thay đổi theo mùa và theo vùng từ thấplên cao, từ bắc vào nam và từ đông sang tây Do chịu sự tác động mạnh củagió mùa đông bắc nên nhiệt độ trung bình ở Việt Nam thấp hơn nhiệt độ trungbình nhiều nước khác cùng vĩ độ ở Châu Á.

Việt Nam có thể được chia ra làm hai đới khí hậu lớn: 1 Miền Bắc từ đèoHải Vân trở ra là khí hậu nhiệt đới gió mùa, với 4 mùa rõ rệt xuân-hạ-thu-đông , chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc từ lục địa châu Á tới và giómùa đông Nam, có độ ẩm cao 2 Miền Nam từ đèo Hải Vân trở vào do ít chịuảnh hưởng của gió mùa nên khí hậu nhiệt đới khá điều hòa, nóng quanh năm

và chia thành hai mùa rõ rệt mùa khô và mùa mưa

1.2.1 Tính cấp bách của biến đổi khí hậu tại Việt Nam

Việc biến đổi khí hậu trong thời gian qua cũng đã gây cho nhiều địaphương trên cả nước những thiệt hại nặng nề và ngày càng nghiêm trọng, đặcbiệt là những vùng có địa lý và khí hậu phức tạp đồi núi, ven biển ) Việcphòng chống, đối phó với biến đổi khí hậu là điều hết sức cần thiết

Trung bình mỗi năm Việt Nam có 392 người chết và thiệt hại hơn 1%GDP do các thảm họa liên quan đến biến đổi khí hậu

Với địa hình đa dạng, đường bờ biển dài và các đồng bằng sông rộnglớn, hoạt động nông nghiệp Việt Nam là những lĩnh vực đang phải chịu ảnhhưởng lớn từ những thay đổi của khí hậu cùng các thảm họa tự nhiên nhưbão, lụt, hạn hán

Vì vậy, có 2 vấn đề đặt ra:

- Thứ nhất là làm giảm tác động của biến đổi khí hậu đến các lĩnh vựcđời sống

- Thứ hai là thích ứng với khí hậu

Những ảnh hưởng của biến đổi khí hậu ở Việt Nam thực tế đang diễn ranhanh hơn nhiều so với dự báo và diễn biến khó lường Mưa, tố, lốc, hạn hán,

xâm nhập mặn diễn ra thường xuyên và ngày càng khốc liệt hơn trên khắpcác vùng, miền đất nước ta, gây thiệt hại nặng nề và tiếp tục đe dọa nghiêmtrọng đến sản xuất và đời sống của nhân dân.

Chính vì vậy, việc dự báo thời tiết là dự báo quan trọng bởi vì nó cungcấp thông tin nhằm bảo vệ cuộc sống con người cũng như tài sản và các hoạtđộng ngoài trời, đặc biệt là lĩnh vực nông nghiệp và khai thác thủy, hải sản vàlàm muối

1.2.2 Biến đổi khí hậu ở Việt Nam đã trở thành vấn đề truyền thông lớn

và nhạy cảm

Trái đất nóng lên, nước biển dâng cao và biến đổi khí hậu đến nay khôngcòn là vấn đề riêng của một nước nào mà đó là vấn đề chung, là trách nhiệmcủa toàn cầu Các quốc gia trên thế giới đang rất nỗ lực xây dựng và thực hiệncác hành động chiến lược nhằm thích ứng với sự nóng lên toàn cầu, ngănngừa và hạn chế tác động của các hiện tượng khí hậu cực đoan do biến đổikhí hậu như nước biển dâng

Biến đổi khí hậu đang thu hút sự quan tâm của nhiều quốc gia do nhữngảnh hưởng hiện nay và hiểm họa trong tương lai đối với xã hội loài người.Các hiện tượng khí hậu dị thường và thiên tai liên tục diễn ra ở nhiều vùngtrên thế giới

Báo cáo “Ảnh hưởng của mực nước biển dâng cao đối với các nước đangphát triển: Phân tích so sánh” của Ngân hàng Thế giới (WB) công bố đầu năm

2007 cho biết: Mực nước biển chỉ cần dâng thêm 1m thì sẽ gây hiểm họa lớn đốivới các nước có vùng dân cư và đời sống kinh tế tập trung ở các vùng đồngbằng thấp ở ven biển Theo Báo cáo Tình trạng môi trường biển của Chươngtrình hành động toàn cầu thuộc UNEP (2006), thì hiện nay, gần 40% dân số thếgiới sống tại các vùng ven biển hẹp (chỉ chiếm 6,7% diện tích bề mặt Trái Đất)

tại khu vực bờ biển có thể tăng từ 77 người/km2 năm 1990, lên tới 115người/km2 năm 2025.

Từ năm 1994 đến 2013, theo thống kê rủi ro lâu dài do biến đổi khí hậu,Việt Nam đứng thứ 7 trên toàn cầu với trung bình mỗi năm có 392 người chết

và thiệt hại hơn 1% GDP do các thảm họa liên quan đến biến đổi khí hậu.Trong vấn đề về thích ứng với sự biến đổi khí hậu và nước biển dâng ởViệt Nam Mới đây, tại Hội nghị Trung ương 7 khóa XI của Đảng cũng đã chỉ

ra và hướng đến những giả pháp cụ thể:

Chính phủ đã ra Nghị quyết số 60/2007/NQ-CP chỉ đạo các bộ, ngànhliên quan xây dựng Chương trình Mục tiêu Quốc gia ứng phó với biến đổi khíhậu toàn cầu, kêu gọi sự hỗ trợ của cộng đồng quốc tế cho chương trình này.Chương trình đã xây dựng chính sách của quốc gia trong giảm nhẹ và thíchứng, lồng ghép vào các chiến lược phát triển kinh tế - xã hội ở từng ngànhtừng địa phương và các cam kết quốc tế

Đúc rút kinh nghiệm của các nước và căn cứ vào thực tiễn, Việt Nam đãxây dựng và triển khai tích cực năm nhóm giải pháp chủ yếu:

- Một là, nhóm giải pháp về chiến lược, chính sách gồm: xây dựng, bổsung, sửa đổi các chính sách, văn bản quy phạm pháp luật, tổ chức quản lý, tổchức thực hiện Công ước về Biến đổi khí hậu, Nghị định thư Ky-o-to và Cơchế Phát triển sạch (CDM) Biến đổi khí hậu được coi là vấn đề vừa có tínhtrước mắt, vừa có tính lâu dài, phức tạp và liên quan đến tất cả các ngành,trên phạm vi khu vực và toàn cầu

- Hai là, nhóm giải pháp về khoa học và công nghệ nhằm đạt được cáckết luận khoa học làm cơ sở cho việc hoạch định các quy hoạch, chiến lược vàchính sách cho sự phát triển bền vững

- Ba là, nhóm giải pháp về tài chính nhằm tạo quỹ phục vụ cho các biệnpháp làm sạch môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu Có cơ chế để tăng

nguồn lực tài chính trong nước và mở rộng khả năng tiếp cận những nguồn tàichính khác, hỗ trợ cho việc triển khai các hoạt động bảo vệ môi trường như:Chương trình Tín dụng Xanh do các ngân hàng nước ngoài tại Việt Namcung cấp, Quỹ Bảo vệ Môi trường Việt Nam, Quỹ Tín dụng Xanh do Chínhphủ Thuỵ Sĩ tài trợ, Quỹ DANIDA của Chính phủ Đan Mạch, Chính phủ HàLan, Quỹ Môi trường toàn cầu Ngân hàng Thế giới.

- Bốn là, nhóm giải pháp nâng cao năng lực thông tin và truyền thông.Đây được coi là giải pháp quan trọng để nâng cao nhận thức của cộng đồng

về biến đổi khí hậu ở Việt Nam để có cách thích ứng Cần đẩy mạnh truyềnthông để người dân nhận thức được biến đổi khí hậu là vấn đề hiện hữu, làmối đe dọa trực tiếp đến sức khỏe và cuộc sống của con người

- Năm là, nhóm giải pháp tăng cường hợp tác quốc tế về ứng phó vớibiến đổi khí hậu Tăng cường hợp tác với các nước, các tổ chức quốc tế tronglĩnh vực biến đổi khí hậu và cơ chế phát triển sạch để đạt được các thỏa thuậnhợp tác Tiếp tục đẩy mạnh hợp tác tài chính, công nghệ và xây dựng năng lựctrong thời kỳ hậu Ky-o-to, tích cực tham gia các cuộc hội thảo, hội nghị vàđàm phán quốc tế về các vấn đề liên quan đến biến đổi khí hậu

1.3 Vị trí, đặc điểm của bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình:

1.3.1 Vị trí của bản tin dự báo thời tiết trên truyền hình

Có thể nhận định, bản tin dự báo thời tiết đã trở thành thương hiệu củanhiều Kênh truyền hình trong đó rõ rét hơn cả là Kênh VTC14, chương trìnhquen thuộc không thể thiếu của khán giả VTV1

Không chỉ riêng kênh VTV1 và VTC14 mà nhiều kênh truyền hình từTrung ương đến địa phương đều dành những khung "giờ vàng" sau chươngtrình thời sự, hoặc những khung giờ có lượng khán giả xem đông đảo để phátsóng bản tin Dự báo thời tiết

Các bản tin dự báo thời tiết đa số đều không được Pr, quảng bá, hoặcgiới thiệu để tăng lượng rating của khán giả xem truyền hình, song luôn dànhđược sự quan tâm đặc biệt của người xem.

Các Kênh Truyền hình lớn xem bản tin Dự báo thời tiết là một phầnkhông thể thiếu trong khung chương trình hằng ngày, và luôn dành một sốkhung giờ cố định để phát sóng các bản tin dự báo thời tiết

Sự quan tâm và đầu tư cho bản tin dự báo thời tiết về cả nội dung vàhình thức ngày càng được chú trọng, cụ thể là những bản tin thời tiết mớiđược ra đời, format chương trình có sự thay đổi, sự đầu tư về khoa học kĩthuật cũng được quan tâm nhiều hơn để cho ra đời những bản tin dự báo thờitiết sống động, hấp dẫn và chân thực hơn

1.3.2 Đặc điểm của bản tin dự báo thời tiết:

Mỗi tác phẩm truyền hình đều có những đặc điểm riêng tùy thuộc vào nộidung và cách thức mà nó thể hiện Nếu chỉ xét trên phương diện quá trình làm

ra một tác phẩm, để sáng tạo một tác phẩm truyền hình nói chung và dự báothời tiết nói riêng đòi hỏi rất công phu, đó là một đứa con tinh thần của cả mộttập thể, đội ngũ cố vấn nội dung, biên tập viên, người dẫn chương trình, vànhững người làm kỹ thuật tiền kì và hậu kì, sản phẩm đó thể hiện ý kiếnthống nhất của từng thành viên trong cả một e-kip thực hiện bản tin

Bản tin dự báo thời tiết mang những đặc điểm chung của thể loại báo chí truyền hình:

Tính thời sự là đặc điểm chung của báo chí Nhưng thông qua truyềnhình với tư cách là một phương tiện truyền thông đại chúng hiện đại, cácthông tin dự báo thời tiết có khả năng thông tin nhanh chóng, kịp thời hơn sovới các loại phương tiện khác

Thông tin dự báo thời tiết luôn mới, không có sự lặp đi lặp lại

- Ngôn ngữ đặc trưng của bản tin dự báo thời tiết trên sóng truyền hình làhình ảnh và âm thanh:

Trước hết nói đến truyền hình người ta có thể hiểu đơn giản đó là kỹthuật truyền tín hiệu bằng hình ảnh và âm thanh đến với người xem, thị giác,thính giác của con người được tác động bởi những hình ảnh chuyển động và

những âm thanh sống động trên màn hình Đây được coi là thế mạnh lớn nhất của truyền hình Truyền hình chuyển tải thông tin bằng hình ảnh động và âm

thanh Nếu so sánh với các loại hình truyền thông đại chúng khác, truyền hình

sử dụng tổng hợp tất cả các loại hình truyền thông có trong báo, phát thanh,phim ảnh… và thể hiện sự vượt trội hơn hẳn của nú

Chúng ta không thể phủ nhận vai trò to lớn của sách,báo và các loại tạp chí… trong việc nâng cao dân trí, tuy nhiên do dung lượng tri thức lớn, số

trang in lớn nên đọc sách, báo phải có thời gian, sách cũng kén chọn côngchúng

Người đọc sách, báo không những phải biết chữ mà còn phải có trình độvăn hoá ở mức nhất định, các ký hiệu thông tin của báo đơn điệu, chỉ có chữviết và hình ảnh tĩnh,nếu kỹ năng xử lý thông tin bằng ngôn ngữ không cao và

kỹ thuật trình bày, in ấn không bắt mắt sẽ hạn chế tính hấp dẫn, tính cập nhậtthông tin và tri thức trong sách, báo không cao,nhất là trong điều kiện kinh tếthị trường và tốc độ phát triển nhanh của khoa học - công nghệ

Trong truyền hình thì hình ảnh chủ yếu và đặc trưng là hình ảnh động vềhiện thực trực tiếp Ngoài ra truyền hình còn sử dụng các loại hình ảnh tĩnhnhư ảnh tư liệu, mô hình, sơ đồ, biểu đồ, chữ in Bằng kĩ thuật dựng hìnhngười ta có thể dựng các hình ảnh động ở một khuôn hình đặc biệt cần thiếtnào đó để biến thành một hình ảnh tĩnh nhằm nhấn mạnh, khắc họa một đặcđiểm, một ý nghĩa cụ thể

m thanh là một trong những yếu tố quan trọng nhất của truyền thông tintức truyền hình m thanh trong truyền hình bao gồm: lời nói của con người,

âm nhạc, tiếng động và các âm thanh của hiện trường ghi hình như gió, mưa,sấm, tiếng kêu của muông thú, tiếng hút của chim, tiếng xe chạy, tiếng vụ nổcủa bom đạn, tiếng ồn ào của đám đụng… Trong các chương trình dàn dựnghậu kỳ, người ta có thể tạo ra các âm thanh, tiếng động nhân đạo để mang lạihậu quả thể hiện cao hơn Trên thực tế, không phải lúc nào những tiếng độngthực tế phù hợp với yêu cầu thể hiện trong các chương trình truyền hình

Sự kết hợp hài hũa giữa hình ảnh và âm thanh tạo cho truyền hình khảnăng truyền tải các nội dung thông tin vô cùng phong phú Hầu như bất kì sựkiện, hiện tượng, vấn đề gì trong hiện thực đều có thể biểu đạt, phản ánh quacác chương trình truyền hình Đặc điểm này tạo cho truyền hình một khảnăng đặc biệt trong đa dạng húa chức năng, đáp ứng nhu cầu thông tin của xãhội Truyền hình vừa là nhà hát, lại vừa là sân chơi, là công cụ giao lưu, làphương tiện giải quyết nhiều dịch vụ xã hội hiện đại

Truyền hình có sự hấp dẫn đặc biệt nhờ khả năng giao tiếp với conngười bằng cả thính giác và thị giác – hai giác quan quan trọng nhất

Phát huy thế mạnh hình ảnh và âm thanh của thể loại báo hình, bản tin dựbáo thời tiết trở nên sinh động, hấp dẫn người xem bằng hình ảnh chân thực,sống động, gần gũi, đáp ứng nhu cầu thưởng thức thông tin đa dạng, nhiềuchiều của khá giả

- Tính phổ cập và quảng bá:

Do những ưu thế về hình ảnh và âm thanh, các bản tin dự báo thời tiết trêntruyền hình có khả năng thu hút hàng tỷ người xem cùng một lúc, cùng với sựphát triển của khoa học công nghệ, phục vụ được nhiều đối tượng người xem ởvùng sâu vùng xa Tính quảng bá của bản tin dự báo thời tiết còn

thể hiện ở chỗ một sự kiện thời tiết cực đoan đang xảy ra ở bất kỳ đâu được đưa lên vệ tinh sẽ truyền đi khắp thế giới, được hàng tỷ người biết đến.

- Tính chân thực, khách quan Khả năng thuyết phục công chúng :

Nhà báo Hữu Thọ, nguyên trưởng ban Tư tưởng - Văn hoá Trung ương,nguyên Tổng biên tập báo Nhân Dân nhận định: Khách quan, chân thật củathông tin bao giờ cũng là vấn đề hết sức cơ bản

Về lý thuyết, uy tín và hiệu quả của báo chí phụ thuộc vào tính kháchquan, chân thật của những thông tin mà nó đem đến cho công chúng Một tờbáo đưa tin sai, dù sau đó đính chính cũng sẽ tự hạ thắp vị trí của mình tronglòng độc giả Một nhà báo viết sai sự thật, chẳng những vi phạm đạo đức nghềnghiệp mà còn gây tổn hại rất nhiều cho xã hội, sẽ bị xã hội tẩy chay, lên án.Khách quan, chân thật là nguyên tắc hàng đầu của báo chí Nguyên tắc đókhông tách dời khỏi sự chi phối của các nguyên tắc bao chùm tính khuynhhướng của báo chí

Thông tin trong Bản tin dự báo thời tiết mang tính khoa học cao, đượcđưa ra bởi các hệ thống khoa học kĩ thuật, các trạm rada, trạm quan trắc khítượng thủy văn, được cơ quan chuyên môn có uy tín, những chuyên gia vềlính vực khí tượng thủy văn phân tích, nhận định đảm bảo nguồn thông tin rõràng, độ tin cậy cao

Những đặc điểm riêng của bản tin dự báo thời tiết:

- Chủ đề của bản tin Dự báo thời tiết xoay quanh các vấn đề thời tiết, biến đổi khí hậu, thiên tai đang diễn ra và sắp diễn ra

- Dự báo thời tiết giúp cảnh bảo thiên tai và giảm thiểu thiệt hại do thiêntai gây ra

- Bản tin dự báo thời tiết là biến những số liệu khô cứng thành những thông tin "biết nói"

- Bản tin dự báo thời tiết không chỉ cung cấp thông tin thời tiết mà còn giúp thay đổi hành vi và nhận thức của con người

- Bản tin dự báo thời tiết được thể hiện dưới dạng bản tin thời tiết lênsóng có người dẫn chương trình, sử dụng hình ảnh động, tiếng động, âm nhạc vàbản tin số liệu thời tiết đơn thuần

- Bản tin dự báo thời tiết có tính chuyên biệt hóa cao về nội dung tư vấn,thông tin chỉ dẫn cho từng lĩnh vực của đời sống xã hội, tác động đến từng đốitượng công chúng cụ thể

Nội dung và hình ảnh trong bản tin dự báo thời tiết làm cho người xemtin tưởng đó là sự kiện có thật thông qua những hình ảnh chuyển động và âmthanh sống động được thể hiện lại thông qua các con số, đồ họa, bảng biểu,hình ảnh động dưới nhiều cách thể hiện khác nhau, tạo cho người xem cảmhứng và độ tin cậy cao

1.4 Những tiêu chí của bản tin dự báo thời tiết:

1.4.1 Về nội dung thông tin:

- Thông tin thời tiết mang tính thời sự, được cập nhật liên tục từng ngày, từng giờ, thậm chí là từng phút

- Thông tin dự báo thời tiết phải có tính chính xác cao, nhằm tăng tính thuyết phục và định hướng

- Thông tin mang tính phổ cập và quảng bá, tác động đến nhiều đối tượng

- Thông tin mang tính tương tác cao đối với khán giả, giảm bớt thông tin được cung cấp 1 chiều

- Thông tin mang tính đánh giá toàn diện tình hình thời tiết trong mộtphạm vi không gian và thời gian cụ thể trong ngày, trong đêm nay và ngày

mai, trong 2-3 tới tại khu vực cụ thể, địa điểm cụ thể như trên biển hoặc trên đất liền)

- Bản tin dự báo thời tiết không chỉ cung cấp thông tin dự báo thời tiếtnói dung, những thông tin liên quan nói riêng mà còn mang ý nghĩa chính trị rõràng về vị trí địa lý, chủ quyền lãnh thổ

- Tiếp thu có chọn lọc hình thức thể hiện của một số Đài truyền hình trong khu vực và trên thế giới vào bản tin dự báo thời tiết

- Ứng dụng và làm chủ khoa học công nghệ trong việc sản xuất tiền kì vàhậu kì đối với bản tin dự báo thời tiết

1.4.3 Những yếu tố khác:

- Sử dụng biên tập viên bản tin dự báo thời tiết kiêm người dẫn chươngtrình để nâng cao hiệu quả thông tin, giảm tính phụ thuộc vào văn bản và mànhình chạy chữ khi MC đọc Người biên tập bản tin sẽ là người hiểu rõ nộidung mình viết ra hơn bất cứ người nào khác)

- Tăng cường tính tương tác của người dẫn chương trình với bản đồ thời tiết và các hình thái thời tiết được thể hiện trên bản đồ

- Phong thái tự tin, chững chạc, linh hoạt, khả năng ghi nhớ tốt củangười dẫn chương trình cũng là một trong những yếu tố làm tăng hiệu quả thôngtin dự báo thời tiết

- Người dẫn chương trình thời tiết cần có giọng nói chuẩn, không nóingọng, nói lắp, khẩu hình đẹp, tròn vành rõ chữ, tốc độ nói phù hợp, không quánhanh hoặc quá chậm

- Có bộ phận trang điểm và tư vấn trang phục riêng dành cho người dân chương trình dự báo báo thời tiết sẽ góp phần giúp bản tin hoàn thiện hơn

1.5 Tiểu kết chương 1

Phân tích hiện trạng của tác động của biến đổi khí hậu, thông tin dự báothời tiết và tầm quan trọng của các bản tin dự báo thời tiết hiện nay trên KênhVTV1 và VTC14 cùng các tài liệu, các nghiên cứu có liên quan đã được công

bố, cho thấy:

- Biến đổi khí hậu đang diễn ra ở quy mô toàn cầu, khu vực và ở ViệtNam do các hoạt động của con người làm phát thải quá mức khí nhà kính vào bầukhí quyển Biến đổi khí hậu sẽ tác động nghiêm trọng đến sản xuất, đời sống vàmôi trường trên phạm vi toàn thế giới Vấn đề biến đổi khí hậu đã, đang và sẽ làmthay đổi toàn diện, sâu sắc quá trình phát triển và an ninh toàn cầu như lươngthực, nước, năng lượng, các vấn đề về an toàn xã hội, văn hóa, ngoại giao vàthương mại

- Là một trong những nước chịu tác động nặng nề nhất của biến đổi khíhậu, Việt Nam coi ứng phó với biến đổi khí hậu là vấn đề có ý nghĩa sống còn Vìvậy, thông tin dự báo thời tiết thông qua các phương tiện truyền thông đại chúng,đặc biệt là trên truyền hình là một phần không thể thiếu và cũng là chủ trương lớncủa Đảng và Nhà nước trong công tác truyền thông về nâng cao nhận thức và hiểubiết của người dân trong việc thích ứng với biến đổi khí hậu

- Thông tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự truyền hình,trở nên cấp thiết làm, góp phần làm sơ sở để đánh giá mức độ và tác động của biếnđổi khí hậu đến các lĩnh vực, các ngành và các địa phương, từ đó đề ra các giảipháp ứng phó hiệu quả với biến đổi khí hậu.

- Thông tin dự báo thời tiết trong các chương trình thời sự hiện nay hoàntoàn có cơ sở khoa học và tính tin cậy về sự tiến triển trong tương lai của các mốiquan hệ giữa kinh tế - xã hội, tổng thu nhập quốc dân, phát thải khí nhà kính, biếnđổi khí hậu và mực nước biển dâng, thể hiện mối ràng buộc giữa phát triển vàhành động toàn cầu trong tương lai

Chương 2 THỰC TRẠNG CÁC BẢN TIN DỰ BÁO THỜI TIẾT TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỜI SỰ TRÊN KÊNH VTV1 VÀ KÊNH VTC14 2.1 Thực trạng các bản tin dự báo thời tiết trong chương trình thời sự trên sóng VTV1 và Kênh VTC 14

2.1.1 Các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1:

VTV1 là kênh thông tin thời sự kinh tế chính trị tổng hợp, đề cập đến cácvấn đề mang tính thời sự chính trị của cả nước VTV1 có gần 20 bản tin thời

sự và nhiều chuyên mục trong tuần

Trên sóng VTV1 hiện nay có rất nhiều bản tin dự báo thời tiết, trong đó

có nhiều bản tin dự báo thời tiết được phát sóng vào các khung "giờ vàng", vàđược xem là các bản tin dự báo thời tiết chính góp phần tạo nên thương hiệucủa kênh VTV1

Các bản tin dự báo thời tiết phát sóng trên Kênh VTV1 và các Kênh kháccủa Đài Truyền hình Việt Nam đều được Trung tâm Truyền hình thời tiết vàCảnh báo thiên tai thực hiện sản xuất Đội ngũ sản xuất bản tin của Trung tâmTruyền hình thời tiết và Cảnh báo thiên tai bao gồm gần 50 cán bộ, là mộttrong những nơi khởi động ngày mới sớm nhất của VTV Trước mỗi giờ lênsóng bản tin dự báo thời tiết, đội ngũ kĩ thuật viên thực hiện phải đến sớmtrước khoảng 1 tiếng đồng hồ để chuẩn bị đường hình đường tiếng, âm thanhánh sáng và hỗ trợ người dẫn chương trình MC) lên hình bản tin thời tiết mộtcách tốt nhất

Từ khâu chuẩn bị đến khâu lên sóng các biên tập viên khí tượng phảithường xuyên nhận những thông tin dự báo khí tượng thủy văn và xử lý trongvòng 1 tiếng đồng hồ để có thể kịp thời lên sóng

Hằng ngày, Trung tâm Truyền hình thời tiết và Cảnh báo thiên tai sảnxuất 13 bản tin lên hình và 23 bản tin số liệu hàng ngày cho các kênh sóngcủa VTV, trong đó trọng tâm là kênh VTV1.

Nhiệm vụ chính của Trung tâm Truyền hình thời tiết và Cảnh báo thiêntai, đưa tin thời tiết hằng ngày và cảnh báo thiên tai, đưa tin bão lũ khi cóthiên tai xảy ra

Hiện nay, mỗi khi có các hiện tượng thời tiết nguy hiểm, đặc biệt là khibão chuẩn bị đổ bộ vào trong đất liền các bản tin dự báo thời tiết được Kênhtruyền hình VTV1 cập nhật thường xuyên liên tục, có khi từng giờ sẽ phátmột bản tin Tần số xuất hiện của bản tin không chỉ có trong các khung giờlên sóng như hằng ngày mà còn được đề cập trong các bản tin thời sự tổnghợp Trong một số trường hợp đặc biệt, một số chương trình sẽ bị lùi hoặctạm dưng phát sóng để dành thời lượng cho các bản tin dự báo thời tiết cảnhbáo thiên tai nguy hiểm điều này đã được làm rất thường xuyên, liên tụctrong thời gian gần đây

Có nhiều bản tin thời sự trên Kênh VTV1, chúng ta có thể thấy biên tậpviên tại trường quay kết nối trực tiếp với phóng viên đưa tin thời tiết tại hiệntrường Những hình ảnh chân thực nhất về những gì đang diễn ra và sắp diễn

ra được phóng viên tại hiện trường cập nhật giúp khán giả có được cái nhìn

cụ thể và chân thực nhất, dù cách xa về mặt địa lý

Từ đó có thể thấy rằng bản tin dự báo thời tiết đóng một vai trò rất quantrọng, bởi nó trực tiếp liên quan đến đời sống, tính mạng và tài sản của conngười Ảnh hưởng của thiên hai có thể sẽ để mang lại những hậu quả rấtnghiêm trọng nếu không được cảnh báo sớm và kịp thời

Một số bản tin dự báo thời tiết đang được phát sóng trên Kênh VTV1 cóthể kể đến:

+ Bản tin dự báo thời tiết sáng phát sóng lúc 6h30 phút: Được phát sóng trong chương trình chào buổi sáng

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 6h30 phút: Được phát sóng sau chươngtrình chào buổi sáng

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 11h30 phút: Được phát ngay trong chươngtrình chuyển động 24h

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 12h30 phút: Được phát sóng sau chươngtrình thời sự 12h trưa

+ Bản tin dự báo thời tiết nông vụ lúc 12h57 phút: Cung cấp những thông tin thời tiết về nông, lâm, ngư, diêm nghiệp cho bà con nông dân

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 18h: Phát sóng trong chương trình Cuộc sống thường ngày

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 18h45 phút: Được phát sóng trong chươngtrình chuyển động 24h

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 19h45: Là bản tin Dự báo thời tiết tổnghợp Được phát sóng sau bản tin thời sự Bản tin có nội dung tổng kết lại tình hìnhdiễn biến thời tiết đã qua và dự báo xu thế thời tiết sẽ diễn ra trong vòng 24-28htới

+ Bản tin dự báo thời tiết phát lúc 21h00 phút: Là bản tin Dự báo thời tiết

về Du lịch Nhằm cung cấp thông tin về các địa danh du lịch và diễn biến thời tiếttại các địa danh được nêu trong bản tin để khán giả có thể tham khảo và có lựachọn du lịch thích hợp cho mình hoặc cho cả gia đình và người thân

+ Bản tin dự báo thời tiết phát sóng lúc 22h55 phút: Bản tin Dự báo thời tiết cuối ngày Nội dung nhằm dự báo thời tiết trong ngày hôm sau

- Các bản tin dự báo thời tiết phụ gồm 23 bản tin số liệu:

Là những bản tin thời tiết dự báo số liệu cho các vùng miền, thành phốchính trên cả nước được phát sau bản tin thời sự vào các khung giờ: 1h, 2h,3h, 4h, 8h, 9h, 10h, 11h, 13h, 14h, 16h, 23h.

Các bản tin này đều không có MC dẫn, các hình thái thời tiết mưa, nắng,gió, bão, nhiệt độ đều được thể hiện thông qua các biểu tượng thời tiết, đồhọa và nhạc nền phù hợp

2.1.2 Kênh VTC14 và các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTC14

Từ ngày 01/01/2010, kênh truyền hình VTC14 có chức năng là kênhchuyên biệt về môi trường, phòng chống và giảm nhẹ tác động của thiên tai,hiểm họa, phục vụ cộng đồng, sẽ chính thức được phát sóng

Kênh VTC 14, thuộc Đài Truyền hình Kỹ thuật số Việt Nam, ra đời xuấtphát từ thực tế biến đổi khí hậu đang tác động tới tất cả các quốc gia, các hiệntượng thiên tai, thảm họa ngày càng gia tăng trên thế giới và Việt Nam Nộidung thông tin chủ đạo xuyên suốt của kênh truyền hình VTC 14 là các vấn

đề về môi trường, thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, chăm sóc sức khỏe, an toàngiao thông Sự ra đời của kênh VTC 14 đã góp phần lấp đầy được nhu cầucủa người dân về mặt thông tin Đồng thời góp phần nâng cao nhận thức vềvấn đề thiên tai, thảm họa, dịch bệnh, ô nhiễm môi trường để phòng chống vàgiảm nhẹ tác động của thảm họa một cách hiệu quả Chính vì vậy, các bản tin

Dự báo thời tiết trên Kênh VTC14 luôn được chú trọng thực hiện nhằm giảmthiểu tác động của Biến đổi khí hậu đến đời sống và sản xuất của người dân.Đặc biệt mỗi bản tin của VTC 14 đều có tên gọi cụ thể và khung giờ phátsóng cố định

- Thống kê các bản tin Dự chính trên Kênh VTC 14: Gồm 9 bản tin Dự báo thời tiết/ngày Thời lượng: 5phút/bản tin

Trên Kênh VTC 14 hiện nay có rất nhiều bản tin dự báo thời tiết, trong

đó có nhiều bản tin dự báo thời tiết được phát sóng vào các khung giờ "vàng",

cho người dân thủ đô Hà Nội

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 12h00 phút: Được phát sóng sau chươngtrình thời sự: Là bản tin dự báo thời tiết cho 3 ngày tới trên phạm vi cả nước,bao gồm cả thông tin về thời tiết biển tại hai huyện đảo Hoàng Sa và Trường

Sa Nhằm dự báo xa để người dân chủ động trong kế hoạch sản xuất và sinhhoạt cũng như các kế hoạch tổ chức các hoạt động ngoài trời, du lịch

+ Bản tin dự báo thời tiết nông vụ lúc 15h00 phút: Là bản tin "Dự báothời tiết Biển: nhằm cung cấp những thông tin thời tiết về nông, lâm, ngư,

diêm nghiệp cho bà con nông dân Đặc biệt là các thông tin cảnh báo thời tiếtngu hiểm trên biển để cho tàu thuyền hoạt động có thể biết trước được tìnhhình thời tiết diễn ra trên biển, để đưa ra nhận định về việc có nên ra khơitrong thời điểm này hoặc những khi có biển động, bão, áp thấp nhiệt đới thìcần xử lý như thế nào để hạn chế đến mức thấp nhất thiệt hại về người và tàisản, cũng như có biện pháp tìm nơi neo đậu an toàn

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 17h55: Bản tin dự báo thời tiết Nông vụ:Cung cấp kiến thức về lịch thời vụ, sâu bệnh hại cây trồng, cách phòng trừ, dịchbệnh trên gia súc, gia cầm, hướng dẫn sản xuất nông nghiệp an toàn

Đây là bản tin thời tiết chuyên biệt dành cho đối tượn khán giả là bà con nông dân

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 19h35 phút: Được phát sóng trong chương trình chuyển động 24h

+ Bản tin dự báo thời tiết lúc 19h45: Được phát sóng sau bản tin thời sự19h

- Các bản tin dự báo thời tiết phụ:

Là những bản tin thời tiết dự báo số liệu cho các vùng miền, thành phốchính trên cả nước được phát sau bản tin thời sự vào các khung giờ: 1h, 2h,3h, 4h, 8h, 9h, 10h, 11h, 13h, 14h, 16h, 23h

2.2 Khảo sát chất lượng thông tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1 và Kênh VTC 14

2.2.1 Về nội dung thông tin:

- Nội dung thông tin trong các bản tin dự báo thời tiết trên Kênh VTV1

và Kênh VTC14 hiện nay có vai trò rất quan trọng, giúp cảnh báo kịp thời, dựbáo tin cậy các hiện tượng thời tiết xảy ra trong ngày, dự báo xa hơn có thể 3ngày tới hoặc 1 tuần tới góp phần quan trọng trong việc phòng tránh khắcphục hậu quả do thiên tai gây ra

- Thời gian sự kiện xảy ra hoặc thời gian sản xuất chương trình dự báothời tiết "đặc biệt" được diễn ra đồng thời với phát sóng và tiếp nhận Dòng tin tứcnóng hổi cần được truyền đi nhanh chóng, tức thì, tạo cho người xem cảm giác họđang được trực tiếp chứng kiến sự kiện Trong hoàn cảnh đó, người nói – cả biêntập viên phòng thu cũng như phóng viên hiện trường, không thể sử dụng phongcách đọc chậm rãi, khoan thai, dìu dặt, mà phải đặt mình trong tư thế của ngườitruyền tin, đối thoại với khán giả Vì thế, họ thường sử dụng lối giả nói – tức nhờ

sự hỗ trợ của màn hình chạy chữ máy tính, họ đọc mà như nói tại trường quay ,hoặc nói ứng khẩu trực tiếp tại hiện trường Khi trình bày tại hiện trường, câu từ

nhiều từ thừa, từ thiếu; lối nói nhịu, nói vấp hay xuất hiện Dòng lời nói cũng

có thể khi nhanh, khi chậm, khi to, khi bé tùy tình huống Dạng ngôn ngữ nói

tỏ ra đắc dụng hơn

- Việc thực hiện thông tin dự báo thời tiết trên truyền hình ngày càng cóvai trò quan trọng thông qua việc truyền tải thông tin dự báo, cảnh báo thời tiếtnguy hiểm đến việc tuyên truyền, lồng ghép hướng dẫn người dân cách phòngchống thiên tai thông qua các thông tin tư vấn cụ thể

- Mỗi khi có các hiện tượng thời tiết nguy hiểm như bão sắp đổ bộ, lũlụt, sóng thần các bản tin dự báo thời tiết có tính thời sự rất cao, liên tục cập nhật

1 tiếng/lần, thậm chí 30 phút 1 lần Những thông tin trong các bản tin dự

báo thời tiết luôn luôn mới, ít có sự trùng lắp, cách thể hiện và truyền tải thông tin thời tiết cũng được thể hiện sinh động

+ Điểm yếu:

- Thông tin dự báo thời tiết trong nhiều bản tin dự báo thời tiết có tínhchính xác chưa cao, nhiều sai số về biến trình nhiệt độ và thay đổi trạng thái thờitiết không như dự báo, đặc biệt là khi có những hiện tượng thời tiết cực đoan nhưbão, lũ Nhiều bản tin dự báo chưa sát với thực tế, làm giảm niềm tin của côngchúng xem truyền hình

Ví dụ 1: Từ tháng 01 đến tháng 10 năm 2016, nước ta đón 7 cơn bão vàobiển Đông Trong đó cơn bão số 1 hồi tháng 7 năm 2016, được dự báo sẽ đivào Hải Phòng Quảng Ninh - Hải Phòng, tuy nhiên, sau đó bão đổi hướng đổ

bộ vào đồng bằng các tỉnh Bắc Bộ, trong đó nhiều địa phương không đượccảnh báo vùng bão đổ bộ như Ninh Bình, Hải Dương, Nam Định đã chịunhiều thiệt hại

Ví dụ 2: Gần đây nhất, siêu bão Sarika.- Cơn bão số 7 hình thành ở miềnTrung Philippines với cấp gió mạnh nhất ở vùng gần tâm bão lên tới cấp 13-14,giật cấp 16-17, được dự báo sẽ đổ bộ vào các tỉnh miền Trung nước ta, nơi