Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị ở các trường cao đẳng kĩ thuật (qua thực tế tỉnh hà nam) 001

Vì vậy việc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lýluận chính trị là một yêu cầu tất yếu.Tuy nhiên, thực tế việc giảng dạy lý luận chính trị hiện nay cho thấy, donhiều ng

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN



PHẠM THỊ KIM LIÊN

THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỸ THUẬT (QUA THỰC TẾ TỈNH HÀ NAM)

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Triết học

Hà Nội - 2013

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN



PHẠM THỊ KIM LIÊN

THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỸ THUẬT (QUA THỰC TẾ TỈNH HÀ NAM)

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Triết học

Mã số: 60 22 80

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Trần Văn Phòng

Hà Nội - 2013

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ

LUẬN VÀ THỰC TIỄN VÀ SỰ VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC NÀY

TRONG GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ 91.1 Thực chất của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy

lý luận chính trị 91.1.1 Thực chất của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn 91.1.2 Biểu hiện của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong

giảng dạy lý luận chính trị 171.1.3 Vai trò của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng

dạy lý luận chính trị 221.2 Yêu cầu của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý

luận chính trị 251.2.1 Giảng dạy lý luận chính trị phải phù hợp với từng đối tượng 251.2.2 Nội dung giảng dạy lý luận chính trị phải phù hợp với thực tiễn

đất nước, thời đại và ngành nghề đào tạo 281.2.3 Chống bệnh giáo điều và kinh nghiệm trong giảng dạy lý luận

chính trị 30

Chương 2: VẬN DỤNG SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

TRONG GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG KỸ THUẬT (QUA THỰC TẾ TỈNH HÀ NAM) - THỰC

TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 332.1 Thực trạng vận dụng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong

giảng dạy lý luận chính trị ở các trường cao đẳng kỹ thuật tại tỉnh

2.1.1 Sự phù hợp giữa chương trình, nội dung môn học với đối tượng

sinh viên cao đẳng và yêu cầu đào tạo 33

2.1.2 Việc gắn nội dung giảng dạy với thực tiễn đất nước, thời đại và

ngành nghề đào tạo 38

2.1.3 Hạn chế trong vận dụng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị ở các trường cao đẳng (Qua thực tế tỉnh Hà Nam) 42

2.2 Một số giải pháp nâng cao hiệu quả vận dụng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị cho sinh viên cao đẳng khối kỹ thuật 52

2.2.1 Đổi mới, nâng cao nhận thức về môn học, điều chỉnh nội dung chương trình cho phù hợp đối tượng sinh viên cao đẳng 52 2.2.2 Có cơ chế gắn giảng dạy lý luận chính trị với thực tiễn đất nước 58

2.2.3 Nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho đội ngũ giảng viên, khắc phục bệnh kinh nghiệm, giáo điều trong giảng dạy lý luận chính trị 62

KẾT LUẬN 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 72

PHỤ LỤC 75

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Quá trình hội nhập quốc tế ngày càng mở rộng và đi vào chiều sâu thìvừa tạo thời cơ lớn nhưng cũng đặt ra không ít những khó khăn, thách thứccho con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta Muốn tận dụng đượcthời cơ, vượt qua thách thức chúng ta cần xây dựng một nền tảng vững chắc

về vật chất và tinh thần trong đó vấn đề xây dựng con người có một vai trò hếtsức quan trọng Con người xã hội chủ nghĩa cần được giáo dục toàn diện cả

về đức, trí, thể, mỹ ở tất cả các bậc học, trong đó giáo dục tư tưởng, đạo đức,lối sống cho sinh viên ở bậc cao đẳng, đại học có ý nghĩa to lớn

Việc giảng dạy và học tập môn lý luận chính trị là một nội dung bắtbuộc, thuộc bản chất của nhà trường xã hội chủ nghĩa ở nước ta nhằm đào tạonhững con người xã hội chủ nghĩa vừa hồng vừa chuyên Với tư cách là cơ sở

lý luận và phương pháp luận khoa học, chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng HồChí Minh có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với cách mạng Việt Nam, là nềntảng tư tưởng, kim chỉ nam cho mọi hành động của Đảng và của dân tộc ViệtNam Trong thời gian vừa qua, việc giáo dục lý luận chính trị đã góp phầnquan trọng vào việc củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng, nâng cao nhận thức,tình cảm và niềm tin của sinh viên đối với chủ nghĩa xã hội, đối với sự nghiệpđổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo Để nâng cao hơn nữa hiệu quả củaviệc giáo dục lý luận chính trị, đòi hỏi các môn học Những nguyên lý cơ bảncủa chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng củaĐảng cộng sản Việt Nam cần phải được giáo dục, phổ biến sâu rộng hơn, thiếtthực hơn đối với thế hệ trẻ nhất là sinh viên các trường đại học, cao đẳng

Giảng dạy lý luận chính trị là cung cấp cho sinh viên một hệ thống trithức lý luận tiên tiến, qua đó bồi dưỡng cho họ hình thành thế giới quan khoahọc, phương pháp tư duy sáng tạo, nhân sinh quan cách mạng và đạo đức mới

để phục vụ nhân dân, phụng sự Tổ quốc Muốn thực hiện được điều đó đòihỏi cả giảng viên và sinh viên phải có nhận thức đúng đắn, phương phápgiảng dạy và học tập khoa học thì mới vận dụng được lý luận vào hoạt độngthực tiễn Vì vậy việc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lýluận chính trị là một yêu cầu tất yếu.

Tuy nhiên, thực tế việc giảng dạy lý luận chính trị hiện nay cho thấy, donhiều nguyên nhân mà trình độ hiểu biết thực tiễn của một số giảng viên cònhạn chế, giảng viên trong giảng dạy lý luận chính trị vẫn mắc bệnh kinhnghiệm, giáo điều; bản thân sinh viên chưa có thái độ đúng đắn và hiểu biếtđầy đủ về vị trí, vai trò của môn học, còn lúng túng trong phương pháp họctập, nghiên cứu khoa học… Nguyên nhân đó đã ảnh hưởng không nhỏ đến kếtquả giảng dạy và học tập, nhất là ảnh hưởng đến hiệu quả của việc gắn lý luậnvới thực tiễn trong giảng dạy và học tập lý luận chính trị

Từ những lý do vừa mang tính lý luận, vừa mang tính thực tiễn nêu trên,

là một giảng viên giảng dạy các môn lý luận chính trị ở trường cao đẳng kỹthuật, tác giả nhận thấy tầm quan trọng đặc biệt của nguyên tắc thống nhất giữa

lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị, tác giả đã lựa chọn vấn đề

“Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị ở các

trường cao đẳng kỹ thuật (Qua thực tế tỉnh Hà Nam)” là đề tài luận văn thạc sĩ

của mình Sau khi hoàn thành đề tài, tác giả mong muốn sẽ đóng góp một phầnnhỏ bé vào việc làm phong phú, sâu sắc hơn về vấn đề này

2 Tình hình nghiên cứu

Vấn đề thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong thời gian qua đã đượcnhiều tác giả quan tâm nghiên cứu ở những khía cạnh khác nhau Tiêu biểumột số công trình sau:

- Đề tài “Đổi mới tư duy lý luận ứng dụng vào việc đổi mới nội dung, chương trình bài giảng và giáo trình giảng dạy lý luận Mác - Lênin, theo yêu cầu

đổi mới về giáo dục lý luận Mác - Lênin trong Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V” Giáo sư Nguyễn Đức Bình - chủ nhiệm đề tài cấp bộ, năm 1991.

Nội dung của đề tài khẳng định tính cấp thiết của việc thực hiện nguyêntắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong việc đổi mới nội dung, chươngtrình bài giảng và giáo trình các môn học lý luận Mác - Lênin Muốn đổi mới

về giáo dục lý luận Mác - Lênin trước tiên phải đổi mới tư duy lý luận và ứngdụng nó vào trong đổi mới nội dung, chương trình, giáo trình các môn họcMác-Lênin theo tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V

- “Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn với việc nâng cao tư duy lý luận cho giảng viên Mác - Lênin ở các trường chính trị hiện nay” của

Nguyễn Đình Trãi, tạp chí triết học, số 1/1999

Tác giả đã làm rõ sự thống nhất giữa lý luận với thực tiễn với tư cách làmột nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin và nêu ra vị trí, vai trò củanguyên tắc này với việc nâng cao tư duy lý luận cho giảng viên ở các trườngchính trị tỉnh, thành phố như một yêu cầu tất yếu khách quan trong quá trìnhcông nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

- Đề tài “Những luận cứ khoa học và thực tiễn cho việc hình thành chương trình trung cấp lý luận chính trị trong các trường đào tạo cán bộ của Đảng và Nhà nước ở tỉnh, thành phố đến năm 2000”, thạc sỹ Tống Trần Sinh

- đề tài cấp bộ, tháng 4/1995

Đề tài chứng minh tính hợp lý, đúng đắn của việc đào tạo lý luận chínhtrị cho cán bộ lãnh đạo, quản lý cấp cơ sở ở các trường chính trị tỉnh, thànhphố; chỉ ra cơ sở khoa học và thực tiễn của việc hình thành chương trình trungcấp lý luận chính trị Thực chất là làm rõ tính thống nhất giữa lý luận và thựctiễn trong việc thiết kế nội dung, chương trình, giáo trình sao cho phù hợp vớiđối tượng học viên ở các trường chính trị tỉnh, thành phố

- Đề tài “Thực trạng tình hình đội ngũ cán bộ giảng dạy của các

trường chính trị tỉnh, thành phố” thạc sỹ Tống Trần Sinh - đề tài cấp bộ, tháng

1998

Sau khi Thạc sỹ Tống Trần Sinh - chủ nhiệm đề tài cấp bộ nghiên cứu,

đề xuất hình thành chương trình trung cấp lý luận chính trị dành cho cáctrường đào tạo cán bộ của Đảng và Nhà nước ở các tỉnh, thành phố năm 1995thành công Ngay sau đó ông tiếp tục nghiên cứu, khảo sát thực trạng tìnhhình đội ngũ cán bộ giảng viên ở các trường chính trị tỉnh, thành phố nhằmtạo cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc nâng cao chất lượng nội dung,chương trình đào tạo, bồi dưỡng trung cấp lý luận chính trị ở các trường chínhtrị tỉnh, thành phố trước những nhiệm vụ mà Đảng và Nhà nước giao phó.Qua đây cho chúng ta thấy quan điểm quán triệt nguyên tắc thống nhất giữa lýluận và thực tiễn thể hiện nhất quán trong việc tổ chức thực hiện của hệ thốngcác trường chính trị tỉnh, thành phố

- “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong tư tưởng triết học Hồ Chí Minh” PGS.TS Trần Văn Phòng trong sách “Tư tưởng triết học Hồ Chí Minh”,

Nxb Lao động, Hà Nội 2002

Tác giả đi sâu nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh đặc biệt là về tư tưởngtriết học trong hệ thống tư tưởng của Người Một trong những nội dung quantrọng và có ý nghĩa sâu sắc liên quan trực tiếp công tác giáo dục và đào tạocán bộ đó chính là nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn Tác giả đãtìm hiểu và hệ thống lại những quan điểm của Hồ Chí Minh nhìn nhận dướigóc độ triết học về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn như một giải pháp

cơ bản nhằm khắc phục bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều Đây được coi làmột trong những di sản lý luận mà Hồ Chí Minh đã để lại cho chúng ta

- “Về mối quan hệ biện chứng giữa lý luận và thực tiễn” của Vi Thái

Lang, Tạp chí Triết học, số 1/1999

Quan điểm mà tác giả đưa ra trong bài viết này về mối quan hệ biệnchứng giữa lý luận và thực tiễn được vạch rõ trên cả bình diện bản thể luận vànhận thức luận Quan hệ này là một quá trình mang tính lịch sử - xã hội cụthể; nên khi nắm được tính chất biện chứng của quá trình này để nhận thức và

vận dụng sẽ thiết lập được một lập trường thực tiễn sáng suốt, tránh được chủnghĩa thực dụng thiển cận cũng như chủ nghĩa giáo điều máy móc và bệnh lýluận suông.

-“Tổng quan về dạy và học các môn khoa học Mác - Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh” của Tiến sĩ Nguyễn Duy Bắc trong sách “Một số vấn đề lý

luận và thực tiễn về dạy và học môn học Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh trong trường đại học”, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 2004

Tác giả đã tổng quát những vấn đề nổi bật của việc giảng dạy môn Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh ở trường đại học, qua đó chỉ ra vai trò, thựctrạng của việc giảng dạy môn Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời đề

ra giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập môn Mác - Lênin, tưtưởng Hồ Chí Minh trong các trường đại học

- “Nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn với việc khắc phục bệnh kinh nghiệm và bệnh giáo điều” của PGS.TS Trần Văn Phòng trong sách

“Triết học với đổi mới và đổi mới nghiên cứu giảng dạy triết học”, Nxb Chính trịquốc gia, Hà Nội năm 2007

Tác giả của bài viết đã chỉ rõ thực chất của sự thống nhất giữa lý luận

và thực tiễn; phân tích, chỉ ra nguyên nhân và phương hướng khắc phục bệnhkinh nghiệm, bệnh giáo điều, từ đó đề ra biện pháp để quán triệt tốt nguyêntắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

- “Mấy suy nghĩ về việc nâng cao chất lượng đào tạo - giảng dạy triết học trong các trường đại học ở nước ta hiện nay” của Nguyễn Thái Sơn, Tạp chí Triết học, số 8/2010.

Tác giả đã phân tích thực trạng giảng dạy triết học trong các trường đạihọc ở nước ta hiện nay, từ đó đặt ra các vấn đề cần suy nghĩ, giải quyết vềchương trình, phương pháp giảng dạy, cách thức tổ chức dạy học Từ đó, tácgiả đã đưa ra một số giải pháp để nâng cao chất lượng việc giảng dạy và họctập môn triết học trong các trường đại học

- “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy môn triết học Mác - Lênin ở các trường chính trị tỉnh, thành phố (Qua thực tế Trường Đào tạo cán bộ Lê Hồng Phong Thành phố Hà Nội)”, tác giả Tạ Ngọc Lan, Luận văn thạc

sỹ triết học, Học viện Chính trị Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội 2011

-Tác giả của luận văn đã làm rõ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin

về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, thực trạng việc vận dụng nguyêntắc này trong giảng dạy môn triết học Mác - Lênin đồng thời đã đề xuất một

số giải pháp nhằm quán triệt tốt hơn nguyên tắc này trong giảng dạy

3.1 Mục đích:

Trên cơ sở làm rõ quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin về sự thốngnhất giữ lý luận và thực tiễn, thực trạng vận dụng nguyên tắc này trong giảngdạy các môn lý luận chính trị ở các trường cao đẳng kỹ thuật (qua thực tế tỉnh

Hà Nam), luận văn đề xuất một số giải pháp mang tính định hướng nhằm vậndụng hiệu quả hơn nguyên tắc này trong giảng dạy lý luận chính trị cho đốitượng sinh viên cao đẳng khối kỹ thuật

kỹ thuật (qua thực tế tỉnh Hà Nam);

+ Đề xuất một số giải pháp mang tính định hướng nhằm vận dụng cóhiệu quả hơn nguyên tắc này trong giảng dạy lý luận chính trị cho đối tượng sinhviên cao đẳng khối kỹ thuật

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng: Sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy

lý luận chính trị

4.2 Phạm vi: Các trường cao đẳng kỹ thuật (qua thực tế tỉnh Hà Nam).

5 Phương pháp nghiên cứu

- Vận dụng nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

- Sử dụng phương pháp lịch sử và lôgic; phân tích và tổng hợp

- Sử dụng kết quả khảo sát, thăm dò ý kiến

6 Những đóng góp của luận văn

- Luận văn làm rõ thực chất của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễntrong giảng dạy lý luận chính trị Từ đó, thấy được vai trò quan trọng của môn họcnhằm tạo hứng thú trong nghiên cứu học tập môn lý luận chính trị cho sinh viên ởcác trường cao đẳng kỹ thuật

- Luận văn mạnh dạn đề xuất một số giải pháp nhằm mang lại hiệu quảcao hơn khi vận dụng nguyên tắc này vào giảng dạy các môn lý luận chính trị

ở các trường cao đẳng kỹ thuật

7 Ý nghĩa của luận văn

- Luận văn góp phần làm rõ tầm quan trọng của sự vận dụng nguyên tắcthống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị ở trường caođẳng khối kỹ thuật Đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm thực hiện tốt nguyên tắcnày trong công tác giảng dạy, đặc biệt đối với các môn lý luận chính trị

- Ngoài ra, Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo, phục vụ cho quátrình giảng dạy, học tập môn lý luận chính trị trong các trường cao đẳng, đại họchiện nay

8 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục,luận văn chia làm 2 chương, 4 tiết:

Chương 1: Một số vấn đề lý luận về sự thống nhất giữa lý luận và thựctiễn và sự vận dụng nguyên tắc này trong giảng dạy lý luận chính trị

Chương 2: Vận dụng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn tronggiảng dạy lý luận chính trị ở các trường Cao đẳng Kỹ thuật (qua thực tế tỉnh

Hà Nam) - Thực trạng và giải pháp

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN

VÀ THỰC TIỄN VÀ SỰ VẬN DỤNG NGUYÊN TẮC NÀY

TRONG GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

1.1 Thực chất của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị

1.1.1 Thực chất của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

1.1.1.1 Phạm trù thực tiễn và phạm trù lý luận

* Phạm trù thực tiễn

Trước khi triết học Mác ra đời thì chưa một đại biểu triết học nào hiểuđược bản chất của thực tiễn cũng như vai trò của nó đối với nhận thức, lýluận Ở thời kỳ cận đại, Điđơrô - nhà triết học duy vật người Pháp đã đồngnhất hoạt động thực nghiệm khoa học với hoạt động thực tiễn Đây là quanniệm đúng nhưng chưa đủ Hêghen cho: giới tha hoá thành giới tự nhiên, xãhội, lịch sử, con người là thực tiễn - tức hoạt động có ý chí của ý niệm, hoạtđộng của tinh thần, như thế hoạt động tinh thần là hoạt động thực tiễn Trong

“Bút ký triết học” V.I.Lênin đã chỉ ra hết sức đúng rằng, “Đối với Hêghen, hành động, thực tiễn là một “suy lý-lô-gích, một hình tượng lô-gích” [22, tr.

234] Suy lý lô-gích là hoạt động tư duy, hoạt động tinh thần nói chung Dovậy, đây là quan niệm duy tâm về thực tiễn Phoiơbắc xem xét thực tiễn

“trong hình thức biểu hiện Do Thái bẩn thỉu của nó” [24, tr 9] Về thực chấtPhoiơbắc chưa hiểu thực tiễn cũng như vai trò của thực tiễn nói chung và đốivới nhận thức nói riêng Ông chỉ đánh giá cao hoạt động lý luận, coi đó làhoạt động đích thực, chân chính của con người Một số đại biểu của chủ nghĩaxét lại hiểu thực tiễn là hoạt động tự nhận thức có tính sáng tạo tự do Quanniệm này về thực chất là quan niệm duy tâm vì cho thực tiễn là hoạt động tựnhận thức - tức hoạt động tinh thần Các nhà thực dụng Mỹ như S.Piếc-xơ

(Ch.Peirce 1839-1914), U.Giêm-xơ (W.Jemes 1842-1910) và G.Đi-uây(J.Dewey 1859-1952) cho thực tiễn là hành động của con người với tư cách là

“vật” chịu sự tác động của hoàn cảnh và phản ứng lại hoàn cảnh, chứ khôngphải là hoạt động vật chất trực quan, cảm tính nhằm cải tạo hoàn cảnh Nhưvậy, theo các nhà thực dụng Mỹ, tất cả những hoạt động phản ứng lại hoàncảnh của con người đều được coi là thực tiễn Từ đó, theo họ kích thích vàphản ứng cũng là những nội dung cơ bản của thực tiễn Thậm chí, W.Jemescoi “kinh nghiệm” tôn giáo là thực tiễn, tức là hoạt động tinh thần thuần tuý

Khắc phục những sai lầm, kế thừa những tư tưởng đúng đắn, hợp lýđồng thời dựa vào những thành tựu của khoa học nói chung và khoa học tựnhiên nói riêng cùng với hoạt động của các ông trong phong trào đấu tranhcủa quần chúng lao động, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đã đưa raquan điểm đúng đắn về thực tiễn và vai trò của thực tiễn đối với nhận thức.Đây là một trong những phạm trù nền tảng, cơ bản của lý luận nhận thứcmacxit nói riêng và của chủ nghĩa Mác-Lênin nói chung

Theo Từ điển Triết học do nhà xuất bản Tiến bộ Matxcơva xuất bảnnăm 1986: “Thực tiễn - đó là hoạt động của con người nhằm đảm bảo cho xãhội tồn tại và phát triển, và trước hết nó là quá trình khách quan của sản xuấtvật chất - quá trình này là cơ sở của đời sống con người, đồng thời nó cũng làhoạt động cải tạo - cách mạng của các giai cấp và tất cả các hình thức hoạtđộng thực tiễn xã hội khác nhằm biến đổi thế giới Thí nghiệm khoa học cũng

là một trong những hình thức của thực tiễn” [43, tr 343]

Trong giáo trình Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênincủa Bộ Giáo dục Đào tạo, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia ấn hành năm 2009thì “Thực tiễn là toàn bộ hoạt động vật chất có mục đích, mang tính lịch sử -

xã hội của con người nhằm cải biến tự nhiên và xã hội”

Hoạt động của con người bao gồm hoạt động vật chất và hoạt động tinhthần Thực tiễn là hoạt động vật chất - là hoạt động mà chủ thể sử dụng

phương tiện vật chất, công cụ vật chất tác động vào đối tượng vật chất theohình thức và mức độ khác nhau nhằm cải tạo chúng theo mục đích của mình.Kết quả của quá trình hoạt động thực tiễn là những sản phẩm thỏa mãn nhucầu vật chất và tinh thần của cá nhân và cộng đồng.

Hoạt động thực tiễn của con người luôn mang tính lịch sử cụ thể, nó chỉdiễn ra trong một giai đoạn nhất định nào đó, bị giới hạn bởi điều kiện lịch sử

cụ thể Nó có quá trình hình thành, phát triển, kết thúc hoặc chuyển hóa sanggiai đoạn khác Mặt khác, hoạt động thực tiễn chịu sự chi phối của mỗi giaiđoạn lịch sử cả về đối tượng, phương tiện và mục đích hoạt động

Hoạt động thực tiễn phải thông qua từng cá nhân, từng nhóm người,nhưng không thể tách rời các quan hệ xã hội Xã hội quy định mục đích, đốitượng, phương tiện và lực lượng trong hoạt động thực tiễn, do vậy, hoạt độngthực tiễn của con người mang tính xã hội sâu sắc Hoạt động thực tiễn là hoạtđộng mang tính tất yếu, nhưng là tất yếu có ý thức của con người Đó là sự ýthức về phương pháp, ý thức về đối tượng, nhất là sự ý thức về mục đích củaquá trình hoạt động

Hoạt động thực tiễn rất đa dạng và phong phú, song có thể chia làm bahình thức cơ bản: Hoạt động sản xuất vật chất, hoạt động chính trị - xã hội,hoạt động thực nghiệm khoa học Hoạt động sản xuất vật chất là hoạt độngtrực tiếp tác động vào tự nhiên, cải tạo tự nhiên nhằm tạo ra của cải vật chấtcho sự tồn tại và phát triển của xã hội Hoạt động chính trị - xã hội là hoạtđộng của con người trực tiếp tác động vào xã hội, cải biến các quan hệ xã hộitheo hướng tiến bộ Hoạt động thực nghiệm khoa học là hoạt động của cácnhà khoa học tác động làm cải biến những đối tượng nhất định trong một điềukiện nhất định và theo một mục đích nhật định Trong đó, hoạt động sản xuấtvật chất giữ vai trò quyết định vì nó là cơ sở cho các hoạt động khác

Các hình thức hoạt động của thực tiễn tuy có sự khác nhau nhưngchúng thống nhất, có chung chủ thể hoạt động, có cùng mục đích, chúng bổ

trợ, ảnh hưởng lẫn nhau, do đó sự phân biệt giữa các hình thức hoạt động thựctiễn chỉ mang tính tương đối.

* Phạm trù lý luận

Trong Từ điển Triết học do nhà xuất bản Tiến bộ Mátxcơva xuất bảnnăm 1986 định nghĩa:

“Lý luận là kinh nghiệm đã được khái quát trong ý thức của con người,

là toàn bộ những tri thức về thế giới khách quan, là hệ thống tương đối độclập của các tri thức có tác dụng tái hiện trong lôgíc khách quan của các kháiniệm lôgíc khách quan của các sự vật” [43, tr 342-343]

Chủ tịch Hồ Chí Minh cho rằng: “Lý luận là sự tổng kết những kinhnghiệm của loài người, là tổng hợp những tri thức về tự nhiên và xã hội tíchtrữ lại trong lịch sử” [30, tr 497]

Lý luận chính là một cấp độ cao của quá trình nhận thức của con người,dựa trên trình độ, kết quả thâm nhập vào bản chất của đối tượng nhận thức, cóthể phân chia thành tri thức kinh nghiệm và tri thức lý luận Đây là những trithức khác nhau về đối tượng, tính chất, chức năng, hình thức và trình độ phảnánh cũng khác nhau

Tri thức kinh nghiệm là những tri thức được chủ thể thu nhận từ sự

quan sát trực tiếp sự lặp đi, lặp lại diễn biến của các sự vật, hiện tượng trong

tự nhiên, xã hội hay trong các thí nghiệm khoa học Loại tri thức này có hailoại: tri thức kinh nghiệm thông thường và tri thức kinh nghiệm khoa học Trithức kinh nghiệm thông thường thu được thông quá quá trình sinh hoạt vàhoạt động hàng ngày của con người, nó giúp con người giải quyết nhanh một

số vấn đề đơn giản, cụ thể trong quá trình tác động trực tiếp với đối tượng Trithức kinh ghiệm khoa học là kết quả của quá trình thực nghiệm khoa học, nóđòi hỏi chủ thể phải tích lũy một lượng tri thức nhất định trong hoạt động sảnxuất cũng như hoạt động khoa học Có thể thấy tri thức kinh nghiệm mới chỉmang lại những tri thức bên ngoài, chưa phải là bản chất của sự vật, hiện

tượng, tri thức đó có thể đúng ở hoàn cảnh này nhưng chưa chắc đúng ở hoàn cảnh khác Đây là những tri thức riêng lẻ, rời rạc về vẻ bề ngoài sự vật do vậy

ở trình độ tri thức kinh nghiệm tri thức chưa thể nắm được mối liên hệ bảnchất, tất yếu, bên trong của sự vật, hiện tượng dẫn đến độ chính xác, tin cậy chưacao Tuy nhiên, tri thức kinh nghiệm cũng có vai trò hết sức quan trọng, cần thiết,giúp con người có thể điều chỉnh những hoạt động của mình, đưa ra những quyếtđịnh, hành động kịp thời trong những hoàn cảnh nhất định, góp phần mang lại hiệuquả trong nhiều hoàn cảnh Đồng thời tri thức kinh nghiệm còn là cơ sở để hìnhthành nên tri thức lý luận

Tri thức lý luận là tri thức phản ánh gián tiếp, khái quát về bản chất và

quy luật của các sự vật, hiện tượng Tri thức lý luận có những cấp độ khácnhau tuỳ phạm vi phản ánh và vai trò phương pháp luận của nó Có thể chiatri thức lý luận thành tri thức lý luận ngành và tri thức lý luận triết học

Lý luận ngành là lý luận khái quát những quy luật hình thành, vận động

và phát triển của sự vật, hiện tượng thuộc một ngành Nó là cơ sở để sáng tạotri thức cũng như phương pháp luận cho hoạt động của ngành đó Lý luận triếthọc là hệ thống những quan niệm chung nhất về thế giới và con người, là thếgiới quan, phương pháp luận nhận thức và hoạt động của con người

Do quá trình hình thành và bản chất của nó, lý luận có hai chức năng cơbản là chức năng phản ánh hiện thực khác quan và chức năng phương phápluận cho hoạt động thực tiễn

Lý luận là sản phẩm của quá trình tư duy của con người, nó được nảysinh trên cơ sở thực tiễn, là sự tổng kết những tri thức về tự nhiên, xã hội vàcon người Đặc trưng của lý luận là mang tính hệ thống, tính khái quát hóa,trừu tượng hóa cao, cơ sở của lý luận là những tri thức kinh nghiệm thực tiễn,

nó có thể phản ánh bản chất của cấc sự vật, hiện tượng Như vậy có thể kháiquát, lý luận là hệ thống những tri thức khoa học được khái quát từ thực tiễn,phản ánh những mối liên hệ bản chất, tất nhiên, mang tính quy luật của các sự

vật, hiện tượng trong thế giới khác quan và được biểu đạt bằng hệ thống cácnguyên lý, quy luật, phạm trù.

1.1.1.2 Sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

Giữa thực tiễn và lý luận có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau, điều

đó được thể hiện:

Thực tiễn là cơ sở, là động lực, là mục đích và là tiêu chuẩn của lý luận; lý luận hình thành, phát triển phải xuất phát từ thực tiễn, đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Thực tiễn là cơ sở của lý luận Xét một cách trực tiếp, những tri thứcđược khái quát thành lý luận là kết quả của quá trình hoạt động thực tiễn củacon người Thông qua kết quả hoạt động thực tiễn, kể cả thành công cũng nhưthất bại, con người phân tích cấu trúc, tính chất và các mối quan hệ của cácyếu tố, các điều kiện trong các hình thức thực tiễn để hình thành lý luận Quátrình hoạt động thực tiễn còn là cơ sở để bổ sung và điều chỉnh những lý luận

đã được khái quát Mặt khác hoạt động thực tiễn của con người làm nảy sinhnhững vấn đề mới đòi hỏi quá trình nhận thức phải tiếp tục giải quyết, thôngqua đó lý luận được bổ sung và mở rộng Chính vì vậy, theo Lênin, "Nhậnthức lý luận phải trình bày khách thể trong tính tất yếu của nó, trong nhữngquan hệ toàn diện của nó, trong sự vận động mâu thuẫn của nó, tự nó và vìnó" [22, tr 227]

Thực tiễn là động lực của lý luận Hoạt động của con người không chỉ

là nguồn gốc để hoàn thiện các cá nhân mà còn góp phần hoàn thiện các mốiquan hệ của con người với tự nhiên, với xã hội Lý luận được vận dụng làmphương pháp cho hoạt động thực tiễn, mang lại lợi ích cho con người càngkích con người tích cực bám sát thực tiễn để khái quát lý luận Quá trình đódiễn ra không ngừng trong sự tồn tại của con người, làm cho lý luận ngàycàng đầy đủ, phong phú và sâu sắc hơn

Thực tiễn là mục đích của lý luận Mặc dù lý luận cung cấp những trithức khái quát về thế giới để thỏa mãn nhu cầu hiểu biết của con người,nhưng mục đích chủ yếu của lý luận là nâng cao năng lực hoạt động của conngười trước hiện thực khách quan để đưa lại lợi ích cao hơn, thỏa mãn nhucầu ngày càng tăng của cá nhân và xã hội Tự thân lý luận không thể tạo nênnhững sản phẩm đáp ứng nhu cầu của con người, nhu cầu đó chỉ được thựchiện trong hoạt động thực tiễn Hoạt động thực tiễn sẽ biến đổi tự nhiên và xãhội theo mục đích của con người, đó thực chất là mục đích của lý luận Tức lýluận phải đáp ứng nhu cầu hoạt động thực tiễn của con người.

Thực tiễn là tiêu chuẩn kiểm tra sự đúng sai của lý luận Tính chân lýcủa lý luận chính là sự phù hợp của lý luận với hiện thực khách quan và đượcthực tiễn kiểm nghiệm, là giá trị phương pháp luận của lý luận đối với hoạtđộng thực tiễn của con người Do đó, mọi lý luận phải thông qua thực tiễn đểkiểm nghiệm Thông qua thực tiễn, những lý luận đạt đến chân lý sẽ được bổsung vào kho tàng tri thức nhân loại; những kết luận chưa phù hợp thực tiễnthì tiếp tục được điều chỉnh, bổ sung hoặc nhận thức lại Giá trị của lý luậnnhất thiết phải được chứng minh trong hoạt động thực tiễn Thực tiễn là tiêuchuẩn của chân lý khi thực tiễn đạt đến tính toàn, phổ biến vẹn của nó

Thực tiễn là tiêu chuẩn chân lý duy nhất của lý luận, nhưng vì thực tiễnluôn vận động và phát triển, đồng thời, thực tiễn cũng rất phong phú và đadạng, do đó ngoài tiêu chuẩn thực tiễn còn có thể có những tiêu chuẩn khácnhư tiêu chuẩn lôgic, tiêu chuẩn giá trị Song các tiêu chuẩn đó vẫn phải dựatrên nền tảng của thực tiễn Chính vì vậy, chúng ta có thể nói khái quát, thựctiễn là tiêu chuẩn chân lý của lý luận

Thực tiễn phải được chỉ đạo bởi lý luận, ngược lại lý luận phải được vận dụng vào thực tiễn, tiếp tục bổ sung và phát triển trong thực tiễn.

Hoạt động của con người là hoạt động có ý thức, ban đầu hoạt động củacon người chưa có lý luận chỉ đạo, song con người phải hoạt động để đáp ứng

nhu cầu tồn tại của mình Thông qua các hoạt động đó, con người khái quátthành lý luận, từ đó những hoạt động của con người muốn có hiệu quả nhấtthiết phải có lý luận soi đường Chính nhờ có lý luận soi đường mà hoạt độngthực tiễn của con người mới trở thành tự giác, có hiệu quả và đạt được mụcđích mong muốn.

Lý luận đóng vai trò soi đường cho thực tiễn vì lý luận có khả năngđịnh hướng mục tiêu, xác định lực lượng, phương pháp, biện pháp thực hiện

Lý luận còn dự báo được khả năng phát triển cũng như như các mối quan hệcủa thực tiễn, những hạn chế, thất bại có thể có trong quá trình hoạt động.Như vậy, lý luận không chỉ giúp con người hoạt động có hiệu quả mà còn là

cơ sở khắc phục những hạn chế trong hoạt động thực tiễn của con người Mặtkhác, lý luận còn có vai trò giác ngộ mục tiêu, lý tưởng của con người

Chính vì vậy, C.Mác đã cho rằng, vũ khí của sự phê phán cố nhiên không thểthay thế được sự phê phán của vũ khí, lực lượng vật chất chỉ có thể bị đánh đổbằng lực lượng vật chất; nhưng lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất,một khi nó thâm nhập vào quần chúng

Mặc dù lý luận mang tính khái quát cao, song nó còn có tính lịch sử, cụthể Do đó khi vận dụng lý luận, chúng ta cần phân tích cụ thể mỗi tình hình

cụ thể để tránh giáo điều, máy móc Lý luận có thể lạc hậu so với thực tiễn,khi vận dụng lý luận vào thực tiễn đòi hỏi chúng ta phải bám sát diễn biến củathực tiễn để kịp thời điều chỉnh, bổ sung những khiếm khuyết của lý luận,hoặc có thể thay đổi lý luận cho phù hợp với thực tiễn Khi vận dụng lý luậnvào thực tiễn, chúng có thể mang lại hiệu quả hoặc không, hoặc kết quả chưa

rõ ràng, trong trường hợp đó, giá trị của lý luận phải do thực tiễn quy định.Tính năng động của lý luận đòi hỏi phải điều chỉnh lý luận cho phù hợp vớithực tiễn

1.1.2 Biểu hiện của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị

Thứ nhất, thực tiễn giảng dạy lý luận chính trị phải được hướng dẫn bởi một lý luận khoa học nếu không sẽ rơi vào thực tiễn mù quáng, vòng vo.

Trong công tác giảng dạy lý luận chính trị thì nguyên tắc thống nhấtgiữa lý luận và thực tiễn có ý nghĩa vô cùng quan trọng Thực tiễn công tácgiảng dạy lý luận chính trị luôn đặt ra nhiều vấn đề cần phải giải quyết, điều

đó đòi hoạt động này cũng phải luôn được dẫn dắt bởi một hệ thống tri thức lýluận khoa học và lý luận dạy học khoa học, tiến bộ Có như vậy, công tácgiảng dạy lý luận chính trị mới thật sự đảm bảo được đúng nội dung, phươngpháp, cũng như đảm bảo những mục tiêu mà học phần cần hướng tới, gópphần tạo khả năng tiếp thu tốt nhất cho người học, cũng như tạo cảm hứngcho cả người học và người dạy

Các môn lý luận chính trị gồm: Môn Những nguyên lý cơ bản của chủnghĩa Mác - Lênin; Tư tưởng Hồ Chí Minh; Đường lối cách mạng của Đảngcộng sản Việt Nam Đây là những môn học có tính khái quát hóa, trừu tượnghóa cao; là môn học mang đậm tính đảng, thể hiện ró tính giai cấp và là mônhọc mang tính định hướng chính trị sâu sắc

Để giảng dạy các môn lý luận chính trị đạt hiệu quả cao, trước hết,trong quá trình giảng dạy lý luận chính trị, đòi hỏi người giảng viên cần nắmvững hệ thống tri thức khoa học mang tính khái quát, trừu tượng, tính đảngcủa những môn học này Bên cạnh đó đòi hỏi người giáo viên còn phải có vốnsống thực tiễn hết sức đa dạng, phong phú và một phương pháp giảng dạy linhhoạt, phù hợp với từng môn học, bài học và phù hợp với từng đối tượng ngườihọc Các môn lý luận chính trị có vai trò đặc biệt quan trong trong sự nghiệpgiáo dục nói chung, trong việc giáo dục tư tưởng, phẩm chất chính trị, nănglực tư duy lý luận cho sinh viên nói riêng Chính vì vậy, trong bản thân môn

lý luận chính trị đòi hỏi sự thống nhất chặt chẽ giữa lý luận và thực tiễn

Trong nội dung môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác Lênin bao gồm lý luận khoa học về những quy luật phát triển của tự nhiên, xãhội và tư duy, về cuộc đấu tranh của quần chúng nhân dân bị áp bức, bóc lột;

-về phương thức sản xuất Tư bản chủ nghĩa; lý luận khoa học -về xây dựng chủnghĩa xã hội Đây là những lý luận được hình thành từ lâu, có quá trình kếthừa, bổ sung và phát triển một cách sáng tạo, trở thành nền tảng tư tưởng,kim chỉ nam hành động của Đảng Cộng sản Việt Nam Vì vậy, lý luận khoahọc của môn học khi được giảng dạy vừa phải đảm bảo tính hệ thống, đầy đủ,chính xác, với những tri thức trừu tượng nhưng cũng cần giải thích rõ từng nộidung để làm giàu tính khoa học của nó

Môn tư tưởng Hồ Chí Minh là lý luận khoa học về những vấn đề cơbản của cách mạng Việt Nam như lý luận về dân tộc thuộc địa, cách mạnggiải phóng dân tộc; về chủ nghĩa xã hội và quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở ViệtNam; lý luận về Đảng cộng sản Việt Nam; lý luận về đại đoàn kết dân tộc, vềnhà nước của dân, do dân, vì dân; lý luận về văn hóa, đạo đức và xây dựngcon người mới Đây là sự vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác -Lênin vào hoàn cảnh nước ta, là sự kết tinh tinh hoa dân tộc và trí tuệ thời đại.Chính vì vậy, khi giảng dạy môn học này, đòi hỏi người giảng viên phải nắmvững tri thức môn học, đồng thời phải tìm hiểu sâu sắc cuộc đời hoạt độngcách mạng cũng như tấm gương đạo đức của Chủ tịch Hồ Chí Minh để đảmbảo tính hệ thống, chính xác của tri thức, tránh giải thích lý luận suông, giảithích vòng vo hoặc kể chuyện, dẫn chứng lan man

Với môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam, là những

lý luận khoa học về sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam trong cáchmạng giải phóng dân tộc từ khi Đảng ra đời năm 1930 đến năm 1975, đồngthời là lý luận khoa học về công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Namtrên một số lĩnh vực: công nghiệp hóa, hiện đại hóa; đường lối xây dựng nềnkinh tế thị thường định hướng xã hội chủ nghĩa; đường lối xây dựng hệ thống

chính trị; đường lối xây dựng, phát triển nền văn hóa và giải quyết các vấn đề

xã hội; đường lối đối ngoại Đây là những tri thức khoa học mang tính lôgic

và tính lịch sử sâu sắc, vì vậy đòi hỏi người giảng viên trong quá trình giảngdạy phải đảm bảo tính hệ thống, chính xác cũng như tính lịch sử của tri thứcmôn học

Cùng với việc nắm vững tri thức khoa học các môn lý luận chính trịđồng thời đòi hỏi giảng viên cũng phải nắm vững lý luận dạy học để thực hiệnđược mục tiêu, chương trình dạy học, góp phần tạo khả năng tiếp thu tốt nhấtcho sinh viên, nhất là sinh viên cao đẳng kỹ thuật Lý luận dạy học là lý luậnđòi hỏi người giảng viên phải tuân thủ trong quá trình giảng dạy Tùy từngmôn học, bài học, tùy từng đối tượng học mà giảng viên vận dụng nhữngphương pháp giảng dạy sao cho phù hợp; đặt ra mục đích, yêu cầu cho phùhợp nhất

Thực tiễn của giảng dạy lý luận chính trị là người giảng viên thực hiệnviệc giảng dạy với từng bài, với những đối tượng khác nhau trong những thờiđiểm khác nhau nhằm mục đích giáo dục tư tưởng chính trị, góp phần hìnhthành thế giới quan khoa học, tư duy biện chứng sáng tạo, nhân sinh quancách mạng và đạo đức mới cho sinh viên, từ đó đào tạo nên những con người

xã hội chủ nghĩa vừa hồng vừa chuyên để phục vụ nhân dân, phục vụ Tổquốc

Lý luận và thực tiễn giảng dạy phải thống nhất với nhau, điều đó phụthuộc vào cả giảng viên và sinh viên Đối với người giảng viên lý luận chínhtrị, trong quá trình giảng dạy, ngoài việc trang bị tri thức các môn lý luậnchính trị một cách đầy đủ, chính xác đòi hỏi người giảng viên phải gắn vớithực tiễn giảng dạy, bám sát tình hình giảng dạy ở đơn vị mình, nắm chắc vềđối tượng được giảng dạy để có phương pháp, cách thức đúng đắn, giúp sinhviên hiểu, nắm vững tri thức khoa học các môn lý luận chính trị Quan trọnghơn, người giảng viên còn giúp sinh viên biết cách vận dụng lý luận môn học

vào cuộc sống Điều này chỉ thực hiện được khi người giảng viên nắm chắcđược tri thức môn học cũng như nắm chắc và vận dụng sáng tạo những lý luậndạy học, những nguyên lý giáo dục một cách khoa học, hợp lý, phù hợp đốitượng.

Đối với sinh viên, cũng cần nêu cao sự thống nhất giữa lý luận và thựctiễn trong quá trình học tập, tiếp thu tri thức các môn lý luận chính trị Về điềunày, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dạy: “Học lý luận không phải để nói mép…Học để áp dụng vào việc làm Làm mà không có lý luận thì không khác nào đi

mò trong đêm tối, vừa chậm chạp, vừa vấp váp Có lý luận thì mới hiểu đượcmọi chuyện trong xã hội, trong phong trào để chủ trương cho đúng, làm chođúng” [29, tr 47] Người chỉ rõ: “Học tập chủ nghĩa Mác - Lênin là học tậptinh thần xử trí mọi việc đối với mọi người và đối với bản thân mình; là họctập những nguyên lý phổ biến của chủ nghĩa Mác - Lênin để áp dụng mộtcách sáng tạo vào hoàn cảnh thực tiễn ở nước ta Học để làm, lý luận đi đôivới thực tiễn” [32 tr 292] Đây là những câu nói ngắn gọn mà sâu sắc, thôngqua đó, Người đã yêu cầu giáo dục lý luận chính trị phải biết gắn lý luận vớithực tiễn cuộc sống, công tác Để làm được điều này, đòi hỏi sinh viên phảinắm vững tri thức môn học, đồng thời phải vận dụng một cách sáng tạo trithức môn lý luận chính trị vào thực tiễn cuộc sống, vận dụng phương pháp tưduy biện chứng vào học tập các môn học khác Thông qua học tập lý luậnchính trị giúp sinh viên tin tưởng hơn vào chủ trương, đường lối của Đảng,chính sách, pháp luật của Nhà nước, nâng cao ý thức công dân Để làm đượcđiều này vai trò của người giảng viên là hết sức quan trọng, họ phải thấmnhuần những lý luận dạy học khoa học, tích cực, từ đó đem áp dụng, địnhhướng cho hoạt động giảng dạy của mình Điều này cũng sẽ lan tỏa tới sinhviên, tạo nên một sự thống nhất trong toàn bộ hoạt động giảng dạy, học tậpcác môn lý luận chính trị

Thực tiễn giảng dạy cũng không ngừng vận động, biến đổi, do vậ y,cũng luôn đặt ra yêu cầu phải bổ sung, phát triển lý luận giảng dạy và cảnhững nội dung của các môn lý luận chính trị cho phù hợp tình hình thực tiễn.Thực chất của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn đó phải được thể hiện cả

ở sự thống nhất giữa lý luận dạy học với thực tiễn giảng dạy các môn lý luậnchính trị, cũng như được thể hiện trong từng nội dung, phương pháp giảngdạy môn học này

Thứ hai, giảng dạy lý luận chính trị phải phản ánh đúng đắn thực tiễn đất nước, thời đại và được chứng minh bằng thực tiễn nếu không sẽ rơi vào kinh viện, giáo điều.

Kế thừa và phát triển những tư tưởng của C.Mác, Ph.Ăngghen,V.I.Lênin về sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, Chủ tịch Hồ Chí Minhluôn khẳng định tầm quan trọng của việc quán triệt sự thống nhất giữa lý luận

và thực tiễn Người dùng nhiều cách nói khác nhau: “lý luận đi đôi với thựctiễn” [32, tr 292], “lý luận phải liên hệ với thực tiễn” [31, tr 498], “lý luậncùng thực hành phải luôn đi đôi với nhau” [28, tr 249]… Dù có nhiều cáchdiễn đạt khác nhau nhưng điều cốt lõi nhất mà Người muốn nhấn mạnh chính

là phải nhận thức đúng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn

Điều này càng đúng đối với việc giảng dạy lý luận chính trị Các môn

lý luận chính trị với đặc thù là được khái quát hóa, trừu tượng hóa từ thựctiễn, trải qua quá trình bổ sung, phát triển để ngày càng hoàn thiện hơn Đồngthời những tri thức môn học đã trở thành kim chỉ nam cho hành động của conngười, chính vì vậy việc giảng dạy lý luận chính trị phải gắn với thực tiễn vàthông qua giảng dạy lý luận chính trị góp phần giải đáp và làm sáng tỏ hơnnhững vấn đề thực tiễn nảy sinh

Các môn lý luận chính trị có nội dung rất trừu tượng, từ tri thức triếthọc Mác - Lênin, kinh tế chính trị Mác - Lênin, chủ nghĩa xã hội khoa họctrong môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin đến nội dung

tri thức môn Tư tưởng Hồ Chí Minh và tri thức khoa học của môn Đường lốicách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam Vì vậy, đòi hỏi người giảng viêntrong quá trình giảng dạy phải có vốn sống thực tế, bám sát tình hình thực tiễnđất nước, thời đại để có những ví dụ minh họa điển hình nhất, mới nhất, phùhợp nhất với tri thức từng môn học, từng bài, từng đối tượng học Đồng thờigiảng viên phải biết điều chỉnh nội dung môn học cho phù hợp với sự biến đổinhanh chóng của thực tiễn đất nước, thời đại và nhất là lựa chọn tri thức thựctiễn để lý giải vấn đề sao cho phù hợp với ngành nghề đào tạo Như vậy, nếugiảng dạy lý luận chính trị mà không phản ánh đúng thực tiễn đất nước, thờiđại, lý luận trong bài giảng không được minh chứng bằng thực tiễn sinh độngthì sớm muộn quá trình giảng dạy đó sẽ dẫn tới giáo điều, sách vở, hay nóitheo cách nói của Hồ Chí Minh là lý luận suông.

Như vậy, thực chất của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn tronggiảng dạy lý luận chính trị chính là sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễntrong chính nội dung môn học, trong việc áp dụng lý luận dạy học vào giảngdạy sao cho chương trình, nội dung môn học, phương pháp giảng dạy củagiảng viên… phù hợp với đối tượng sinh viên, phù hợp với thực tiễn đất nước,thời đại và phù hợp với chuyên ngành đào tạo của từng trường

1.1.3 Vai trò của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị

Thứ nhất, thực hiện tốt sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn sẽ góp

phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn lý luận chính trị nói riêng và chấtlượng đào tạo nói chung Các môn lý luận chính trị là môn học thuộc khoahọc xã hội và nhân văn và đều được xây dựng trên nền tảng lý luận của chủnghĩa Mác - Lênin Trong giảng dạy các môn học này, thực hiện sự thốngnhất giữa lý luận và thực tiễn có vai trò đặc biệt quan trọng Việc lựa chọnlượng tri thức, nội dung giảng dạy phù hợp với nhận thức của sinh viên giúpcác em hiểu được bản chất của vấn đề, đồng thời liên hệ được tri thức mang

tính khái quát với thực tiễn ngành nghề đang theo học và thực tiễn đất nướcđang có sự biến đổi hàng ngày.

Do đặc điểm các môn lý luận chính trị là môn học mang đậm tính đảng,thể hiện rõ tính giai cấp nên trong quá trình giảng dạy, nếu người giảng viênthực hiện tốt nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thực tiễn sẽ góp phần thựchiện tốt mục tiêu của môn học và thực hiện tốt mục tiêu của đào tạo của nhàtrường Trong giảng dạy lý luận chính trị, tính đảng, tính giai cấp được thểhiện ở quan điểm, lập trường của người giảng viên khi nghiên cứu và giảngdạy môn học Khi nói đến tính đảng thì phải khẳng định giảng dạy phải theoquan điểm, lập trường duy vật biện chứng, luôn đứng trên lập trường của giaicấp công nhân Nguyên tắc tính đảng không chỉ biểu hiện ở mặt lý luận mà cảmặt thực tiễn, thông qua việc truyền thụ đầy đủ, chính xác, có hệ thống các tưtưởng khoa học, người giảng viên từng bước hình thành, củng cố, phát triểnthế giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản cho cả người dạy và ngườihọc Tính đảng, tính giai cấp trong giảng dạy các môn Lý luận chính trị thểhiện rõ lập trường, quan điểm, hệ tư tưởng của người giảng viên, khẳng địnhchủ nghĩa Mác - Lênin là nền tảng tư tưởng của Đảng và kim chỉ nam chohành động, biến những tri thức ấy thành niềm tin cho người học Vì vậy, giờgiảng trên lớp của giảng viên vừa là truyền thụ tri thức khoa học, vừa là giáodục tư tưởng chính trị, ý thức pháp luật, đạo đức, đó là quá trình gắn bó hữu

cơ với nhau Điều chủ yếu là người giảng viên phải nắm được linh hồn, bảnchất những quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, thông qua hoạt động thựctiễn giảng dạy lại càng hiểu sâu sắc hơn và phát triển sáng tạo cao hơn, chứkhông bị trói buộc ở câu chữ, những kết luận, những khẩu hiệu có sẵn trongtác phẩm của C.Mác, Ph.Ăngghen, V.I.Lênin Mặt khác, tính đảng trong giảngdạy là phải giữ vững và phát triển các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin,phải thể hiện được tính chiến đấu của nó, đấu tranh phê phán với những quanđiểm, lập trường sai trái, thế giới quan phi khoa học Các môn lý

luận chính trị mang tính định hướng chính trị sâu sắc, nó góp phần xây dựngniềm tin chính trị, đạo đức cách mạng nhằm đào tạo cho sinh viên sau này trởthành những người kỹ thuật viên có năng lực, trình độ, phẩm chất đạo đức đểgóp phần thực hiện thắng lợi nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới.

Trong giảng dạy lý luận chính trị, nếu người giảng viên thực hiện tốt sựthống nhất giữa lý luận và thực tiễn sẽ góp phần hình thành nhân sinh quancách mạng, quan điểm, lập trường giai cấp vững vàng, củng cố định hướngchính trị cho sinh viên Thông qua đó, các em sẽ nhận thấy rằng, các môn lýluận chính trị là tiền đề xây dựng niềm tin khoa học vững vàng, giúp các emsống, chiến đấu, lao động và học tập vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dânchủ, công bằng, văn minh; kiên trì độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xãhội; đập tan "diễn biến hòa bình" của các thế lực thù địch Như vậy, khi vậndụng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị

sẽ góp phần khẳng định tính cách mạng, khoa học cũng như tính định hướngchính trị cho hoạt động thực tiễn của người học Qua đó có thể khẳng định,khi vận dụng nguyên tắc này trong giảng dạy lý luận chính trị sẽ góp phầnnâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy các môn học này

Thứ hai, việc vận dụng sự thống nhất gữa lý luận và thực tiễn sẽ góp

phần khắc phục được bệnh kinh nghiệm, giáo điều trong quá trình giảng dạycủa giảng viên Mục tiêu bài giảng theo quan điểm giáo dục hiện đại khác vớimục tiêu bài giảng của quan niệm người dạy là trung tâm duy nhất của dạyhọc Theo quan niệm cũ, trong giờ giảng, người giảng viên có nhiệm vụtruyền tải tri thức và kỹ năng đã tích lũy của mình cho sinh viên Sinh viêntiếp thu một cách thụ động những tri thức, kỹ năng mà giảng viên truyền đạt,không tham gia tích cực vào quá trình thu nhận tri thức để hình thành kỹnăng Vì thế, có tình trạng thầy rất tinh thông về tri thức và kỹ năng, nhưngsinh viên thu nhận được rất ít, điều đó dẫn đến hạn chế sự tích cực, chủ động,sáng tạo của người học Phương pháp này đã làm hao phí nhiều thời gian và

sức lực của người thầy và gây ra sự mệt mỏi, chán chường cho người học,làm cho không khí của giờ học trở nên nặng nề, hiệu quả cần đạt tới chưa thậtcao.

Theo quan điểm hiện đại, sinh viên là “trung tâm” của quá trình dạyhọc, người giảng viên đóng vai trò hướng dẫn để sinh viên thu nhận tri thức

và hình thành những kỹ năng tốt nhất, thông qua thông tin truyền tải trong bài,

cả giảng viên và sinh viên tự tìm ra bản chất vấn đề và cùng học hỏi lẫn nhau.Yêu cầu vận dụng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy đòihỏi từng giảng viên phải nắm chắc cả nội dung lý luận và có sự trải nghiệmthực tiễn đủ tầm cho mỗi bài giảng, có sự chắc chắn về lý luận dạy học đi đôivới vận dụng phương pháp dạy học hiện đại, làm cho bài giảng thêm sinhđộng, mỗi bài giảng là một sự truyền đạt - tiếp thu một cách nhẹ nhàng nhất,song mang lại hiệu quả ứng dụng cao nhất Thực chất của quá trình đó cũngchính là sự quán triệt, vận dụng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn tronggiảng dạy lý luận chính trị Chính những điều này, sẽ làm cho bệnh kinhnghiệm và giáo điều trong giảng dạy không còn cơ sở tồn tại, tạo ra sự độtphá trong việc nâng cao hiệu quả dạy và học môn học này ở các trường caođẳng Như vậy, thực hiện sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn góp phần tolớn trong việc thực hiện mục tiêu, nhiệm vụ của môn học và góp phần nângcao chất lượng, hiệu quả giảng dạy lý luận chính trị trong trường cao đẳnghiện nay

1.2 Yêu cầu của sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị

1.2.1 Giảng dạy lý luận chính trị phải phù hợp với từng đối tượng

Đây là một trong những yêu cầu quan trọng trong sự vận dụng sự thốngnhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảng dạy lý luận chính trị Môn lý luậnchính trị có đặc thù là sử dụng giáo trình chung cho tất cả sinh viên các trườngcao đẳng, đại học của tất cả các ngành nghề đào tạo trên phạm vi toàn

quốc Giáo trình các môn học với khối lượng kiến thức lớn, thời lượng ít,được trình bày cô đọng, thống nhất về nội dung tri thức

Tuy nhiên, sinh viên cao đẳng ở các trường kỹ thuật được đào tạo cácngành nghề khác nhau và trong một trường, sinh viên cũng được học cácchuyên ngành khác nhau Vì vậy, yêu cầu trong giảng dạy lý luận chính trịphải có sự phù hợp giữa chương trình, nội dung các môn lý luận chính trị vớitừng đối tượng và phù hợp với yêu cầu đào tạo từng ngành, từng trường

Yêu cầu vận dụng sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảngdạy lý luận chính trị đòi hỏi người giảng viên phải tìm hiểu về lớp, về ngànhđào tạo, về những đối tượng cụ thể, để từ đó lựa chọn những nội dung tri thức,mức độ kiến thức phù hợp với từng nhóm đối tượng Bên cạnh đó, yêu cầungười giảng viên cũng như lựa chọn những ví dụ thực tiễn phù hợp với nộidung, chương trình môn lý luận chính trị với tính chất trừu tượng hóa, kháiquát óa cao Cùng một chương trong giáo trình nhưng với những đối tượngthuộc các ngành khác nhau thì việc giảng dạy cũng không thể giống nhau.Nắm bắt được đối tượng sẽ giúp lựa chọn kiến thức thực tiễn hoặc khai thácnhấn mạnh khía cạnh nào trong cùng một sự kiện để phù hợp đối tượng Ví

dụ, trong cùng một trường, với những chuyên ngành khác nhau, người giảngviên cần lựa chọn những ví dụ sát với chuyên môn của đối tượng - đó lànhững ví dụ sinh động được thay đổi một cách linh hoạt thay thế cho những ví

dụ trong giáo trình được sử dụng lặp đi, lặp lặp lại cho tất cả các đối tượngnhư hiện nay, v.v

Sự phù hợp giữa chương trình, nội dung với đối tượng học và yêu cầuđào tạo chính là một biểu hiện cụ thể của sự thống nhất giữa lý luận và thựctiễn trong giảng dạy lý luận chính trị Bởi lẽ, có đảm bảo được sự phù hợp này

sẽ là cơ sở cho những yêu cầu khác của sự thống nhất giữa lý luận và thựctiễn trong giảng dạy môn học Do vậy, trong toàn bộ môn học, ở từng đốitượng - từng lớp học cụ thể, người giảng viên cần xác định rõ đối tượng và

yêu cầu cụ thể ngay trong từng giáo án, trong cách triển khai bài giảng củamình Đó cũng chính là biểu hiện sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn tronggiảng dạy lý luận chính trị, góp phần làm cho nội dung của các môn lý luậnchính trị vốn trừu tượng, khái quát trở nên dễ dàng tiếp thu nhất đối với mỗisinh viên, làm cho những kiến thức lý luận ấy trở nên gần gũi, hữu ích, có tácdụng dẫn dắt, chỉ đạo hoạt động học tập cũng như thực tiễn công tác của mỗisinh viên sau này.

Để thực hiện được việc giảng dạy phù hợp với đối tượng, đòi hỏi ngườigiảng viên không chỉ biết sắp xếp chương trình hợp lý, lựa chọn nội dung trithức phù hợp mà còn phải biết lựa chọn, kết hợp các phương pháp giảng dạymôn lý luận chính trị một cách linh hoạt, sáng tạo Ở các trường cao đẳng kỹthuật, do đặc thù nghề nghiệp nên giữa các chuyên ngành đào tạo khác nhau

có sự khác biệt rõ rệt về tỷ lệ giới tính của sinh viên, vì vậy khả năng nhậnthức, tư duy lý luận và mức độ tự học, tự nghiên cứu cũng khác nhau Do đóđòi hỏi ở mỗi lớp, mỗi chuyên ngành, giảng viên cũng cần có phương phápgiảng dạy khác nhau sao cho phù hợp với những nội dung môn lý luận chínhtrị nhất là phù hợp với đối tượng sinh viên, góp phần đảm bảo được sự thốngnhất giữa lý luận và thực tiễn, nâng cao chất lượng bài giảng Những phươngpháp đó có thể là: thuyết trình, nêu vấn đề, thảo luận nhóm, phương phápchuyên gia… với những phương tiện hỗ trợ như powerpoint, trực quan…trong đó phương pháp nào là chủ yếu cũng cần được xác định cho phù hợpvới đối tượng cụ thể Phương pháp giảng dạy về thực chất là cách thức,phương tiện để giảng viên truyền tải hết nội dung của môn học tới sinh viênmột cách hiệu quả nhất Mà nội dung đó, chứa đựng sự thống nhất giữa lýluận và thực tiễn Do vậy, việc thực hiện, lựa chọn phương pháp giảng dạy,phù hợp chính là biểu hiện quan trọng của sự thống nhất giữa lý luận và thựctiễn trong giảng dạy các môn lý luận chính trị Thông qua sử dụng phươngpháp giảng dạy phù hợp, người giảng viên truyền tải hết nội dung, cảm hứng

tới người học, người học lĩnh hội được những tri thức mà giảng viên truyềnđạt một cách hiệu quả nhất.

Như vậy, việc người giảng viên sắp xếp chương trình, lựa chọn nộidung, phối hợp linh hoạt phương pháp giảng dạy sao cho phù hợp với đốitượng chính là thực hiện sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trong giảngdạy lý luận chính trị

1.2.2 Nội dung giảng dạy lý luận chính trị phải phù hợp với thực tiễn đất nước, thời đại và ngành nghề đào tạo

Nội dung các môn lý luận chính trị ra đời từ lâu trong lịch sử như mônNhững nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh,đồng thời được bổ sung, phát triển theo từng kỳ đại hội Đảng như môn Đườnglối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam, nên các nội dung đó thườngmang tính định hướng và tính ổn định tương đối Trong khi đó, thực tiễn đấtnước, thời đại thường xuyên biến đổi nhanh chóng nên nó cần được bổ sung,phát triển bằng tổng kết thực tiễn mới Trong giảng dạy lý luận chính trị, cácvấn đề lý luận và thực tiễn cần phải được trình bày một cách thống nhất, làmsao để lý luận trong giáo trình thường xuyên liên hệ với thực tiễn xã hội, kịpthời phản ánh những thay đổi của đời sống xã hội Những thay đổi trong đờisống thực tiễn phải được giảng viên kịp thời nắm bắt và đưa vào bài giảnglàm những ví dụ minh họa cho lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lýgiải cho đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam trong từng bàigiảng của mình Giảng viên không được coi nội dung các môn lý luận chínhtrị như một hệ thống tri thức đã xong xuôi, cứng nhắc, mà nó đầy tính sángtạo và luôn được bổ sung bằng những kết luận mới rút ra từ thực tiễn sinhđộng Đó cũng chính là sự phù hợp, thống nhất giữa lý luận và thực tiễn trongchính nội dung môn học lý luận chính trị Tuy nhiên, khi minh họa bằng thựctiễn không được đơn giản hóa lý luận chính trị Khi giảng dạy các môn lý luậnchính trị mang tính trừu tượng hóa, khái quát hóa cao giảng viên cần lấy ví dụchính xác, cụ thể mang tính cập nhật và gắn với ngành nghề đào tạo để sinh

viên dễ hiểu, dễ liên hệ Tuy nhiên, không nên trình bày theo kiểu minh họa,thuyết minh nguyên lý, quy luật hay diễn giải chủ trương, đường lối, chínhsách của Đảng và Nhà nước mà nên phân tích một cách có căn cứ lý luận, vậndụng phương pháp luận duy vật biện chứng để luận giải các vấn đề của thựctiễn đặt ra Đồng thời, việc giảng dạy lý luận chính trị cũng cần tránh theokiểu lý thuyết suông, giáo điều, khô cứng, song cũng cần tránh việc thô thiển,tầm thường hóa lý luận Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cáchmạng của Đảng ta Có những vấn đề buộc phải minh họa bằng những vấn đềthực tiễn khi nó là phức tạp, muốn hiểu sâu, muốn vận dụng, song cũng cónhững lý luận chỉ nên trình bày ở tầm khái quát mang tính định hướng.

Ở mỗi trường cao đẳng khối kỹ thuật, sinh viên lại được học nhữngchuyên ngành riêng mang tính đặc thù, khác với các trường đạo tạo khoa học xãhội Các ngành kỹ thuật thường có các công thức rõ ràng; thông số kỹ thuật, thaothác thực hành tỉ mỉ, chính xác; mẫu và mô hình thực tế sinh động nên sinh viênthường có tư duy trực quan và mong muốn được giải quyết vấn đề một cách nhanhchóng, nhìn thấy ngay kết quả Khi học các môn lý luận chính trị, sinh viên chưanhìn thấy được lợi ích của môn học này, và chưa thấy được mối quan hệ của mônhọc này với các môn chuyên ngành mà mình được học Vì vậy, việc giảng viên lýluận chính trị gắn lý luận với thực tiễn ngành nghề đào tạo là yêu cầu vô cùng quantrọng

Hệ thống tri thức các môn lý luận chính trị hình thành và phát triển trên

cơ sở hệ thống tri thức được khái quát từ thực tiễn lịch sử, từ những trào lưu

tư tưởng tiến bộ, từ thành tựu của những chuyên ngành khoa học khác nhau

Vì vậy, nếu không có tri thức nhất định của các khoa học cụ thể mang lại thìkhó có thể hình thành hệ thống tri thức lý luận mang tính khoa học, khái quáthóa, trừu tượng hóa cùng những tri thức mang tính định hướng chính trị sâusắc… Giảng viên lý luận chính trị phải cho sinh viên thấy mối quan hệ giữa trithức chuyên ngành với tri thức lý luận chính trị Có thể thấy, chính kiến

thức các môn học đã giúp cho sinh viên nhận thức đúng đắn hơn, sâu sắc hơncác tri thức lý luận chính trị Như vậy, việc sinh viên nâng cao kiến thức cácmôn học chuyên ngành là điều kiện để nâng cao nhận thức đúng đắn, khoahọc chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối cách mạng củaĐảng cộng sản Việt Nam.

Các môn lý luận chính trị gắn bó mật thiết với các khoa học khác, dovậy, trong quá trình giảng dạy, giảng viên cần lấy tri thức lý luận chính trị để

lý giải các quy luật, hiện tượng trong từng ngành nghề đào tạo, đồng thời cầnlấy ví dụ trong chuyên ngành để minh họa cho lý luận trừu tượng, khái quáttrong môn lý luận chính trị Làm được điều đó bài giảng sẽ sinh động và lôicuốn được sinh viên tham gia, hơn nữa nó tạo thêm sự hưng phấn cho sinhviên trong quá trình tìm hiểu tri thức lý luận và cả tri thức chuyên ngành

Như vậy, trong quá trình giảng dạy các môn lý luận chính trị cần vậndụng một cách sâu sắc sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, đặc biệt là việcliên hệ với thực tiễn đất nước và thời đại, ngành nghề đào tạo để bài giảngsinh động, có tính thuyết phục cao, không bị lạc hậu và cũng không còn là lýluận suông

1.2.3 Chống bệnh giáo điều và kinh nghiệm trong giảng dạy lý luận chính trị

Bệnh kinh nghiệm theo quan điểm chung nhất của chủ nghĩa Mác Lênin chính là khuynh hướng tư tưởng và hành động tuyệt đối hóa kinhnghiệm thực tiễn, coi thường, hạ thấp lý luận, cho kinh nhiệm là yếu tố duynhất quyết định thành công trong hoạt động nhận thức và thực tiễn Biểu hiệncủa bệnh kinh nghiệm trong giảng dạy là ở việc coi thường học tập, phươngpháp giảng dạy, đánh giá không đúng vai trò của lý luận dạy học, sa vào tácphong sự vụ, tuyệt đối hóa kinh nghiệm trong giảng dạy

-Bệnh giáo điều trong giảng dạy là sự tuyệt đối hoá lý luận dạy học,tuyệt đối hoá kiến thức đã có trong sách vở, coi nhẹ kinh nghiệm thực tiễn

giảng dạy, vận dụng lý luận dạy học một cách máy móc, không tính đến điềukiện, đối tượng học tập cụ thể,…

Trong giảng dạy lý luận chính trị, một môn học nặng về lý luận với đặcthù khái quá hóa, trừu tượng hóa cao, điều hết sức quan trọng là thực hiện tốt

sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễn, điều đó cũng có nghĩa là khắc phục vàngăn ngừa bệnh giáo điều, sách vở cũng như bệnh kinh nghiệm trong giảngdạy môn học này - điều cốt yếu để nâng cao chất lượng, hiệu quả giảng dạy lýluận chính trị hiện nay Nói khác đi, yêu cầu của việc thực hiện sự thống nhấtgiữa lý luận và thực tiễn chính là việc khắc phục bệnh kinh nghiệm, bệnh giáođiều, đồng thời thực hiện nguyên lý giáo dục: học đi đôi với hành, giáo dụckết hợp với sản xuất, lý luận liên hệ với thực tiễn, nhà trường gắn liền với xãhội Song, điểm cốt yếu ở đây vẫn chính là vai trò của người giảng viên, cùngvới đó là nâng cao vai trò của sinh viên trong việc tích cực tìm tòi, nghiêncứu, học hỏi và đổi mới phương pháp, nội dung cách dạy và cách học các môn

lý luận chính trị

Để khắc phục được bệnh kinh nghiệm trong giảng dạy thì người giảngviên phải không ngừng nâng cao trình độ lý luận (cả về lý luận dạy học cũngnhư nội dung lý luận trong bài giảng), không ngừng nâng cao trình độ chuyênmôn nghiệp vụ giảng dạy Bởi vì nếu không nắm vững lý luận (cả về lý luậndạy học, cũng như nội dung lý luận của bài giảng) thì giảng viên rất dễ rơi vàotình trạng sùng bái kinh nghiệm giảng dạy, dẫn đến việc giảng dạy cũng mangtính kinh nghiệm Nếu không chịu học tập, nâng cao trình độ thì sẽ làm chongười giảng viên mãi dừng ở trình độ kinh nghiệm, việc giảng dạy sẽ bị kinhnghiệm chi phối nhiều, bệnh kinh nghiệm càng thêm trầm trọng, kéo dài.Hoặc những kiến thức về lý luận và ví dụ thực tiễn được vận dụng khi giảngvẫn mãi là những điều nêu trong giáo trình, không có sự đổi mới, tìm tòinhằm đem lại những điều mới cho việc giảng dạy lý luận chính trị

Đồng thời như chúng ta thấy, sự thống nhất giữa lý luận và thực tiễnkhông có nghĩa là coi nhẹ việc tổng kết, đúc rút kinh nghiệm từ thực tiễn

giảng dạy lý luận chính trị, từ thực tiễn cuộc sống, mà ngược lại, người giảngviên chỉ có thể đảm bảo được nguyên tắc này khi biết không ngừng tổng kếtthực tiễn để bổ sung cho lý luận những kết luận mới, trên cơ sở lý luận nềntảng, bổ sung cho bài giảng của mình những ví dụ phong phú, sinh động Cácvấn đề lý luận và thực tiễn phải được trình bày một cách thống nhất, làm sao

để lý luận trong bài giảng thường xuyên liên hệ chặt chẽ với thực tiễn xã hội,thực tiễn giáo dục, phản ánh kịp thời những biến đổi của đời sống xã hội.Chính điều này sẽ làm nên sự thành công cho bài giảng, làm cho người họccảm thấy bớt “khô khan” của môn lý luận chính trị, làm cho sự tiếp thu sẽ tốthơn, tạo nên sự hứng khởi trong việc áp dụng lý luận vào thực tiễn của sinhviên trong học tập cũng như trong cuộc sống

Như vậy, để thực hiện được nguyên tắc thống nhất giữa lý luận và thựctiễn trong quá trình giảng dạy lý luận chính trị đòi hỏi phải chống bệnh giáođiều, kinh nghiệm trong giảng dạy một cách triệt để

Chương 2 VẬN DỤNG SỰ THỐNG NHẤT GIỮA LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN TRONG GIẢNG DẠY LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ Ở CÁC TRƯỜNG CAO

ĐẲNG KỸ THUẬT (QUA THỰC TẾ TỈNH HÀ NAM)

Để đáp ứng yêu cầu giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên, năm 2008

Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành chương trình các môn Lý luận chính trịtrình độ đại học, cao đẳng dùng cho sinh viên khối không chuyên ngành Mác

- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh theo quyết định số 52/2008/QĐ-BGDĐT ngày

18 tháng 9 năm 2008 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo So với các cuốn giáotrình dùng chung cho các trường đại học, cao đẳng xuất bản trước đây đã thể hiện

sự kế thừa, phát triển và phù hợp với đặc điểm sinh viên hiện nay Đây là cơ sởpháp lý để các trường đại học, cao đẳng chỉ đạo thống nhất nội dung giảng dạy vàhọc tập, là “chuẩn” kiến thức để kiểm tra đánh giá việc dạy và học các môn Lýluận chính trị

Các trường cao đẳng kỹ thuật tại Hà Nam đều sử dụng chương trình cácmôn Lý luận chính trị trình độ đại học, cao đẳng dùng cho sinh viên khốikhông chuyên ngành Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh của Bộ giáo dục và

Đào tạo Chương trình môn học này đã đảm bảo tính hệ thống, khoa học Nộidung gồm ba môn:

Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin, thời lượng 120 tiết,chia làm hai học phần Học phần một gồm Chương mở đầu và toàn bộ nộidung Phần thứ nhất: Thế giới quan và phương pháp luận triết học của chủnghĩa Mác - Lênin Học phần một được giảng dạy trong 45 tiết với 30 tiết lýthuyết và 15 tiết thảo luận, kiểm tra và được tiến hành giảng dạy trong kỳ thứnhất cho sinh viên năm đầu Học phần hai gồm 75 tiết, giảng dạy trong kỳ haicủa năm thứ nhất, nội dung gồm hai phần lớn là Phần thứ hai: Học thuyết kinh

tế của chủ nghĩa Mác - Lênin về phương thức sản xuất Tư bản chủ nghĩa.Phần thứ ba: Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ nghĩa xã hội Nộidung chương trình học phần hai được giảng dạy với 50 tiết lý thuyết và 25 tiếtthảo luận, kiểm tra

Tư tưởng Hồ Chí Minh, thời lượng 45 tiết, giảng dạy cho sinh viên nămthứ nhất với 30 tiết học lý luận trên lớp, 15 tiết thảo luận, kiểm tra Ngoàichương mở đầu, nội dung môn học có bảy chương

Đường lối cách mạng của Đảng cộng sản Việt Nam, thời lượng 60 tiết,giảng dạy cho sinh viên năm thứ hai Ngoài chương mở đầu, nội dung mônhọc gồm có tám chương Môn học này được giảng dạy với khoảng 40 đến 45tiết lý thuyết và 15 đến 20 tiết thảo luận, kiểm tra

Chương trình học môn lý luận chính trị gồm ba môn này được đưa vàogiảng dạy từ năm 2009 đã đảm bảo giữ vững một cách tương đối các nguyên

lý, phạm trù, quy luật cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, bổ sung, hoàn thiệnnội dung tư tưởng Hồ Chí Minh và đổi mới, làm rõ hơn về đường lối cáchmạng của Đảng cộng sản Việt Nam Chương trình, nội dung môn lý luậnchính trị đã cơ bản quán triệt được các quan điểm của Đảng, thể hiện sự kiênđịnh chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, tập trung đi sâu vàonhững vấn đề lý luận phục vụ cho đường lối đổi mới của Đảng trong giai

đoạn hiện nay và cả những vấn đề của thực tiễn đặt ra đòi hỏi lý luận phải giảiquyết.

Chương trình mới đã loại bỏ những phần trùng lặp ở từng môn họccũng như giữa các môn học lý luận chính trị Đặc biệt chương trình mới đãmạnh dạn loại bỏ những nội dung không còn phù hợp, kém tính thuyết phục

để đưa những lý luận mới về thực tiễn đổi mới đất nước, xu thế của thời đạitrong thời gian gần đây nhất là môn Đường lối cách mạng của Đảng cộng sảnViệt Nam Vì vậy, chương trình, nội dung môn học về cơ bản đảm bảo tínhkhoa học chặt chẽ, tính thống nhất và về cơ bản đáp ứng được các yêu cầu củacủa công tác tư tưởng, lý luận trong tình hình mới

Đối với sinh viên trường cao đẳng Thủy Lợi bắc bộ và sinh viên trườngCao đẳng Phát thanh Truyền hình Trung ương I, trong quá trình học tập và rènluyện, sinh viên chịu sự quy định bởi chương trình đào tạo cử nhân cao đẳngcủa Bộ Giáo dục và Đào tạo nói chung cùng với mục tiêu đào tạo của nhàtrường nói riêng

Đối tượng là sinh viên cao đẳng kỹ thuật có đặc điểm chung của sinhviên Việt Nam vừa tốt nghiệp phổ thông, có tư duy nhanh nhạy, ý thức họctập tốt… nhưng cũng có những đặc điểm riêng: thi đầu vào khối A và D nênphần lớn sinh viên đều có tư duy, nhận thức về các môn khoa học tự nhiên dễdàng và thích học các môn về kỹ thuật, công nghệ nhưng ngại và gặp khókhăn trong việc học các môn khoa học xã hội, đặc biệt là các môn lý luậnchính trị mang tính chất khái quát hóa, trừu tượng hóa cao Do đặc thù ngànhđào tạo nên có những lớp 100% là sinh viên nam, có lớp 95% là sinh viên nữ,nên khả năng nhận thức, tư duy lý luận và mức độ tự học, tự nghiên cứu làkhác nhau

Nhận thức được tầm quan trọng của việc học tập các môn Lý luậnchính trị trong mục tiêu giáo dục toàn diện, đa số sinh viên ở các trường đã cóthái độ học tập đúng đắn, chăm chỉ học tập, tích cực tham gia các kỳ thi

Ôlimpic các môn Lý luận chính trị do Đoàn thanh niên nhà trường cùng bộmôn Lý luận chính trị phối hợp tổ chức Chính quá trình chủ động học tập vàtham gia tình nguyện trong thực tế cũng như việc làm thêm đã giúp các emhiểu các môn học nói chung một cách sâu sắc hơn và thấy được mối liên hệgiữa lý luận và thực tiễn cuộc sống, góp phần nâng cao chất lượng học tập cácmôn lý luận chính trị.

Tuy nhiên, còn một bộ phận sinh viên các trường cao đẳng kỹ thuậtchưa nhận thức đầy đủ về sự cần thiết phải học tập các môn Lý luận chính trị.Một số sinh viên (thường là năm thứ nhất) vừa học tập tại trường cao đẳngvừa ôn thi đại học - những sinh viên này có ước mơ, hoài bão là phải học ởcác trường đại học có danh tiếng (các em chúng tuyển vào trường thường lànguyện vọng 2) Vì vậy, đã ảnh hưởng tới thời gian, chất lượng học tập cácmôn Lý luận chính trị nói riêng và chất lượng giáo dục, đào tạo nói chungtrong các trường cao đẳng Một số sinh viên vẫn quan niệm các môn Lý luậnchính trị chỉ là môn chung, có sinh viên còn coi đây là môn phụ nên khôngchú ý đầu tư thời gian cho việc nghiên cứu tài liệu, thiếu tập trung tư tưởngtrong quá trình lên lớp nghe giảng, ghi chép, trong khi những kiến thức Lý

luận chính trị lại rất trừu tượng, khó hiểu.

Đồng thời, thời gian đào tạo ở trường cao đẳng là ba năm, trong phânphối chương trình, phần lớn các môn lý luận chính trị được nhà trường sắpxếp cho học ở năm thứ nhất với khối lượng tri thức nhiều, mật độ học tập mônhọc này trong tuần dày (có lớp học từ 15 đến 21 tiết môn lý luận chính trị).Điều này đã tạo nên tâm lý nặng nề, mệt mỏi khi sinh viên tiếp thu bài giảng

Do đó, đòi hỏi giảng viên lý luận chính trị cần chú ý tới các đặc điểm trên củasinh viên cao đẳng để xác định nội dung, phương pháp giảng dạy cho phù hợpvới đối tượng

Do đối tượng là sinh viên cao đẳng kỹ thuật có đặc điểm riêng khác vớisinh viên của trường cao đẳng khối khoa học xã hội về phương pháp tư duy,