Bài viết trình bày khảo sát đặc điểm siêu âm khớp ở bệnh nhân thoái hóa khớp gối tại Khoa khớp bệnh viện Chấn Thương Chỉnh Hình Thành Phố Hồ Chí Minh.
Trang 11 Bệnh viện Chấn Thương Chỉnh Hình
2 Học viện Quân Y
Người phản hồi (Corresponding): Nguyễn Thị Lệ Linh(linhbspkbt@gmail.com)
Ngày nhận bài: 20/8/2018, ngày phản biện: 05/9/2018
Ngày bài báo được đăng: 30/9/2018
KHẢO SÁT VAI TRÒ CỦA SIÊU ÂM KHỚP TRONG BỆNH THOÁI HÓA KHỚP GỐI TẠI BỆNH VIỆN CHẤN THƯƠNG
CHỈNH HÌNH THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Nguyễn Thị Lệ Linh 1 , Trần Thị Ngọc Dung 1 , Nguyễn Ngọc Châu 2
TÓM TẮT
Thoái hóa khớp là bệnh lý cơ xương khớp thường gặp, là nguyên nhân gây giảm, mất khả năng vận động ở người cao tuổi.Trong đó thoái hóa khớp gối chiếm tỷ lệ cao nhất Theo báo cáo của tổ chức y tế thế giới về các bệnh cơ xương khớp thì có 20% người mắc bệnh về khớp là thoái hóa khớp với tỷ lệ thoái hóa khớp gối là 12,57% [1] Vì vậy chúng
ta cần phát hiện sớm các tổn thương khớp, để có biện pháp điều trị thích hợp cho từng giai đoạn bệnh.
Mục tiêu nghiên cứu: Khảo sát đặc điểm siêu âm khớp ở bệnh nhân thóa hóa khớp gối tại Khoa khớp bệnh viện Chấn Thương Chỉnh Hình Thành Phố Hồ Chí Minh.
Đối tượng và phương pháp nghiên cứu: Mô tả cắt ngang – tiến cứu Thực hiện trên 185 bệnh nhân(241 khớp thoái hóa), đang điều trị ngoại trú tại Khoa khớp Bệnh viện Chấn Thương Chỉnh Hình từ tháng 8/2017–12/2017 Chẩn đoán theo tiêu chuẩn của Hội Thấp Khớp Mỹ 1991(American College of Rheumatology)
Kết quả: Nhóm tuổi trên 50 có tỷ lệ mắc bệnh cao, Nữ (87,6%) cao hơn nam(12,4%), BMI trung bình của bệnh nhân thoái hóa khớp là 23,87±3,03 Đau khớp gối chiếm tỷ lệ 100%, lạo xạo khớp (88,8%), bập bềnh xương bánh chè*tràn dịch khớp) 19,5%, cứng khớp buổi sang dưới 30 phút (95,44%) Trên Xquang phát hiện 72,6% gai xương khe đùi chày trong, 61,4% khớp có gai xương khe đùi chày ngoài Trên siêu âm gai xương hai vị trí tương tự (97,1% và 95,9%), tràn dịch khớp gối(97,5%), 15,8% có tăng sinh màng hoạt dịch và 14,9% phát hiện kén Baker Bề dày sụn khớp ở nhóm BN có THK gối thấp hơn nhóm bình thường.
Trang 2Kết luận: Hiện nay thoái hóa khớp gối rất phổ biến, Việc chẩn đoán dựa vào các triệu chứng lâm sàng cùng với hình ảnh Xquang thì thường là giai đoạn muộn Do đó có thể dùng siêu âm để tầm soát và phát hiện sớm các tổn thương trong bệnh thoái hóa khớp gối.
Từ khóa: Thoái hóa khớp gối.
THE ROLE OF ULTRASOUND ON KNEE OSTEOARTHRITIS PATIENTS AT RHEUMATOLOGY DEPARTMENT IN HOSPITAL HOSPITAL
FOR TRAUMATOLOGY AND ORTHOPAEDICS ABSTRACT
Background: The osteoarthritis is a chronic arthrosis disease It is the most popular The most inconvenient of the osteoarthritic patients is restriction in their movements and daily activities Knee osteoarthritis is the highest among diseases , The report by WHO about musculoskeletal diseases has 20% osteoarthritic patients, in which knee osteoarthritis occupies 12.5% So we need to detect joints damage as soon as possible
to have appropriate treatment for each stage Hence, we do this research The aim of this research is Ultrasound examination of joints in patients with knee osteoarthritis at Rheumatology Department in Chan Thương Chinh Hinh Ho Chi Minh City Hospital.
Method: This is a process rescue including 185 patients( 241 knee osteoarthritis) who is in treatment at Rheumatology Department in Chan Thuong Chinh Hinh Hospital from 8/2017 to 12/2017 The gold standards for knee osteoarthritis diagnosis are based on the third standard of American College of Rheumatology.
Result: The group of age over 50 has a high incidence rate In which women occupy 87,6%, more than men(12,4%) Average BMI of knee osteoarthritic patients is 23,87 ± 3,03 Symtom’s include knee pain (100%), knee crunch(88,8%), joint effusion(19,5%), knee stiffness in the morning for less than 30 minutes (95.44%) On X ray have osteophytes (72,6%) Medial cavity joint femur and tibia, 61,4% lateral cavity joint femur and tibia Ultrasound showed: joint effusion 97,5%, synovial proliferation 15,8% and Baker’s cysts 14,9%Cartilage thickness is lower than normal and the structure of the cartilage is damaged.
Conclusion: The osteoarthritis of knee is very popular It is easy to make diagnosis about osteoarthritis of knee by doing physical examination and X ray but usually at a later stage Ultrasound can be used to screen and detect early lesions in knee osteoarthritis.
Keyword: knee osteoarthritis.
ĐẶT VẤN ĐỀ bệnh lành tính tiến triển chậm Nếu không
Trang 3ngày của khớp, ảnh hưởng đến lao động
và sinh hoạt hàng ngày Thoái hóa khớp
có thể xảy ra ở tất cả các khớp trong đó tỷ
lệ thoái hóa khớp gối là cao nhất Theo tổ
chức Y Ttế Thế Giới 20% người mắc bệnh
về khớp là thoái hóa khớp với tỷ lệ thoái
hóa khớp gối là 12,57% [1] Do đó không
nên đánh giá thấp thoái hóa khớp gối vì
nó là một trong những nguyên nhân gây ra
tàn phế, đồng thời cũng gánh nặng chí phí
điều trị cho bệnh nhân và toàn xã hội
Chẩn đoán thoái hóa khớp gối chủ
yếu dựa vào các triệu chứng lâm sàng, kết
hợp với phim Xquang khớp gối Tuy nhiên
Xquang là phương pháp có độ nhạy không
cao đặc biệt giai đoạn sớm Các phương
pháp như cộng hưởng từ, siêu âm có thể
đánh giá chính xác được các tổn thương
cấu trúc xảy ra trong thoái hóa khớp gối
ở giai đoạn sớm thậm chí chưa có biểu
hiện lâm sàng hoặc chưa có tổn thương
trên Xquang, tuy nhiên cộng hưởng từ chi
phí lại quá cao Do đó phương pháp siêu
âm khớp được xem hiệu quả, vì siêu âm là
phương pháp phổ biến, rẻ tiền và gần như
vô hại đối với cơ thể sống
Vì vậy chúng tôi tiến hành "Khảo
sát đặc điểm siêu âm khớp ở bệnh nhân
thóa hóa khớp gối tại Khoa khớp bệnh
viện Chấn Thương Chỉnh Hình Thành Phố
Hồ Chí Minh"
ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU
1 Đối tượng nghiên cứu
Tiêu chuẩn chọn bệnh
- Tất cả những bệnh nhân được
chẩn đoán thoái hóa khớp gối điều trị ngoại trú tại khoa khớp bệnh viện Chấn Thương Chỉnh Hình TP.HCM từ 8/2017-12/2017
- Chẩn đoán theo tiêu chuẩn THK gối của hội thấp khớp học Mỹ-ACR 1991[2]
- BN đồng ý tham gia nghiên cứu
Tiêu chuẩn loại trừ
- BN THK gối thứ phát : sau khi bị gãy xương, tổn thương sụn chêm…
- Viêm khớp gối mãn tính do các nguyên nhân khác: nhiễm khuẩn, bệnh gút…
- BN không đồng ý tham gia nghiên cứu
2 Phương pháp nghiên cứu
Mô tả cắt ngang – tiến cứu
Dữ liệu thu thập Đối tượng nghiên cứu được thu thập đầy đủ các dự liệu theo một mẫu bệnh
án thống nhất với các phần (hỏi bệnh, khám lâm sàng, xquang khớp gối và siêu
âm khớp gối)
Trang 4KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
1 Đặc điểm chung nhóm thoái hóa khớp
Tuổi (năm)
Trung bình 56,97 ± 8,71
Nghề nghiệp LĐ chân tayLĐ trí óc 17114 92,407,60
Tuổi trung bình của nhóm THK là 56,97 ± 8,71 Tỷ lệ nữ (87,60%) gặp nhiều hơn nam (12,40%) Phù hợp với hầu hết các tác giả trong và ngoài nước
Chỉ số khối cơ thể (BMI) trung bình của BN THK là 23,87 ± 3,03.Thoái hóa khớp gối liên quan đến tỷ lệ thừa cân béo phì
Lao động trí óc chiếm 7,6% Tỷ lệ BN thoái hóa cả 2 khớp gối là 30,30%
2 Các đặc điểm lâm sàng
Cứng khớp buổi sáng Không CKBSCó CKBS 23011 95,444,56
Đa số đều có dấu hiệu lạo xạo khớp (88,80%) và có cứng khớp buổi sáng (95,44%) Đây cũng là các triệu chứng nằm trong tiêu chuẩn chẩn đoán Dấu hiệu
Trang 53 Các tổn thương trên X quang
Gai xương
Có 72,6% khớp có gai xương khe đùi chày trong trên X quang, 61,4% khớp có gai xương khe đùi chày ngoài và 39,0% khớp có gai xương bánh chè trên
X quang.
Hẹp khe khớp chiếm tỷ lệ 48,1% Đặc xương dưới sụn chiếm tỷ lệ 35,7%.
4 Đặc điểm tổn thương trên siêu âm
Gai
xương Khe đùi chày trongKhe đùi chày ngoài 234231 97,195,9
Tổn thương gặp nhiều nhất trên siêu âm là tràn dịch khớp gối (97,5%), gai xương khe đùi chày trong chiếm 97,1% nhiều hơn so với vị trị đùi chày ngoài (95,9%) 15,8% có tăng sinh màng hoạt dịch và 14,9% phát hiện kén Baker trên siêu âm
So sánh bề dày sụn khớp ở các vị trí giữa hai nhóm
Độ dày sụn
khớp (mm)
Vị trí đo Nhóm THK Nhóm chứng p
Kết quả cho thấy bề dày sụn khớp tại 3 vị trí đều giảm hơn hẳn so với người bình thường (p < 0,001) Kết quả nghiên cứu của chúng tôi cũng phù hợp với nghiên cứu của Lê Công Tiến năm 2013, bề dày sụn khớp trung bình là giảm hơn so với nhóm chứng[3], nghiên cứu của Iagnocoo và cộng sự năm 1992 cho
Trang 6thấy có sự giảm đáng kể về bề dày sụn khớp ở nhóm BN THK so với người bình thường [4]
PP chẩn đoán
Tỷ lệ phát hiện tràn dịch khớp trên siêu âm cao hơn so với lâm sàng có ý nghĩa thống kê với p < 0,001 Lê Công Tiến cũng có kết quả siêu âm phát hiện tràn dịch khớp cao hơn so với lâm sàng (30,3% so với 12%, với mức ý nghĩa p < 0,001) [3] Nghiên cứu của EULAR 2005 tương ứng là 46,3% và 34% [5] Như vậy siêu âm có độ chính xác cao hơn so với lâm sàng trong việc phát hiện tràn dịch khớp
So sánh tỷ lệ gai xương khe đùi chày trong trên SA và X quang
PP chẩn đoán
Tổn thương
Siêu âm X quang p
Tỷ lệ phát hiện gai xương ở vị trí khe đùi trong trên X quang so với siêu âm là
có sự khác biệt với p < 0,05
So sánh tỷ lệ gai xương khe đùi chày ngoài trên X quang và SA
PP chẩn đoán
Tỷ lệ phát hiện gai xương ở vị trí khe đùi ngoài trên X quang so với siêu âm là
có sự khác biệt với p < 0,05
Trang 7cả trong những trường hợp Xquang không phát hiện được hoặc chỉ nghi ngờ [6]
Mối liên quan mức độ tổn thương sụn trên SA với giai đoạn bệnh trên Xquang
Chỉ tiêu Mức độ tổn thương sụn trên SA Độ 1 (n = 2) Độ 3 (n = 66) p
Giai đoạn
XQ
< 0,001
Có mối liên quan giữa mức độ
tổn thương sụn trên siêu âm với giai đoạn
bệnh trên X quang với p < 0,001
KẾT LUẬN
Tỷ lệ phát hiện gai xương trên siêu
âm là 97,1% tại vị trí khe đùi chày trong và
95,8% tại khe đùi chày ngoài, cao hơn so
với trên Xquang hai vị trí tương đương là:
72,6% và 61,4% (P< 0,05)
Tràn dịch khớp trên siêu âm là
97,5% cao hơn so với lâm sàng 19,5%
Tăng sinh màng hoạt dịch là
15,8% ,Kén Baker: 14,9%
Bề dày sụn khớp trung bình tại vị
trí lồi cầu trong là 1,99 ± 0,47 mm, lồi cầu
ngoài là 2,12 ± 0,44 mm và liên lồi cầu là
2,30 ± 0,52 mm, mỏng hơn so với nhóm
không bệnh
Siêu âm phát hiện được tổn thương
sụn khớp như giảm độ dày sụn, sự thay đổi
tính chất của sụn trong khi lâm sàng và X
quang không phát hiện được
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Nguyễn Mai Hồng, (20011),
Nghiên cứu giá trị của nội soi trong chẩn
đoán và điều trị thoái hóa khớp gối Luận
án Tiến sỹ Y học, Học viện Quân y
2 Nguyễn Thị Ngọc Lan, Nguyễn Vĩnh Ngọc, Nguyễn Văn Hùng và Cs, (2016), “Thoái hóa khớp”, Bệnh học cơ xương khớp nội khoa,Vol NXB Giáo dục Việt Nam, tr 138 -151
3 Lê Công Tiến, (2013), Nghiên cứu vai trò của siêu âm trong chẩn đoán thoái hóa khớp gối nguyên phát Luận văn thạc sỹ y học Trường Đại học Y Hà Nội
4 Iagnocco A., Coari G., and Zoppini A (1992), “Sonographic evaluation of femoral condylar cartilage
in osteoarthritis and rheumatoid arthritis”, Scandinavian journal of rheumatology,Vol
21, pp.201-203
5 D’agostino M A., Conaghan P.,
Le Bars M., et al (2005), “EULAR report
on the use of ultrasonography in painful knee osteoarthritis Part 1: prevalence of inflammation in osteoarthritis”, Annals of the rheumatic diseases,Vol 64, pp.1703-1709
6 Slimani S., Haddouche A., Beacharif I., et al (2013), “Superriority
of knee ultrasound over radiographs in osteophyte detection in knee osteoarthritis” Osteoarthritis and cartilage, 21, s63-s312