Tư tưởng hồ chí minh về công tác vận động quần chúng và việc vận dụng tư tưởng đó trong giai đoạn hiện nay

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘITRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN KIỀU TÔ HOÀI TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG VÀ VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG ĐÓ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KIỀU TÔ HOÀI

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG VÀ VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG ĐÓ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Hồ Chí Minh học

Hà Nội - 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KIỀU TÔ HOÀI

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG VÀ VIỆC VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG ĐÓ TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Luận văn Thạc sỹ chuyên ngành Hồ Chí Minh học

Mã số: 60 31 27

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Phạm Văn Đức

Hà Nội - 2011

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 5

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu 5

5 Đóng góp của luận văn 6

6 Kết cấu của luận văn 6

Chương 1 TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG 7

1.1 Khái quát chung về công tác vận động quần chúng 7

1.1.1 Khái niệm công tác vận động quần chúng

7 1.1.2 Những tiền đề tư tưởng cho sự hình thành tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng

8 1.2 Vai trò của quần chúng nhân dân và những nội dung cơ bản của công tác vận động quần chúng trong Tư tưởng Hồ Chí Minh 17

1.2.1 Về vai trò của quần chúng nhân dân

17 1.2.2 Những nội dung cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng

24

Chương 2 VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC

VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP 47 2.1 Thực trạng công tác vận động quần chúng ở nước ta trong thời gian vừa qua 47

2.2 Một số giải pháp nhằm tiếp tục vận dụng Tư tưởng Hồ Chí Minh

về công tác vận động quần chúng trong giai đoạn hiện nay 52

2.2.1 Tiếp tục nâng cao vai trò lãnh đạo của Đảng, Nhà nước đối với công

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất nước Việt Nam trải ngàn năm dựng nước và giữ nướcvới biết bao những biến đổi thăng trầm Trong bất cứ giai đoạn lịch

sử nào, vai trò của nhân dân cũng luôn gắn với sự tồn tại, phát triểncủa dân tộc Việt Nam Để giữ vững độc lập chủ quyền của đất nước,công việc quan trọng và trước hết là phải củng cố khối đoàn kết toàndân tộc, huy động toàn thể nhân dân tham gia vào sự nghiệp dựngnước và giữ nước

Hồ Chí Minh - lãnh tụ của Đảng Cộng sản và dân tộc ViệtNam, sau khi ra đi tìm đường cứu nước, Người đã trở về để lãnh đạotoàn dân tộc đấu tranh giành độc lập Chính Hồ Chí Minh đã đến vớichủ nghĩa Mác - Lênin, đã thấy được một trong những nguyên lý cơ

bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử là "quần chúng nhân dân là người

sáng tạo ra lịch sử nhân loại" Do đó, Người đã lãnh đạo Đảng và

Nhà nước huy động lực lượng của toàn dân tộc thực hiện thắng lợi sự

nghiệp cách mạng Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Việc dân

vận rất quan trọng Dân vận kém thì việc gì cũng kém Dân vận khéo thì việc gì cũng thành công".

Ngày nay, công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong điềukiện nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, công tác vận độngquần chúng càng phải được quan tâm hơn nữa Để phát triển kinh tế -

xã hội nhanh và bền vững đòi hỏi phải huy động được sức mạnh củatoàn dân tộc Để có được sức mạnh to lớn ấy, Đảng và Nhà nước tacần tiếp tục vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận độngquần chúng trong tình hình mới, luôn luôn coi công tác vận động, tổ

chức quần chúng nhân dân tham gia vào mọi công việc của đất nước

là vấn đề chiến lược xuyên suốt của cách mạng Việt Nam

2 Tình hình nghiên cứu vấn đề

Công tác vận động quần chúng là một nhiệm vụ đặc biệtquan trọng, mang tính chiến lược của cách mạng Việt Nam Do đó,đây là vấn đề được nhiều học giả quan tâm và đi sâu nghiên cứu ởnhiều khía cạnh, thời điểm khác nhau bởi những nghiên cứu lý luậncủa vấn đề sẽ đem lại cho hoạt động thực tiễn những hiệu quả nhấtđịnh, hoặc cũng có thể là một yếu tố, lực lượng quyết định sự pháttriển của lịch sử - xã hội

Trong lịch sử, vai trò của quần chúng nhân dân đã được rấtnhiều bậc hiền triết, anh hùng đề cập và phát huy để giành nhữngthắng lợi to lớn, đó là những nhân vật tiêu biểu như: Khổng Tử,Mạnh Tử, Trần Hưng Đạo, Nguyễn Trãi,… Đến giai đoạn Mác -Ăngghen - Lênin thì vấn đề này đã thực sự được luận giải một cáchkhoa học, hệ thống và có ý nghĩa cách mạng lớn lao

Ở Việt Nam trong thế kỷ XX, chỉ đến khi Nguyễn Ái Quốctìm thấy con đường đúng đắn để giải phóng dân tộc thì vai trò, sứcmạnh của nhân dân mới được huy động tối đa

Việc nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh đã được rất nhiềuhọc giả thực hiện ở những nội dung khác nhau để làm rõ nội dung, ýnghĩa của những tư tưởng của Người Đối với công tác vận độngquần chúng của Hồ Chí Minh, theo tôi được biết đã có một số côngtrình nghiên cứu, cụ thể như:

- Đại tướng Võ Nguyên Giáp (chủ biên) (2008), Tư tưởng

Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, Nxb Chính trị quốc

gia, Hà Nội Trong đó, đã trình bày một cách cơ bản những

nội dung chủ yếu trong tư tưởng Hồ Chí Minh về sức mạnh của khốiđại đoàn kết toàn dân, vai trò quan trọng của khối đại đoàn kết dântộc và sức mạnh to lớn của lực lượng toàn dân.

- Phạm Văn Bính (chủ biên) (2008), Phương pháp dân chủ

Hồ Chí Minh, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Các tác giả đã minh

chứng quan điểm "lấy dân làm gốc" của Chủ tịch Hồ Chí Minh, từ

đó khẳng định "Phương pháp dân chủ của Hồ Chí Minh trong lãnhđạo là từ trong quần chúng ra và trở về nơi quần chúng"

Ngoài ra, còn có rất nhiều công trình của các nhà nghiên cứunhư: Đặng Xuân Kỳ, Song Thành, Hoàng Chí Bảo đã đề cập đếnvai trò, sức mạnh của quần chúng nhân dân trong tư tưởng Hồ ChíMinh Tuy vậy, cho đến nay, nhìn chung vẫn chưa có một công trìnhchuyên khảo nào nghiên cứu toàn diện tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí

Minh về công tác vận động quần chúng Với bộ Hồ Chí Minh toàn

tập là một nguồn tài liệu chủ đạo để luận văn hoàn thiện những vấn

đề nghiên cứu

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng của luận văn là tư tưởng của Chủ tịch Hồ ChíMinh về công tác vận động quần chúng trong quá trình lãnh đạo cáchmạng Việt Nam để huy động, tập hợp mọi lực lượng tham gia vào sựnghiệp cách mạng nhằm giành những thắng lợi vĩ đại, đưa đến độclập cho dân tộc, tự do, hạnh phúc cho nhân dân và chủ nghĩa xã hộicho Tổ quốc Từ đó, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh để đưa ranhững nhiệm vụ, giải pháp đối với công tác vận động quần chúngtrong giai đoạn hiện nay, tiếp tục khẳng định vai trò quan trọng củaquần chúng - luôn tham gia vào mọi công việc của cách mạng, là vấn

đề chiến lược xuyên suốt tiến trình cách mạng Việt Nam

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận: Dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng;những chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam trong quátrình lãnh đạo và thực hiện công tác vận động quần chúng

Phương pháp nghiên cứu: Trong quá trình nghiên cứu, luậnvăn đã sử dụng những phương pháp luận chung của triết học Mác -Lênin và các phương pháp của khoa học xã hội

5 Đóng góp của luận văn

Thông qua luận văn, tác giả mong muốn góp phần tìm hiểu

tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác vận động quầnchúng, đó là những giá trị lý luận và thực tiễn mà Người đã để lại.Đồng thời, mong muốn những giá trị của Tư tưởng Hồ Chí Minh vềcông tác vận động quần chúng tiếp tục được vận dụng, phát huy cóhiệu quả trong giai đoạn hiện nay để góp phần xây dựng đất nướcdân chủ, công bằng, giàu đẹp, văn minh

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục các tài liệu tham khảo, luận văn gồm 02 chương và 04 tiết

Chương 1

TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH VỀ CÔNG TÁC VẬN ĐỘNG QUẦN CHÚNG

1.1 Khái quát chung về công tác vận động quần chúng

1.1.1 Khái niệm công tác vận động quần chúng

Công tác vận động quần chúng là công việc của Đảng, Nhà nước hoặc của các đoàn thể nhằm tuyên truyền, giải thích, động viên làm cho đông đảo nhân dân ủng hộ hoặc tự nguyện làm theo những công việc mang lại lợi ích chung.

Khái niệm "công tác vận động quần chúng" cũng được sử dụng bằng cụm từ "dân vận" Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: "Dân vận là vận động tất cả lực lượng của mỗi một người dân không để sót

một người dân nào, góp thành lực lượng toàn dân, để thực hànhnhững công việc nên làm, những công việc Chính phủ và đoàn thể đãgiao cho"

1.1.2 Những tiền đề tư tưởng cho sự hình thành tư tưởng

Hồ Chí Minh về công tác vận động quần chúng

Trong lịch sử hình thành và phát triển của nhân loại, ngay từthời cổ đại đã có rất nhiều bậc danh sĩ, vua chúa đưa ra quan niệm, tư

tưởng "quốc dĩ dân vi bản" (lấy dân làm gốc), bởi dân chính là bộ

phận (lực lượng) đóng vai trò quan trọng, quyết định sự tồn vong củalịch sử nhân loại

Khổng Tử là một nhà tư tưởng lớn thời cổ đại đã sớm nhận

ra vai trò của dân chúng, ông đã dùng Nho giáo để giáo hoá, làm chodân chúng phục tùng thiên tử "Nho gia thuận nhân tính mà điềuhành chính sự nên tin dân yên dân, tỏ rõ chân thành thi hành liêm

chính để cốt yên dân" Mạnh Tử cho rằng: Thiên tử sở dĩ có đượcthiên hạ là do được "ứng mệnh trời", nhưng muốn biết mệnh trời thìphải xem lòng dân "thiên mệnh tại ý dân" Vì vậy, ông đặt ra nguyên

tắc nổi tiếng cho nền chính trị nhân trị - đức trị là: Dân vi quý, xã tắc

thứ chi, quân vi khinh Trong Binh pháp Tôn Tử, dân chúng là lực

lượng quan trọng để đánh thắng địch, Tôn Tử cho rằng: "Phàm pháptắc dụng binh là tướng soái chịu mệnh lệnh của vua, trưng tập dânchúng, tổ chức thành quân lữ…"

Trong suốt chiều dài của lịch sử dân tộc Việt Nam, đắp đê vàchống giặc luôn là hai nhiệm vụ quan trọng hàng đầu, gắn liền vớivận mệnh của quốc gia Để làm được hai nhiệm vụ đó cần phải huyđộng sức mạnh của đông đảo quần chúng Lịch sử chống ngoại xâmcủa Việt Nam chỉ ra rằng, sự nghiệp kháng chiến chỉ có thể thắng lợikhi người lãnh đạo biết dựa vào sức mạnh của toàn dân, biết tổ chứccác cuộc chiến tranh mang tính chất nhân dân Trong các triều đạiphong kiến Việt Nam, việc huy động sức mạnh của nhân dân đã đượccác vị thánh nhân và nhiều ông vua thực hiện để đánh thắng giặcphương Bắc và xây dựng triều đại hưng thịnh Ngay từ đầu côngnguyên, Hai Bà Trưng, Bà Triệu đã phất cờ nghĩa để kêu gọi nhân

dân tham gia khởi nghĩa Lý Thường Kiệt cho rằng: Người làm vua

của dân cốt phải nuôi dân Khi nhà Trần nắm quyền cai trị đất nước

đã đưa ra rất nhiều chính sách để động viên tài dân, sức dân và được

coi là thời kỳ đỉnh cao của nhà nước "thân dân" Vua Trần Nhân

Tông cho rằng Đạo Nhân cao cả nhất, ông luôn đặt lợi ích của dân,của nước lên trên hết thảy và ông coi tiếng dân, lòng dân, sức mạnhcủa dân là điều thiêng liêng nhất Một khi dân đã

đồng lòng thì vận nước mới hưng thịnh, thành công mới đến, chiếnthắng mới rủ gọi nhau về.

Nghệ thuật quân sự trong cuộc kháng chiến chống quânNguyên mông là đỉnh cao của nghệ thuật chiến tranh nhân dân bảo

vệ Tổ quốc của dân tộc ta trong thời đại phong kiến Trần Quốc Tuấn

luôn dùng kế sách "khoan thư sức dân" để đánh thắng giặc Nguyên

mông và xây dựng vương triều Trần thái bình, thịnh trị Tài năng của

Trần Quốc Tuấn biểu hiện ở sự nhận thức rất rõ dân là nguồn sức

mạnh của đất nước Nguồn sức mạnh đó phải được xây dựng, bồidưỡng lâu dài trong thời bình cũng như trong thời chiến và bằngnhiều chính sách kinh tế, văn hóa, xã hội Trần Hưng Đạo đã đúc kếtmột truyền thống quý báu của dân tộc thành những nguyên lý giữ

nước: "Vua tôi đồng lòng, anh em hoà mục, cả nước chung sức";

"phải khoan thư sức dân để làm kế sâu rễ bền gốc, ấy là thượng sách

để giữ nước vậy"; "phải làm sao để lòng dân không xa rời mình"; "ý chí của nhân dân là thành trì kiên cố để giữ nước".

Từ thực tế lịch sử, Nguyễn Trãi đã rút ra những kinh nghiệmquan trọng có tính quy luật, vận nước thịnh hay suy, mất hay còn,

đều do sức mạnh của dân quyết định: "Chở thuyền cũng là dân, lật

thuyền cũng là dân, thuận lòng dân thì sống, nghịch lòng dân thì chết" Dân "như nước" có thể "chở thuyền" mà cũng có thể "lật

thuyền", và khi "thuyền bị lật mới hay dân như nước", mới hay sứcmạnh của dân Với tấm lòng thương dân, tin dân, Nguyễn Trãi đãnhận thức sâu sắc vai trò quyết định của nhân dân trong những biếnthiên của lịch sử Theo ông, cứu nước gắn liền với dân, cứu nước là

để cứu dân, chiến đấu vì nước phải kết hợp với chiến đấu vì dân, đó

là sự nghiệp "chí nhân", "đại nghĩa" Với

Nguyễn Trãi, dân là gốc của thành, bại, ông khẳng định: có đượclòng dân, cố kết nhân tâm thì mới lập được công to, làm nên việclớn.

Lịch sử nhiều lần chứng tỏ: vương triều nào, nhân vật lịch sửnào biết khoan thư sức dân, thi hành chính sách thân dân thì trêndưới đồng lòng, lập nên công to, nghiệp lớn Không phải ngày naychúng ta mới coi tư tưởng "lấy dân làm gốc" làm nền tảng giữ vàdựng nước, mà từ rất xa xưa tư tưởng đó đã trở thành một chân lý,một giá trị nhân văn đạo đức truyền thống có ý nghĩa trường tồn.Truyền thống đặc sắc của dân tộc ta là cả nước cùng đánh giặc trên

cơ sở chăm lo nền tảng xã hội vững bền, dựa vào dân, lấy dân làmgốc

Đến chủ nghĩa Mác - Lênin đã khẳng định rằng, cách mạng

là sự nghiệp của quần chúng, nhân dân là người sáng tạo ra lịch sử,giai cấp vô sản muốn thực hiện vai trò là lãnh đạo cách mạng phảitrở thành giai cấp dân tộc, liên minh công nông là cơ sở để xây dựnglực lượng to lớn của cách mạng Chủ nghĩa Mác - Lênin đã chỉ racho các dân tộc bị áp bức con đường tự giải phóng Lênin cho rằng,

sự liên kết giai cấp, trước hết là liên minh giai cấp công nhân là hếtsức cần thiết, bảo đảm cho thắng lợi của cách mạng vô sản Lênincho rằng: "Nghệ thuật thuộc về nhân dân Nó cần phải bắt rễ sâu vàotrong đông đảo quần chúng lao động Nó có nhiệm vụ kết hợp nhữngtình cảm, ý nghĩ và ý chí của quần chúng, đồng thời cổ vũ quầnchúng" Chủ nghĩa Mác - Lênin khẳng định, chỉ có trong chủ nghĩa

xã hội quần chúng nhân dân mới có đủ điều kiện để phát huy tàinăng và trí sáng tạo của mình

1.2 Vai trò của quần chúng nhân dân và những nội dung

cơ bản của công tác vận động quần chúng trong Tư tưởng Hồ Chí Minh

1.2.1 Về vai trò của quần chúng nhân dân

Tại Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VII năm 1991 đã xác

định: Đảng ta lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh

làm nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động Đến Đại hội

toàn quốc lần thứ IX, Đảng ta một lần nữa khẳng định Đảng và nhândân ta quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam theo con đường xã hộichủ nghĩa trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh, đồng thời nhấn mạnh: "Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệthống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản củacách mạng Việt Nam, là kết quả sự vận dụng và sáng tạo chủ nghĩaMác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, kế thừa và phát triểncác giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hoánhân loại… Tư tưởng Hồ Chí Minh soi đường cho cuộc đấu tranhcủa nhân dân ta giành thắng lợi, là tài sản tinh thần to lớn của Đảng

và dân tộc ta".

Trong toàn bộ hệ thống tư tưởng Hồ Chí Minh thì công tácvận động quần chúng (công tác dân vận) chiếm một vị trí hết sứcquan trọng trong tư tưởng của Người Ngay từ những ngày đầu cáchmạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳngđịnh công tác vận động quần chúng là một nhiệm vụ chiến lược, có ýnghĩa quyết định cho sự thành bại của cách mạng Tư tưởng Hồ ChíMinh về công tác vận động quần chúng là một hệ thống những quanđiểm, phương thức dân vận được thấm nhuần trong cả cuộc đời vàtrong các tác phẩm của Người Thương yêu nhân dân, thương yêu