Nâng cao năng lực tổ chức nghiên cứu khoa học của trường đại học mở thành phố hồ chí minh

Những quan điểm trong việc đề ra các giải pháp nâng cao năng lực tổ chức NCKH của Trường Đại học Mở TP.HCM……… 79 3.2.. Tác giả Phạm Hồng Trang với đề tài luận văn thạc sỹ: “Giải pháp đả

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Hà Nội - 2011

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

MÃ SỐ: 60.34.72 Người hướng dẫn khoa học: PGS TS Phạm Xuân Hằng

Hà Nội - 2011

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN 3

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT 4

DANH MỤC CÁC BẢNG, BIỂU, HÌNH 5

PHẦN MỞ ĐẦU 6

1 Lý do chọn đề tài 6

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu 7

3 Mục tiêu nghiên cứu 10

4 Phạm vi nghiên cứu 11

5 Mẫu khảo sát 11

6 Câu hỏi nghiên cứu 11

7 Giả thuyết nghiên cứu 11

8 Phương pháp nghiên cứu 12

9.Kết cấu của luận văn 12

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 13

1.1 Khái niệm chung 13

1.1.1 Khoa học……….……… 13

1.1.2 Nghiên cứu khoa học ……….15

1.1.3 Tổ chức KH&CN ……… ……… 16

1.2 Nội dung cơ bản nhất về NCKH và công nghệ 17

1.2.1 Các loại hình NCKH ………

……… 17

1.2.2 Những đặc điểm của NCKH ……… …….

……….20

1.2.3 Định hướng NCKH và công nghệ ……….…… 23

1.2.4 Tuyển chọn đề tài NCKH ……….

23 1.2.5 Đáng giá đề tài NCKH……… 24

1.3 Các nguồn lực trong nghiên cứu khoa học 25

1.3.1 Nguồn nhân lực 25

1.3.2 Nguồn tài lực 26

1.3.3 Nguồn tin lực 27

1.3.4 Nguồn vật lực 28

1.4 Chính sách QLKH của Nhà nước đối với các trường đại học 29

1.4.1 Khái niệm “chính sách” ……… ……29

1.4.2 Các chính sách tác động đến hoạt động KH&CN ở Việt Nam…… 30

1.4.3 Tổng quan về hệ thống tổ chức các trường đại học ở Việt Nam…… 33

1.4.4 Vai trò của NCKH trong các trường đại học ………… ………

37 1.4.5 Mục tiêu xây dựng đại học nghiên cứu ……… …….……… 39

1.4.6 Thời gian nghiên cứu của giảng viên ……….………40

* Kết luận chương 1: 41

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM 2.1 Tổng quan về Trường Đại học Mở Tp.HCM 42

2.1.2 Chức năng và nhiệm vụ ………

……….42

2.1.3 Cơ cấu tổ chức quản lý ……… ……… 42

1

2.1.4 Quy mô đào tạo……….………….……… 43

2.2 Các nguồn lực trong việc tổ chức hoạt động NCKH của Trường Đại học Mở TP.HCM 43

2.2.1 Nhân lực tham gia NCKH của Trường ………….….………43

2.2.2 Tài chính phục vụ hoạt động NCKH ……….……….46

2.2.3 Cơ sở vật chất phục vụ NCKH ………… ………… ……….47

2.2.4 Hệ thống thông tin phục vụ NCKH của Trường ………

………….50

2.3 Tổ chức quản lý hoạt động NCKH 51

2.3.1 Bộ máy quản lý NCKH của trường……… ……….……… 51

2.3.2 Quy trình tổ chức và quản lý các đề tài NCKH của Trường………

52 2.4 Kết quả tổ chức hoạt động NCKH của Trường ……… 54

2.4.1 Mặt tích cực qua kết quả tổ chức hoạt động NCKH ……….… .… 55

2.4.2 Những hạn chế trong năng lực tổ chức NCKH ….… ……… 56

*Kết luận chương 2: 74

CHƯƠNG 3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO NĂNG LỰC TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH 75

3.1 Những yếu tố tác động đến việc nâng cao năng lực tổ chức NCKH của Trường Đại học Mở TP.HCM 75

3.1.1 Các điểm mạnh và điểm yếu trong hoạt động NCKH ……….…… 75

3.1.2 Các cơ hội và các thách thức ……… .……… ……… 77

3.1.3 Những quan điểm trong việc đề ra các giải pháp nâng cao năng lực tổ chức NCKH của Trường Đại học Mở TP.HCM………

79 3.2 Các giải pháp nâng cao năng lực tổ chức NCKH của Trường 81

3.2.1 Hoàn thiện quy chế hoạt động NCKH tại Trường Đại học Mở Tp.HCM………

81 3.2.1.1 Hoàn thiện hệ thống tổ chức nghiên cứu khoa học ………

…… 81

3.2.1.2 Ban hành qui định đối với giảng viên ………

……… 82

3.2.2 Hoàn thiện chính sách xây dựng và phát huy các nguồn lực NCKH ……….……….83

3.2.2.1 Chính sách nâng cao năng lực NCKH cho giảng viên ……… …

83 3.2.2.2 Chính sách nâng cao năng lực tổ chức cho cán bộ quản lý NCKH 84 3.2.2.3 Xây dựng chính sách tài chính hợp lý đối với NCKH ……….85

3.2.2.4 Chính sách đầu tư cơ sở vật chất cho NCKH …………

……… 87

*Kết luận chương 3: 88

KẾT LUẬN 89

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 92

PHỤ LỤC 95

Phụ lục 1: 95

Phụ lục 2 96

Phụ lục 3: ……… 97

Phụ lục 4: 100

Phụ lục 5 103

2

1 Lý do chọn đề tài

Ngày nay, khoa học và công nghệ (KH&CN) đã và đang trở thànhlực lượng sản xuất trực tiếp và là nhân tố quyết định năng lực cạnh tranhcủa từng quốc gia, từng tổ chức, từng doanh nghiệp

Có thể nói rằng, KH&CN là yếu tố tác động mạnh mẽ đến quy mô,tốc độ cũng như sự thành công của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đạihóa(CNH,HĐH) đất nước Bởi vì CNH, HĐH là một quá trình mà trong đó

sử dụng năng lực, kinh nghiệm, trí tuệ, bản lĩnh của con người để tạo ra và

sử dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật, công nghệ hiện đại kết hợp với giátrị truyền thống của dân tộc để đổi mới mọi lĩnh vực của đời sống xã hộinhằm hướng tới một xã hội văn minh và hiện đại Quá trình CNH, HĐH đòihỏi phải có một lực lượng lao động có chất lượng cao Vì vậy, việc nângcao năng lực tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học (NCKH) trong cáctrường đại học là một xu thế tất yếu và mang tính bắt buộc

Điều 12 của Luật khoa học và công nghệ [21] quy định nhiệm vụ KH&CN của trường đại học là: “(1) Trường đại học có nhiệm vụ tiến hành

NCKH và phát triển công nghệ, kết hợp đào tạo với NCKH và sản xuất, dịch vụ khoa học và công nghệ theo quy định của Luật này, Luật giáo dục

và các quy định khác của pháp luật; (2) Trường đại học thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu cơ bản, nhiệm vụ khoa học và công nghệ ưu tiên, trọng điểm của Nhà nước và NCKH về giáo dục”.

Giảng dạy không tách rời nghiên cứu Đại học của các nước là đạihọc nghiên cứu Xu thế đại học Việt Nam phải là đại học nghiên cứu

Các trường đại học ở Việt Nam có đội ngũ cán bộ, giảng viên, sinhviên và học viên sau đại học lớn Vì vậy, nếu không đảm bảo thực hiện tốtchức năng NCKH thì sẽ gây lãng phí rất lớn trong việc sử dụng nguồn nhânlực KH&CN và sẽ có nguy cơ “tụt hậu” rất xa trong NCKH (chỉ so sánh vớicác trường đại học ở Đông Nam Á) Muốn có được kết quả NCKH tốt thìđòi hỏi năng lực tổ chức hoạt động NCKH của trường phải tốt

Tuy nhiên, việc tổ chức NCKH ở các trường đại học nước ta hiệnnay còn rất nhiều hạn chế Trường đại học Mở Thành phố Hồ ChíMinh(TP.HCM) cũng không ngoại lệ Vì vậy, nghiên cứu những nguyênnhân khách quan, chủ quan khiến năng lực tổ chức NCKH của Trường Đạihọc Mở TP.HCM còn yếu và tìm kiếm các giải pháp nâng cao năng lực tổchức NCKH là vấn đề đang được lãnh đạo Trường quan tâm và là việc làmcấp bách hiện nay

Xuất phát từ sự cần thiết trên, là một cán bộ của Trường, học viên

chọn vấn đề: “Nâng cao năng lực tổ chức NCKH của Trường đại học Mở Thành Phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn cao học.

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Hoạt động NCKH trong các trường đại học là một nhiệm vụ bắtbuộc, không thể tách rời khỏi hoạt động giảng dạy của nhà trường Với tầmquan trọng ấy, chức năng NCKH được cụ thể hóa trong Luật Khoa học vàCông nghệ (2000), trong các văn bản (dưới luật) của Nhà nước, của BộGiáo dục và Đào tạo, các cơ quan KH&CN…chỉ đạo và hướng dẫn về việctriển khai và thực thi chức năng NCKH của các tổ chức nghiên cứu, giáodục và đào tạo

NCKH trong các trường đại học là vấn đề được xã hội, các nhànghiên cứu quan tâm và đã có rất nhiều đề tài, bài viết, báo cáo khoa họcphân tích, đánh giá, nhìn nhận theo nhiều góc độ khác nhau Đã có một số

đề tài liên quan đến hoạt động NCKH của một trường đại học, điển hìnhnhư:

1 Tác giả Phạm Hồng Trang với đề tài luận văn thạc sỹ: “Giải

pháp đảm bảo các kết quả NCKH của giảng viên Trường Đại học Lao động

- Xã hội được ứng dụng vào thực tiễn” đã nghiên cứu và đề xuất các giải

pháp nhằm giúp triển khai ứng dụng vào thực tiễn các kết quả NCKH củacán bộ, giảng viên nhà trường một cách hiệu quả

2 Cùng với cách tiếp cận của tác giả Phạm Hồng Trang, tác giả

Nguyễn Văn Sinh với đề tài “Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng các sản

phẩm nghiên cứu khoa học trong trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân

văn Tp Hồ Chí Minh” đã nghiên cứu và cho biết là các công trình NCKH

của Trường được thực hiện hàng năm với số lượng khá nhiều nhưng hiệuquả sử dụng các sản phẩm NCKH còn thấp do phương pháp quản lý NCKHcòn nhiều bất hợp lý, cơ chế tài chính cho khoa học chưa phù hợp, đầu tư cơ

sở vật chất cho NCKH chưa đồng bộ… Từ đó, tác giả này đã đề ra các giảipháp nâng cao hiệu quả sử dụng các sản phẩm NCKH của Trường Đại họckhoa học xã hội và nhân văn (KHXH&NV) Tp.HCM như sau: (1) Tăng sốlượng và nâng cao chất lượng sản phẩm NCKH của trường bằng cáchkhuyến khích về mặt tinh thần, nâng cao quyền tự chủ trong NCKH, nângcao tính kinh tế đồng thời thắt chặt quản lý hành chính đối với công tácNCKH; (2) Quảng bá đưa sản phẩm NCKH xã hội và nhân văn vào thịtrường, tăng cường thêm nhân sự quản lý có chuyên môn nghiệp vụ chophòng quản lý khoa học… (3) Thực hiện kích cầu trong hoạt động NCKH:

Tổ chức thường xuyên các chương trình NCKH trong sinh viên của Trường;phát động và kiểm tra thường xuyên việc nâng cao chất lượng dạy và chấtlượng học của Nhà trường để nâng cao kiến thức phục vụ giảng dạy trongđội ngũ giảng viên của trường và kiến thức tiếp thu bài học của sinh viên;tạo bầu không khí học thuật bằng cách tăng cường tổ chức các hội thảokhoa học cấp trường, các hội nghị khoa học có quy mô lớn

Tác giả cũng đã đề nghị Nhà trường nên thành lập một “Trung tâm

nghiên cứu triển khai và hoạt động dịch vụ KHXH&NV” hoạt động độc lập,

có nhiệm vụ thực hiện các hợp đồng NCKH, liên kết chuyển giao côngnghệ và các dịch vụ khoa học, trao đổi, mua bán nguồn dữ liệu thông tinKHXH&NV vốn hết sức dồi dào nhưng hiện nay đang bị bỏ quên lãng phí

3 Tác giả Đỗ Văn Thắng với luận văn thạc sỹ chuyên ngành Quản

lý khoa học và công nghệ: “Biện pháp đảm bảo thực hiện chức năng NCKH

của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh” đã phân tích, đánh giá các biện pháp đảm bảo

thực hiện chức năng NCKH mà Trường Đại học KHXH&NV TP HCM và

đã đưa ra các kết luận: (1) NCKH của cán bộ giảng dạy còn nhiều hạn chế,chưa thực hiện đúng chức năng của người thầy và chưa phát huy tốt nhữngtiềm năng, điều kiện về nghiên cứu của trường đại học (2) Các biện phápcòn nghiên về thực hiện các biện pháp hành chính, chưa chú ý đến việc thựchiện các biện pháp về kích thích kinh tế và động viên tinh thần

Trên cơ sở đó, tác giả đã đề ra các biện pháp nhằm đảm bảo phối hợp tốt các chức năng giảng dạy và NCKH của cán bộ và giảng viên là:

(1) Những biện pháp về hành chính: Đề xuất qui định thời giangiảng dạy cho các chức danh của cán bộ giảng dạy trong Trường phải cómức tối đa là không quá 700 giờ/năm; Xem NCKH là một tiêu chí quantrọng để tham gia thi tuyển dụng, nâng ngạch, giảng viên, xét lao động tiêntiến…(2) Những biện pháp về kinh tế: Tăng kinh phí đầu tư cho nghiên cứukhoa học; Điều chỉnh mức chi và nội dung chi kinh phí cho các loại sảnphẩm nghiên cứu; Thanh toán rủi ro (3) Những biện pháp về động viên tinhthần: (a) Các biện pháp nhằm công nhận và bảo vệ quyền tác giả; (b) Đưakết quả nghiên cứu vào hoạt động thực tiễn bởi việc nâng cao hiệu quả việc

sử dụng kết quả các công trình nghiên cứu (CTNC) không chỉ mang ý nghĩathực tiễn, mà nó còn có giá trị động viên, thúc đẩy nhà nghiên cứu tham giaNCKH

Theo chúng tôi, hai luận văn của tác giả Đỗ Văn Thắng và tác giảNguyễn Văn Sinh đã chỉ ra một bức tranh tổng thể về thực trạng NCKHtrong các trường đại học ở Việt Nam Tuy nhiên, Trường Đại họcKHXH&NV TP.HCM có nhiều điểm khác biệt đối với Trường Đại học MởTp.HCM (quy mô, ngành nghề đào tạo, lực lượng giảng viên…) Vì vậy,cần phải tiến hành nghiên cứu thực trạng tổ chức NCKH của Trường để từ

đó mới có thể đề ra các giải pháp nhằm nâng cao năng lực tổ chức NCKHcủa Trường

Ngoài các luận văn trên, còn có nhiều bài viết, bài tham luận trongcác hội thảo liên quan đến thực trạng NCKH trong các tổ chức giáo dục

như: “Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho các trường đại học”

của Trần Văn Hùng (phân tích nguyên nhân khiến chưa thể phát triển

nguồn nhân lực chất lượng cao cho các trường đại học và đề xuất các giải

pháp khắc phục tình trạng này) [26]; bài viết: “Cơ hội nào cho giảng viên

trẻ NCKH” của tác giả Đỗ Tiến Sỹ (đề cập đến các vấn đề làm giới hạn

năng lực NCKH của cán bộ giảng dạy trẻ trong các trường đại học và cácgiải pháp để phát triển hoạt động NCKH của các giảng viên trẻ) [16]

Khi mới thành lập Trường có tên gọi là Viện Đào tạo Mở rộng, sau

đó chuyển thành Trường Đại học Mở Bán công TP.HCM và cuối cùng đượcchuyển thành Trường Đại học Mở TP.HCM vào năm 2006 Trường có cácchuyên ngành đào tạo đa dạng từ khoa học kỹ thuật đến khoa học xã hội vànhân văn, kinh tế…Trong quá trình phát triển của mình, Trường đã trải qua

sự thay đổi loại hình trường học, bộ máy tổ chức, các chính sách liên quanđến giảng dạy, học tập đặc biệt là các chính sách đối với hoạt động NCKH.Tuy đã có nhiều nỗ lực nghiên cứu, tìm kiếm các giải pháp để nâng caonăng lực NCKH của Trường nhưng hiện tại, vẫn còn nhiều vấn đề về nănglực tổ chức NCKH của Trường cần phải tiếp tục nghiên cứu và làm rõ

Có thể nói, từ trước đến nay chưa có đề tài NCKH nào củaTrường, của các tổ chức, cá nhân bên ngoài tiến hành nghiên cứu về nănglực tổ chức NCKH của Trường Đại học Mở TP.HCM một cách cụ thể vàchi tiết để từ đó có thể đề xuất các giải pháp khả thi để nâng cao năng lực tổchức NCKH của Trường Vì vậy, tác giả hy vọng đề tài luận văn của mình

sẽ góp phần mở một hướng mới cho việc giải quyết các vấn đề nêu trên

3 Mục tiêu nghiên cứu

Đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao năng lực tổ chức NCKHcủa Trường Đại học Mở TP.HCM

4 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi khách thể: Nghiên cứu các tài liệu như chính sách, cácvăn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước, của Bộ Giáo dục và Đào tạo,báo cáo, bài viết, phỏng vấn, tài liệu chuyên khảo…của các cơ quan khoahọc có chính sách liên quan đến tổ chức hoạt động NCKH của các viện, cáctrường đại học

Nghiên cứu chính sách liên quan đến việc tổ chức NCKH cho cán

bộ, giảng viên ở Trường Đại học Mở TP.HCM

Phạm vi thời gian: nghiên cứu các chính sách, giải pháp ứng dụngvào việc tổ chức NCKH, các thành quả, những hạn chế của quá trình tổchức hoạt động NCKH ở Trường Đại học Mở Tp.HCM giai đoạn 2006 -2010

Phạm vi nội dung nghiên cứu: Tìm hiểu và phát hiện những yếu tố

tích cực, nhất là những yếu tố bất cập, những vấn đề cần giải quyết trong

việc tổ chức NCKH ở Trường Đại học Mở Tp.HCM giai đoạn 2006-2010

và từ đó đề xuất những giải pháp nhằm nâng cao năng lực tổ chức NCKHcủa Trường

5 Mẫu khảo sát

Đề tài nghiên cứu sẽ khảo sát, phỏng vấn các cán bộ, giảng viên tạicác khoa, cán bộ quản lý Phòng Hợp tác và Quản lý khoa học(HT- QLKH)của Trường Đại học Mở TP.HCM

Việc phỏng vấn sâu một số lãnh đạo, cán bộ quản lý mảng NCKHcủa Trường sẽ giúp xác định lại các vấn đề vừa được khảo sát và đồng thờiđưa ra một cái nhìn tổng quan về quan điểm, chiến lược và phương hướngphát triển năng lực tổ chức NCKH của Trường Đại học Mở TP.HCM

6 Câu hỏi nghiên cứu

Giải pháp nào nhằm nâng cao năng lực tổ chức NCKH của TrườngĐại học Mở TP.HCM?

7 Giả thuyết nghiên cứu

Xây dựng và hoàn thiện những chính sách đối với các nguồn lựctrong hoạt động NCKH để nâng cao năng lực tổ chức NCKH của trườngĐại học Mở TP.HCM

8 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Tổng hợp, phân tích một cách

hệ thống các tác động ảnh hưởng của các văn bản luật, các chính sách củaNhà nước và các văn bản của Bộ Giáo dục và Đào tạo, của các tổ chức hoạtđộng KH&CN liên quan đến việc tổ chức hoạt động NCKH; nghiên cứu,phân tích các chính sách, chiến lược, các báo cáo, tài liệu liên quan đến việc

tổ chức hoạt động NCKH của Trường Đại học Mở TP.HCM

Phương pháp thống kê: thống kê, phân tích những dữ liệu thu

được

Phương pháp điều tra xã hội học (gửi bảng hỏi điều tra, khảo sát

thực tế, phỏng vấn sâu) để nghiên cứu những thành quả và hạn chế của việc

tổ chức hoạt động NCKH tại Trường Đại học Mở Tp.HCM Cụ thể là:

Gửi phiếu điều tra các giảng viên ở các khoa có liên quan đến hoạtđộng NCKH của Trường Đại học Mở TP.HCM

Phỏng vấn sâu một số lãnh đạo, nhà quản lý chuyên trách về mảngNCKH, các chuyên gia tham gia xây dựng và triển khai các đề án phát triểnhoạt động NCKH của Trường Đại học Mở TP.HCM

9 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị và danh mục tài liệutham khảo, luận văn gồm 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận của đề tài

Chương 2 Thực trạng công tác tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Mở TP.HCM

Chương 3 Một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực tổ chức nghiên cứu khoa học của Trường Đại học Mở TP.HCM

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN

1.1 Khái niệm chung

1.1.1 Khoa học

Hiện nay có rất nhiều cách hiểu và quan niệm về khoa học do xuất phát từ

nhiều cách tiếp cận khác nhau

a) Xem khoa học là một hệ thống tri thức, b) Xem khoa học là một hoạt động xã hội, c) Xem khoa học là một hình thái ý thức xã hội

d) Xem khoa học là một thiết chế xã hội:

Nhìn ở góc độ quản lý, chúng tôi đồng ý với quan niệm: “Ngày nay khoa

học đã trở thành một hoạt động nghề nghiệp được xã hội hóa cao độ Đó là một dạng hoạt động xã hội đặc biệt, hướng vào việc tìm kiếm những điều chưa biết, là một loại lao động gian khổ nhiều rủi ro” Vì vậy, trong xã hội

hiện đại với nền kinh tế tri thức, nhà quản lý cần phải biết cách thức tổ chức

để đảm bảo và nâng cao hiệu quả hoạt động NCKH để từ đó thúc đẩy sựtiến bộ của xã hội

1.1.2 Nghiên cứu khoa học

Có nhiều quan niệm, định nghĩa khác nhau về NCKH Ví dụ như:

“NCKH là sự tìm tòi khám phá bản chất các sự vật (tự nhiên, xã hội, con người), nhằm thỏa mãn nhu cầu nhận thức, đồng thời sáng tạo các giải pháp tác động trở lại các sự vật, biến đổi sự vật theo mục đích sử dụng”

[33;16]

“NCKH là một họat động tìm kiếm, xem xét, điều tra, hoặc thử nghiệm Dựa trên những số liệu, tài liệu, kiến thức,… đạt được từ các thí nghiệm NCKH để phát hiện ra những cái mới về bản chất sự vật, về thế giới tự nhiên và xã hội, và để sáng tạo phương pháp và phương tiện kỹ thuật mới cao hơn, giá trị hơn…” [19;1]

Luật khoa học và công nghệ định nghĩa:“NCKH là hoạt động phát hiện, tìm hiểu các hiện tượng, sự vật, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng

tạo các giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn.”[21]

Để có được đội ngũ những nhà nghiên cứu thì việc đào tạo, bồi dưỡng kiếnthức chuyên môn cho giảng viên, sinh viên phải được xem là nhiệm vụ quantrọng của các trường để phát huy hiệu quả hoạt động nghiên cứu khoa họcphục vụ cho lợi ích của con người

1.1.3 Tổ chức Khoa học và công nghệ

Tổ chức khoa học là thuật ngữ được sử dụng với hai nghĩa chính:

“Tổ chức khoa học là một tập hợp hoạt động (sự tổ chức) nhằm liên kết các

yếu tố của nguồn lực khoa học Chẳng hạn, bố trí nhân lực, phân bổ tài chính, đảm bảo vật tư, thiết kế các kênh thông tin v.v

Tổ chức khoa học là một thực thể không gian (cái tổ chức), trong đó nhân

lực được sắp xếp theo một cấu trúc xác định, được phân chia chức năng và

được liên kết theo một trật tự xác định do trình tự của hoạt động khoa học chi phối ” [34;11].

Điều 9 của Luật khoa học và công nghệ [21] thì các tổ chức KH&CN bao

Để nâng cao năng lực tổ chức nghiên cứu khoa học của trường đại học Đềtài tập trung nghiên cứu, phân tích hoạt động KH&CN, nguồn lực KH&CN

mà nhà trường thực hiện nhằm hỗ trợ cho việc nâng cao năng lực tổ chứchoạt động NCKH của trường

1.2 Nội dung cơ bản nhất về NCKH và công nghệ

1.2.1 Các loại hình NCKH

(1) Nghiên cứu cơ bản

Nghiên cứu cơ bản được chia thành hai loại: nghiên cứu cơ bản thuần tuý

và nghiên cứu cơ bản định hướng.

(2) Nghiên cứu ứng dụng

(3) Triển khai (Development)

Triển khai bao gồm ba giai đoạn:

(a) Tạo ra vật mẫu (làm prototype) (b) Tạo quy trình, công nghệ (làm pilot) (c) Sản xuất thử loạt đầu/sản xuất thử loạt nhỏ (sản xuất “Sêri 0”)

1.2.2 Những đặc điểm của NCKH

Đặc điểm chung nhất của NCKH là sự tìm tòi những tri thức mà khoa họcchưa hề biết đến Đặc điểm này dẫn đến hàng loạt các đặc điểm khác củaNCKH mà nhà nghiên cứu, cũng như người quản lý và cơ quan quản lýnghiên cứu cần phải quan tâm xử lý những vấn đề về mặt phương pháp luận

và việc tổ chức nghiên cứu Những đặc điểm của NCKH là:

a) Tính mới:, b) Tính tin cậy, c) Tính thông tin, d) Tính khách quan e) Tính rủi ro, f) Tính kế thừa, g) Tính cá nhân, h) Tính trễ trong áp dụng:

1.2.3 Định hướng NCKH và công nghệ

Luật khoa học và công nghệ (2000) xác định: “Tổ chức nghiên cứu và pháttriển cấp cơ sở chủ yếu thực hiện các hoạt động KH&CN theo mục tiêu,nhiệm vụ do tổ chức, cá nhân thành lập xác định” [21]

Định hướng được xây dựng theo kế hoạch ngắn hạn, trung hạn và dài hạn phù hợp với mục tiêu phát triển của tổ chức

1.2.3 Tuyển chọn đề tài NCKH

Việc tuyển chọn các ĐTNC cần xác định rõ đề tài, tên đề tài:

(1) Đề tài:

Đề tài là một hình thức tổ chức NCKH trong đó có một người hoặc mộtnhóm người cùng thực hiện một nhiệm vụ nghiên cứu Đề tài được lựa chọn

từ một sự kiện khoa học [33; 12]

(2) Tên đề tài: “Tên đề tài là mục phản ánh nội dung cô đọng nhất nội

dung nghiên cứu của một đề tài NCKH Tên đề tài phải là một sự kiện khoa học, ở đó có chứa mâu thuẩn giữa lý thuyết hiện hữu với thực tế mới phát sinh” [33; 51].

1.2.4 Đánh giá kết quả NCKH

Theo Vũ Cao Đàm thì: “Đánh giá là một sự so sánh, dựa trên một chuẩn

mực nào đó, để xem xét một sự vật là tốt hơn hoặc xấu hơn một sự vật làm chuẩn, trong đó có những chỉ tiêu về chuẩn mực” [34;101].

Đánh giá kết quả nghiên cứu chính là lượng định giá trị của kết quả nghiêncứu về mặt số lượng, chất lượng của kết quả Đây là một trong những nhiệm

vụ rất quan trọng của công tác tổ chức và quản lý NCKH

1.3 Các nguồn lực trong nghiên cứu khoa học

Nguồn lực khoa học đó là yếu tố đầu vào của nghiên cứu Chính các yếu tốnày tạo nên tập hợp hoạt động của tổ chức khoa học để đảm bảo cho việcthực thi tốt mọi ý tưởng nghiên cứu

Nguồn lực cho nghiên cứu bao gồm: Nguồn nhân lực, nguồn tài lực, nguồn

vật lực và nguồn tin lực.

1.4 Chính sách QLKH của Nhà nước đối với các trường đại học

1.4.1 Khái niệm “chính sách”

Trong phạm vi luận văn này, các văn bản quy định về hoạt động KH&CN

mà Trường Đại học Mở TP.HCM ban hành như chế độ làm việc của giảngviên, định mức chi cho NCKH, quy chế chi tiêu nội bộ tuân thủ theo quyđịnh hiện hành của Nhà nước là những chính sách được hiểu và vận dụngtheo cách tiếp cận tổng hợp và định nghĩa tổng quát nêu trên

1.4.2 Các chính sách tác động đến hoạt động KH&CN ở VN

Giáo dục, KH&CN luôn được Đảng và Nhà nước xem là quốc sách hàngđầu Điều đó được thể hiện thông qua luật, một số các chủ trương, chínhsách, văn bản dưới luật

1.4.3 Tổng quan về hệ thống tổ chức các trường đại học ở VN

a)Hệ thống các trường đại học,cao đẳng và lực lượng giảng viên

Tính đến năm học 2010-2011, cả nước có 386 trường đại học, cao đẳng(306 trường công lập và 80 trường ngoài công lập) số lượng giảng viên là74.573 người được phân theo trình độ chuyên môn (Số lượng tiến sĩ: 7.924,thạc sĩ: 30.374, đại học, cao đẳng: 34.998, chuyên khoa I,II: 434, trình độkhác là: 843 người, trong đó có 2.864 giáo sư và phó giáo sư) [7]

Các trường ngoài công lập phát triển nhanh về số lượng Năm học 2000

-2001 có 22 trường đại học, cao đẳng ngoài công lập thì đến năm 2010- 2011

đã có 80 trường (tăng 3.6 lần) Quy mô đào tạo năm học 2010 - 2011 là 333.921 sinh viên, chiếm tỷ lệ 15,4% so với tổng số sinh viên.

b) Cơ cấu tổ chức trong các trường đại học, cao đẳng

Theo Luật giáo dục thì cơ cấu các trường bao gồm các khoa, trung tâm,

phòng nghiên cứu, các phòng quản lý theo chức năng

c) Tài chính cho các trường đại học

Theo số liệu báo cáo của Hội nghị kế hoạch và ngân sách hằng năm của BộGiáo dục và Đào tạo thì tỉ lệ chi từ ngân sách cho hoạt động khoa học vàcông nghệ trong các trường đại học và cao đẳng qua các năm cụ thể nhưsau:

Đơn vị: Triệu đồng

Ngân sách cho các trường

4.671.472 4.394.650 4.937.479đại học, cao đẳng

Ngân sách chi sự nghiệp KH

203.090 226.060 252.324

- CN

Tỷ lệ % chi cho sự nghiệp

KH-CN so với tổng ngân 4.35 % 5.14% 5.11%sách cấp cho các trường

Bảng 1.3: Tỉ lệ chi từ ngân sách cho sự nghiệp KH-CN trong các trường đại học và cao đẳng các năm 2008, 2009, 2010 [9].

Tại Hội thảo "Khoa học và Công nghệ với sự phát triển kinh tế - xã hội” (tổ

chức ngày 26/12/2009), lãnh đạo Bộ KH&CN thừa nhận là chất lượng độingũ cán bộ còn thấp, thiếu chuyên gia giỏi đầu đàn trong nhiều lĩnh vực

…"Đầu tư của toàn xã hội cho KH&CN ở nước ta còn rất thấp, chỉ đạt 5

USD (năm 2007) trong khi Trung Quốc là khoảng 20 USD (năm 2004) và Hàn Quốc khoảng 1.000 USD (năm 2007) Khoản đầu tư này chủ yếu là từ nguồn ngân sách của Nhà nước, trong khi từ khu vực doanh nghiệp còn rất hạn chế", Thứ trưởng Bộ KH& CN Lê Đình Tiến nhấn mạnh thực trạng này

[24]

1.4.4 Vai trò của NCKH trong các trường đại học

Trường đại học là nơi có nguồn lực cán bộ khoa học khá lớn Đây cũng lànơi tập trung nhiều nguồn lực khác cho công tác NCKH

Chỉ có thực hiện tốt chức năng NCKH thì nhà trường mới làm tốt chức năngđào tạo bởi hai chức năng này luôn phối hợp để thúc đẩy lẫn nhau Hiệnnay, Nhà nước đang thể chế hóa chủ trương xã hội hóa giáo dục, trong hệthống các trường đại học và cao đẳng, các trường bán công, dân lập, tư thục

mở ra ngày càng nhiều Các trường đại học nói chung và Trường Đại học

Mở TP.HCM nói riêng phải thể hiện thế mạnh và khẳng định mình trên lĩnhvực NCKH.

1.4.5 Mục tiêu xây dựng đại học nghiên cứu, nâng cao chất lượng đào tạo

Trường đại học có hai chức năng chính là đào tạo và NCKH Hai chức năngnày được thể hiện thông qua chức năng của người thầy Điều đó được quy

định thành nhiệm vụ của cán bộ giảng dạy là: “(1) Giảng các môn học, chỉ

đạo nghiên cứu, thực nghiệm khoa học, rèn luyện phương pháp khoa học và

kỹ năng, nghề nghiệp … cho sinh viên; (2) NCKH, tham gia triển khai kết quả nghiên cứu vào sản xuất Biên soạn giáo trình, tài liệu giảng dạy, học tập; tổng kết kinh nghiệm giảng dạy, nghiên cứu”

Chỉ có tham gia NCKH người thầy mới nâng cao năng lực, hoàn thiệnphương pháp nghiên cứu để thực hiện tốt nhiệm vụ hướng dẫn sinh viênNCKH

1.4.6 Thời gian nghiên cứu của giảng viên

Thời gian làm việc của giảng viên theo chế độ tuần làm việc 40 giờ

và được xác định theo năm học Tổng quỹ thời gian làm việc của giảng viênbình quân trong một năm học là 1760 giờ sau khi trừ số ngày nghỉ hè, nghỉTết âm lịch, nghỉ học kỳ theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và cácngày nghỉ khác theo quy định của pháp luật

Phó giáo sư và Giáo sư và giảngNhiệm vụ

Giảng viên giảng viên viên cao cấp

chính

Số giờ Tỷ lệ Số giờ Tỷ lệ Số giờ Tỷ lệGiảng dạy 900 51 900 51 900 51NCKH 500 28,5 600 34,2 700 39,8Hoạt động chuyên

môn và các nhiệm vụ 360 20,5 260 14,8 160 9,2khác

Tổng qũy thời gian 1760 100 1760 100 1760 100

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG CÔNG TÁC TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TP.HCM 2.1 Tổng quan về Trường Đại học Mở Tp.HCM

2.1.1 Quá trình thành lập và phát triển

Trường Đại học Mở TP.HCM thành lập, đi vào hoạt động đến nay đã

11