Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đối với nguồn nước phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và đề xuất biện pháp ứng phó tại tỉnh bắc ninh luận văn ths biến đổi khí hậu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIKHOA CÁC KHOA HOC̣ LIÊN NGÀNH PHẠM THANH XUÂN ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI VỚI NGUỒN NƯỚC PHỤC VỤ CHO SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÀ ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁ

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA CÁC KHOA HOC̣ LIÊN NGÀNH

PHẠM THANH XUÂN

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI VỚI NGUỒN NƯỚC PHỤC VỤ CHO SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÀ ĐỀ

XUẤT BIỆN PHÁP ỨNG PHÓ TẠI TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Hà Nội - 2017

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA CÁC KHOA HOC̣ LIÊN NGÀNH

PHẠM THANH XUÂN

ĐÁNH GIÁ TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐỐI VỚI NGUỒN NƯỚC PHỤC VỤ CHO SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP VÀ ĐỀ

XUẤT BIỆN PHÁP ỨNG PHÓ TẠI TỈNH BẮC NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU Chuyên ngành: BIẾN ĐỔI

KHÍ HẬU Mã số: Chương trình đào tạo thí điểm

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Hà Lương Thuần

(Chữ kí của GVHD)

Hà Nội - 2017

Lời cam đoan

Tôi xin cam đoan luận văn này là công trình nghiên cứu do cá nhân tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Hà Lương Thuần, không sao chép các công trình nghiên cứu của người khác Số liệu và kết quả của luận văn chưa từng được công

bố ở bất kì một công trình khoa học nào khác.

Các thông tin thứ cấp sử dụng trong luận văn là có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đầy đủ, trung thực và đúng qui cách.

Tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính xác thực và nguyên bản của luận văn.

Học viên

Phạm Thanh Xuân

i

Lời cảm ơn

Luận văn Thạc sỹ khoa học “Đánh giá tác động của Biến đổi khí hậu đối với nguồn nước phục vụ cho sản xuất nông nghiệp và đề xuất biện pháp ứng phó tại tỉnh Bắc Ninh” được hoàn thành tại Khoa sau đại học - Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn của PGS.TS Hà Lương Thuần, Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam.

Em xin trân trọng cảm ơn PGS.TS Hà Lương Thuần đã tận tình hướng dẫn em trong suốt quá trình nghiên cứu Luận văn.

Em xin chân thành cảm ơn các cán bộ Phòng Tài nguyên nước và biến đổi khí hậu

- Viện Khoa học thủy lợi Việt Nam đã giúp đỡ về mặt số liệu cũng như hỗ trợ công cụ tính toán để em hoàn thiện Luận văn này.

Em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc tới các thầy, cô giáo Khoa sau đại học - Đại học Quốc gia Hà Nội đã giúp đỡ, tạo điều kiện tốt cho em trong quá trình học tập và nghiên cứu.

Cuối cùng em xin gửi lời cảm ơn tới gia đình và bạn bè đã giúp đỡ, động viên em rất nhiều trong quá trình học tập và thực hiện luận văn.

Do thời gian và kinh nghiệm còn hạn chế nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy em rất mong nhận được những đóng góp quý báu từ thầy cô và những độc giả quan tâm.

Học viên

Phạm Thanh Xuân

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu nghiên cứu 3

3 Phạm vi nghiên cứu 3

4 Phương pháp nghiên cứu 3

5 Cấu trúc luận văn thạc sĩ 3

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ CÁC TÁC ĐỘNG CỦA BĐKH ĐẾN QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NƯỚC CẤP CHO SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TỈNH BẮC NINH 5

1.1 Biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu tại Việt Nam 5

1.1.1 Biểu hiện biến đổi khí hậu, nước biển dâng tại Việt Nam 5

1.1.2 Kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng cho Việt Nam 6

1.2 Kịch bản biến đổi khí hậu đối với tỉnh Bắc Ninh 8

1.2.1 Kịch bản biến đổi khí hậu với nhiệt độ 8

1.2.2 Kịch bản biến đổi khí hậu với lượng mưa 11

1.3 Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp của tỉnh Bắc Ninh 13

1.3.1 Tác động của BĐKH đối với sự phát triển KT-XH của tỉnh Bắc Ninh 13

1.3.2 Tác động của BĐKH đến nguồn nước phục vụ SXNN của Bắc Ninh 15

1.4 Kết luận Chương 1 17

CHƯƠNG II: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ ĐẶC ĐIỂM HỆ THỐNG CÔNG TRÌNH THỦY LỢI BẮC ĐUỐNG, TỈNH BẮC NINH 19

2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh 19

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên tỉnh Bắc Ninh 19

2.1.2 Đặc điểm kinh tế, xã hội tỉnh Bắc Ninh 24

2.2 Đặc điểm hệ thống công trình thủy lợi Bắc Đuống tỉnh Bắc Ninh 24

2.2.1 Khu tưới lấy nước sông ngoài 24

2.2.2 Khu tưới lấy nước các sông trục và kênh tiêu nội đồng 28

2.2.3 Tổng hợp hiện trạng tưới hệ thống thuỷ nông Bắc Đuống 28

2.2.4 Đánh giá chung những tồn tại về tưới khu Bắc Đuống 29

2.2.5 Hiện trạng công trình tiêu 31

CHƯƠNG III: PHƯƠNG PHÁP VÀ CƠ SỞ TÍNH TOÁN KHẢ NĂNG NGUỒN NƯỚC VÀ NHU CẦU NƯỚC CHO HỆ THỐNG THỦY LỢI BẮC ĐUỐNG, TỈNH BẮC NINH 33 3.1 Tổng quan về mô hình mô phỏng 33

3.2 Thiết lập mô hình tính toán khả năng nguồn nước và nhu cầu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp cho hệ thống thủy lợi Bắc Đuống 35

3.2.1 Cơ sở lý thuyết lựa chọn mô hình MIKE 11 35

iii

3.2.2 Xây dựng sơ đồ mô phỏng và dự báo nguồn nước đến HTTL Bắc Đuống

36

3.2.3 Kết quả hiệu chỉnh và kiểm định bộ thông số mô hình 38

3.3 Cơ sở tính toán cấp nước 41

3.3.1 Chỉ tiêu cấp nước cho nông nghiệp 41

3.3.2 Chỉ tiêu dùng nước cho chăn nuôi 43

3.3.3 Chỉ tiêu dùng nước cho đô thị 43

3.3.4 Nước sinh hoạt nông thôn 44

3.3.5 Nước dùng cho thủy sản 44

3.3.6 Nước cho môi trường 44

CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ TÍNH TOÁN KHẢ NĂNG NGUỒN NƯỚC VÀ NHU CẦU NƯỚC PHỤC VỤ SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP ĐỐI VỚI HỆ THỐNG BẮC ĐUỐNG, ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA TỈNH BẮC NINH45 4.1 Kết quả tính toán nhu cầu nước 45

4.1.1 Nhu cầu dùng nước cho nông nghiệp 45

4.1.2 Nhu cầu nước cho thủy sản 46

4.1.3 Nhu cầu nước đô thị 46

4.1.4 Nhu cầu nước sinh hoạt nông thôn 46

4.1.5 Nhu cầu nước môi trường 46

4.1.6 Tổng hợp nhu cầu nước các ngành kinh tế 47

4.2 Cân bằng sơ bộ, đánh giá khả năng nguồn nước 48

4.3 Đề xuất khung nhiệm vụ ứng phó biến đổi khí hậu trong lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh Bắc Ninh 49

4.3.1 Định hướng kế hoạch hành động cho các đối tượng chính 49

4.3.2 Các nhiệm vụ ưu tiên ứng phó biến đổi khí hậu trong lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh Bắc Ninh 52

4.4 Đề xuất các biện pháp công trình đối với hệ thống thủy lợi Bắc Đuống 56

4.4.1 Các giải pháp công trình theo quy hoạch 56

4.4.2 Đề xuất giải pháp cải tạo dòng chảy cải thiện ô nhiễm nguồn nước 59

4.4.3 Giải pháp về thủy lợi 60

4.5 Đề xuất các biện pháp phi công trình 60

4.5.1 Tuân thủ quy trình vận hành hệ thống thủy lợi Bắc Đuống 60

4.5.2 Trồng tre chắn sóng 68

4.5.3 Tổ chức quản lý đê 68

4.5.4 Giải pháp về nâng cao nhận thức cộng đồng bảo vệ nguồn nước 69

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 71

TÀI LIỆU THAM KHẢO 73

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Mức tăng nhiệt độ và mức thay đổi lượng mưa trong 50 năm qua ở các vùng khí

hậu của Việt Nam 5

Bảng 1.2 Mực nước biển dâng theo kịch bản phát thải trung bình (cm) 8

Bảng 1.3 Chuẩn nhiệt độ TB và lượng mưa TB thời kỳ 1981-1999 8

Bảng 1.4 Mức tăng nhiệt độ trung bình (0C) của thế kỷ 21 so với thời kỳ chuẩn (1981-1999) ứng với kịch bản phát thải (B2) 9

Bảng 1.5 Mức thay đổi lượng mưa (mm) qua các thập kỷ của thế kỷ 21 so với thời kỳ chuẩn (1981-1999) ứng với kịch bản phát thải (B2) 12

Bảng 1.6 Diện tích hạn giảm sản 50% trở lên tỉnh Bắc Ninh 15

Bảng 1.7 Diện tích đất trũng hay bị úng khi gặp mưa lớn 16

Bảng 2.1 Mạng lưới trạm khí tượng và đo mưa 20

Bảng 2.2 Mạng lưới trạm quan trắc thuỷ văn 20

Bảng 2.3 Hiện trạng công trình tưới nước trực tiếp 27

Bảng 2.4 Tổng hợp diện tích tưới của các công trình trong hệ thống Bắc Đuống 28

Bảng 2.5 Diện tích bị thiếu nước trong hệ thống Bắc Đuống 29

Bảng 2.6 Các tuyến đê chính trên địa bàn tỉnh 30

Bảng 2.7 Khu tiêu hệ thống Bắc Đuống 32

Bảng 3.1 Tóm tắt một số mô hình toán thường được sử dụng ở Việt Nam 35

Bảng 3.2 Vị trí mô phỏng mực nước mô hình thủy lực mùa khô năm 2010 38

Bảng 3.3 Vị trí mô phỏng mực nước mô hình HD mùa khô 2011 40

Bảng 3.4 Hệ số tưới mặt ruộng năm 2016 42

Bảng 3.5 Hệ số tưới mặt ruộng giai đoạn 2020 43

Bảng 3.6 Hệ số tưới thiết kế (P=85%) 43

v

DANH MỤC HÌNH

Hình 1.1 Diễn biến mực nước biển theo số liệu các trạm thực đo 6

Hình 1.2 Chênh lệch nhiệt độ TB năm vào năm 2020 so với thời kỳ chuẩn ở Bắc Ninh ứng với kịch bản phát thải trung nình (B2) 9

Hình 1.3 Mức tăng số ngày có nhiệt độ lớn hơn 350C so với trung bình thời kỳ 2000-2100 10 Hình 1.4 Mức tăng số ngày có nhiệt độ nhỏ hơn 130C so với trung bình thời kỳ 2000-2100 11 Hình 1.5 Mức thay đổi lượng mưa năm vào năm 2020 so với thời kỳ chuẩn ở Bắc Ninh ứng với kịch bản phát thải trung nình (B2) 11

Hình 1.6 Mức tăng số ngày có lượng mưa lớn hơn 50mm trong thời kỳ 2020-2100 so với trung bình thời kỳ 2000-2010 13

Hình 2.1 Bản đồ hành chính tỉnh Bắc Ninh 19

Hình 3.1 Sơ đồ mạng lưới sông, kênh và các công trình HTTL Bắc Đuống 38

Hình 3.2 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2010 - trạm Sơn Tây 39

Hình 3.3 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2010 - trạm Thượng Cát 39

Hình 3.4 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2010 - trạm Phả Lại 39

Hình 3.5 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2010 - Cống Long Tửu 39

Hình 3.6 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2010 - Trạm bơm Trịnh Xá 39

Hình 3.7 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2010 - Trạm bơm Tân Chi 39

Hình 3.8 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2011 - trạm Sơn Tây 40

Hình 3.9 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2011 - trạm Thượng Cát 40

Hình 3.10 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2011 - trạm Phả Lại 40

Hình 3.11 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2011 - Cống Long Tửu 40

Hình 3.12 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2011 - Trạm bơm Trịnh Xá 41

Hình 3.13 Mực nước mô phỏng và thực đo mùa khô 2011 - Trạm bơm Tân Chi 41

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Nông nghiệp, nông thôn có một vai trò vị trí hết sức quan trọng trong việcphát triển bền vững kinh tế-xã hội và ổn định tình hình an ninh nông thôn Trongnhững năm qua, tỉnh Bắc Ninh đã chỉ đạo các cấp, các ngành, các địa phươngtriển khai nhiều chương trình, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trong khu vựcnông thôn và nông nghiệp Kết quả là khu vực nông nghiệp và nông thôn đã cónhiều chuyển biến tích cực, hàng năm đóng góp trên 8% trong tổng GDP củatỉnh và tạo việc làm thường xuyên cho hàng vạn lao động, không chỉ vậy, nôngnghiệp Bắc Ninh còn đảm bảo an ninh chính trị nông thôn trong tình hình mới.Bắc Ninh nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa với bốn mùa khá rõ rệt,

có mùa đông lạnh, mùa hè nóng nực Tuy nhiên theo các số liệu quan trắc cho thấy,những năm gần đây, tổng lượng mưa trung bình năm, tổng số ngày có nhiệt độ caohơn 350C tăng, số ngày rét đậm, rét hại (nhiệt độ dưới 150C) tăng dần

Lượng mưa ở tỉnh dự kiến tăng theo thời gian Mức độ tăng không đồngđều ở các khu vực Điều đáng lưu ý là lượng mưa tăng mạnh trong khi vào mùakhô lượng mưa có xu hướng giảm

Sự thay đổi nhiệt ẩm trước hết sẽ ảnh hưởng đến tình hình cấp nước chosinh hoạt và sản xuất Sẽ có nguy cơ thiếu nước trong mùa khô do lượng mưagiảm, đồng thời mực nước ngầm lại hạ Ngược lại gây lũ lụt về mùa mưa dolượng mưa tăng

Biến đổi khí hậu (BĐKH) trong thời gian qua đã gây ra cho tỉnh Bắc Ninhmột số thiệt hại:

- Về trồng trọt: BĐKH có tác động đối với sinh trưởng, năng suất câytrồng, thời vụ gieo trồng, làm tăng nguy cơ lây lan sâu bệnh hại cây trồng, gâynguy cơ thu hẹp diện tích đất nông nghiệp Toàn tỉnh có 2.750 ha đất trũng ngậpúng thường xuyên thuộc các huyện Gia Bình, Lương Tài, Quế Võ và Yên Phong.Trong cơ cấu đất nông nghiệp, quy mô đất sản xuất nông nghiệp phân bố khôngđều giữa các huyện và các xã trong cùng một huyện Diện tích trồng 3 vụ còn thấpmới chiếm 25% diện tích cây hàng năm, năng suất cây trồng chưa thực sự ổn định,chậm chuyển đổi cơ cấu cây trồng, độc canh lúa vẫn là chủ yếu Nhiều diện tíchđất nông nghiệp thuộc các huyện Yên Phong, Quế Võ, Từ Sơn, Tiên Du, ThuậnThành và thành phố Bắc Ninh phải chuyển đổi sang sử dụng

1

cho các mục đích chuyên dùng và đất ở Thay đổi cơ cấu cây trồng: chuyển đổi

cơ cấu mùa vụ, cơ cấu cây trồng đã diễn ra khá, cơ cấu mùa vụ được chuyểndịch theo hướng tăng diện tích lúa xuân muộn và mùa trung, giảm diện tíchxuân sớm, xuân trung

- Về chăn nuôi: BĐKH ảnh hưởng đến sinh sản, sinh trưởng của gia súc,gia cầm, làm tăng khả năng sinh bệnh, truyền dịch của gia súc, gia cầm Đàn trâu,

bò có xu hướng giảm là do diện tích bãi chăn thả và đồng cỏ ngày càng bị thu hẹp,không có điều kiện để chăn nuôi các loại gia súc ăn cỏ Dịch tai xanh lợn xảy ratrên địa bàn tỉnh làm nhiều lợn mắc bệnh và chết, sản phẩm thịt lợn không tiêu thụđược, gây ảnh hưởng lớn đến sản xuất chăn nuôi lợn

- Về thủy sản: Thời tiết mưa phùn và sương mù kèm theo nhiệt độ giảmthấp trong những tháng đầu năm gây khó khăn cho sản xuất thủy sản Trong tháng

5 thời tiết liên tục có nắng nóng kéo dài, nhiệt độ trong tháng bình quân giao độnglớn làm môi trường nước thay đổi dẫn đến một số diện tích nuôi có hiện tượng cá

bị chết rải rác

- Về lâm nghiệp: BĐKH cũng là một trong những nguyên nhân gây cháyrừng làm mất nhiều diện tích rừng Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Phát triểnnông thôn Bắc Ninh, diện tích rừng bị cháy giai đoạn 2011 đến 2014 trên địa bàntỉnh khoảng 21,34 ha Cháy rừng làm giảm khả năng giữ đất, hấp thụ nước, bổsung nguồn nước ngầm, duy trì độ ẩm, cản cường độ của nước lũ Cháy rừngcũng làm ảnh hưởng đến hệ sinh thái tự nhiên, làm mất nơi trú ẩn của chim, thú,làm biến đổi khí hậu hậu quả dẫn đến làm giảm tính đa dạng sinh học;chất lượngđất ngày càng xấu do bị mất đi lớp thảm thực vật bao phủ

- Về thủy lợi và phát triển nông thôn: Thực tế trong thời gian qua, do thayđổi về lượng mưa nên Bắc Ninh đã phải đầu tư hơn 133 tỷ đồng để nạo vét, lắpđặt trạm bơm dã chiến, điện và dầu nhằm đảm bảo đủ nước phục vụ sản xuất nôngnghiệp

Tác động của BĐKH đối với tài nguyên nước, như chế độ mưa thay đổi cóthể gây lũ lụt vào mùa mưa và hạn hán vào mùa khô, gây khó khăn cho việc cấpnước và tăng mâu thuẫn trong sử dụng nước

Nhìn chung, hệ thống thuỷ nông đảm bảo tưới cho 103,5 nghìn ha gieotrồng (khoảng 84% diện tích gieo trồng của tỉnh), có khoảng 7.095 ha thườngxuyên bị hạn

Biến đổi khí hậu đã và đang tác động mạnh mẽ đến nhiều lĩnh vực phát

Đã có một số nghiên cứu tổng quan về tác động của biến đổi khí hậu đến tỉnhBắc Ninh nói chung, tuy nhiên, đến nay chưa có một nghiên cụ thể nào nghiêncứu về tác động của biến đổi khí hậu đối với nguồn nước phục vụ sản xuất nôngnghiệp và từ đó đưa ra các giải pháp ứng phó Để tạo ra cơ hội phát triển bềnvững cho sản xuất nông nghiệp của tỉnh Bắc Ninh trong điều kiện biến đổi khíhậu, nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu và giảm thiểu mức độ thiệthại do BĐKH thì rất cần thiết phải có nghiên cứu chi tiết tác động của biến đổikhí hậu đối với nguồn nước phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp của tỉnh.Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ giải quyết được vấn đề này và sẽ góp phầnthực hiện tốt Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH của tỉnh Bắc Ninh cũngnhư Chương trình Mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH của Việt Nam.

Luận văn được thực hiện nhằm đánh giá tác động của BĐKH đối vớinguồn nước cấp cho sản xuất nông nghiệp của tỉnh Bắc Ninh; từ đó đề xuất cácgiải pháp thích ứng với tác động của BĐKH đối với nguồn nước cấp cho sảnxuất xuất nông nghiệp của tỉnh Bắc Ninh

Phạm vi nghiên cứu của luận văn bao gồm:

+ Phạm vi về quy mô: Nhu cầu nước đến các hệ thống công trình đầu mối trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh và nghiên cứu điển hình cho hệ thống thủy lợi Bắc Đuống.

+ Phạm vi về thời gian: Các tư liệu, số liệu điều tra, khảo sát từ năm 2010 đến nay

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng bao gồm:

- Phương pháp tổng hợp, kế thừa tài liệu: tổng hợp có chọn lọc các tài liệuhiện có liên quan đến nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam và tỉnh BắcNinh; kế thừa các số liệu và kết quả của các đề tài nghiên cứu trước đó Phương phápnày được sử dụng để phục vụ cho phần tổng quan nghiên cứu của luận văn

- Phương pháp mô hình toán, mô hình thủy lực: Tính toán mô hình thủylực để tính toán cân bằng nước phục vụ sản xuất nông nghiệp Phương pháp môhình còn được ứng dụng trong quá trình xử lý số liệu và tính toán các chỉ tiêu phục

vụ đánh giá cả trong hiện tại và tương lai

5 Cấu trúc luận văn thạc sĩ

Mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

3

2 Mục tiêu nghiên cứu

3 Phạm vi nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

Chương I: Tổng quan về biến đổi khí hậu và các tác động của biến đổi khí hậu đến quản lý và sử dụng nguồn nước cấp cho sản xuất nông nghiệp tỉnh Bắc Ninh

1.1 Biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu tại Việt Nam

1.2 Kịch bản biến đổi khí hậu đối với tỉnh Bắc Ninh

1.3 Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến nguồn nước phục vụ sảnxuất nông nghiệp của tỉnh Bắc Ninh

1.4 Kết luận Chương 1;

Chương II: Điều kiện tự nhiên và đặc điểm hệ thống công trình thủy lợi Bắc Đuống, tỉnh Bắc Ninh.

2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh

2.2 Đặc điểm hệ thống công trình thủy lợi Bắc Đuống tỉnh Bắc Ninh

Chương III: Phương pháp và cơ sở tính toán khả năng nguồn nước và nhu cầu nước cho hệ thống thủy lợi Bắc Đuống, tỉnh Bắc Ninh

3.1 Tổng quan về mô hình mô phỏng

3.2 Thiết lập mô hình tính toán khả năng nguồn nước và nhu cầu nướcphục vụ sản xuất nông nghiệp cho hệ thống thủy lợi Bắc Đuống

3.3 Cơ sở tính toán cấp nước

Chương IV: Kết quả tính toán khả năng nguồn nước và nhu cầu nước phục vụ sản xuất nông nghiệp đối với hệ thống Bắc Đuống, đề xuất giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu của tỉnh Bắc Ninh

4.1 Kết quả tính toán nhu cầu nước

4.2 Cân bằng sơ bộ, đánh giá khả năng nguồn nước

4.3 Đề xuất khung nhiệm vụ ứng phó biến đổi khí hậu trong lĩnh vực nôngnghiệp của tỉnh Bắc Ninh

4.4 Đề xuất các biện pháp công trình đối với hệ thống thủy lợi Bắc Đuống4.5 Đề xuất các biện pháp phi công trình

Kết luận

Tài liệu tham khảo

Các phụ lục có liên quan

CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ CÁC TÁC ĐỘNG CỦA BĐKH ĐẾN QUẢN LÝ VÀ SỬ DỤNG NGUỒN NƯỚC CẤP CHO SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP

TỈNH BẮC NINH

1.1 Biến đổi khí hậu và tác động của biến đổi khí hậu tại Việt Nam

1.1.1 Biểu hiện biến đổi khí hậu, nước biển dâng tại Việt Nam

Ở Việt Nam, trong 50 năm qua, nhiệt độ trung bình năm tăng khoảng 0,5oCtrên phạm vi cả nước và lượng mưa có xu hướng giảm ở phía Bắc, tăng ở phía

Nam lãnh thổ (Bộ TN&MT, Kịch bản biến đổi khí hậu, nước biển dâng cho Việt

Nam 2011).

Bảng 1.1 Mức tăng nhiệt độ và mức thay đổi lượng mưa trong 50 năm qua ở

các vùng khí hậu của Việt Nam

(Nguồn: Kịch bản BĐKH và NBD cho Việt Nam - Bộ TN&MT, 2011) Mức thay

đổi nhiệt độ cực đại trên toàn Việt Nam dao động trong khoảng từ -3oC đến 3oC

Mức thay đổi nhiệt độ cực tiểu chủ yếu dao động trong khoảng-5oC đến 5oC Xu thế chung của nhiệt độ cực đại và cực tiểu là tăng, tốc độ tăngcủa nhiệt độ cực tiểu nhanh hơn so với nhiệt độ cực đại, phù hợp với xu thếchung của biến đổi khí hậu toàn cầu

Lượng mưa mùa khô (tháng XI-IV) tăng lên chút ít hoặc không thay đổiđáng kể ở các vùng khí hậu phía Bắc và tăng mạnh mẽ ở các vùng khí hậu phíaNam trong 50 năm qua Lượng mưa mùa mưa (tháng V-X) giảm từ 5 đến hơn10% trên đa phần diện tích phía Bắc nước ta và tăng khoảng 5 đến 20% ở cácvùng khí hậu phía Nam trong 50 năm qua Xu thế diễn biến của lượng mưa nămtương tự như lượng mưa mùa mưa, tăng ở phía Nam và giảm ở phía Bắc Khuvực Nam Trung Bộ có lượng mưa mùa khô, mùa mưa và lượng mưa năm tăngmạnh nhất so với các vùng khác ở nước ta, nhiều nơi đến 20% trong 50 nămqua

5

Khu vực đổ bộ của bão và áp thấp nhiệt đới vào Việt Nam có xu hướng lùidần về phía Nam lãnh thổ nước ta; số lượng các cơn bão rất mạnh có xu hướnggia tăng; mùa bão có dấu hiệu kết thúc muộn hơn trong thời gian gần đây Nhìnchung, mức độ ảnh hưởng của bão đến nước ta có xu hướng mạnh lên.

Hạn hán, bao gồm hạn tháng và hạn mùa có xu thế tăng lên nhưng với mức

độ không đồng đều giữa các vùng và giữa các trạm trong từng vùng khí hậu.Hiện tượng nắng nóng có dấu hiệu gia tăng rõ rệt ở nhiều vùng trong cả nước,đặc biệt là ở Trung Bộ và Nam Bộ

Số liệu mực nước đo đạc từ vệ tinh từ năm 1993 đến 2010 cho thấy, xu thếtăng mực nước biển trên toàn biển Đông là 4,7mm/năm, phía Đông của biểnĐông có xu thế tăng nhanh hơn phía Tây Chỉ tính cho dải ven bờ Việt Nam, khuvực ven biển Trung Trung Bộ và Tây Nam Bộ có xu hướng tăng mạnh hơn,trung bình cho toàn dải ven biển Việt Nam tăng khoảng 2,9mm/năm

Hình 1.1 Diễn biến mực nước biển theo số liệu các trạm thực đo

(Nguồn: Kịch bản BĐKH và NBD cho Việt Nam - Bộ TN&MT, 2011)

Như vậy, xu thế mực nước biển cho khu vực ven biển từ số liệu thực đotại trạm quan trắc hải văn và từ vệ tinh là gần bằng nhau Điều này cũng đượckiểm chứng khi so sánh giữa số liệu thực đo tại trạm hải văn và từ vệ tinh Kếtquả so sánh cho thấy có sự tương đồng cao về pha và biên độ dao động của mựcnước trung bình cũng như tương quan giữa chúng

1.1.2 Kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng cho Việt Nam

a Kịch bản về nhiệt độ

6

Theo kịch bản phát thải thấp: Đến cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình nămtăng từ 1,6 đến 2,2oC trên phần lớn diện tích phía Bắc lãnh thổ và dưới 1,6oC ởđại bộ phận diện tích phía Nam (từ Đà Nẵng trở vào).

Theo kịch bản phát thải trung bình: Đến cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trungbình tăng 2-3oC trên phần lớn diện tích cả nước, riêng khu vực từ Hà Tĩnh đếnQuảng Trị có nhiệt độ trung bình tăng nhanh hơn so với những nơi khác Nhiệt

độ thấp nhất trung bình tăng từ 2,2-3,0oC, nhiệt độ cao nhất trung bình tăng từ2,0-3,2oC Số ngày có nhiệt độ cao nhất trên 35oC tăng 10-20 ngày trên phần lớndiện tích cả nước

Theo kịch bản phát thải cao: Đến cuối thế kỷ 21, nhiệt độ trung bình năm

có mức tăng phổ biến từ 2,5 đến trên 3,7oC trên hầu hết diện tích nước ta

b Kịch bản về lượng mưa

Theo kịch bản phát thải thấp: Đến cuối thế kỷ 21, lượng mưa năm tăngphổ biến khoảng trên 6%, riêng khu vực Tây Nguyên có mức tăng ít hơn, chỉvào khoảng dưới 2%

Theo kịch bản phát thải trung bình: Đến cuối thế kỷ 21, lượng mưa nămtăng trên hầu khắp lãnh thổ Mức tăng phổ biến từ 2-7%, riêng Tây Nguyên,Nam Trung Bộ tăng ít hơn, dưới 3% Xu thế chung là lượng mưa mùa khôgiảm và lượng mưa mùa mưa tăng Lượng mưa ngày lớn nhất tăng thêm so vớithời kỳ 1980-1999 ở Bắc Bộ, Bắc Trung Bộ và giảm ở Nam Trung Bộ, TâyNguyên, Nam Bộ Tuy nhiên ở các khu vực khác nhau lại có thể xuất hiện ngàymưa dị thường với lượng mưa gấp đôi so với kỷ lục hiện nay

Theo kịch bản phát thải cao: Lượng mưa năm vào cuối thế kỷ 21 tăngtrên hầu khắp lãnh thổ nước ta với mức tăng phổ biến khoảng 2-10%, riêng khuvực Tây Nguyên có mức tăng ít hơn, khoảng 1-4%

c Kịch bản nước biển dâng cho Việt Nam

Các kịch bản phát thải khí nhà kính đã được lựa chọn để tính toán, xâydựng kịch bản nước biển dâng cho Việt Nam là kịch bản phát thải thấp (kịchbản B1), kịch bản phát thải trung bình của nhóm các kịch bản phát thải trungbình (kịch bản B2) và kịch bản phát thải cao nhất của nhóm các kịch bản phátthải cao (kịch bản A1FI)

Theo kịch bản phát thải trung bình (B2): Đến cuối thế kỷ 21, NBD cao nhất ở khu vực từ Cà Mau đến Kiên Giang trong khoảng từ 62-82cm; thấp nhất ở khu vực Móng Cái trong khoảng từ 49-64cm Trung bình toàn Việt Nam, mực NBD trong khoảng từ 57-73cm.

Bảng 1.2 Mực nước biển dâng theo kịch bản phát thải trung bình (cm)

Khu vực

Các mốc thời gian của thế kỷ 21

2020 2030 2040 2050 2060 2070 2080 2090 2100 Móng Cái-Hòn Dấu 7-8 11-12 15-17 20-24 25-31 31-38 36-47 42-55 49-64 Hòn Dấu-Đèo Ngang 7-8 11-13 15-18 20-24 25-32 31-39 37-48 43-56 49-65 Đèo Ngang-Đèo Hải Vân 8-9 12-13 17-19 23-25 30-33 37-42 45-51 52-61 60-71 Đèo Hải Vân-Mũi Đại Lãnh 8-9 12-13 18-19 24-26 31-35 38-44 45-53 53-63 61-74 Mũi Đại Lãnh-Mũi Kê Gà 8-9 12-13 17-20 24-27 31-36 38-45 46-55 54-66 62-77 Mũi Kê Gà-Mũi Cà Mau 8-9 12-14 17-20 23-27 30-35 37-44 44-54 51-64 59-75 Mũi Cà Mau-Kiên Giang 9-10 13-15 19-22 25-30 32-39 39-49 47-59 55-70 62-82

(Nguồn: Trung tâm KTTV Quốc gia)

1.2 Kịch bản biến đổi khí hậu đối với tỉnh Bắc Ninh

Tình hình số liệu khí tượng tại trạm Bắc Ninh: Số liệu của trạm khí tượngBắc Ninh quan trắc không đều Nguồn số liệu phục vụ để tính toán khí hậu chocác thời kỳ chuẩn không có Vì vậy, để đánh giá mức độ thay đổi so với thời kỳchuẩn là không có Do địa hình tỉnh Bắc Ninh tương đối bằng phẳng, ảnhhưởng của các nhân tố địa phương đến khí hậu là không nhiều Trong khi xungquanh tỉnh Bắc Ninh có rất nhiều trạm đủ tiêu chuẩn phục vụ tính chuẩn khí hậu

Vì vậy, để so sánh và phản ánh mức tăng giảm của nhiệt độ trung bình và lượngmưa trung bình trên toàn tỉnh Bắc Ninh, nhóm thực hiện dự án tiến hành tínhtoán trường nền về nhiệt độ và lượng mưa theo số liệu của các trạm còn lại Kếtquả tính toán trường nhiệt và trường mưa trong thời kỳ chuẩn tại trạm BắcNinh trong thời kỳ chuẩn 1980-1999 từ số liệu các trạm lân cận được trình bày ởbảng sau:

Bảng 1.3 Chuẩn nhiệt độ TB và lượng mưa TB thời kỳ 1981-1999

(Nguồn: IMHEN)

1.2.1 Kịch bản biến đổi khí hậu với nhiệt độ

Kết quả mô phỏng nhiệt độ trung bình năm cho thấy, nhiệt độ có xuhướng tăng dần từ phía đông sang phía tây Khu vực có nhiệt độ tăng mạnh nhất

là huyện Yên Phong và huyện Từ Sơn Khu vực phía Đông các huyện Quế Võ,

Gia Bình, Lương Tài giáp với Bắc Giang và Hải Dương cũng có mức tăng lớn.Huyện Lương Tài có mức tăng nhiệt độ nhỏ nhất.

8

Hình 1.2 Chênh lệch nhiệt độ TB năm vào năm 2020 so với thời kỳ

chuẩn ở Bắc Ninh ứng với kịch bản phát thải trung nình (B2)

(Nguồn: Kịch bản BĐKH tỉnh Bắc Ninh, 2012)

Bảng 1.4 Mức tăng nhiệt độ trung bình ( 0 C) của thế kỷ 21 so với thời kỳ

chuẩn (1981-1999) ứng với kịch bản phát thải (B2)

(Nguồn: Kịch bản BĐKH tỉnh Bắc Ninh, 2012) Kết quả tính toán nhiệt độ tại các

vùng thuộc tỉnh Bắc Ninh cho thấy, nhiệt độ của hầu h ết các vùng đều tăng theo

thời gian Cụ thể nhƣ sau: Năm 2020,nhiệt độ trung bình năm tại Bắc Ninh tăng khoảng 0.530C; Đến năm 2050, tăng1.420C; Đến năm 2100, tăng 2.720C (Mức tăng nhiệt độ tháng I, tháng VII, vàtrung bình năm năm 2020)

Vào tháng I, khu vực có nhiệt độ tăng nhỏ nhất tập trung ở thành phố Bắc Ninh và tăng dần về 2 phía Tây Bắc và phía Đông Nam của tỉnh Khu vực có nhiệt độ tăng lớn nhất vào tháng 1 là phía đông bắc của huyện Lương Tài, Gia Bình và Quế Võ.

9

Vào tháng VII, phân bố tăng nhiệt độ trên toàn tỉnh giống với xu thế tăng nhiệt độ trung bình năm của tỉnh Phân bố mức tăng nhiệt độ lớn nhất ở các huyện phía Tây và giảm dần về phía Đông Vào thời kỳ tháng VII, khu vực huyện Lương Tài có mức tăng nhiệt độ thấp nhất.Đến năm 2030, nhiệt độ tháng I tăng 0.530C và vào tháng VII tăng 0.480C.Đến năm 2050, nhiệt độ tháng I tăng 1.480C, tháng VII 1.320C Đến năm 2100,nhiệt độ tháng I tăng 2.840C và tháng VII tăng 2.520C.

Kết quả xây dựng kịch bản khí hậu với phương án phát thải trung bình B2 cho thấy, nhiệt độ tối cao trung bình tháng tăng trong tất cả 12 tháng của năm Kết quả mô phỏng cũng cho thấy, mức tăng nhiệt độ tối cao trung bình tháng của 3 tháng (III, IV,V) là cao nhất, và của 3 tháng (XII, I, II) là nhỏ nhất Kết quả xây dựng kịch bản đối với nhiệt độ tối cao cho thấy, xu hướng số ngày có nhiệt độ tối cao lớn hơn 350C tăng lên Đồ thị sau biểu diễn tỷ số giữa số ngày

có nhiệt độ lớn hơn 350C so với trung bình từ năm 2000 đến năm 2100.

bình thời kỳ 2000-2100.

(Nguồn: Kịch bản BĐKH tỉnh Bắc Ninh, 2012) Tương tự như xây dựng kịch bản Khí hậu theo phương

án phát thải trung bình B2, nhiệt độ tối thấp trung bình tháng của Bắc Ninh cũng tăng trên toàn miền

và theo thời gian trong thời kỳ mô phỏng từ năm 2020 đến năm 2100 Kết quả tính toán trung bình cho thấy, đến năm 2050, mức tăng nhiệt độ trung bình tháng VI cao nhất đạt 0,780C Đến năm 2100, mức tăng nhiệt độ tối thấp trung bình cao nhất là 1,780C vào tháng VI Kết quả xây dựng kịch bản BĐKH

đối với

số ngày có nhiệt độ dưới 130C cũng cho thấy, xu thế số ngày có nhiệt độ tối thấp giảm dần Đồ thị sau biểu diễn tỷ số số ngày có nhiệt độ nhỏ hơn 130C so với trung bình từ năm 2000 đến năm 2010.

10

Hình 1.4 Mức tăng số ngày có nhiệt độ nhỏ hơn 130C so với trung

bình thời kỳ 2000-2100.

(Nguồn: Kịch bản BĐKH tỉnh Bắc Ninh, 2012)

1.2.2 Kịch bản biến đổi khí hậu với lượng mưa

Hình 1.5 Mức thay đổi lƣợng mƣa năm vào năm 2020 so với thời kỳ chuẩn ở Bắc Ninh ứng với kịch bản phát thải trung nình (B2)

(Nguồn: Kịch bản BĐKH tỉnh Bắc Ninh, 2012) Theo kịch bản phát thải trung bình (B2), nhìn chung lượng mưa năm trên

toànlãnh thổ Bắc Ninh tăng theo thời gian Mức độ tăng không đồng đều ở các khu vực Khu vực tăng lớn nhất tập trung tại Thành phố Bắc Ninh, phía Bắc của huyện Tiên Duvà huyện Quế Võ Khu vực có mức tăng lượng mưa thấp nhất trong tỉnh là huyện QuếVõ và huyện Lương Tài Mức tăng lượng mưa năm cụ thể như sau: Đến năm 2020 lượng mưa tăng 1,25% so với

thời kỳ chuẩn, đến

năm 2050, lượng mưa tăng 3,34% và đến năm 2100, lượng mưa tăng 6,4%.

11

Bảng 1.5 Mức thay đổi lượng mưa (mm) qua các thập kỷ của thế kỷ 21 so với thời kỳ chuẩn (1981-1999) ứng với kịch bản phát

thải (B2)

Đến năm 2020 lượng mưa tăng 1,25% so với thời kỳ chuẩn, đến năm

2050, lượng mưa tăng 3,34% và đến năm 2100, lượng mưa tăng 6,4%

Vào mùa mưa, lượng mưa trên các khu vực của Bắc Ninh đều tăng theothời gian Khu vực có lượng mưa lớn nhất là phía bắc huyện Quế Võ, tiếp theo

là thành phố Bắc Ninh và huyện Quế Võ Xu thế tăng lượng mưa giảm dần vếphía Tây bắc (huyện Yên Phong) và phái Đông nam của tỉnh (huyện LươngTài)

Theo kết quả mô phỏng, vào năm 2020, mức tăng lượng mưa tại trạm BắcNinh so với chuẩn là 1,51% Đến năm 2050, lượng mưa tăng 4,04% và đến năm

2100 lượng mưa tăng hơn so với chuẩn là 7,73%

Vào mùa khô, lượng mưa tại các khu vực trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh có xuhướng giảm hơn so với thời kỳ chuẩn Một vùng nhỏ thuộc huyện Yên phong và

Từ Sơn có lượng mưa tăng Mức độ mưa giảm từ vùng phía Đông sang phía

Số ngày có lượng mưa lớn hơn 50mm trong thời kỳ từ năm 2020 đến năm

2100 có xu hướng giảm so với trung bình thời kỳ 2000-2010 với mức giảm khôngđáng kể Đồ thị sau biểu diễn tỷ số số ngày có lượng mưa lớn hơn 50 mm so vớitrung bình số ngày có lượng mưa lớn hơn 50 mm giai đoạn 2000 - 2010

12

Hình 1.6 Mức tăng số ngày có lượng mưa lớn hơn 50mm trong thời

kỳ 2020-2100 so với trung bình thời kỳ 2000-2010.

(Nguồn: Kịch bản BĐKH tỉnh Bắc Ninh, 2012)

- Mức tăng lượng mưa năm tăng trên toàn miền và trong suốt thời gian mô phỏng

- Vào mùa mưa, lượng mưa tăng mạnh trong khi vào mùa khô lượng mưa có

xu hướng giảm

- Mức tăng lượng mưa năm chủ yếu tập trung ở khu vực thành phố Bắc Ninh.Khu vực có lượng mưa năm tăng ít, tập trung ở 2 khu vực huyện Yên Phong vàhuyện Lương Tài

1.3 Đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp của tỉnh Bắc Ninh

1.3.1 Tác động của BĐKH đối với sự phát triển KT-XH của tỉnh Bắc Ninh

Những năm gần đây, do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân BĐKH và sự suy thoái của môi trường nên tỉnh Bắc Ninh bị một số thiệt hại

- Tác động của BĐKH đối với thiên tai, con người, cây trồng và vật nuôi,như làm tăng tần số, cường độ, tính biến động và tính cực đoan của các thiên tailiên quan đến nhiệt độ và mưa như thời tiết khô nóng, ngập úng hay hạn hán; Cácdịch bệnh trên người, trên gia súc, gia cầm và trên cây trồng

- Tác động của BĐKH đối với tài nguyên nước, như chế độ mưa thay đổi cóthể gây lũ lụt vào mùa mưa và hạn hán vào mùa khô, gây khó khăn cho việc cấpnước và tăng mâu thuẫn trong sử dụng nước.

- Tác động của BĐKH đối với nông nghiệp và an ninh lương thực, như tácđộng đến sinh trưởng, năng suất cây trồng, thời vụ gieo trồng, làm tăng nguy cơ lâylan sâu bệnh hại cây trồng, ảnh hưởng đến sinh sản, sinh trưởng của gia súc, giacầm, làm tăng khả năng sinh bệnh, truyền dịch của gia súc, gia cầm, gây nguy cơ thuhẹp diện tích đất nông nghiệp

- Tác động của BĐKH đối với giao thông vận tải như tăng nguy cơ hư hỏngmặt và nền đường bộ, tăng nguy cơ xói lở và cạn kiệt các luồng giao thông đườngthủy

- Tác động của BĐKH đối với công nghiệp và xây dựng như phải đối mặtnhiều hơn với nguy cơ ngập lụt và thách thức trong tiêu thoát nước ở các đô thị lớn

và xử lý nước thải nhiễm bẩn từ các khu công nghiệp

- Tác động của BĐKH đối với sức khỏe con người như nhiệt độ tăng sẽ tácđộng tiêu cực đối với sức khỏe con người, dẫn đến gia tăng một số nguy cơ đối vớituổi già, người mắc bệnh tim mạch, bệnh thần kinh; Làm tăng khả năng xảy ra một

số bệnh nhiệt đới như sốt rét, sốt xuất huyết, số lượng người bị bệnh nhiễm khuẩn

dễ lây lan Những đối tượng dễ bị tổn thương nhất là những nông dân nghèo, ngườigià, trẻ em và phụ nữ

- Tác động lớn đến đời sống dân cư,xã hội Biến đổi phân bốdân cư, đô thị vàcác trung tâm, cơ sở kinh tế se ̃diêñ ra sư ̣dịch chuyển Cuôc ̣ sống của người dân

se ̃ găp ̣ nhiều xáo trôṇ lớn

Những ví dụ cụ thể:

- Chịu ảnh hưởng của suy thoái kinh tế, giá thóc giống, vật tư nông nghiệptăng cao; cùng với đó là đợt mưa lớn cuối tháng 10 năm 2008 ảnh hưởng không tốtđến sản xuất vụ đông - xuân; thời tiết cuối tháng 3 nắng ấm bất thường khiến lúaxuân trỗ sớm, là những khó khăn mà năm 2009 ngành nông nghiệp Bắc Ninh phảiđối mặt

- Sản xuất nông nghiệp năm 2010 cũng gặp một số khó khăn như: nguồn nước đổ ải cạn kiệt

- Tháng 2 có nhiều ngày nắng ấm, nhiệt độ trung bình tháng 20,4oC, cao hơn trung bình nhiều năm 2,9oC nên mạ trà xuân trung sinh trưởng nhanh

- Đợt rét đậm kéo dài từ ngày 14 - 19/2/2010, đúng vào thời vụ gieo cấy lúaxuân tập trung và trùng vào dịp Tết Nguyên đán đã làm chậm tiến độ

cấy 14

- Từ giữa tháng 3/2010 đến giữa tháng 4/2010 thời tiết âm u, mưa phùn córét xen kẽ đã ảnh hưởng tới khả năng đẻ nhánh, sinh trưởng, phát triển của lúa,nhất là các diện tích cấy sau 5/3/2010, đồng thời tạo điều kiện cho bệnh đạo ôn phátsinh gây hại trên diện rộng ảnh hưởng đến sản xuất.

- Trong chăn nuôi các loại gia súc, gia cầm:

+ Chăn nuôi bò: Tổng đàn bò 48.546 con, đạt 97,0% so với kế hoạch năm,giảm 2% so với cùng kỳ năm 2009 Nguyên nhân đàn bò giảm nhẹ là do diện tích bãichăn thả và đồng cỏ ít, không có điều kiện để chăn nuôi các loại gia súc ăn cỏ

+ Chăn nuôi trâu: Đàn trâu có 3.145 con, giảm 4,5% so với cùng kỳ năm 2009,sản lượng thịt xuất chuồng đạt 117 tấn Do nhu cầu sức kéo được thay thế bằng máymóc, chăn nuôi trâu lấy thịt hiệu quả kinh tế thấp, nên đàn trâu giảm nhẹ

+ Chăn nuôi lợn: Đàn lợn ước 409.000 con, giảm 7,7% so với cùng kỳ năm

2009 Từ đầu tháng 4/2010 dịch tai xanh lợn xảy ra trên địa bàn tỉnh làm nhiều lợnmắc bệnh và chết, sản phẩm thịt lợn không tiêu thụ được, gây ảnh hưởng lớn đếnsản xuất chăn nuôi lợn, người chăn nuôi không nhập lợn về nuôi, chỉ tập trung duytrì ổn định quy mô đàn và tăng cường công tác phòng, chống dịch theo hướng dẫncủa ngành Nông nghiệp và Phát triển nông thôn

Ảnh hưởng đến các công trình phòng chống lũ: trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh cần

xử lý khẩn cấp và tu sửa nhỏ công trình phục vụ chống lũ như xử lý khẩn cấp sạt lở

đê hữu NHK T.P Bắc Ninh từ K21+000-K22+650 với khối lượng: Đất đào đắp29.200 m3, Rọ thép đá hộc 1835 chiếc, đá dăm cấp phối 925 m3; Triển khai thicông công trình cải tạo sửa chữa cống Môn Quảng để kịp lấy nước tưới phục vụđông xuân năm 2010-2011; Sửa chữa lún mái đê phía đồng cống Vạn Phúc

1.3.2 Tác động của BĐKH đến nguồn nước phục vụ SXNN của Bắc Ninh

Tác động của biến đổi khí hậu đối với tài nguyên nước, như chế độ mưathay đổi có thể gây lũ lụt vào mùa mưa và hạn hán vào mùa khô, gây khó khăncho việc cấp nước và tăng mâu thuẫn trong sử dụng nước

Từ đầu thập kỷ 90 đến nay, diện tích hạn của Bắc Ninh đã giảm đáng kể, diện tích hạn chỉ còn xẩy ra ở các vùng cao cục bộ và vùng bãi

Bảng 1.6 Diện tích hạn giảm sản 50% trở lên tỉnh Bắc Ninh

TT Năm Bắc Đuống (ha) Nam Đuống (ha) Tổng (ha)

(Nguồn: Công ty khai thác CTTL Bắc và Nam Đuống)

Tình hình úng ngập của tỉnh Bắc Ninh phụ thuộc vào lượng mưa vụ mùakết hợp với lũ sông Mưa nội đồng lớn cộng với mực nước sông lên cao ở mức

lũ xấp xỉ hoặc trên báo động 3 sẽ xảy ra tình trạng nước trong đồng dâng cao,việc tiêu tự chảy bị ngăn chặn, lúc này chỉ tiêu bằng động lực là chính, songnăng lực tiêu lại hạn chế, nếu gặp năm mưa lớn, lũ cao, tình hình úng dễ xảy ra.Thực trạng úng ngập 8 năm 2001 - 2008 là do lượng mưa phân phối khôngtheo quy luật, nhất là mưa có cường độ lớn, tập trung trong thời gian ngắn,vượt tần suất thiết kế cộng với những nhược điểm của hệ thống công trình đầumối, hệ thống kênh tiêu và tác động của yếu tố chủ quan con người là nhữngyếu tố chính gây ra úng ngập

- Tỉnh Bắc Ninh đã phải đầu tư 130.105.000.000 đồng để nạo vét, lắp đặttrạm bơm dã chiến, điện và dầu nhằm đảm bảo đủ nước phục vụ sản xuất nôngnghiệp

- Có khoảng 27.749 ha đất trũng có khả năng bị úng khi gặp mưa lớn.Trong đó, khoảng 2.750 ha đất trũng ngập úng thường xuyên thuộc các huyện GiaBình, Lương Tài, Quế Võ và Yên Phong

Bảng 1.7 Diện tích đất trũng hay bị úng khi gặp mưa lớn

Quế Võ 5.000 < 2,5 Bằng An, Quế Tân, Phù Lãng, Châu Phong,

Ngọc Xá

5 TP Bắc Ninh 645 < 2,5 Phương Liễu, Đại Phúc, Vân Dương

16

2 Gia Bình 2537 thị trấn Gia Bình, Xuân Lai, Đông Cứu, Bình

Dương

3 Lương Tài 3456 Quảng Phú, Bình Định, Lâm Thao, Tân Lãng.

(Nguồn: Công ty khai thác CTTL Bắc và Nam Đuống)

- Khoảng 7.095 ha diện tích thường xuyên bị hạn

Tác động của biến đổi khí hậu đối với nông nghiệp và an ninh lương thực,như tác động đến sinh trưởng, năng suất cây trồng, thời vụ gieo trồng, làm tăngnguy cơ lây lan sâu bệnh hại cây trồng, ảnh hưởng đến sinh sản, sinh trưởng củagia súc, gia cầm, làm tăng khả năng sinh bệnh, truyền dịch của gia súc, gia cầm,gây nguy cơ thu hẹp diện tích đất nông nghiệp

- Sản xuất nông nghiệp năm 2010 gặp một số khó khăn như: nguồn nước

Bắc Ninh nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa với bốn mùa khá rõrệt, có mùa đông lạnh, mùa hè nóng nực Tuy nhiên theo các số liệu quan trắccho thấy, những năm gần đây, tổng lượng mưa trung bình năm, tổng số ngày cónhiệt độ cao hơn 350C tăng, số ngày rét đậm, rét hại (nhiệt độ dưới 150C) tăngdần Lượng mưa ở tỉnh dự kiến tăng theo thời gian Mức độ tăng không đồng

đều ở các khu vực Điều đáng lưu ý là lượng mưa tăng mạnh trong khi vào mùakhô lượng mưa có xu hướng giảm.

17

Biến đổi khí hậu đã và đang tác động mạnh mẽ đến nhiều lĩnh vực pháttriển kinh tế xã hội và đặc biệt đối với lĩnh vực nông nghiệp của tỉnh Bắc Ninh.

Đã có một số nghiên cứu tổng quan về tác động của biến đổi khí hậu đến tỉnhBắc Ninh nói chung, tuy nhiên, đến nay chưa có một nghiên cụ thể nào nghiêncứu về tác động của biến đổi khí hậu đối với nguồn nước phục vụ sản xuất nôngnghiệp và từ đó đưa ra các giải pháp ứng phó Để tạo ra cơ hội phát triển bềnvững cho sản xuất nông nghiệp của tỉnh Bắc Ninh trong điều kiện biến đổi khíhậu, nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí và giảm thiểu mức độ thiệt hại

do BĐKH thì rất cần thiết phải có nghiên cứu chi tiết tác động của biến đổi khíhậu đối với nguồn nước phục vụ phát triển sản xuất nông nghiệp của tỉnh BắcNinh

18

CHƯƠNG II: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN VÀ ĐẶC ĐIỂM HỆ THỐNG CÔNG

TRÌNH THỦY LỢI BẮC ĐUỐNG, TỈNH BẮC NINH

2.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Ninh

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên tỉnh Bắc Ninh

a Vị trí địa lý

Bắc Ninh là tỉnh thuộc vùng đồng bằng sông Hồng, Đông và Đông Namgiáp tỉnh Hải Dương, Tây và Tây Nam giáp thủ đô Hà Nội, phía Nam giáp tỉnhHưng Yên, phía Bắc giáp tỉnh Bắc Giang

Bắc Ninh có các tuyến trục giao thông quan trọng chạy qua, nối liền tỉnhvới các trung tâm kỹ thuật, văn hoá và thương mại của phía Bắc: Quốc lộ 1A,1B, quốc lộ 18, quốc lộ 38; đường sắt xuyên Việt đi Trung Quốc và các tuyếnđường thuỷ như sông Đuống, sông Cầu, sông Thái Bình nối Bắc Ninh với cáctỉnh lân cận và cảng Hải Phòng, cảng Cái Lân Hơn thế nữa Bắc Ninh lại rất gầnsân bay hàng không quốc tế Nội Bài Ngoài thế mạnh về giao thông, Bắc Ninhcòn gần các khu, cụm công nghiệp lớn của vùng trọng điểm Bắc Bộ

Hình 2.1 Bản đồ hành chính tỉnh Bắc Ninh

b Đặc điểm địa hình, địa mạo

Địa hình của Bắc Ninh tương đối đồng nhất: 99,5% diện tích là địa hình đồng bằng; 0,5% địa hình còn lại là địa hình đồi núi thấp và phân cắt yếu Nhìn

chung địa hình có hướng dốc từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông được thểhiện qua các dòng chảy mặt có hướng chảy đổ về sông Đuống và sông TháiBình Mức độ chênh lệch địa hình không lớn, với các vùng đồng bằng thường

có độ cao từ 3 - 7 m, chênh lệch giữa địa hình đồng bằng và địa hình dạng núi vàtrung du thường là 100 - 200m, còn một số đồi bát úp nằm rải rác ở một sốhuyện như Quế Võ, Tiên Du, Gia Bình và thành phố Bắc Ninh diện tích chiếm0,53% diện tích đất tự nhiên của tỉnh, còn lại đại bộ phận diện tích là bằngphẳng thuận lợi cho phát triển nông nghiệp, công nghiệp và thương mại dịch vụ

c Đặc điểm khí tượng thủy văn

Mạng lưới trạm khí tượng và đo mưa

Trong tỉnh chỉ có trạm Bắc Ninh là quan trắc đầy đủ các yếu tố khí tượngnhư nắng, gió, nhiệt độ, độ ẩm, bốc hơi và mưa Trong tỉnh có 8 trạm đo mưa đó

là Bắc Ninh, Yên Phong, Từ Sơn, Tiên Sơn, Thuận Thành, Quế Võ, Thứa và NhânThắng, hiện nay có 3 trạm đã ngừng quan trắc là trạm Từ Sơn, Tiên Sơn và trạmNhân Thắng, còn lại các trạm đều có số liệu liên tục từ năm 1960 đến nay

Bảng 2.1 Mạng lưới trạm khí tượng và đo mưa

Ghi chú: T nhiệt độ, U độ ẩm, V tốc độ gió, E bốc hơi, S số giờ nắng, X mưa.

Nhìn chung tài liệu từ năm 1960 trở lại đây đã được kiểm định, chỉnh biênđảm bảo độ tin cậy đủ để đánh giá các đặc trưng yếu tố khí tượng và đo mưa

Mạng lưới trạm khí tượng thủy văn

Bắc Ninh có hệ thống sông với mật độ khá cao nhưng các trạm đo lưulượng và mực nước chỉ được đặt trên các sông chính Các sông nội đồng chỉquan trắc mực nước tại các trạm bơm tiêu vào thời điểm lũ, úng

Bảng 2.2 Mạng lưới trạm quan trắc thuỷ văn

Kinh độ Vĩ độ H(cm) Q(m3/s) Phù sa

1 Phúc L.Phương 105o55’ 22o14’ Sông Cầu 59-07 -

-20

TT Trạm đo Vị trí Trên sông Yếu tố đo Ghi chú

(Nguồn: Trung tâm KTTV Quốc gia)

Tài liệu khí tượng, thuỷ văn ở các trạm cơ bản có chất lượng đáng tin cậy

đo đạc liên tục, hệ thống cao độ, mực nước đã được đưa về cao độ quốc gia

Hệ thống trạm quan trắc mực nước nội đồng phục vụ cho công tác điều tiếtcác cống trên các sông trục chính phục vụ cho tưới, tiêu thoát úng, các trạm nàyquan trắc định kỳ theo lịch, chế độ quan trắc không như các trạm cơ bản Cao độtrạm thuộc hệ thống cao độ Thuỷ lợi cũ, chất lượng tài liệu tin cậy có thể sửdụng cho nghiên cứu, tính toán

Khí hậu

Bắc Ninh mang đầy đủ đặc trưng của khí hậu đồng bằng Bắc Bộ - Khí hậunhiệt đới gió mùa ẩm, có sự phân hoá khí hậu theo hai mùa chính và hai mùachuyển tiếp Mùa hè kéo dài từ tháng 5 đến tháng 9, khí hậu nóng ẩm, mưanhiều Mùa đông kéo dài từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau chịu ảnh hưởng củakhí hậu nhiệt đới lục địa đã biến tính nhiều trong quá trình di chuyển song vẫncòn khá lạnh

- Nhiệt độ không khí

Nằm trong vùng nhiệt đới, Bắc Ninh quanh năm được tiếp nhận một lượngbức xạ rất dồi dào trên nền nhiệt độ cao Nhiệt độ không khí hàng năm dao độngtrong khoảng từ 23,9 - 24,40C Tháng có nhiệt độ trung bình thấp nhất là tháng 1(nhiệt độ từ 15,9 - 19,8 0C), tháng có nhiệt độ trung bình lớn nhất là tháng 6, 7, 8(nhiệt độ từ 28,7 - 29,6 0C)

- Số giờ nắng trong năm

Tổng số giờ nắng trong năm dao động từ 1387,3 - 1481,2 giờ, tháng cónhiều giờ nắng nhất trong năm là tháng 6, 8, tháng có ít giờ nắng nhất là tháng 1

21

Lượng mưa trung bình của các tháng dao động từ 5,7 - 428,8mm Tổnglượng mưa trung bình cả năm dao động từ 1.224,4 - 1.639,4mm, càng về saucàng giảm Tháng có lượng nước mưa trung bình thấp nhất là tháng 10, tháng

có lượng mưa trung bình lớn nhất là tháng 6, 8

Chịu ảnh hưởng của các hoàn lưu biển, Bắc Ninh có độ ẩm tương đối lớn Độ

ẩm tương đối trung bình các tháng trong năm thường lớn hơn 73%, độ ẩm tươngđối cao nhất trung bình khoảng 86 - 89% nằm rải rác ở các tháng trong năm

Thủy văn

Bắc Ninh có mạng lưới sông ngòi khá dày đặc, mật độ sông khá cao, trungbình 1,0 - 1,2 km/km2, có 3 hệ thống sông lớn chảy qua là sông Đuống, sôngCầu và sông Thái Bình

Ngoài ra, trên địa bàn tỉnh còn có các hệ thống sông, ngòi nội địa như sôngNgũ Huyện Khê, ngòi Tào Khê, sông Đồng Khởi, kênh mương Đại QuảngBình có vai trò quan trọng trong hệ thống tiêu nước của tỉnh

d Các nguồn tài nguyên thiên nhiên

Tài nguyên đất

Tổng diện tích đất tự nhiên là 803,87 km2, trong đó đất nông nghiệp chiếm64,7%, đất lâm nghiệp 0,7%, đất chuyên dùng 17,1%, đất ở 6,4% và đất chưa sửdụng còn 11,1% Hệ số sử dụng ruộng trong tỉnh còn thấp, chỉ mới đạt 2,17 lần,khả năng có thể đưa lên 2,0 - 2,6 lần Toàn tỉnh có 2.750 ha đất trũng ngập úngthường xuyên thuộc các huyện Gia Bình, Lương Tài, Quế Võ và Yên Phong,đất mặt nước chưa được sử dụng là 3 114,5 ha, diện tích một vụ còn tới 7 462,5

ha Đây là một tiềm năng cần được khai thác, sử dụng hợp lý nhằm nâng caohiệu quả sản xuất nông nghiệp và phát triển dịch vụ

Bắc Ninh có đất phù sa chiếm tới trên 90% diện tích toàn tỉnh, bao gồm đấtphù sa sông Hồng và sông Thái Bình Đây là loại đất tốt, thuận lợi cho sinhtrưởng và phát triển

Đất chưa sử dụng toàn tỉnh còn 8894,5 ha (chiếm 11,1% diện tích tựnhiên), trong đó có nhiều loại đất như đất bãi ven sông, đất bằng chưa sử dụng,đất có mặt nước chưa sử dụng là núi đá Các loại đất này là tiềm năng lớn bổsung cho quỹ đất nông nghiệp, lâm nghiệp, đất ở và đất chuyên dùng của tỉnh

Tài nguyên nước

Các kết quả thăm dò địa chất cho thấy Bắc Ninh có trữ lượng nước ngầmkhá lớn, trung bình 400.000 m3/ngày, tầng chứa nước cách mặt đất trung bình 3

22

- 5 m và có bề dày khoảng 40 m, chất lượng nước tốt, có thể khai thác phục vụ cho sản xuất và sinh hoạt.

Bắc Ninh là tỉnh có nguồn tài nguyên nước tự nhiên được đánh giá sơ bộ làkhá phong phú

+ Về nước mặt:

Bắc Ninh có mật độ hệ thống sông ngòi, kênh mương khá cao nhưng phân

bố không đều theo không gian Nguồn nước mặt dồi dào, nhưng chế độ thuỷvăn không điều hoà, lưu lượng dòng chảy theo mùa Chất lượng nước cũngkhông đồng đều Nước mặt được khai thác và sử dụng chủ yếu cho sản xuấtnông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản và một phần nhỏ phục vụ cho sinh hoạt Tổnglượng nước của các sông chảy qua địa bàn tỉnh Bắc Ninh hàng năm khoảng 33

tỷ m3 trong đó sử dụng vào mục đích tưới tiêu là 479 triệu m3

+ Về nước dưới đất:

Nguồn nước dưới đất có trữ lượng khá phong phú, nhất là ở các vùng phíatây và tây nam của tỉnh Đặc biệt là khu vực Từ Sơn, nam Tiên Du, nam YênPhong và Thuận Thành, tại đây nước dưới đất có trữ lượng và chất lượng cóthể khai thác phục vụ cho dân sinh và sản xuất công nghiệp Ngược lại tại cáchuyện Gia Bình, Lương Tài và phía đông huyện Quế Võ nước dưới đất bịnhiễm mặn khá nghiêm trọng Trữ lượng tiềm năng nước dưới đất trên địa bàntỉnh khoảng 397.000m3/ngày đêm

Hiện nay, trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh có khoảng 178.000 giếng khoan và giếngđào (giếng đào 91.412 chiếc và giếng khoan 77.716 chiếc trong đó có khoảng 100chiếc có đường kính lớn D>110mm) Như vậy ước tính tổng lưu lượng khai tháctrên địa bàn cả tỉnh khoảng 200 ngàn m3/ngày đêm Nước khai thác chủ yếu phục

vụ cho sinh hoạt, một phần cho sản xuất và dịch vụ Tuy vậy việc khai thác nướcdưới đất cũng đã có những tác động lớn đến mực nước ngầm (theo như số liệuđiều tra quan trắc động thái nước dưới đất thì ở khu vực Chờ - Yên Phong, Hồ -Thuận Thành, năm 2003 đã bị hạ thấp 0,5m so với năm 1998)

Tài nguyên khoáng sản

Bắc Ninh là một tỉnh nghèo về tài nguyên khoáng sản, chủ yếu có vật liệuxây dựng như đất sét làm gạch, ngói, gốm với trữ lượng không nhiều khoảng 4triệu tấn ở Quế Võ, Từ Sơn và thị xã Bắc Ninh; Bắc Ninh còn có đất cát kết vớitrữ lượng khoảng 1 triệu tấn ở Thị Cầu - Bắc Ninh; đá sa thạch ở Vũ Ninh (BắcNinh) với trữ lượng khoảng 3 triệu m3 Ngoài ra, Bắc Ninh có than bùn Yên

Tài nguyên rừng

Tài nguyên rừng ở Bắc Ninh chủ yếu là rừng trồng Tổng diện tích đất rừng

là 661,26 ha phân bố tập trung ở Quế Võ (317,9 ha) và Tiên Du (254,95 ha),Tổng trữ lượng gỗ ước tính 3 279 m3, trong đó rừng phòng hộ 263 m3, rừng đặcdụng 2 916 m3

2.1.2 Đặc điểm kinh tế, xã hội tỉnh Bắc Ninh

Bắc Ninh hiện nay là một trong những tỉnh tăng trưởng nhanh nhất miềnbắc nhất là tốc độ tăng trưởng công nghiệp

Là một tỉnh thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ Có nhiều làng nghề thủcông truyền thống phát triển và được ví là "vùng đất trăm nghề"

Hiện tại Bắc Ninh đã và đang xây dựng 15 khu công nghiệp tập trung quy môlớn và hàng chục khu-cụm công nghiệp vừa và nhỏ Số vốn FDI của Bắc Ninhđứng thứ 7 cả nước và thứ 2 vùng kinh tế trọng điểm phía bắc Bắc Ninh có tiếngvới việc thu hút các nhà đầu tư lớn như Canon, Samsung, Nokia, ABB

2.2 Đặc điểm hệ thống công trình thủy lợi Bắc Đuống tỉnh Bắc Ninh

Diện tích cần tưới toàn hệ thống là 27.986,5ha trong đó diện tích cây hàngnăm là 25.487,5ha, diện tích đất trồng cây lâu năm là 167,3ha, diện tích nuôitrồng thủy sản là 2.322ha, diện tích đất nông nghiệp khác là 9,61ha

Địa hình của hệ thống tương đối bằng phẳng, một vài khu vực có xen kẽđồi gò Địa hình cao thuộc về phía Tây (+7,00) rồi thấp dần về phía Đông theohướng dòng chảy của sông Ngũ Huyện Khê, Tào Khê, Kim Đôi (+3,00 - +2,50).Các sông lớn bao quanh hệ thống: Sông Cầu ở phía Bắc, sông Đuống ởphía Nam, sông Thái Bình ở phía Đông, sông Cà Lồ ở phía Tây

Các sông ngòi nội địa trong hệ thống gồm: Sông Ngũ Huyện Khê, NgòiTào khê, ngòi Kim Đôi

Vùng tưới hệ thống thủy nông Bắc Đuống chia làm 2 khu tưới:

+ Khu tưới lấy nước sông ngoài (lấy nước sông Đuống, sông Cầu, Cà Lồ).+ Khu tưới lấy nước sông trục và kênh tiêu nội đồng

2.2.1 Khu tưới lấy nước sông ngoài

Khu tưới lấy nước trực tiếp gồm có 18 trạm bơm do công ty thuỷ nông BắcĐuống quản lý lấy nước từ sông ngoài bao gồm: 3 trạm bơm lấy nước sôngĐuống, 1 trạm bơm lấy nước từ sông Cà Lồ và 14 trạm bơm lấy nước sông Cầu

và 15 trạm bơm do địa phương quản lý Các công trình đầu mối tưới chính gồmcó: Trịnh Xá, Kim Đôi 1, Thái Hoà, Lương Tân, Thọ Đức

1 Trạm bơm Trịnh Xá:

24

Được xây dựng năm 1964 thiết kế tưới cho diện tích canh tác của cáchuyện: Yên Phong, Tiên Du, Thị xã Từ Sơn, TP Bắc Ninh và 12 xã nam đường

18 của huyện Quế Võ Công suất thiết kế 8 x10.000 m3/h

Trạm bơm Trịnh Xá có hai hệ thống kênh chính là kênh Bắc Trịnh Xá dài28km, kênh Nam Trịnh Xá dài 38km

Diện tích tưới thiết kế của trạm bơm Trịnh Xá theo quy hoạch thủy lợi giaiđoạn 1997-2010 phụ trách tưới cho 15.175ha (đã trừ diện tích các khu côngnghiệp) Hiện tại trạm bơm Trịnh Xá tưới cho 11.318 ha Trong đó:

- Hệ thống kênh Bắc theo theo quy hoạch 1997-2010 tưới cho diện tíchthiết kế là 4.805ha, hiện tại kênh Bắc tưới đến K17 (xã Đồng Tiến) phần diện tíchcòn lại do hai trạm bơm Lương Tân, Đương Xá và một số các trạm bơm nhỏ lấynước sông Cầu phụ trách Diện tích tưới thực tế của kênh Bắc Trịnh Xá là 3.883ha(tưới trực tiếp là 3.209ha: Từ Sơn 384ha, Đông Anh 1.125ha, Yên Phong 1.700ha,tạo nguồn cho các trạm cấp II là 674ha Cầu Tó 140ha, Đông Thọ 1.230ha, ĐôngThọ II 30ha, Trung Ngân 90ha, Trung Nghĩa 97ha, Vọng

87ha)

- Hệ thống kênh Nam theo quy hoạch 1997-2010 đảm bảo tưới cho diệntích thiết kế là 10.370 ha, hiện tại kênh Nam của Trịnh Xá tưới đến Can Vũ K26,diện tích tưới thực tế của kênh Nam Trịnh Xá là 7.435ha (tưới trực tiếp là5.987ha: Từ Sơn 1.495ha, Tiên Du 2.754ha, Bắc Ninh 1.541ha, Quế Võ 197ha; tạonguồn cho các trạm bơm cấp II: 1.448ha, trong đó Tri Phương 263ha, Tân Chi533ha, cục bộ 6 xã 310ha, Chi Lăng 342ha), phần diện tích còn lại do các trạmbơm Thái Hoà lấy nước sông Đuống, Kim Đôi lấy nước sông Cầu và một số cáctrạm bơm nhỏ khác phụ trách

Trạm bơm Trịnh Xá được xây dựng từ năm 1964, hiện nay các thiết bị điệngià cỗi hay bị sự cố bất thường, có 02 động cơ điện (máy 4 và 7) đã phải thaymới cuộn dây Stator, phần cơ khí bị mài mòn, sửa chữa, thay thế các chi tiết máynên không thể đưa các thông số kỹ thuật về như nguyên thủy ban đầu được, dovậy năng lực phục vụ kém, không đảm bảo phục vụ sản xuất

2 Trạm bơm Thái Hoà:

Là trạm bơm tưới tiêu kết hợp, xây dựng năm 1988 được nâng cấp cải tạonăm 1998 Công suất thiết kế là 21x1000m3/h lấy nước sông Đuống, trạm cónhiệm vụ tưới 1.500ha cho khu vực cuối kênh Nam Trịnh Xá và khu Thái Hoà -Quế Võ từ La Miệt trở lại và tiêu cho 1540ha của khu Phượng Mao ra sông