Đoàn thanh niên cộng sản hồ chí minh với công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên từ thực tiễn tỉnh hà tĩnh

MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ TƯ TƯỞNG CHO THANH THIẾU NIÊN...9 1.1.. Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về vai

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-LÊ VĂN LUÂN

ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH VỚI CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CHO THANH THIẾU NIÊN TỪ THỰC TIỄN TỈNH HÀ TĨNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

-LÊ VĂN LUÂN

ĐOÀN THANH NIÊN CỘNG SẢN HỒ CHÍ MINH VỚI CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CHO THANH THIẾU NIÊN TỪ THỰC TIỄN TỈNH HÀ TĨNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60 31 02 01

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Nguyễn Minh Phương

Hà Nội - 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan đây là công trình khoa học nghiên cứu của riêng tôi, được thực hiện dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Nguyễn Minh Phương Các

số liệu và trích dẫn trong luận văn là trung thực Kết quả nghiên cứu của luận văn không trùng với các công trình khác.

Tác giả luận văn

Lê Văn Luân

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc, tôi xin trân trọng cảm

ơn Ban Chủ nhiệm Khoa và các cô giáo, thầy giáo Khoa Khoa học chính trị, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội

đã tận tình giảng dạy, giúp đỡ tôi trong quá trình học tập; xin chân thành cảm ơn PGS.TS Nguyễn Minh Phương đã trực tiếp hướng dẫn giúp đỡ tôi nghiên cứu, hoàn thành luận văn này.

Tôi xin trân trọng cảm ơn Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh Hà Tĩnh; Ban Chấp hành và các Ban thuộc Tỉnh Đoàn Hà Tĩnh, lãnh đạo Huyện Đoàn Cẩm Xuyên đã động viên, tạo điều kiện về thời gian và cung cấp thông tin giúp tôi trong quá trình học tập, nghiên cứu hoàn thành đề tài này.

Xin cảm ơn sự quan tâm, cổ vũ, chia sẻ của gia đình, anh em, bạn bè

đã giúp tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu.

Mặc dầu đã có nhiều cố gắng, song trong luận văn này vẫn còn có những thiếu sót, tôi mong nhận được sự góp ý bổ sung của các thầy cô và bạn

bè đồng nghiệp để có thể sửa chữa và hoàn thiện luận văn của mình.

Tôi xin chân thành cảm ơn!

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

Chương 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ TƯ TƯỞNG CHO THANH THIẾU NIÊN 9

1.1 Nhận thức về vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên 9

1.1.1 Khái quát về vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh 9

1.1.2 Vai trò và đặc điểm của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên trong giai đoạn hiện nay 14

1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên 18

1.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh 18

1.2.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam 25

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên 32

1.3.1 Tổ chức và hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh 32

1.3.2 Nội dung và phương thức giáo dục chính trị, tư tưởng của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh cho thanh thiếu niên 36

1.3.3 Sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng và phối hợp của các cơ quan, tổ chức trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên 40

Chương 2 ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH TỈNH HÀ TĨNH VỚI CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CHO THANH THIẾU NIÊN – KẾT QUẢ VÀ HẠN CHẾ 45

2.1 Tình hình, đặc điểm Hà Tĩnh và thanh thiếu niên Hà Tĩnh 45

2.1.1 Tình hình, đặc điểm Hà Tĩnh 45

2.1.2 Tình hình, đặc điểm thanh thiếu niên Hà Tĩnh 47

2.2 Thực trạng giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên Hà Tĩnh của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Hà Tĩnh 52

2.2.1 Thực trạng tổ chức và hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Hà Tĩnh 52

2.2.2 Kết quả đạt được trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên Hà Tĩnh của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Hà Tĩnh 65

2.2.3 Những hạn chế và nguyên nhân trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên Hà Tĩnh của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Hà Tĩnh 67

Chương 3. QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO VAI TRÒ

CỦA ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH TRONG GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ,

TƯ TƯỞNG CHO THANH THIẾU NIÊN 72

3.1 Quan điểm nâng cao vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong

công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên 72

3.1.1 Giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên là một trong những nhiệm vụ quan trọng và lâu dài của của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

trong giai đoạn hiện nay 72

3.1.2 Nâng cao vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong giáo dục chính trị tư tưởng cho thanh thiếu niên phải trên cơ sở đổi mới tổ chức

và hoạt động của tổ chức Đoàn 75

3.1.3 Nâng cao vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong giáo dục chính trị tư tưởng cho thanh thiếu niên phải gắn với đổi mới nội dung

và phương thức giáo dục 76

3.1.4 Nâng cao vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong giáo dục chính trị tư tưởng cho thanh thiếu niên phải gắn với sự lãnh đạo của cấp ủy Đảng, phối hợp của chính quyền và các đoàn thể nhân dân 79

3.2 Giải pháp nâng cao vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong

công tác giáo dục chính trị - tư tưởng cho thanh thiếu niên 80

3.2.1 Đẩy mạnh công tác mở rộng mặt trận đoàn kết, tập hợp giáo dục, đào tạo thanh niên tham gia xây dựng Đảng, chính quyền 80

3.2.2 Giáo dục chính trị - tư tưởng bằng nhiều hình thức phong phú, sinh động, hấp dẫn kết hợp với việc giáo dục của nhà trường, gia đình,

xã hội 82

3.2.3 Chủ động nắm bắt và dự báo tình hình tư tưởng của thanh niên 84

3.2.4 Đổi mới nội dung và phương thức giáo dục chủ nghĩa

Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước 86

3.2.5 Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng, truyền thống văn hóa, lịch sử của Đảng và dân tộc cho thanh niên 88

3.2.6 Chú trọng giáo dục thanh niên qua hoạt động thực tiễn và các phong trào thi đua yêu nước 88

3.2.7 Đẩy mạnh việc học tập và làm theo lời Bác 91

3.2.8 Xây dựng và thực hiện tốt chuẩn mực đạo đức, định hướng giá trị nhân cách cho thanh thiếu niên 93

3.2.9 Động viên, khuyến khích, tạo điều kiện đoàn viên, thanh thiếu niên học tập, tu dưỡng, rèn luyện, phấn đấu vươn lên để đảm đương

trọng trách công việc trong thời kỳ mới 95

KẾT LUẬN 97TÀI LIỆU THAM KHẢO 99

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Người thanh niên Việt Nam đầu tiên đến với chủ nghĩa Mác-Lênin, với

lý tưởng cộng sản là Nguyễn Tất Thành - Chủ tịch Hồ Chí Minh, và từ đóNgười đã tích cực truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào Việt Nam, tìm ra conđường cứu nước, cứu dân Chính Người đã lựa chọn thanh niên là đối tượngđầu tiên để tổ chức mở lớp huấn luyện chính trị, bồi dưỡng lý tưởng cáchmạng, truyền bá đường lối cách mạng vô sản Xác định rõ vai trò, vị trí quantrọng của thanh niên đối với tương lai, vận mệnh của dân tộc, Đảng và Bác

Hồ đã luôn quan tâm giáo dục, bồi dưỡng lý tưởng cộng sản cho thanh niên

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhận thức đúng vị trí, vai trò của thanh niêntrong sự nghiệp cách mạng giải phóng dân tộc và xây dựng xã hội mới Người

đã thấy rất sớm sự đóng góp to lớn của tuổi trẻ Việt Nam trong sự trường tồn

và phát triển của dân tộc Họ là lực lượng đông đảo nhất, hùng hậu nhất, hănghái, dũng cảm nhất trong các cuộc chống xâm lược, là lực lượng gánh vácnhững công việc nặng nề khó khăn, vất vả trong lao động sản xuất xây dựngđất nước, “đâu cần là thanh niên có, đâu khó có thanh niên” Trước lúc đi xaNgười dặn lại trong Di chúc: “Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cáchmạng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng XHCN vừa

“hồng” vừa “chuyên” Bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là một việcrất quan trọng và rất cần thiết” [17, tr.498] Vậy nên, Thanh niên chính lànguyên khí của quốc gia, là vận mệnh của dân tộc

Với lý tưởng cộng sản, trong quá trình đấu tranh cách mạng, các thế hệthanh niên đã hoàn thành xuất sắc sứ mệnh lịch sử của mình Lớp thanh niêntham gia ngay từ những ngày đầu cách mạng đã vượt qua muôn vàn khókhăn, gian khổ, phấn đấu rèn luyện trở thành những người cộng sản tiền bối,tiêu biểu, xuất sắc của Đảng và dân tộc như: Trần Phú, Lê Hồng Phong, HàHuy Tập, Ngô Gia Tự, Nguyễn Thị Minh Khai…

Thanh niên là lực lượng nòng cốt cho sự nghiệp đẩy mạnh công nghiệphóa, hiện đại hóa Hà Tĩnh nói riêng và cả nước nói chung Việc giáo dụcchính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên cả nước nói chung và cho thanh thiếuniên Hà Tĩnh nói riêng trong giai đoạn hiện nay là một việc có vai trò quantrọng và rất cần thiết vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, xã hội, dân chủ, côngbằng, văn minh Nó tạo ra sức mạnh cực kỳ to lớn để phát huy tiềm năng vôtận của con người Việt Nam trước những thách thức của lịch sử, đẩy nhanhtốc độ tăng trưởng kinh tế, sớm đưa nước Việt Nam ra khỏi tình trạng kémphát triển, tạo điều kiện đuổi kịp các nước tiên tiến trong khu vực và thế giới.

Đoàn TNCS Hồ Chí Minh là một tổ chức chính trị - xã hội của thanhniên Việt Nam do Đảng Cộng sản Việt Nam và Chủ tịch Hồ Chí Minh sánglập, lãnh đạo và rèn luyện gồm những thanh niên tiên tiến, tự nguyện phấnđấu vì sự nghiệp xây dựng nước Việt Nam độc lập, dân chủ, giàu mạnh, côngbằng và văn minh theo định hướng xã hội chủ nghĩa, luôn là lực lượng xungkích, đội dự bị tin cậy của Đảng; là trường học xã hội chủ nghĩa của thanhniên, người bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của thanh niên Việt Nam

Trong giai đoạn hiện nay, khoa học và công nghệ, kinh tế tri thức đangphát triển nhanh chóng; công nghệ thông tin có những bước nhảy vọt trongkhi tình hình chính trị, kinh tế thế giới có những diễn biến phức tạp Nền kinh

tế nước ta đạt được nhiều thành tựu to lớn sau gần 30 năm đổi mới, song còn

có những khó khăn, bất cập và những mặt trái của kinh tế thị trường và hộinhập quốc tế tác động đến tư tưởng, lối sống của thanh niên Việt Nam nóichung và thanh niên Hà Tĩnh nói riêng Các thế lực thù địch gia tăng các hoạtđộng chống phá Đảng và Nhà nước ta bằng nhiều hình thức tinh vi, xảo quyệtnhằm làm cho nội bộ ta “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, cổ súy cho chủ nghĩa

tư bản, hoài nghi con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta và lôi kéo một

bộ phận thanh niên xem nhẹ truyền thống cách mạng, ít quan tâm sinh hoạt

chính trị, sa vào lối sống thực dụng, ích kỷ cá nhân Không ít thanh niên mangtâm lý hưởng thụ, ỷ lại sự bao cấp của gia đình và xã hội; dao động, thụ động,không chịu học tập, rèn luyện nâng cao trình độ nhận thức về chính trị,chuyên môn, nghiệp vụ Thực trạng đó đòi hỏi phải tăng cường tuyên truyền,giáo dục chính trị, tư tưởng đối với đoàn viên, thanh niên là yêu cầu, nhiệm

vụ cấp bách, vừa mang tính chiến lược lâu dài và là thước đo hiệu quả hoạt

động của Đoàn và phong trào thanh niên Vì vậy, học viên chọn đề tài “Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh với công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên từ thực tiễn tỉnh Hà Tĩnh” làm đề tài nghiên

cứu cho luận văn thạc sỹ của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Đánh giá được tầm quan trọng của thanh niên và công tác giáo dụcchính trị, tư tưởng nói riêng và công tác giáo dục cho thanh niên nói chungtrong giai đoạn hiện nay, vấn đề này đã được nhiều tác giả quan tâm nghiêncứu trên nhiều phương diện khác nhau, qua đó hình thành nhiều ấn phẩm, tácphẩm có giá trị về lý luận và thực tiễn như:

- Đoàn Thanh niên với nhiệm vụ giáo dục ý thức công dân cho thanh thiếu niên.Chủ nhiệm: Cử nhân Đinh Đức Lập: Ban Tư tưởng - Văn hóa

Trung ương Đoàn Đề tài đã nghiên cứu làm rõ một số khái niệm về ý thức

công dân, giáo dục ý thức công dân; phân tích đánh giá thực trạng tình hìnhnhận thức, nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục ý thức công dân chothanh thiếu nhi hiện nay; xây dựng một số mô hình, tổ chức thực nghiệm, rút

ra bài học kinh nghiệm; từ đó đề xuất, kiến nghị các giải pháp giáo dục ý thứccông dân cho TTN

- Đổi mới nội dung, biện pháp giáo dục truyền thống và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên.Chủ nhiệm: ThS Trương Văn Cư: Trung tâm Văn hóa Giáo dục Tổng hợp TTN Trung ương Đề tài nghiên cứu những

nét đặc trưng về truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc Việt Nam; đánh giáthực trạng vai trò của Đoàn, Hội trong việc giáo dục truyền thống bản sắc vănhóa dân tộc cho thanh niên Đề tài đã tổng kết đúc rút kinh nghiệm, bài họcthực tiên thông qua các phong trào hành động của Đoàn những năm qua; đểxuất kiến nghị một số giải pháp nhằm đổi mới nội dung, biện pháp giáo dụctruyền thống và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc cho thanh niên

- Giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ Việt Nam trong điều kiện lịch sử mới Chủ nhiệm: TS Phạm Đình Nghiệp: Học viện Thanh Thiếu niên

Việt Nam Đề tài nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và phân tích thực trạng côngtác giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên trong những năm qua; dự báo

về xu hướng phát triển của đất nước và của tuổi trẻ, trên cơ sở đó đề xuấtnhững kiến nghị, giải pháp của Đoàn về cồng tác giáo dục lý tưởng cáchmạng cho thế hệ trẻ

- Thực trạng tình hình giáo dục lý luận chính trị cơ bản cho đoàn

viên, thanh niên nông thôn và một số giải pháp.Chủ nhiệm: Cử nhân Đinh

Đức Lập: Ban Tư tường -Văn hóa Trung ương Đoàn Đề tài nghiên cứu làm

rõ cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng tình hình thanh niên nông thôn và côngtác giáo dục lý luận chính trị cơ bản cho ĐVTN của Đoàn; trên cơ sở đókhuyến nghị, đề xuất các giải pháp giáo dục lý luận chính trị cơ bản choĐVTN nông thôn

- Đoàn TNCS Hồ Chí Minh với việc nâng cao ý thức cảnh giác cách mạng cho thanh niên trong giai đoạn hiện nay Chủ nhiệm: ThS Nguyễn Thị Bích Điểm: Viện Nghiên cứu Thanh niên Đề tài nghiên cứu làm rõ cơ sở lý

luận và đánh giá thực trạng ý thức cảnh giác cách mạng của Đoàn viên, thanhniên và công tác siáo dục ý thức cảnh giác cách mạng cho Đoàn viên, thanhniên của Đoàn; đề xuất khuyến nghị các giải pháp nhằm giáo dục ý thức cảnhgiác cách mạng cho thanh niên

- Những giải pháp của Đoàn thanh niên trong việc giáo dục các giá trị truyền thông dân tộc cho thanh niên trong tình hình hiện nay Chủ nhiệm: Cử

nhân Bùi Ngọc Minh: Trung tâm Văn hóa Giáo dục Tổng hợp TTN Trung

ương Đề tài nghiên cứu làm rõ cơ sở lý luận và đánh giá thực trạng tình hình

công tác giáo dục, thực trạng nhận thức của các đốí tượng thanh niên về cácgiá trị truyền thống dân tộc; đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quảgiáo dục truyền thống dân tộc cho thanh niên

- Tình hình tư tưởng thanh niên và công tác giáo dục của Đoàn giai đoạn hiện nay Chủ nhiệm: TS Trần Văn Miều: Trung tâm Văn hóa Giáo dục

Tổng hợp TTN Trung ương Đề tài nghiên cứu làm rõ các khái niệm công cụ,quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, của Đảng vềgiáo dục thanh niên; đánh giá thực trạng tình hình tư tưởng thanh niên vàcông tác giáo dục chính trị, tư tưởng của Đoàn thời gian qua; dự báo và đềxuất khuyến nghị các giải pháp nhằm tăng cường và nâng cao hiệu quả côngtác giáo dục chính trị tư tưởng của Đoàn trong thời kỳ mới

- Hệ thống báo chí của Đoàn với công tác giáo dục chính trị, tư tưởng

và lối sống cho thanh niên Chủ nhiệm: Cử nhân Dương Quốc Hưng: Ban Tư

tưởng Văn hóa Trung ương Đoàn Đề tài làm rõ vai trò báo chí của Đoàn vớicông tác giáo dục chính trị tư tưởng và lối sống cho đoàn viên thanh niên;đánh giá thực trạng công tác chỉ đạo, quản lý báo chí và hoạt động của hệthống báo chí của Đoàn trong lĩnh vực giáo dục chính trị, tư tưởng và lối sốngcho thanh niên; dự báo tình hình và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chấtlượng hoạt động của hệ thống báo chí của Đoàn trong lĩnh vực giáo dục chínhtrị tư tưởng và lối sống cho đoàn viên thanh niên

- Đoàn Thanh niên với việc xây dựng lối sống cho thanh niên trong giai

đoạn hiện nay Chủ nhiệm: TS Đỗ Ngọc Hà: Viện Nghiên cứu thanh niên Đề

tài đã phân tích, làm rõ vai trò của thanh niên, của đoàn thanh niên, nhữngyếu tố tác động đến sự hình thành và phát triển nhân cách - lối sống của thanhniên; đánh giá thực trạng lối sống của thanh niên và công tác giáo dục củaĐoàn thanh niên; từ đó đề xuất 9 nội dung giáo dục lối sống, đề ra các giảipháp và khuyến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác xây dựng lối sống chothanh niên trong giai đoạn hiện nay.

- Một số công trình, bài viết khác như: Trần Sĩ Phán (1999): Giáo dục

lý tưởng cách mạng cho thanh niên hiện nay Đoàn Văn Khiêm (2001): Lýtưởng đạo đức và việc giáo dục lý tưởng đạo đức cho thanh niên trong điềukiện hiện nay Bùi Ngọc Minh (2004): Giáo dục các giá trị truyền thống dântộc cho thanh niên hiện nay Phạm Hồng Tung (2010), Báo cáo tổng hợp đềtài khoa học cấp Nhà nước: Thực trạng và xu hướng biến đổi lối sống củathanh niên Trương Văn Phước (chủ nhiệm đề tài khoa học) (2003): Đạo đứcsinh viên trong quá trình chuyển sang nền kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa ở Việt Nam – thực trạng, vấn đề và giải pháp Huỳnh Văn Sơn(2009) (chủ nhiệm đề tài cấp Bộ): Sự lựa chọn các giá trị đạo đức và nhân văntrong định hướng lối sống của sinh viên Trần Kiều, Vũ Trọng Rỹ, Hà NhậtThăng, Lưu Thu Thủy (2001): Thực trạng và giải pháp giáo dục đạo đức, lốisống cho thanh niên, học sinh, sinh viên trong chiến lược phát triển toàn diệncon người Việt Nam trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.2 Nhiệm vụ đề tài

- Hệ thống hóa, làm rõ một số vấn đề lý luận về vai trò của Đoàn TNCS

Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục, chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

- Đánh giá thực trạng vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên ở tỉnh Hà Tĩnh

- Đề xuất quan điểm, giải pháp nâng cao vai trò của Đoàn TNCS HồChí Minh trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu

Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng của Đoàn TNCS Hồ Chí Minhcho thanh thiếu niên ở tỉnh Hà Tĩnh

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở lý luận

Luận văn vận dụng lý luận của chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng HồChí Minh, quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước về thanh niên vàgiáo dục chính trị tư tưởng cho thanh thiếu niên trong công cuộc xây dựng vàbảo vệ Tổ quốc

5.2 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn được thực hiện dựa trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử

- Kết hợp giữa phương pháp logic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, khảo sát, tổng kết thực tiễn cùng các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành khác

6 Những đóng góp về khoa học của luận văn

- Luận văn góp phần làm sáng tỏ thêm những vấn đề cơ bản của côngtác giáo dục chính trị tư tưởng cho thanh thiếu niên; vai trò của công tác giáodục chính trị, tư tưởng trong việc hình thành lối sống, lý tưởng thanh thiếuniên Hà Tĩnh hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp nâng cao vai trò của Đoàn TNCS Hồ ChíMinh trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên Hà Tĩnh

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương, 7 tiết

Chương 1 Một số vấn đề lý luận về vai trò của tổ chức Đoàn TNCS

Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

Chương 2 Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tỉnh Hà Tĩnh với công tác giáo

dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên - Kết quả và hạn chế

Chương 3 Quan điểm và giải pháp nâng cao vai trò của Đoàn TNCS

Hồ Chí Minh trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÕ CỦA ĐOÀN TNCS HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG

CHO THANH THIẾU NIÊN

1.1 Nhận thức về vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

1.1.1 Khái quát về vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

1.1.1.1 Một số khái niệm cơ bản

a) Thanh thiếu niên

- Thanh niên:

Từ góc độ pháp luật, theo điều 1, Luật Thanh niên năm 2005 đượcQuốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua tại kỳ họp thứ

8, khóa XI nêu: “Thanh niên quy định trong Luật này là công dân Việt Nam

từ đủ mười sáu tuổi đến ba mươi tuổi” [1, tr1] Đây là thời kỳ sung sức nhất

của mỗi con người về thể chất, có sự phát triển mạnh về trí tuệ, nhạy bén,năng động, sáng tạo, có nhiều ước mơ, hoài bão

Từ góc độ xã hội học, thanh niên được xem là một nhóm xã hội củanhững người “mới lớn”; “tuổi thanh niên là độ tuổi quá độ từ trẻ con sangngười lớn trong cuộc đời mỗi người” Đây là một nhóm động, không ổn định,

nó như một dòng chảy, thường xuyên đón nhận những thành viên mới và chiatay với những người đã trưởng thành, vượt quá phạm vi lứa tuổi của nhóm [2,tr5]

Từ góc độ tâm lý học, thanh niên là một độ tuổi, ở giữa lứa tuổi trẻ em

và tuổi trưởng thành Ở giai đoạn này, sự phát triển về thể chất đạt đến đỉnhcao, tuy nhiên, các yếu tố tâm lý mới được định hình và ổn định một cáchtương đối Thanh niên có sự khác biệt lớn về nhiều mặt (tuổi, nơi sinh sống,

nghề nghiệp…), do đó, các đặc điểm tâm lý của thanh niên rất phong phú, đadạng, tuy nhiên, chúng có một tính chất chung, đó là tính trẻ Tính trẻ đượcthể hiện ở sự năng động, nhiệt huyết, chấp nhận mạo hiểm, giàu mơ ước vàhoài bão lớn, thích cái mới, thích giao lưu, học hỏi và mong muốn có nhữngđóng góp cho xã hội để khẳng định bản thân.

Phạm vi tuổi của thanh niên khá rộng (từ 16 đến 30) Vì vậy, xét từ góc

độ nghề nghiệp của họ, trong thanh niên có nhiều nhóm nhỏ khác nhau.Nhóm trẻ tuổi nhất đang chuẩn bị kết thúc những năm học phổ thông, mốiquan tâm lớn nhất của họ là lựa chọn nghề, chọn trường để tiếp tục học caohơn, hoặc bước vào nghề; một bộ phận khác đang ngồi trên ghế các trườngcao đẳng, đại học, tiếp thu kiến thức và kỹ năng chuyên môn ở trình độ cao đểtrở thành nguồn nhân lực chất lượng cao của đất nước, một bộ phận khác mớibước vào hoạt động nghề nghiệp, đang ứng phó với những khó khăn, thửthách ban đầu của hoạt động này; bên cạnh đó, một bộ phận thanh niên đãkhẳng định được vị trí nghề nghiệp của mình, có những cống hiến nhất địnhcho xã hội Ngày nay, nhờ sự phát triển nhanh của công nghệ - một lĩnh vực

có rất nhiều đặc điểm phù hợp với tâm lý thanh niên, được thanh niên ưa thích

và tích cực vận dụng vào chuyên môn, không ít thanh niên đã sớm đạt đượcthành tựu lớn, nhanh chóng khẳng định bản thân Với sự nhanh nhạy, nhiệthuyết của tính trẻ, dám nghĩ, dám làm và sức khỏe tốt, thanh niên được xem

là lực lượng lao động chủ chốt của xã hội

Từ những cơ sở trên, có thể đưa ra định nghĩa thanh niên Việt Nam nhưsau: Thanh niên Việt Nam là những người từ đủ 16 tuổi đến 30 tuổi, gồmnhững người có sức khỏe thể chất đạt đến đỉnh cao; năng động, nhiệt huyết,dám nghĩ, dám làm, thích giao lưu, học hỏi để nâng cao trình độ về mọi mặt,mong muốn được đóng góp cho xã hội để khẳng định bản thân Họ là một lựclượng quan trọng của xã hội hiện tại cũng như trong tương lai

- Thiếu niên:

Thiếu niên hay còn gọi là Teen, xì-tin, tuổi ô mai là một giai đoạnchuyển tiếp thể chất và tinh thần trong sự phát triển của con người diễn ragiữa giai đoạn trẻ em và trưởng thành Sự chuyển tiếp này liên quan tới nhữngthay đổi về sinh học (ví dụ: dậy thì), xã hội và tâm lý, dù những thay đổi vềsinh học và tâm lý là dễ nhận thấy nhất Về lịch sử, tuổi dậy thì thường gắnliền với tuổi teen (từ 13-19 tuổi) và sự bắt đầu của sự phát triển tuổi thiếuniên Tuy nhiên, trong những năm gần đây, sự bắt đầu giai đoạn dậy thì đã cómột sự gia tăng trong thiếu niên (đặc biệt là nữ, như được thấy với dậy thìsớm); thỉnh thoảng tuổi thiếu niên được kéo dài tới sau cả tuổi teen (đặc biệt ởnam) Những thay đổi này đã khiến việc định nghĩa một cách chắc chắnkhung thời gian của tuổi thiếu niên trở nên khó khăn

b) Giáo dục

Trong tiếng Việt, “giáo” có nghĩa là dạy, “dục” có nghĩa là nuôi (khôngdùng một mình); “giáo dục” là “dạy dỗ gây nuôi đủ cả trí-dục, đức-dục, thể-dục” Giáo dục theo nghĩa chung là hình thức học tập theo đó kiến thức, kỹnăng, và thói quen của một nhóm người được trao truyền từ thế hệ này sangthế hệ khác thông qua giảng dạy, đào tạo, hay nghiên cứu Giáo dục thườngdiễn ra dưới sự hướng dẫn của người khác, nhưng cũng có thể thông qua tựhọc Bất cứ trải nghiệm nào có ảnh hưởng đáng kể lên cách mà người ta suynghĩ, cảm nhận, hay hành động đều có thể được xem là có tính giáo dục Giáodục thường được chia thành các giai đoạn như: giáo dục tuổi ấu thơ, giáo dụctiểu học, giáo dục trung học, và giáo dục đại học…

c) Chính trị - tư tưởng

- Chính trị:

Có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm chính trị từ nhiều góc độ

nhìn nhận khác nhau Theo từ điển Bách khoa Việt Nam “Chính trị là toàn bộ

những hoạt động có liên quan đến các mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, các tầng lớp xã hội mà cốt lõi của nó là vấn đề chính quyền, duy trì và sử dụng quyền lực nhà nước, sự tham gia vào các công việc nhà nước,

sự xác định hình thức tổ chức, nhiệm vụ, nội dung hoạt động của nhà nước”

[3,tr 478)]

Bất kỳ vấn đề chính trị nào cũng đều có liên quan đến quyền lợi củacác giai cấp và nhà nước Chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng bao gồm hệ tưtưởng chính trị, nhà nước, đảng phái… xuất hiện khi xã hội phân chia thànhgiai cấp

Chính trị là sự biểu hiện tập trung nhất của kinh tế đồng thời chính trị

có vị trí độc lập và có tác dụng to lớn đối với kinh tế Việc hình thành mộtquan điểm chính trị đúng là điều kiện để giải quyết các hiệu quả những nhiệm

vụ kinh tế - xã hội Chính trị còn là sự biểu hiện tập trung của nền văn minh,của hoạt động sáng tạo, của sự giải phóng Trong điều kiện xây dựng chủnghĩa xã hội ở nước ta, nói tới chính trị thì trước hết phải đảm bảo vai trò lãnhđạo của Đảng cộng sản Việt Nam, hiệu lực quản lý của nhà nước cộng hòa xãhội chủ nghĩa việt nam, và quyền làm chủ của nhân dân lao động trên tất cảmọi lĩnh vực của đời sống xã hội

- Tư tưởng:

Khái niệm về tư tưởng có thể hiệu các khía cạnh sau:

Thứ nhất : Đó là sự suy nghĩ hoặc ý nghĩ của cá nhân người này hoặc

người khác đối với một số vấn đề, một sự kiện, một tập thể, một người khác

Thứ hai : Đó là quan điểm và ý nghĩ của một tập thể, một giai cấp, một

tầng lớp xã hội đối với một vấn đề, một sự kiện Ví dụ : Đội ngũ đảng viênluôn tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng Thanh niên tin yêu và kính trọngnhững thế hệ đi trước

Tư tưởng là một hệ thống những quan điểm, quan niệm, luận điểmđược xây dựng trên một nền tảng triết học (thế giới quan và phương phápluận) nhất quán, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của một giai cấp, một dântộc được hình thành trên cơ sở thực tiễn nhất định và trở lại chỉ đạo hoạt độngthực tiễn, cải tạo hiện thực.

Nhưng do mục đích của quá trình nhận thức là nhằm phục vụ cho hoạtđộng thực tiễn, nên trong ý thức của mỗi người không hoàn toàn chỉ dừng lại

ở sự phản ánh bởi các khái niệm, mà từ các khái niệm đó hình thành nênnhững chủ kiến, dự định chỉ hành động của họ Vì vậy Lênin coi tư tưởng làhình thức cao nhất của nhận thức, là những mục tiêu, chương trình, kế hoạchnhằm tiếp tục nhận thức và cải tạo thế giới khách quan

Tư tưởng thuộc phạm trù ý thức, nó tồn tại như một thực tế khách quan,gắn liền với hoạt động của con người, là sản phẩm chủ quan của con người,nhưng tư tưởng của mỗi người lại phục thuộc vào đối tượng phản ánh và trình

đọ nhân thức của họ Sự vận động và phát triển của thực tại khách quan tácđộng vào tư tưởng của mỗi người và làm thay đổi nhận thức, tư tưởng của họ

Để hình thành tư tưởng tích cực lại phụ thuộc vào hiệu quả của côngtác giáo dục chính trị - tư tưởng vì vậy cần chú trọng đầu tư cho phù hợp vớinhu cầu ngày càng cao của công tác này để hình trong mỗi cán bộ, đảng viênnói riêng và quần chúng nhân dân một tư tưởng vững vàng không dao độngtrước những biến động của nền kinh tế thị trường và sự ảnh hưởng của biếnđộng chính trị thế giới

1.1.1.2 Vai trò của tổ chức Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh có những vai trò như sau:

- Đoàn là thành viên của hệ thống chính trị, hoạt động trong khuôn khổHiến pháp và pháp luật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam Trong

hệ thống này Đảng là người lãnh đạo, Đoàn là một trong các tổ chức thành

viên tạo nên quyền lực của nhân dân theo cơ chế: “Đảng lãnh đạo, nhân dân làm chủ và nhà nước quản lý” Với vị trí này Đoàn sẽ phối hợp với các cơ

quan Nhà nuớc, các đoàn thể và tổ chức xã hội, các tập thể lao động và giađình chăm lo, giáo dục, đào tạo và bảo vệ thanh thiếu nhi; tổ chức cho đoànviên và thanh niên tích cực tham gia vào việc quản lý Nhà nước và xã hội

- Đối với Đội Thiếu niên Tiền phong Hồ Chí Minh, Đoàn giữ vai trò làngười phụ trách trực tiếp và có trách nhiệm xây dựng tổ chức Đội, giúp đỡ vậtchất, tài chính, và lựa chọn cán bộ làm công tác thiếu niên nhi đồng

- Đối với phong trào thanh niên và các tổ chức xã hội của thanh niên(gồm: Hội LHTN Việt Nam, Hội sinh viên Việt Nam ) Đoàn là hạt nhânchính trị, đóng vai trò nòng cốt trong các phong trào và các tổ chức thanhniên Đoàn ủng hộ giúp đỡ các Hội thanh niên thực hiện mục đích, tôn chỉtheo Điều lệ của các Hội

1.1.2 Vai trò và đặc điểm của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên trong giai đoạn hiện nay

1.1.2.1 Vai trò của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

Thanh thiếu niên Việt Nam là lực lượng hùng hậu, có tiềm năng to lớn,

có đóng góp quan trọng trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước Chủtịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam luôn đánh giá cao vai trò củathế hệ trẻ; quan tâm giáo dục, động viên, phát huy mọi khả năng của thế hệ trẻphục vụ sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc Người khẳng định:

“Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà Thật vậy nước nhà thịnhhay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên” [8, tr.186]

Đảng và nhân dân Việt Nam luôn đặt niềm tin và kỳ vọng lớn lao vàolực lượng thanh niên, xác định thanh niên là rường cột của nước nhà, chủ

nhân tương lai của đất nước Sau gần 30 năm đổi mới đất nước, nhiều chủtrương, đường lối về công tác thanh niên được Đảng ban hành, Nhà nước cụthể hóa thành chính sách, pháp luật về thanh niên và công tác thanh niên, qua

đó đã tạo được những điều kiện tốt nhất để thế hệ tương lai của đất nước phấnđấu vươn lên

Hiện nay, đa số thanh niên ý thức rõ trách nhiệm của mình đối với đấtnước, có ý thức phấn đấu lao động, học tập, rèn luyện về mọi mặt với khátvọng cống hiến vì tương lai của dân tộc Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một

bộ phận thanh thiếu niên phai nhạt lý tưởng cách mạng, suy thóai về đạo đức,lối sống, mắc tệ nạn xã hội, vi phạm pháp luật Diễn biến tình hình tư tưởng

và những vấn đề tiêu cực mới nảy sinh trong thanh thiếu niên gây lo lắng chotoàn xã hội

Việc tăng cường giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lý tưởng cáchmạng đặc biệt là công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên làyêu cầu cấp thiết, góp phần hình thành lớp thanh niên giàu lòng yêu nước, cóbản lĩnh chính trị, ý thức chấp hành pháp luật, có đạo đức cách mạng và lốisống đẹp, có ước mơ, hoài bão, khát vọng đưa đất nước vươn lên

Do đó, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên làcông tác quan trọng, thường xuyên, liên tục của Đoàn thanh niên Cộng sản

cực hay những hạn chế không có lợi cho sự phát triển của cá nhân, tập thể và

xã hội Đây là biểu hiện tính hai mặt của tuổi trẻ Chính vì vậy, trong công tácgiáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên cần phải hiểu và nắm vữngđặc điểm tâm sinh lý này để có những biện pháp giáo dục và ứng xử một cáchphù hợp Đó là:

- Tính dễ kích động, thiếu tự chủ, tính bồng bột, nôn nóng, hấp tấp,nhẹ dạ, chủ quan bởi trình độ hiểu biết và kinh nghiệm sống chưa sâu sắc.Đặc điểm này khiến cho thanh niên ở đây dễ bị kẻ xấu lợi dụng, lôi kéo vàocác hoạt động thiếu lành mạnh ảnh hưởng đến bản thân, gia đình và xã hội

- Vì nhạy cảm, thích tiếp thu cái mới và không muốn thua kém bạn bènên thanh thiếu niên thường có biểu hiện thiếu suy nghĩ cặn kẽ, thiếu chọn lọcvới những trào lưu được gọi là mang tính hiện đại từ bên ngoài vào Qua sáchbáo, phim ảnh, qua giao lưu, nhất là trong thời kỳ hiện nay sự phát triển củacông nghệ thông tin, sự hội nhập mở cửa, xu thế toàn cầu hóa, sẽ có nhữngmặt thuận lợi cho thanh niên phát triển cả về năng lực và phẩm chất đạo đức,song có những vấn đề đạo đức không phù hợp với quy tắc, chuẩn mực truyềnthống của dân tộc nếu không nói là độc hại đối với tâm hồn của lớp trẻ trànvào bằng nhiều kênh khác nhau làm ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triểncủa đất nước, đi ngược với sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc

Một nội dung cũng rất quan trọng đó là việc giáo dục cho thanh thiếuniên trong nhà trường phổ thông Để công tác giáo dục đạt hiệu quả, đòi hỏi

sự phối, kết hợp nhịp nhàng giữa các nhân tố Nhà trường phổ thông - gia đình

- đoàn thể trong việc giáo dục thanh thiếu niên đang ngồi trên ghế nhà trường.Mỗi nhân tố đều mang 1 vai trò riêng nhất định:

- Gia đình: là tế bào của xã hội, là nền tảng của mỗi quốc gia và là chỗdựa vững chắc về mặt tinh thần, đồng thời cũng là kim chỉ nam để tránhnhững nhận thức lệch lạc từ phía học sinh

- Nhà trường: là môi trường giáo dục chuyên nghiệp, không chỉ pháttriển về kiến thức mà còn phải truyền tải cho học sinh những giá trị chuẩnmực của xã hội để các em trở thành những con người trí thức thật sự có đờisống tinh thần phong phú bên cạnh cuộc sống gia đình.

- Các tổ chức đoàn thể: là môi trường thực tế, giúp học sinh hoànthiện một số kĩ năng cuộc sống, chi phối một phần rất lớn trong suy nghĩ vàhành động của thanh thiếu niên Trên cơ sở đó đào tạo và khuyến khích thanhthiếu niên tự học tập, tự rèn luyện những kỹ năng cần thiết trên đường lậpthân, lập nghiệp, tìm kiếm và phát hiện những nhân tố tích cực, tiêu biểu, từ

đó đào tạo thành những tuyên truyền viên để nhân rộng, phổ biến kỹ năng chocác đối tượng thanh niên khác

Vì vậy, sự phối hợp của 3 nhân tố trên là việc làm hết sức cần thiết đểtăng cường chất lượng giáo dục ở học sinh đang ngồi trên ghế nhà trường phổthông Giống như chiếc kiềng 3 chân, đơn giản, vững chắc và không thể thiếubất kì chân nào Bất kì sự không phối hợp hay phối hợp thiếu nhịp nhàng nàogiữa 3 nhân tố sẽ gây cản trở rất lớn cho quá trình giáo dục học sinh

Ví dụ : Thiếu yếu tố gia đình trong việc giáo dục ý thức chấp hành

pháp luật về an toàn giao thông học đường Đã có sự kết hợp khá tốt giữa nhàtrường và xã hội trong việc thực hiện an toàn giao thông học đường Học sinhđược học luật giao thông, được liên tục cập nhật, bổ sung thông tin Xã hộibảo vệ học sinh bằng những luật như đội mũ bảo hiểm và không được đi xephân khối lớn Việc tuyên truyền, thi hành pháp luật cũng đã được tiến hànhđến tận các học sinh với sự kết hợp của nhà trường, xã hội và các tổ chứcđoàn thể Tuy nhiên, không ít phụ huynh vẫn cho con đến trường bằng xephân khối lớn, bất chấp và lách luật bằng cách gửi xe ở những bãi xe xungquanh trường Đây là ví dụ điển hình cho việc gia đình không phối hợp vớinhà trường, xã hội và các tổ chức đoàn thể

1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

1.2.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh

1.2.1.1 Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

Sau ngày Tuyên ngôn Độc lập, trong thư gửi học sinh cả nước nhânngày khai trường (9-1945), Hồ Chí Minh gửi gắm: “Non sông Việt Nam cótrở nên vẻ vang hay không, dân tộc Việt Nam có được vẻ vang sánh vai vớicác cường quốc năm châu được hay không, chính là nhờ một phần lớn cônghọc tập của các em”[7, tr.33]

Năm 1947, trong thư Gửi các bạn thanh niên, Người lại viết: “Thanh niên là người tiếp sức cho thế hệ thanh niên già, đồng thời là người phụ trách

dìu dắt thế hệ thanh niên tương lai”, “là người xung phong trong công cuộcphát triển kinh tế và văn hóa, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội”, “làlực lượng cơ bản trong bộ đội, công an và dân quân tự vệ, đang hăng hái giữgìn trật tự trị an, bảo vệ Tổ quốc”

Qua đó, ta thấy Bác Hồ luôn đánh giá cao khả năng cách mạng và cốnghiến to lớn của thanh niên đối với tương lai của dân tộc, tiền đồ của cáchmạng Thanh niên là cái cầu nối giữa các thế hệ: kế tục sự nghiệp của lớpngười đi trước đồng thời bồi dưỡng, dìu dắt thế hệ đàn em Thanh niên baogiờ cũng là lớp người hăng hái, nhiệt tình, luôn luôn đi đầu trong mọi việckhó khăn: “Đâu cần thanh niên có, việc gì khó thanh niên làm”

Đó là sự đánh giá khách quan, phản ánh bản chất cách mạng, vai trò

và sức mạnh của thanh niên ta, đồng thời cũng thể hiện lòng yêu mến, tin tưởng của Bác Hồ đối với thế hệ trẻ Việt Nam.

Thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay đang lớn lên trong những điều kiện hếtsức phức tạp của cuộc đấu tranh giai cấp và dân tộc trên phạm vi toàn thếgiới Ở bối cảnh mở cửa, hội nhập, toàn cầu hóa về kinh tế hiện nay, Việt Nam

là một nước xã hội chủ nghĩa nằm trong tầm xoá sổ của các thế lực đế quốc,thông qua nhiều hình thức, bằng nhiều thủ đoạn mà ta gọi chung là “diễn biếnhoà bình” Thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay lại đang lớn lên dưới tác động của cơchế thị trường Họ đang nghĩ gì, đang hướng về đâu, đó là điều ta phải nắmchắc, phải tìm ra cơ chế điều chỉnh

C.Mác từng cho rằng bộ phận giác ngộ trong giai cấp công nhân nhậnthức rõ ràng tương lai của giai cấp họ và do đó, tương lai của cả loài người,hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công nhân đang lớn lên.V.I.Lênin cũng đã khẳng định: Theo một nghĩa nào đó, có thể nói rằng nhiệm

vụ thực sự xây dựng xã hội cộng sản chủ nghĩa chính là của thanh niên… chỉ

có cải tổ triệt để việc tổ chức và giáo dục thanh niên thì chúng ta mới có thể,bằng những cố gắng của thế hệ trẻ, đạt được kết quả là xây dựng nên một nền

xã hội không giống xã hội cũ, tức là xã hội cộng sản

Từ năm 1925, Bác Hồ đã nêu lên luận điểm: “Muốn thức tỉnh dân tộc,

trước hết phải thức tỉnh thanh niên” Trong thư Gửi thanh niên Việt Nam, lãnh

tụ Nguyễn ái Quốc đã chỉ rõ, thanh niên Việt Nam có khả năng cách mạng tolớn, là lực lượng cứu nguy dân tộc Người dẫn ra các biến cố phi thường đãlàm đảo lộn thế giới hồi đầu thế kỷ XX, Người ca ngợi tấm gương “cần công,kiệm học” của thanh niên Trung Quốc ở châu Âu để trở về chấn hưng đấtnước Trung Hoa Thế thì thanh niên Việt Nam phải làm gì đây? Sau khi dẫn ramột số việc tiêu cực, Người thống thiết kêu gọi: “Hỡi Đông Dương đángthương hại! Ngưỡi sẽ chết mất nếu đám thanh niên già cỗi của Người khôngsớm hồi sinh!” [5, tr121] Sau lời cảm thán đượm buồn đó vân toát lên các ýlớn: vận mệnh dân tộc, sự tồn vong của đất nước, tùy thuộc vào ý chí và nghịlực của thế hệ trẻ

Theo Nguyễn ái Quốc, ở Đông Dương chúng ta, đầu thế kỷ XX, dườngnhư có đủ tất cả những cái mà một dân tộc có thể mong muốn, nhưng chúng

ta thiếu tổ chức và thiếu người tổ chức Vì vậy, Người hướng vào thanh niên, dựa vào Tâm Tâm xã, một tổ chức của thanh niên yêu nước đang có mặt tại

Quảng Châu nhưng chưa có phương hướng hoạt động đúng, Người lựa chọn

ra những hạt nhân tích cực và mở các lớp huấn luyện về chính trị, trên cơ sở

đó lập ra tổ chức Hội Việt Nam thanh niên cách mạng, rồi từ tổ chức Thanh

niên từng bước tiến lên xây dựng tổ chức Đảng Từ thực tế này, đồng chí LêDuẩn đã rút ra nhận định: Điều đó có nghĩa là đã có một giai đoạn trong đóthanh niên nắm vai trò là người châm ngòi lửa đầu tiên cho phong trào cáchmạng ở nước ta

Rõ ràng, các giai cấp, các lực lượng chính trị, trong đấu tranh xã hội,

đều ra sức giành giật và lôi kéo thanh niên Chỗ khác nhau căn bản là ở mục đích và động cơ khai thác, sử dụng thanh niên Kẻ gian hùng lợi dụng tuổi trẻ

làm công cụ để thực hiện tham vọng cá nhân, điên cuồng của hắn Vĩ nhânchăm lo bồi dưỡng thế hệ tương lai vì lợi ích của nhân dân, của Tổ quốc và sựphát triển, tiến hóa của nhân loại

Vai trò, sức mạnh, khả năng của thanh niên ta đã được khẳng địnhtrong lịch sử đấu tranh cách mạng của đất nước, nhưng điều đó không phải làbất biến Các thế hệ trẻ lớp sau có nối tiếp được lý tưởng và đi tiếp con đườnglớp cha anh đã lựa chọn hay không còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đóphần rất quan trọng phụ thuộc và sự chăm lo bồi dưỡng thế hệ cách mạng chođời sau và sự nêu gương về lý tưởng và đạo đức của thế hệ đi trước

Ngay từ những ngày cách mạng còn trứng nước, cùng với việc tổ chức

ra Hội Việt Nam Thanh niên cách mạng, gửi người vào học trường Quân sự

Hoàng phố, cử đi đào tạo ở Mátxơcơva… Bác Hồ đã trực tiếp nuôi dạy thanhniên Việt Nam từ Thái Lan sang, tất cả đều mang họ Lý của Lý Thuỵ (tên hoạtđộng của Bác ở Quảng Châu) trong đó Lý Tự Trọng đã được Đảng cử về

nước để chuẩn bị tổ chức ra Đoàn Thanh niên Cộng sản sau này Cho đến

những năm tháng cuối đời, đã mấy lần trong Di chúc, Hồ Chí Minh nhắc đến

đoàn viên và thanh niên, Người lưu ý: Đảng phải chăm lo giáo dục đạo đứccho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội vừa

“hồng” vừa “chuyên”, coi đó là một việc rất quan trọng và rất cần thiết

Nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thịtrường đang từng ngày, từng giờ kích thích lòng tham, tính tư hữu của conngười, thúc đẩy họ chạy đua làm giàu bằng mọi giá! Trong bối cảnh đó, tuổitrẻ Việt Nam sẽ hướng về đâu? “Sống chiến đấu, lao động, học tập theogương Bác Hồ vĩ đại”, “Tất cả vì dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dânchủ, văn mình”, hay lập thân, lập nghiệp theo mục tiêu trở thành nhà triệu phútrẻ tuổi

Rõ ràng rằng tương lai của đất nước, của Việt Nam xã hội chủ nghĩa

phụ thuộc vào hiện tại ta đang thực hiện Di chúc của Bác Hồ: chăm lo “bồi

dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau” như thế nào!

Trong nội dung bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau, Bác Hồ đặtlên hàng đầu vấn đề bồi dưỡng chính trị, tư tưởng cách mạng cho thanh niên

Trọng tâm là tuyên truyền cương lĩnh, đường lối, chủ trương của Đảng

và nhà nước làm cho thanh niên nhận thức đầy đủ và tin tưởng vững chắc vàomục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, nhận thức được xu thế pháttriển của đất nước trong xu thế phát triển của thế giới và khu vực, những đặcđiểm về xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta, nhận diện rõ “âm mưu diễnbiến hòa bình” của các thế lực thù địch Trên cơ sở đó củng cố niềm tin, hìnhthành lý tưởng, xây dựng ý thức trách nhiệm và tình cảm cách mạng để thanhniên có hành động đúng đắn, tích cực với sự nghiệp xây dựng, phát triển, bảo

vệ đất nước

Ngày nay, các thế lực chống chủ nghĩa xã hội đang tìm cách lung lạcthanh niên ta bằng cách tách rời độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội Chúng

ta lựa chọn chủ nghĩa xã hội vì Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: chỉ có chủ nghĩa xãhội mới cứu được nhân loại, đem lại cho mọi người tự do, bình đẳng, bác ái,đoàn kết, ấm no, việc làm cho mọi người, niềm vui, hoà bình, hạnh phúc Vàthực tế Việt Nam, dù chưa thật hoàn hảo, cũng đã minh chứng điều này.

Xác định lý tưởng, tư tưởng đúng không thực là khó đối với thanh niên

hiện nay, vấn đề là phải kiên định lý tưởng, tư tưởng, nghĩa là phải có ý chí,

nhất là ở những bước quanh (thóai trào) của cách mạng Bồi dưỡng thế hệ

cách mạng cho đời sau là làm cho họ kế thừa được chí lớn của các thế hệ cha anh, biến lý tưởng cách mạng thành ý chí cách mạng, thành động lực tinh thần mạnh mẽ, đánh bại âm mưu phá hoại của kẻ thù, chiến thắng nghèo nàn,

lạc hâu, đưa sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đến thànhcông, nhanh chóng đưa Việt Nam lên hàng các quốc gia phát triển của khuvực thế giới Trong 5 điều Bác Hồ dạy thanh niên, Người nhấn mạnh điều

trước tiên là: “Phải luôn luôn nâng cao chí khí cách mạng trung với nước,

hiếu với dân, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻthù nào cũng đánh thắng Không sợ gian khổ hy sinh, hăng hái thi đua tănggia sản xuất và anh dũng chiến đấu, xung phong đi đầu trong sự nghiệp chống

1.2.1.2 Tư tưởng Hồ Chí Minh về vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

Tư tưởng Hồ Chí Minh về thanh niên và công tác thanh niên là hệthống nhận thức tư duy, quan điểm lý luận của người về những vấn đề quantrọng: Vai trò, vị trí của thanh niên trong tiến trình lịch sử qua các thời kỳcách mạng; nội dung bồi dưỡng, giáo dục – đào tạo thanh niên thành lớpngười kế tục sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc; nhiệm vụ công tácthanh niên của Đảng, Nhà nước, đặc biệt là của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh -đội dự bị tin cậy của Đảng

Trên cơ sở nhìn nhận vai trò quyết định của thanh niên đối với sựnghiệp cách mạng và tương lai của dân tộc, đất nước, Người đã dành sự quantâm đặc biệt đến công tác thanh niên Chính người đã sáng lập, rèn luyệnĐoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Sau khi giành được chính quyền,Chủ tịch Hồ Chí Minh đã lãnh đạo Nhà nước đề ra các chính sách thanh niênphù hợp với từng thời kỳ cách mạng, đặc biệt là về mặt giáo dục, đào tạo.Công tác thanh niên mà cơ bản là đào tạo, giáo dục, phát huy thanh niên, theoNgười là quá trình tác động đồng bộ của các chủ thể từ gia đình, đoàn thể, xãhội cho đến các cấp ủy đảng và chính quyèn Người đưa ra luận điểm nổitiếng: “Vì lợi ích mười năm thì phải trồng cây, vì lợi ích trăm năm thì phảitrồng người”

Để thực hiện nội dung và mục đích của công tác thanh niên không cócách nào khác là giáo dục và tổ chức thanh niên Vấn đề quan trọng được Chủtịch Hồ Chí Minh nêu là phải tổ chức thanh niên thành lực lượng chính trịhùng hậu chung quanh Đảng Tổ chức tập hợp thanh niên là điều kiện để giáodục và ngược lại phải tiến hành đào tạo, giáo dục thanh niên qua tổ chức Phảikiên trì xây dựng một tổ chức thanh niên cộng sản làm cánh tay đắc lực, đội

dự bị tin cậy của Đảng

Tại Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ II (1956), Người dạy: “Đoàn làcánh tay đắc lực của Đảng để thực hiện những chủ trương, chính sách cáchmạng”, Người còn căn dặn: “Tổ chức Đoàn và Hội Liên hiệp thanh niên cầnphải tập hợp rộng rãi các đối tượng thanh niên trở thành lực lượng nòng cốt,

đi đầu trong việc hiện thực hóa các “chủ trương và chính sách cách mạng”.Theo Người, củng cố tổ chức đoàn là điều kiện tiên quyết để mở rộng mặttrận đoàn kết tập hợp thanh niên Nhưng muốn củng cố tổ chức đoàn thì trướchết phải “đoàn kết nội bộ thật chặt chẽ” để thống nhất ý chí và hành độngtrong nội bộ đoàn, làm cho tổ chức đoàn thật sự là tổ chức của những thanhniên tiên tiến, có lý tưởng cách mạng và phấn đấu kiên định vì lý tưởng đó.Tại buổi lễ kỷ niệm 30 năm Ngày thành lập Đảng, Người chỉ rõ: “Đoàn thanhniên lao động – phải là cánh tay đắc lực của Đảng trong việc tổ chức và giáodục các thế hệ thanh niên, nhi đồng thành những chiến sĩ tuyệt đối trungthành với sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản” Đây

là một chức năng hết sức quan trọng của tổ chức đoàn với tư cách là một tổchức quần chúng gần Đảng nhất mà trong Điều lệ Đảng từ trước đến nay đềughi rõ

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh thường xuyên căn dặn phải ra sứcđoàn kết, tập hợp thanh niên thành một mặt trận rộng lớn, giáo dục chính trị,

tư tưởng, đạo đức cho thanh niên phải kịp thời, hiệu quả Người yêu cầu tổchức Đoàn phải nghiên cứu tìm ra những hình thức và phương pháp thích hợp

để đoàn kết, tổ chức và giác ngộ thanh niên một cách thường xuyên, rộng rãi

và vững chắc Theo Người, muốn củng cố và phát triển Đoàn phải liên hệrộng rãi và chặt chẽ với các tầng lớp thanh niên Phải quan tâm đến đời sốngcông tác, học tập, chính trị, tư tưởng của thanh niên và tất cả đoàn viên phảigương mẫu

Là người sáng lập và rèn luyện Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Bác Hồ luônchú trọng vấn đề tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanhniên và tổ chức Đoàn Người căn dặn: “Chi bộ phải chăm lo xây dựng Đoànthanh niên cho thật tốt”, đồng thời: “Trung ương và các cấp đảng bộ địaphương phải chăm sóc hơn nữa đến công tác thanh niên” trong đó vấn đềquan trọng là chăm lo công tác xây dựng đoàn để “phát huy tác dụng tiênphong của Đoàn về mọi mặt”.

Để phát huy tối đa sức mạnh, tính “tiên phong” của tuổi trẻ trong côngcuộc xây dựng đất nước, tập hợp, giáo dục thanh niên có hiệu quả, Chủ tịch

Hồ Chí Minh nhấn mạnh, cán bộ làm công tác Đoàn và thanh niên “phải củng

cố tổ chức Đoàn, phải đoàn kết nội bộ thật chặt chẽ”, đồng thời “Đoàn phảinghiên cứu tìm ra nhiều hình thức và phương pháp thích hợp để đoàn kết và

tổ chức thanh niên một cách rộng rãi và vững chắc”

1.2.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam

1.2.2.1 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về giáo dục chính trị,

tư tưởng cho thanh thiếu niên

Trong quá trình xây dựng, phát triển đất nước Đảng Cộng sản ViệtNam luôn đánh giá cao vai trò của thế hệ trẻ, quan tâm, giáo dục, động viên,phát huy mọi khả năng của thế hệ trẻ phục vụ cho sự nghiệp cách mạng củaĐảng, của dân tộc Trong giai đoạn hiện nay, vẫn còn một bộ phận thanh,thiếu niên phai nhạt lý tưởng cách mạng, suy thóai về đạo đức, lối sống, mắcvào các tệ nạn xã hội, nhiều người trẻ có lối sống thực dụng, buông thả, lườilao động, thích hưởng thụ, sống thiếu lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan tâmtới tình hình đất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, xa rời văn hóa dântộc, thiếu trách nhiệm với gia đình, cộng đồng, xã hội…

Trong tình hình cấp thiết đó, Đảng đã tăng cường sự lãnh đạo quanhững quan điểm, việc làm cụ thể nhằm tăng cường việc giáo dục chính trị, tưtưởng, đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh niên

Một là, thay đổi cách nghĩ, nhận thức của cấp ủy, đội ngũ cán bộ, đảng

viên về vị trí, vai trò của thanh niên và công tác đoàn Cần có sự nhìn nhậnđánh giá một cách khoa học, khách quan về thanh niên và công tác đoàn trên

cở sở lý luận, quan điểm của Chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh

về thanh niên; hiểu rõ, thực hiện nghiêm trong toàn Đảng các chỉ thị, nghịquyết của Đảng về thanh niên và công tác thanh niên Trên cơ sở đó thốngnhất trong nhận thức của cấp ủy, cán bộ, đảng viên trong đánh giá, nhìn nhận

vị trí, vai trò của thanh niên từ đó xác định rõ trách nhiệm của từng cấp ủy,chi bộ, đảng bộ, cán bộ, đảng viên trong việc giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng thế

hệ trẻ, chăm lo xây dựng, củng cố tổ chức đoàn Đảng luôn tạo môi trườngthực tiễn để tuyên truyền, giáo dục thanh niên Tạo ra môi trường thuận lợi đểgiao nhiệm vụ và giúp thanh niên vượt qua khó khăn, vươn lên trong cuộcsống, có cơ hội để cống hiến, phát huy sức mạnh, tính sáng tạo của tuổi trẻ;

cơ chế quan tâm, luân chuyển, sử dụng đội ngũ cán bộ làm công tác thanhniên các cấp để phát huy sức mạnh của thanh niên, qua đó, giúp cho thanhniên trưởng thành, tăng cường sinh lực và đội ngũ cán bộ trẻ có năng lực,nhiệt huyết cho Đảng

Hai là, có các giải pháp giải quyết việc làm, đào tạo, hỗ trợ thanh niên

trong phát triển kinh tế, lao động, học tập Giải quyết vấn đề việc làm tốt sẽgóp phần hiệu quả trong việc giáo dục tư tưởng, đạo đức cho thanh niên hiệnnay Các cấp ủy đảng tăng cường chỉ đạo các ban, ngành, cơ quan liên quan

có các giải pháp để trang bị kiến thức về khoa học - công nghệ cho thanh niên

và có chính sách khuyến khích, giúp đỡ những người trẻ có ý tưởng phát triển

và thành lập doanh nghiệp để phát huy ý tưởng, sáng kiến trong cuộc sống.Các cấp chính quyền, cơ quan chuyên môn có các giải pháp quy hoạch việclàm và đặt hàng nhu cầu đào tạo cũng như trách nhiệm xã hội của các doanhnghiệp trong vấn đề tuyển dụng, thu hút lao động để giải quyết tốt tình trạng

thanh niên được đào tạo ra trường không có việc làm, từ đó đưa họ vào tổchức để rèn luyện, giáo dục.

Ba là, nêu cao tính tiền phong, gương mẫu của cấp ủy và đảng viên các

cấp, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng để phát huy vai trò xung kích của thanhniên và tổ chức đoàn

Các cấp ủy, đảng viên cần tiếp tục quán triệt, tổ chức thực hiện nghiêmcác nội dung, giải pháp về chính trị, tư tưởng theo tinh thần Nghị quyết Hộinghị Trung ương 4 khóa XI của Đảng “Một số vấn đề cấp bách về xây dựngĐảng hiện nay”; đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức HồChí Minh, xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, xử lý nghiêm minh cán bộ,đảng viên thóai hóa, biến chất, vi phạm pháp luật, tạo môi trường lành mạnh,củng cố niềm tin cho thanh niên, mỗi cán bộ, đảng viên là một tấm gươngsáng về đạo đức, lối sống, nói đi đôi với làm để thanh niên học tập và noitheo Bên cạnh đó, Đảng đã chỉ đạo các ban, ngành, đoàn thể theo thẩm quyềnxây dựng, phê duyệt các đề án, kế hoạch, chương trình để “Tăng cường giáodục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh, thiếu niêngiai đoạn hiện nay và tầm nhìn những năm tiếp theo” Tạo cơ chế, nguồn lực

để nâng cao chất lượng công tác giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lýtưởng cách mạng cho thanh niên của các cấp bộ đoàn

Bốn là, tăng cường nắm bắt tư tưởng thanh niên, công tác tuyên truyền,

giáo dục thanh niên qua mạng xã hội và các phương tiện thông tin đại chúng.Phát huy vai trò của lực lượng báo cáo viên, tuyên truyền viên, cộng tác viêntrong việc chủ động nắm bắt và dự báo tình hình tư tưởng thanh, thiếu niên; kịpthời có biện pháp tuyên truyền, giải thích giúp thanh, thiếu niên hiểu rõ nhữngluận điệu sai trái, âm mưu “diễn biến hòa bình”, sự lôi kéo của các thế lực thùđịch Kiểm soát chặt chẽ và phát huy tối đa ưu thế của các phương tiện truyềnthông đại chúng, mạng internet, hệ thống báo chí, xuất bản, nhất là các

báo, tạp chí của Đoàn; chỉ đạo các cơ quan báo chí, xuất bản mở các chuyêntrang, chuyên mục; phát hành các ấn phẩm văn hóa ca ngợi tình yêu quêhương, đất nước, những phẩm chất tốt đẹp của con người Việt Nam để tuyêntruyền, giáo dục đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng cho thanh,thiếu niên; chú trọng khai thác những ứng dụng tích cực của mạng xã hội đểtập hợp và tuyên truyền giáo dục thanh, thiếu niên Ngoài ra, lãnh đạo chínhquyền các cấp cần tăng cường chỉ đạo, kiểm soát các hoạt động, chương trìnhvăn hóa, văn nghệ, các tác phẩm văn học - nghệ thuật, ca khúc, phim, videoclip, blog có ý nghĩa giáo dục cao, phù hợp với nhu cầu, tâm lý, thị hiếuthẩm mỹ của thanh, thiếu niên

1.2.2.2 Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

Thấm nhuần tư tưởng và đạo đức của Hồ Chí Minh, Đảng ta lãnh đạocông tác thanh niên, lãnh đạo tổ chức Đoàn trước hết bằng đường lối, chủtrương, chính sách Các chủ trương ấy thể hiện cụ thể trong các văn kiện Đạihội, các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, của Bộ Chính trị,Ban Bí thư; thể hiện bằng các thông tư, chỉ thị và cả trong các bài phát biểu,bài nói chuyện của các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước

- Đại hội Đảng lần thứ I (Tháng 3/1935) chỉ rõ: Nhiệm vụ chính trị củaĐoàn là phải củng cố và mở rộng tổ chức, đặc biệt ở những vùng quan trọngnhư nhà máy, hầm mỏ, đồn điền Phải dùng các hình thức công khai và báncông khai, bí mật và lập ra các tổ chức có tính phổ biến như Hội thể thao, Câulạc bộ, Hội đọc sách, Hội cứu tế để tập hợp thanh niên

- Đại hội lần thứ II của Đảng (Tháng 2/1951) nhấn mạnh công tác vậnđộng thanh niên trong tình hình mới Nhiệm vụ trọng tâm của Đoàn là đẩymạnh công tác vận động thanh niên ở vùng tạm chiếm, xây dựng Đoàn thanh

niên cứu quốc thành tổ chức trung kiên; tăng cường công tác giáo dục thiếu niên, nhi đồng.

- Đại hội lần thứ III của Đảng (Tháng 9/1960) nêu rõ: "Thanh niên ta

đã nêu cao tinh thần hy sinh anh dũng trong kháng chiến và lao động hòabình Thanh niên lại là lớp người đang xây dựng chủ nghĩa xã hội và sẽ xâydựng chủ nghĩa cộng sản ở nước ta Đảng ta phải hết sức chú trọng giáo dục

và rèn luyện thế hệ trẻ thành những chiến sĩ trung thành với Tổ quốc, với chủnghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản, sẵn sàng mang hết nhiệt tình của tuổi trẻtham gia xây dựng xã hội mới"

- Đại hội IV của Đảng (Tháng 12/1976) yêu cầu thế hệ trẻ Việt Namphát huy vai trò xung kích, sáng tạo, cùng toàn Đảng, toàn quân và toàn dân

ra sức hàn gắn vết thương chiến tranh, khôi phục kinh tế, vượt qua thiên tai,đập tan mọi âm mưu của các thế lực thù địch, kiên quyết bảo vệ chủ quyềnlãnh thổ; vững vàng kiên định đi theo con đường xã hội chủ nghĩa trong bốicảnh biến động phức tạp của tình hình thế giới

- Đại hội V của Đảng (Tháng 3/1976) đánh giá: Thanh niên nước ta đãtrưởng thành nhanh chống và có những cống hiến xứng đáng với truyền thống

vẻ vang của thế hệ và của cả dân tộc Đảng ta luôn luôn đánh giá đúng bảnchất tốt đẹp, khả năng cách mạng của thanh niên và vai trò chính trị của ĐoànTNCS Hồ Chí Minh

- Đại hội VI của Đảng (Tháng 12/1986) chỉ rõ: Thanh niên phải đượcbảo đảm việc làm khi bước vào đời và được quan tâm giáo dục về nhân cách,bản lĩnh và lý tưởng theo phương châm "Sống, chiến đấu, lao động, và họctập theo gương Bác Hồ vĩ đại"

Ngày 13/3/1991, trong tình hình quốc tế ngày cảng phức tạp, Bộ Chính trị (khóa VI) đã ban hành Nghị quyết số 25/NQ-TW về "Đổi mới và tăng

cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên" Trong Nghị quyếtkhẳng định vai trò, vị trí quan trọng của thanh niên đối với tương lai dân tộc

và vận mệnh Tổ quốc, khẳng định những quan điểm cơ bản về công tác thanhniên và phương hướng, nội dung giải pháp chủ yếu của công tác thanh niên

- Đại hội VII của Đảng (Tháng 6/1991) nêu nhiệm vụ: Các cấp ủy đảng

và tổ chức đảng cần tăng cường lãnh đạo Đoàn TNCS Hồ Chí Minh nâng caochất lượng đoàn viên và cán bộ Đoàn, phát huy vai trò Đoàn làm nòng cốttrong phong trào thanh niên, xứng đáng là đội dự bị tin cậy của Đảng

- Đại hội VIII của Đảng (Tháng 6/1996) đề ra nhiệm vụ: Tăng cường

sự lãnh đạo của Đảng đối với Đoàn TNCS Hồ Chí Minh ở mọi cấp, mọingành Coi trọng hơn nữa việc giáo dục, rèn luyện thế hệ trẻ về chính trị, tưtưởng, văn hóa, nghề nghiệp, đạo đức, lối sống Quan tâm đào tạo nghề vàgiải quyết việc làm, đáp ứng nhu cầu học tập, lao động, sáng tạo, hoạt độngVHVN-TDTT và giải trí lành mạnh cho thanh, thiếu nhi Tạo điều kiện cho Đoàn thực hiện tốt trách nhiệm đối với Đội TNTP Hồ Chí Minh

- Đại hội IX của Đảng (Tháng 4/2001) nêu rõ: Đối với thế hệ trẻ, chăm

lo giáo dục, bồi dưỡng, đào tạo và phát triển toàn diện về chính trị, tư tưởngđạo đức, lối sống, văn hóa, sức khỏe, nghề nghiệp; giải quyết việc làm, pháttriển tài năng và sức sáng tạo, phát huy vai trò xung kích trong sự nghiệp xâydựng và bảo vệ Tổ quốc

- Đại hội lần thứ X của Đảng (Tháng 4/2006) nhấn mạnh: Đối với thế

hệ trẻ thường xuyên giáo dục chính trị, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lốisống; tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ

khuyến khích thanh niên tự học, tự nâng cao tay nghề, tự tạo việc làm Thuhút rộng rãi thanh, thiếu niên và nhi đồng vào các tổ chức do Đoàn TNCS HồChí Minh làm nòng cốt và phụ trách

Đặc biệt, trong những ngày tháng 7/2008, Hội nghị BCH Trung ươngĐảng lần thứ 7 (khóa X) đã thông qua đề án “Tăng cường sự lãnh đạo củaĐảng đối với công tác thanh niên thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đạihóa” Đề án khẳng định một trong những thành tựu của công cuộc đổi mới doĐảng lãnh đạo đã xây dựng được một thế hệ thanh niên thời kỳ mới có trithức, có sức khỏe tốt và tư duy phát triển mới, tiếp nối được truyền thống hàohùng của dân tộc, của Đảng ta, nêu cao ý thức yêu nước, lòng tự tôn dân tộc,sẵn sàng hy sinh, tình nguyện vì lợi ích cộng đồng, có trách nhiệm với giađình và xã hội.

- Đại hội XI của Đảng (Tháng 01/2011) khẳng định: Thế hệ trẻ có vaitrò rất quan trọng trong sự nghiệp đại đoàn kết dân tộc, xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc; chăm lo đến nhu cầu, lợi ích của thanh niên để thanh niên phát huyhết tiềm năng, năng lực của bản thân là trách nhiệm của toàn xã hội Đại hộiđồng thời cùng nêu ra tầm quan trọng trong công tác giáo dục lý tưởng, đạođức cách mạng cho thanh niên là một vấn đề rất cấp thiết Đoàn TNCS HồChí Minh cần chăm lo, bảo vệ các quyền lợi và lợi ích hợp pháp, chính đángcủa đoàn viên, hội viên; giúp đoàn viên, hội viên nâng cao trình độ về mọimặt và xây dựng cuộc sống mới; tham gia xây dựng Đảng, xây dựng chínhquyền, quản lý xã hội đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệphóa, hiện đại hóa

Rõ ràng Đảng ta, bất kể ở giai đoạn nào cũng đều quan tâm lãnh đạothanh niên, lãnh đạo tổ chức Đoàn thanh niên Tư duy của Đảng ta về côngtác thanh niên liên tục không ngừng đổi mới để phù hợp với đối tượng tuổi trẻqua từng thời kỳ cách mạng Theo quan điểm tư tưởng về thế hệ trẻ của Chủtịch Hồ Chí Minh, Đảng ta ngày càng nâng tầm nhận thức gắn lý luận vớithực tiễn để lãnh đạo, định hướng công tác thanh niên, tổ chức Đoàn ngàycàng toàn diện, thật sự “bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau”

1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến vai trò của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh thiếu niên

1.3.1 Tổ chức và hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

1.3.1.1 Tổ chức bộ máy, lực lượng cán bộ Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

Theo báo cáo của Đại hội toàn quốc lần thứ IX, Đoàn TNCS Hồ ChíMinh (2012) thì cả nước hiện có hơn 7 triệu đoàn viên và hơn 25 triệu thanh niên Được tổ chức và hoạt động theo nguyên tắc tập trung dân chủ:

- Cơ quan lãnh đạo các cấp của Đoàn do bầu cử lập ra, thực hiện

nguyên tắc tập thể lãnh đạo, cá nhân phụ trách

- Cơ quan lãnh đạo cao nhất là Đại hội Đại biểu toàn quốc Cơ quanlãnh đạo của Đoàn ở mỗi cấp là Đại hội Đại biểu hoặc Đại hội Đoàn viên ởcấp đó Giữa hai kỳ Đại hội cơ quan lãnh đạo là Ban Chấp hành do Đại hộiĐoàn cùng cấp bầu ra Giữa 2 kỳ họp Ban Chấp hành, cơ quan lãnh đạo làBan Thường vụ do Ban chấp hành cùng cấp bầu ra

- Nghị quyết của Đoàn phải được chấp hành nghiêm chỉnh, cấp dưới phục tùng cấp trên, thiểu số phục tùng đa số, cá nhân phục tùng tổ chức

- Trước khi quyết định các công việc và biểu quyết nghị quyết củaĐoàn, các thành viên đều được cung cấp thông tin và phát biểu ý kiến củamình, ý kiến thuộc về thiểu số được quyền bảo lưu và báo cáo lên Đoàn cấptrên cho đến Đại hội đại biểu toàn quốc, song phải nghiêm chỉnh chấp hànhnghị quyết hiện hành

- Đại hội, hội nghị của các cơ quan lãnh đạo của Đoàn chỉ có giá trị khi

có ít nhất hai phần ba (2/3) số thành viên được triệu tập tham dự Trường hợpthành viên được triệu tập theo cơ chế đại biểu thì phải có ít nhất hai phần ba(2/3) số đại biểu và thay mặt cho ít nhất hai phần ba (2/3) số tổ chức Đoàntrực thuộc tham dự Quyết định của đại hội, hội nghị chỉ có giá trị khi được sựđồng ý của trên một phần hai (1/2) số thành viên có mặt [50]

Hệ thống tổ chức của Đoàn được tổ chức thành 4 cấp từ Trung ương xuống cơ sở, cụ thể:

- Cấp cơ sở gồm Đoàn cơ sở và Chi đoàn cơ sở;

- Cấp Huyện và tương đương;

- Cấp Tỉnh và tương đương;

- Cấp Trung ương

1.3.1.2 Các phong trào của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh

Các phong trào lớn của tổ chức Đoàn có vai trò nhất định và gắn liền với từng giai đoạn lịch sử của đất nước, cụ thể đó là:

- Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ I (tháng 2/1950) đã phát động phong trào “Tòng quân giết giặc lập công”;

- Từ sau Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ II (tháng 11/1956) tuổi trẻmiền Bắc đã dấy lên phong trào thi đua lao động sản xuất khôi phục kinh tế,cải tạo và xây dựng xã hội mới;

- Đại hội Đoàn toàn quốc lần thứ III (tháng 3/1961) đã phát động phongtrào “Xung phong tình nguyện vượt mức kế hoạch 5 năm lần thứ nhất”

- Tháng 8/1964, đế quốc Mĩ đã leo thang gây chiến tranh phá hoại bằngkhông quân đối với miền Bắc, phát động phong trào “Ba sẵn sàng” Tháng 2năm 1965 đại hội Đoàn thanh niên miền Nam đã phát động phong trào “Nămxung phong”, sau một thời gian ngắn có hàng vạn đoàn viên thanh niên thamgia phong trào này

- Sau ngày thống nhất đất nước (1975) hàng triệu lượt đoàn viên thanhniên tham gia phong trào “Ba xung kích làm chủ tập thể”; “Thanh niên xâydựng và bảo vệ Tổ quốc”; “Hành quân theo bước chân những người anhhùng” và hành quân theo chân Bác” Tháng 11/1978, Đại hội Đoàn toàn quốclần thứ V đã phát động phong trào “Tuổi trẻ xung kích sáng tạo xây dựng vàbảo vệ tổ quốc”