Mục đích của nghiên cứu này nhằm bàn luận đến vấn đề ra đề làm văn nghị luận theo hướng giao tiếp cho học sinh. Theo các yêu cầu về nội dung, phương thức, cách thức làm bài của học sinh, cách kiểm tra đánh giá của giáo viên.
Trang 11. M Đ UỞ Ầ
1.1. Lí do ch n đ tài:ọ ề
M c đích cao nh t c a môn văn trong nhà trụ ấ ủ ường là trang b cho h c sinhị ọ
nh ng tri th c đ hi u đữ ứ ể ể ược, hi u đúng các v n đ văn h c, góp ph n t oể ấ ề ọ ầ ạ cho h c sinh khám phá v đ p c a tác ph m văn h c trong vi c ti p nh nọ ẻ ẹ ủ ẩ ọ ệ ế ậ cũng nh năng l c hi u bi t đánh giá m t cách đúng đ n khoa h c các hi nư ự ể ế ộ ắ ọ ệ
tượng văn h c. V i môn Làm văn song song v i nhi m v trên còn là quáọ ớ ớ ệ ụ trình giúp cho h c sinh hình thành và phát tri n nh ng kĩ năng c n bi t và khọ ể ữ ầ ế ả năng s n sinh văn b n nói và vi t. Làm văn không hoàn toàn ch đòi h i amả ả ế ỉ ỏ
hi u ngôn ng và ti ng vi t. Làm văn th thách toàn di n h c sinh v nhi uể ữ ế ệ ử ệ ọ ề ề
phương di n, v n s ng, v n văn hóa, năng l c t duy và cá tính c a conệ ố ố ố ự ư ủ
người. Trong gi Làm văn, trong m i bài văn, trong t ng ý c a câu văn h cờ ỗ ừ ủ ọ sinh đ i di n v i chính mình, b c l suy nghĩ riêng c a mình trố ệ ớ ộ ộ ủ ước m t v nộ ấ
đ xã h i và s c m nh n đề ộ ẽ ả ậ ược nh ng gì mình còn non kém.ữ
Làm văn mu n tr thành m t nhu c u th c s t bên trong b n thân h cố ở ộ ầ ự ự ừ ả ọ sinh, đ h c sinh h ng thú làm văn chúng ta không th không thay đ i phể ọ ứ ể ổ ươ ngpháp d y làm văn cũ. M t trong nh ng khâu quan tr ng g n li n v i đ i m iạ ộ ữ ọ ắ ề ớ ổ ớ
phương pháp d y làm văn, đó là đ văn. Đ văn th hi n quan đi m, tạ ề ề ể ệ ể ư
tưởng c a d y h c làm văn. M i cách ra đ đ u ph n ánh m t quan đi mủ ạ ọ ỗ ề ề ả ộ ể
d y h c nh t đ nh và nó tr c ti p quy đ nh phạ ọ ấ ị ự ế ị ương hướng d y và h c c aạ ọ ủ giáo viên và h c sinh trong nhà trọ ường. B i h th ng đ ki m tra là m t trongở ệ ố ề ể ộ
nh ng c s quan tr ng đ thu th p thông tin trong vi c đánh giá k t qu h cữ ơ ở ọ ể ậ ệ ế ả ọ
t p c a h c sinh và khâu đánh giá có tác d ng h tr và đi u ch nh r t l nậ ủ ọ ụ ỗ ợ ề ỉ ấ ớ
đ n vi c d y c a giáo viên và vi c h c c a h c sinh. ế ệ ạ ủ ệ ọ ủ ọ
Trong các ki u văn b n để ả ược đ a vào gi ng d y trong nhà trư ả ạ ường, văn ngh lu n là m t trong nh ng ki u văn b n quan tr ng, có vai trò rèn luy n tị ậ ộ ữ ể ả ọ ệ ư duy và năng l c bi u đ t nh ng v n đ có ý nghĩa trong th c t đ i s ng choự ể ạ ữ ấ ề ự ế ờ ố
h c sinh. Đây là ki u văn b n nh m phát tri n t tọ ể ả ằ ể ư ưởng, tình c m, thái đ ,ả ộ quan đi m c a ngể ủ ười vi t m t cách tr c ti p v văn h c, chính tr , đ o đ c,ế ộ ự ế ề ọ ị ạ ứ
l i s ng đố ố ược trình bày b ng m t th ngôn ng trong sáng, hùng h n, v iằ ộ ứ ữ ồ ớ
nh ng l p lu n ch t ch , m ch l c, giàu s c thuy t ph c. Nh ng bài vănữ ậ ậ ặ ẽ ạ ạ ứ ế ụ ữ ngh lu n xã h i r t thu n l i cho vi c rèn luy n h c sinh nh ng kĩ năng t oị ậ ộ ấ ậ ợ ệ ệ ọ ữ ạ
l p ngôn b n ph c v cho ho t đ ng giao ti p b i nó bu c h c sinh ph i xậ ả ụ ụ ạ ộ ế ở ộ ọ ả ử
lí m i quan h gi a đ bài và các nhân t ngoài ngôn ng , trố ệ ữ ề ố ữ ước h t là m cế ụ đích giao ti p và đ i tế ố ượng giao ti p. Ra đ làm văn ngh lu n là m t côngế ề ị ậ ộ
vi c, m t yêu c u r t quan tr ng c a vi c d y văn trong nhà trệ ộ ầ ấ ọ ủ ệ ạ ường. Đ cặ
bi t v n đ d y h c và ra đ làm văn ngh lu n h c sinh l p 12 THPT giệ ấ ề ạ ọ ề ị ậ ở ọ ớ ữ vai trò vô cùng quan tr ng, b i giai đo n này h c sinh chuy n ti p gi a môiọ ở ạ ọ ể ế ữ
trường nhà trường THPT sang c p h c cao h n ho c sang môi trấ ọ ơ ặ ường xã h i.ộ
Trang 2Do đó đ văn ngh lu n xã h i (NLXH) đ ng trề ị ậ ộ ứ ước yêu c u v a ph i tháiầ ừ ả quát, t ng h p toàn b ki n th c, kĩ năng làm văn nhà trổ ợ ộ ế ứ ở ường, v a ph i t oừ ả ạ
ti n đ v ng ch c cho h c sinh có nh n th c và kh năng gi i quy t nh ngề ề ữ ắ ọ ậ ứ ả ả ế ữ tình hu ng x y ra trong cu c s ng. Khi h c sinh làm t t các đ NLXH t t y uố ả ộ ố ọ ố ề ấ ế các em s hi u và đánh giá đúng các hi n tẽ ể ệ ượng đ i s ng.ờ ố
Trong th i đ i hi n nay, khi nh ng v n đ giao l u, h i nh p trên thờ ạ ệ ữ ấ ề ư ộ ậ ế
gi i và trong nớ ước đang phát tri n h t s c nhanh chóng thì m t trong nh ngể ế ứ ộ ữ yêu c u quan tr ng đ t ra v i nhà trầ ọ ặ ớ ường là c n hầ ướng t i vi c phát tri n cácớ ệ ể năng l c c a ngự ủ ườ ọi h c, đ c bi t là năng l c giao ti p đ có th gi i quy tặ ệ ự ế ể ể ả ế
t t các v n đ mà cu c s ng đ t ra.ố ấ ề ộ ố ặ
D y h c theo đ nh hạ ọ ị ướng giao ti p là m t trong nh ng quan đi m m iế ộ ữ ể ớ
m và tích c c c a quá trình đ i m i phẻ ự ủ ổ ớ ương pháp d y h c nói chung và d yạ ọ ạ
h c Ti ng Vi t nói riêng. Vì suy cho cùng m c đích chính c a vi c d y ti ngọ ế ệ ụ ủ ệ ạ ế
là phát tri n năng l c giao ti p b ng ngôn ng cho h c sinh.ể ự ế ằ ữ ọ
Xu t phát t nh ng lí do trên, tôi ch n đ tài ấ ừ ữ ọ ề “Ra đ làm văn ngh lu n ề ị ậ
xã h i cho h c sinh l p 12 THPT theo h ộ ọ ớ ướ ng giao ti p” ế v i mong mu nớ ố góp m t ph n nh bé c a mình vào quá trình đ i m i phộ ầ ỏ ủ ổ ớ ương pháp d y h cạ ọ làm văn nói chung và phương pháp ra đ làm văn nói riêng, hề ướng t i m cớ ụ tiêu nâng cao ch t lấ ượng d y và h c Ng Văn các trạ ọ ữ ở ường ph thông.ổ
1.2. M c đích và nhi m v nghiên c uụ ệ ụ ứ
M c đích: ụ bàn lu n đ n v n đ ra đ làm văn ngh lu n theo hậ ế ấ ề ề ị ậ ướ nggiao ti p cho h c sinh. Theo các yêu c u v n i dung, phế ọ ầ ề ộ ương th c, cách th cứ ứ làm bài c a h c sinh, cách ki m tra đánh giá c a giáo viên.ủ ọ ể ủ
Nhi m v : ệ ụ
+ Bước đ u t ng h p nh ng v n đ lý lu n đ m b o cho vi c đ raầ ổ ợ ữ ấ ề ậ ả ả ệ ề
đ nh hị ướng giao ti p cho vi c ra đ làm văn cho h c sinh l p 12 THPT.ế ệ ề ọ ớ
+ Ti n hành đi u tra th c t chế ề ự ế ương trình sách giáo khoa và đánh giá th cự
tr ng đ văn ( u đi m, khuy t đi m) t đó rút ra k t lu n chung v côngạ ề ư ể ế ể ừ ế ậ ề
vi c ra đ văn THPT hi n nay.ệ ề ở ệ
+ Trên c s n i dung d y h c ph n làm văn ngh lu n xã h i trongơ ở ộ ạ ọ ầ ị ậ ộ
chương trình làm văn l p 12 THPT, chúng tôi đ a ra m t s cách th c ra đớ ư ộ ố ứ ề theo hướng giao ti p.ế
+ Ki m tra th c nghi m d y h c đ ki m ch ng tính đúng đ n c a cácể ự ệ ạ ọ ể ể ứ ắ ủ
n i dung đã nghiên c u.ộ ứ
1.3. Đ i tố ượng và ph m vi nghiên c uạ ứ
Trang 3Đ i tố ượng nghiên c u c a đ tài này là vi c ra đ d y h c ngh luân theoứ ủ ề ệ ề ạ ọ ị
hướng giao ti p cho h c sinh trong nhà trế ọ ường hi n nay.ệ
Tuy nhiên, trong khuôn kh và dung lổ ượng c a m t sáng ki n kinhủ ộ ế nghi m, chúng tôi ch xác đ nh nghiên c u m t ph m v h p, đó là ra d ngệ ỉ ị ứ ở ộ ạ ị ẹ ạ
đ làm văn ngh lu n xã h i thu c chề ị ậ ộ ộ ương trình làm văn l p 12 THPT.ớ
M t khác, đây là m t đ tài khoa h c v phặ ộ ề ọ ề ương pháp d y h c, do đóạ ọ chúng tôi s ph i đi sâu tìm hi u nhi u lĩnh v c khoa h c liên nghành khácẽ ả ể ề ự ọ
nh giáo d c h c, tâm lí h c, logic h c…đ c bi t là ngôn ng h c, lý thuy tư ụ ọ ọ ọ ặ ệ ữ ọ ế giao ti p, lý thuy t làm văn. Đó cũng là nh ng n i dung mà chúng tôi ph iế ế ữ ộ ả nghiên c u trong quá trình tri n khai đ tài.ứ ể ề
1.4. Phương pháp nghiên c uứ
Trong quá trình nghiên c u đ tài này, chúng tôi s d ng ba nhómứ ề ử ụ
phương pháp nghiên c u sau:ứ
1.4.1. Nhóm ph ươ ng pháp lý thuy t ế
Ph ươ ng pháp thu th p tài li u ậ ệ
Ph ươ ng pháp phân tích
Ph ươ ng pháp t ng h p ổ ợ
1.4.2. Nhóm ph ươ ng pháp đi u tra ề
Chúng tôi s t ch c đi u tra th c t thông qua các ph ng pháp c b nẽ ổ ứ ề ự ế ươ ơ ả sau:
Trong lí lu n d y h c ti ng, th c nghi m là phậ ạ ọ ế ự ệ ương pháp vô cùng quan
tr ng, không th thi u đọ ể ế ược nh m ki m ch ng các gi thuy t khoa h c đã đằ ể ứ ả ế ọ ề
ra, trên c s đó, đ a vào ng d ng nh ng thành t u nghiên c u khoa h cở ở ư ứ ụ ữ ự ứ ọ
ti n b , góp ph n nâng cao ch t lế ộ ầ ấ ượng d y h c b môn.ạ ọ ộ
đây, chúng tôi ch y u ti n hành ph ng pháp th c nghi m gi ng
d y. T nh ng c s lý thuy t đã v ch ra, nh ng đ nh hạ ừ ữ ơ ở ế ạ ữ ị ướng ra đ làm để ề văn ngh lu n theo hị ậ ướng giao ti p cho h c sinh l p 12 THPT đã đế ọ ớ ược xây
d ng, trên c s nghiên c u n i dung chự ở ở ứ ộ ương trình, v i s đóng góp ý ki nớ ự ế
c a giáo viên và các nhà nghiên c u khác, chúng tôi m nh d n th đ xu tủ ứ ạ ạ ử ề ấ
m t b đ làm văn l p 12 THPT theo quan đi m d y h c m i đ a ra m t sộ ộ ề ớ ể ạ ọ ớ ư ộ ố
Trang 4b đ th c nghiêm. Vi c th c nghi m s độ ề ự ệ ự ệ ẽ ược ti n hành m t s l p thu cế ở ộ ố ớ ộ
m t s trộ ố ường THPT theo ý đ c a ngồ ủ ười nghiên c u.ứ
2. N I DUNG SÁNG KI N KINH NGHI MỘ Ế Ệ
2.1. C s lí lu nơ ở ậ
Ra đ làm văn nói chung, ra đ làm văn ngh lu n xã h i theo hề ề ị ậ ộ ướng giao
ti p nói riêng là v n đ thu c v phế ấ ề ộ ề ương pháp d y h c. Vì v y, chúng tôiạ ọ ậ không th không xem xét đ n nh ng c s khoa h c liên ngành, chúng tôiể ế ữ ơ ở ọ không th không xem xét đ n nh ng c s giáo d c h c, tâm lí h c, lí lu nể ế ữ ơ ở ụ ọ ọ ậ
h c d y h c b môn này nhà trọ ạ ọ ộ ở ường ph thông. Đó là nh ng v n đ vổ ữ ấ ề ề nguyên t c d y h c, phắ ạ ọ ương pháp h c Ti ng Vi t, d y h c làm văn. Dọ ế ệ ạ ọ ướ iđây chúng tôi xin đi sâu vào phân tích, làm rõ ba c s lí lu n c a vi c ra đơ ở ậ ủ ệ ề làm văn theo hướng giao ti p mà chúng tôi v a đ c p đ n trên.ế ừ ề ậ ế ở
2.1.1. Lí thuy t ho t đ ng giao ti p b ng ngôn ng v i vi c ra đ làm ế ạ ộ ế ằ ữ ớ ệ ề văn theo h ướ ng giao ti p ế
Ngôn ng là phữ ương ti n giao ti p quan tr ng nh t c a con ngệ ế ọ ấ ủ ười. Chính
nh ngô ng mà con ngờ ữ ười có th hi u nhau trong quá trình sinh ho t, laoể ể ạ
đ ng ộ và có th di n đ t làm cho ngể ễ ạ ười khác hi u để ượ ư ưởc t t ng, tình c m,ả
tr ng thái và nguy n v ng c a mình. Có hi u nhau con ngạ ệ ọ ủ ể ười m i có th đ ngớ ể ồ tâm hi pệ l c chinh ph c thiên nhiên, chinh ph c xã h i và làm cho xã h i ngàyự ụ ụ ộ ộ càng ti n lên.ế
Trong ho t đ ng giao ti p có nhi u nhân t nh hạ ộ ế ề ố ả ưởng tr c ti p ho cự ế ặ gián ti p đ n vi c t ch c, xây d ng văn b n. Chúng ta g i t t c các nhân tế ế ệ ổ ứ ự ả ọ ấ ả ố ngoài ngôn ng có nh hữ ả ưởng xa g n và đ l i nh ng d u n c a mình trongầ ể ạ ữ ấ ấ ủ ngôn b n là các ngôn ng giao ti p. Nhân t giao ti p là nh ng nhân t t oả ữ ế ố ế ữ ố ạ lên m t ho t đ ng giao ti p nh t đ nh. Các nhân t này luôn ch ộ ạ ộ ế ấ ị ố ế ước ngôn
ng trong m t ho t đ ng giao ti p và có tác d ng quy t đ nh hi u qu giaoữ ộ ạ ộ ế ụ ế ị ệ ả
ti p. Đó là các nhân t : nhân v t giao ti p, hoàn c nh giao ti p, n i dung giaoế ố ậ ế ả ế ộ
ti p, m c đích giao ti p.ế ụ ế
Lí thuy t v ho t đ ng giao ti p là m t phế ề ạ ộ ế ộ ương hướng đúng đ n, khoaắ
h c đã và đang đem l i cho vi c d y và h c Ti ng Vi t nh ng k t qu t t.ọ ạ ệ ạ ọ ế ệ ữ ế ả ố
Trang 5B i th c ch t vi c d y h c làm văn trong nhà trở ự ấ ệ ạ ọ ường ph thông chính là quáổ trình rèn luy n cho h c sinh kĩ năng t o l p văn b n ph c v cho ho t đ ngệ ọ ạ ậ ả ụ ụ ạ ộ
h c t p và giao ti p. Các bài làm văn không ch là đ n v ngôn ng cao nh tọ ậ ế ỉ ơ ị ữ ấ
mà còn là đ n v giao ti p c b n. Vì v y, lí thuy t giao ti p là m t c sơ ị ế ơ ả ậ ế ế ộ ơ ở quan tr ng đ i v i vi c d y h c làm văn theo họ ố ớ ệ ạ ọ ướng giao ti p nói chung vàế
vi c ra đ làm văn NLXH theo hệ ề ướng giao ti p nói riêng.ế
Khi ra đ văn ngh lu n cho h c sinh theo hề ị ậ ọ ướng giao ti p là chúng taế đang rèn cho các em h c sinh kĩ năng tham gia ho t đ ng giao ti p th c t đ tọ ạ ộ ế ự ế ạ
hi u qu h n. Đ đ t để ả ơ ể ạ ược yêu c u này phầ ương pháp t t nh t khi d y h cố ấ ạ ọ làm văn là t ch c các ho t đ ng giao ti p b ng ngôn ng (ho t đ ng nghe,ổ ứ ạ ộ ế ằ ữ ạ ộ nói, đ c, vi t) cho h c sinh, đ a h c sinh vào các ho t đ ng giao ti p c thọ ế ọ ư ọ ạ ộ ế ụ ể
đ các em có th ng d ng vào trong th c t giao ti p c a b n thân.ể ể ứ ụ ự ế ế ủ ả
2.1.2. B n ch t c a ho t đ ng làm văn ả ấ ủ ạ ộ
Làm văn là m t ho t đ ng giao ti p b ng ngôn ng B n ch t c a vi cộ ạ ộ ế ằ ữ ả ấ ủ ệ làm văn là m t ho t đ ng nên làm văn có đ y đ nh ng đ c đi m, tính ch tộ ạ ộ ầ ủ ữ ặ ể ấ
và c u trúc nh nh ng ho t đ ng khác. Ho t đ ng làm văn trong nhà trấ ư ữ ạ ộ ạ ộ ườ ng
v a mang tính ch t tâm lí, ph n ánh quá trình suy nghĩ c a h c sinh v a làừ ấ ả ủ ọ ừ
m t ho t đ ng t o l p văn b n. T o l p văn b n là m c tiêu, nhi m v quanộ ạ ộ ạ ậ ả ạ ậ ả ụ ệ ụ
tr ng trong d y h c làm văn trong khi t o l p văn b n, h c sinh c n bi t trìnhọ ạ ọ ạ ậ ả ọ ầ ế bày s vi c và b c l suy nghĩ c a mình v các v n đ trong cu c s ng.ự ệ ộ ộ ủ ề ấ ề ộ ố
Đ ra làm văn ngh lu n cho h c sinh l p 12 THPT theo hể ị ậ ọ ớ ướng giao ti p,ế chúng tôi s ti n hành tìm hi u, ra đ m t cách có đ nh hẽ ế ể ề ộ ị ướng rèn luy n cáchệ làm văn cho h c sinh.ọ
2.1.3. C s tâm lí giáo d c h c ơ ở ụ ọ
L a tu i h c sinh l p 12 THPT còn g i là tu i thanh niên, là th i kì đ cứ ổ ọ ớ ọ ổ ờ ặ
bi t quan tr ng trong cu c đ i. Đây là th i kì tâm lí các em có nh ng bi n đ iệ ọ ộ ờ ờ ữ ế ổ sâu s c, đ i s ng tình c m phong phú ph c t p. L a tu i này các em b t đ uắ ờ ố ả ứ ạ ứ ổ ắ ầ hình thành cá tính, hình thành năng l c suy nghĩ đ c l p v các quan đi m đ iự ộ ậ ề ể ố
v i cu c s ng, bi t suy lu n. Đ làm văn s giúp cho h c sinh hình thànhớ ộ ố ế ậ ề ẽ ọ
nh ng kĩ năng đó. Bên c nh đó m t s em không h ng thú vi c h c văn nghữ ạ ộ ố ứ ệ ọ ị
lu n xã h i. Vi c đ t h c sinh vào môi trậ ộ ệ ặ ọ ường giao ti p đ văn ngh lu n đãế ề ị ậ kích thích t duy và c m h ng cho h c sinh.ư ả ứ ọ
Song hành v i tâm lí h c thì giáo d c h c cũng là m t trong nh ng ti nớ ọ ụ ọ ộ ữ ề
đ không th thi u đ i v i vi c nghiên c u phề ể ế ố ớ ệ ứ ương pháp ra đ làm văn. Vi cề ệ
ra đ làm văn theo hề ướng giao ti p cho h c sinh l p 12 ế ọ ớ THPT ph i luôn tuânả theo h th ng t ch c giáo d c nói chung. Đó là ph i đ m b o m c tiêu giáoệ ố ổ ứ ụ ả ả ả ụ
d c nh đã quy đ nh.ụ ư ị
Trang 62.2. Th c tr ng ra đ làm văn NLXH m t s trự ạ ề ở ộ ố ường THPT hi nệ nay
Trên c s nh ng v n đ lí lu n đã trình bày trên, chúng tôi nghiên c uơ ở ữ ấ ề ậ ở ứ
th c ti n ra đ làm văn nhà trự ễ ề ở ường ph thông qua vi c kh o sát chổ ệ ả ươ ngtrình, sách giáo khoa, th c tr ng ra đ làm văn m t s trự ạ ề ở ộ ố ường THPT c thụ ể
đ n m để ắ ược k t qu đã đ t đế ả ạ ược cũng nh nh ng h n ch và khó khăn c aư ữ ạ ế ủ giáo viên, h c sinh trong quá trình ra đ , ti p nh n đ văn theo đ nh họ ề ế ậ ề ị ướ nggiao ti p.ế
Th c t cho th y r ng d y văn đã khó, ra đ làm văn l i càng khó h n.ự ế ấ ằ ạ ề ạ ơ
Vi c ra đ th thách năng l c v nhi u m t c a giáo viên. Trên th c tệ ề ử ự ề ề ặ ủ ự ế
nh ng năm g n đây các nhà s ph m, các th y cô tr c ti p gi ng d y b mônữ ầ ư ạ ầ ự ế ả ạ ộ
đã c g ng đ c i ti n cách ra đ và bố ắ ể ả ế ề ước đ u đã có k t qu Nh ng vi c raầ ế ả ư ệ
đ v n còn nhi u v n v c n ph i nghien c u đ tìm ra hề ẫ ề ấ ề ầ ả ứ ể ướng gi i quy t.ả ếQua quá trình kh o sát th c ti n chúng tôi nh n th y: ph n l n giáo viênả ự ễ ậ ấ ầ ớ
đ u có nh n th c đúng v vai trò quan tr ng c a đ làm văn nh ng ch a đ uề ậ ứ ề ọ ủ ề ư ư ầ
t th a đáng v trí tu , th i gian cho khâu này thư ỏ ề ệ ờ ường đ n gi n hóa ho c d aơ ả ặ ự vào các tài li u có s n đ ra đ cho h c sinh. Trong vi c ki m tra đánh giá,ệ ẵ ể ề ọ ệ ể
m c dù giáo viên có chu n b xây d ng đ văn khá công phu, t m thặ ẩ ị ự ề ỉ ỉ ường ghi
rõ m c đích, yêu c u, gi i h n, ph m vi ra đ và đ ng th i d ki n c dàn ýụ ầ ớ ạ ạ ề ồ ờ ự ế ả
và bi u đi m; cách th c và nh ng vi c làm c th đ tri n khai gi ki m traể ể ứ ữ ệ ụ ể ể ể ờ ể làm văn song m t m t giáo viên ch chú ý đánh giá xem h c sinh vi t bài đãộ ặ ỉ ọ ế đúng, đ theo n i dung yêu c u c a đ hay ch a mà không chú ý đánh giá kĩủ ộ ầ ủ ề ư năng vi t bài. H c sinh ch b tr đi m hình th c n u vi t lan man, m c nhi uế ọ ỉ ị ừ ể ứ ế ế ắ ề
l i chính t , ng pháp… Do đó, khâu ki m tra đánh giá ch a th c s là m tỗ ả ữ ể ư ự ự ộ khâu có th t o đ ng l c phát tri n, nh t là kh năng giao ti p cho h c sinhể ạ ộ ự ể ấ ả ế ọ
mà m c tiêu môn Ng văn cũng nh ph n làm văn đ ra. M t khác, ch a th cụ ữ ư ầ ề ặ ư ự
s d a trên quan đi m giao ti p đ ti n hành t ch c các gi ki m tra, cácự ự ể ế ể ế ổ ứ ờ ể
gi tr bài cũng nh xây d ng các tiêu chí, cách th c đánh giá c th cho cácờ ả ư ự ứ ụ ể bài làm văn c th c a h c sinh theo hụ ể ủ ọ ướng giao ti p. Đ n gi ki m tra, giáoế ế ờ ể viên ch đ c đ cho h c sinh r i yêu c u h c sinh làm bài v i m t vai l iỉ ọ ề ọ ồ ầ ọ ớ ộ ờ
nh c nh nh đ c kĩ đ , nháp ý ra r i hãy vi t… hoàn toàn không có n i dungắ ở ư ọ ề ồ ế ộ
đ nh hị ướng, hướng d n cho h c sinh phân tích các nhân t trong đ bài. R tẫ ọ ố ề ấ sai l m khi h cho r ng, nh ng vi c đó đã d y trong các gi lí thuy t v kĩầ ọ ằ ữ ệ ạ ờ ế ề năng phân tích đ , l p dàn ý hay trong các gi th c hành làm văn. Quan đi mề ậ ờ ự ể
và cách làm nh v y hoàn toàn không đúng vì khâu đ nh hư ậ ị ướng có vai trò vô cùng quan tr ng trong vi c giúp h c sinh t nh n bi t chính xã v n đ c nọ ệ ọ ự ậ ế ấ ề ầ
bi t và nh ng yêu c u v vi c yêu c u v n s ng, v n ngôn ng trong bài vi tế ữ ầ ề ệ ầ ố ố ố ữ ế
c a các em. Không th bi n đ văn thành m t bài toán đ đ i v i h c sinh.ủ ể ế ề ộ ố ố ớ ọ
Th c t h c sinh ít đự ế ọ ược giáo viên g i m , do v y vi c hi u đ hay các bàiợ ở ậ ệ ể ề
Trang 7t p c a h c sinh nhi u khi không đậ ủ ọ ề ược hi u chính xác và ít có tác d ng vể ụ ề
m t giao ti p.ặ ế
Cũng qua kh o sát th c t chúng tôi th y h u h t các đ ki m tra trongả ự ế ấ ầ ế ề ể sách giáo khoa Ngũ văn 12 ch t p trung vào vi c làm sáng rõ n i dung giaoỉ ậ ệ ộ
ti p (ch đ bài vi t) mà không nêu các yêu c u khác nh ph m vi giao ti p,ế ủ ề ế ầ ư ạ ế
phương th c bi u đ t, các thao tác ti n hành…Đ làm văn ph n l n còn thiênứ ể ạ ế ề ầ ớ
v tái hi n ki n th c. Th y cô ra đ theo sách, h c sinh cũng sao chép l iề ệ ế ứ ầ ề ọ ạ
ki n th c mà th y cô truy n th và qua tài li u có s n, không phát huy đế ứ ầ ề ụ ệ ẵ ượ csuy nghĩ đ c l p sáng t o c a h c sinh. Đ làm văn còn đ n đi u, công th c,ộ ậ ạ ủ ọ ề ơ ệ ứ
bó tròn trong khuôn kh chổ ương trình, h n ch kh năng v n d ng ki n th cạ ế ả ậ ụ ế ứ
t ng h p. Đ văn ch a th c s g i đổ ợ ề ư ự ự ợ ược c m h ng sáng t o cho h c sinhả ứ ạ ọ khi n h c sinh th y gò bó, chán n n khi h c bài. Nói đ n đ văn NLXH trongế ọ ấ ả ọ ế ề nhà trường, h c sinh thọ ường ng i, th y khó, khô khan. Tâm lí đó khi n h cạ ấ ế ọ sinh làm văn ít có k t qu cao.ế ả
2.3. M t s d ng đ làm văn ngh lu n xã h i cho h c sinh l p 12ộ ố ạ ề ị ậ ộ ọ ớ THPT theo hướng giao ti pế
2.3.1. Các lo i đ làm văn ạ ề
Hi n nay, nhà trệ ường ph thông s d ng hai ki u đ ph bi nổ ử ụ ể ề ổ ế
Đ n i ề ổ (còn g i là đ khép): đây là ki u đ có yêu c u v n i dung, thaoọ ề ể ề ầ ề ộ tác, t li u đã hi n thi rõ rang trên b m t câu ch c a đ mà h c sinh chư ệ ể ề ặ ữ ủ ề ọ ỉ
c n đ c đ là có th xác đ nh ngay yêu c u c a đ bài. Tuy nhiên không ph iầ ọ ề ể ị ầ ủ ề ả
h c sinh nào cũng làm t t đọ ố ược đ này. Khi hề ướng d n h c sinh nh n di nẫ ọ ậ ệ
d ng đ giáo viên c n yêu c u h c sinh tìm trong đ bài s xu t hi n hayạ ề ầ ầ ọ ề ự ấ ệ không xu t hi n ba tiêu chí, đó là: xu t s c a v n đ (hoàn c nh giao ti p),ấ ệ ấ ứ ủ ấ ề ả ế
n i dung bàn lu n (n i dung giao ti p) và yêu c u c a đ bài (cách th c giaoộ ậ ộ ế ầ ủ ề ứ
ti p). D ng đ thông thế ạ ề ường là d ng đ có xu t hi n c ba tiêu chí trên.ạ ề ấ ệ ả
Ví dụ: Ng n ng có câu chính vì ng c chi u gió mà cánh di u bay cao ạ ữ ượ ề ề lên mãi. Ý ki n c a anh ch v câu ng n ng trên ế ủ ị ề ạ ữ
Đ chìm ề (còn g i là đ m ): đây là ki u đ n i dung và yêu c u đọ ề ở ể ề ộ ầ ượ c
n đi, đòi h i ng i th c hi n yêu c u c a đ ph i tinh ý, ph i t xác đ nh
yêu c u d a trên các d ki n đã có và hi u m t cách c n k n i dung trên bầ ự ữ ệ ể ộ ặ ẽ ộ ề
m t câu ch c a đ m i có th nh n ra đặ ữ ủ ề ớ ể ậ ược n i dung và yêu c u c a đ bài.ộ ầ ủ ề
D ng đ này d gây ra s m h khó hi u nên thạ ề ễ ự ơ ồ ể ường h n ch ra đ theoạ ế ề
d ng này. M c dù v y, h c sinh cũng c n n m đạ ặ ậ ọ ầ ắ ược cách nh n d ng lo i đậ ạ ạ ề này đ có th ti n hành các bể ể ế ước khi g p ph i. D ng đ này thặ ả ạ ề ường không
có đ ba ph n nh d ng đ thông thủ ầ ư ạ ề ường
Ví dụ: Vai trò c a tình yêu đ i v i cu c s ng c a tu i tr ủ ố ớ ộ ố ủ ổ ẻ
Trang 82.3.2. V vi c ra đ làm văn NLXH theo h ề ệ ề ướ ng giao ti p ế
2.3.2.1.Yêu c u chung c a m t đ làm văn NLXH ầ ủ ộ ề
Đ văn NLXH c n ph i có lu n đ rõ ràng, m ch l cề ầ ả ậ ề ạ ạ
Đ văn NLXH ph i có c u trúc tề ả ấ ương đ i rõ rangố
Đ văn ph i v a s c v i h c sinhề ả ừ ứ ớ ọ
2.3.2.2. Yêu c u c th c a m t đ NLXH theo h ầ ụ ể ủ ộ ề ướ ng giao ti p ế
Bài văn ngh lu n th c ch t là m t cu c tranh lu n đ làm sáng t m tị ậ ự ấ ộ ộ ậ ể ỏ ộ
v n đ , ngấ ề ười vi t c n đ t ra nhi u tình hu ng, nhi u chi u, l t đi l t l iế ầ ặ ề ố ề ề ậ ậ ạ
v n đ v a đ vi t có hi u ý, v a làm cho lí l l p lu n thêm ch c ch n.ấ ề ừ ể ế ề ừ ẽ ậ ậ ắ ắ
Vi c ra đ ngh lu n cũng v y. Xét v b n ch t, m t đ văn ngh lu n nóiệ ề ị ậ ậ ề ả ấ ộ ề ị ậ chung và m t đ văn ngh lu n xã h i nói riêng là m t tình hu ng có v n đ ,ộ ề ị ậ ộ ộ ố ấ ề tình hu ng giao ti p. Khi đ c m t đ văn h c sinh ph i t đ t mình vào tìnhố ế ọ ộ ề ọ ả ự ặ
hu ng giao ti p và th c hi n các nhi m v M t đ văn theo hố ế ự ệ ệ ụ ộ ề ướng giao ti pế
ph i t o ra m t tình hu ng đòi h i h c sinh tìm hi u phát hi n khám phá.ả ạ ộ ố ỏ ọ ể ệ Tình hu ng đó ph i th hi n ngay trong yêu c u c a đ bài thông qua các tố ả ể ệ ầ ủ ề ừ
ng , hình nh đữ ả ược di n đ t đ bài.ễ ạ ở ề
Đ th c s xây d ng để ự ự ự ược m t đ ki m tra làm văn ch t lộ ề ể ấ ượng, đ mả
b o các yêu c u v tính khoa h c, tính s ph m, tính th m mĩ đ ng th i thả ầ ề ọ ư ạ ẩ ồ ờ ể
hi n rõ tính ch t đ i m i theo hệ ấ ổ ớ ướng giao ti p, giáo viên c n ph i th c hi nế ầ ả ự ệ
đ y đ các công vi c sau.ầ ủ ệ
Đ văn NLXH ph i có đ i tề ả ố ượng giao ti p th t rõ rang đ đ i tho iế ậ ể ố ạ
Đ văn ph i nêu đề ả ược m c đích giao ti p (trang lu n, phân đ i, ng hụ ế ậ ố ủ ộ hay bác b )ỏ
Đ văn ph i xác đ nh n i dung bàn lu n trong đ văn ngh lu nề ả ị ộ ậ ề ị ậ
Đ văn c n có yêu c u có rõ ràng v cách vi t, phề ầ ầ ề ế ương th c t o l p rõứ ạ ậ ràng
2.3.3. M t s đ văn minh h a ộ ố ề ọ
Đ i v i giáo viên khi d y làm văn cũng nh đ i v i h c sinh khi h c làmố ớ ạ ư ố ớ ọ ọ văn ph i c m nh n đả ả ậ ược m t cách có ý th c r ng công vi c trong nhà trộ ứ ằ ệ ườ ng
s b ích gì trong cu c s ng c a b n thân h c sinh, s giúp ích cho cu c s ngẽ ổ ộ ố ủ ả ọ ẽ ộ ố
c a b n thân h c sinh, s giúp ích cho cu c s ng trủ ả ọ ẽ ộ ố ước m t và sau này c aắ ủ các em. N u vi c d y làm văn thoát li đ i s ng h c sinh, tách r i nhu c u tế ệ ạ ờ ố ọ ờ ầ ự thân h c sinh còn h c sinh làm văn mà ch sao chép nh ng gì ngọ ọ ỉ ữ ười khác nói thành m t văn b n thì khó có th có m t ho t đ ng làm th c s D y làm vănộ ả ể ộ ạ ộ ự ự ạ
ph i g n v i cu c s ng sao cho h c sinh, b ng năng l c c a mình có th gi iả ắ ớ ộ ố ọ ằ ự ủ ể ả quy t đế ược nh ng v n đ cu c s ng đòi h i.ữ ấ ề ộ ố ỏ
Trang 92.3.3.1. H ướ ng d n minh h a cách xây d ng đ ki m tra, đáp án và t ẫ ọ ự ề ể ổ
ch c gi ki m tra ngh lu n v m t v n đ t t ứ ờ ể ị ậ ề ộ ấ ề ư ưở ng, đ o lí (bài làm văn s ạ ố 1)
Ngh lu n v m t v n đ t tị ậ ề ộ ấ ề ư ưởng, đ o lí là m ng văn ngh lu n có đạ ả ị ậ ề tài khá r ng. Đ tài bao g m t t c các v n đ c p đ n các quan đi m vộ ề ồ ấ ả ấ ề ậ ế ể ề
đ o đ c, l i s ng, nhân cách tâm h n con ngạ ứ ố ố ồ ười
* Xây d ng đ ki m traự ề ể
Xác đ nh rõ m c đích, đ i tị ụ ố ượng, n i dung ki m tra; m c đ ki m traộ ể ứ ộ ể
đ i v i c ki n th c văn h c, Ti ng Vi t, làm văn cũng nh hi u bi t th c tố ớ ả ế ứ ọ ế ệ ư ể ế ự ế
c a h c sinh; nh ng kĩ năng giao ti p c th s ki m tra:ủ ọ ữ ế ụ ể ẽ ể
+ M c đích: đánh giá m c đ hi u, v n d ng ki n th c và kĩ năng đãụ ứ ộ ể ậ ụ ế ứ
h c v văn h c ngh lu n c a h c sinh.ọ ề ọ ị ậ ủ ọ
+ Đ i tố ượng: h c sinh h c theo chọ ọ ương trình chu n (c b n, không nângẩ ơ ả cao). Do đó yêu c u đ đ t ra đ m b o đánh giá đầ ề ặ ả ả ược kh năng vi t văn b nả ế ả ngh lu n trong đó bi t s d ng các d n ch ng và thao tác l p lu n.ị ậ ế ử ụ ẫ ứ ậ ậ
+ N i dung: nêu hi u bi t v câu ca dao và ch ng minh v i các b n r ngộ ể ế ề ứ ớ ạ ằ câu nói đó đ n nay v n còn nguyên giá tr ế ẫ ị
Hình th c ki m tra: ki m tra t i l p, chung m t đ ứ ể ể ạ ớ ộ ề
Đ bàiề : “B u i th ầ ơ ươ ng l y bí cùng. Tuy r ng khác gi ng nh ng chung ấ ằ ố ư
m t giàn”. Em hi u th nào v l i khuyên trong câu ca dao trên?Hãy vi t m t ộ ể ế ề ờ ế ộ văn b n ch ng minh v i các b n r ng truy n th ng đ o lí đó v n đ ả ứ ớ ạ ằ ề ố ạ ẫ ượ c coi
tr ng trong xã h i hi n nay ọ ộ ệ
Khi xây d ng đ , chúng tôi có so n b ng cách làm rõ các nhân t giaoự ề ạ ằ ố
ti p trong đ làm văn, b sung và tô đ m them các nhân t giao ti p đ h cế ề ổ ậ ố ế ể ọ sinh d nh n di n, t đó làm quen và thu n th c v i kĩ năng phân tích đ tìnhễ ậ ệ ừ ầ ụ ớ ề
hu ng giao ti p theo hố ế ướng giao ti p.ế
* L p dàn ý hậ ướng d n ch m bàiẫ ấ
Đáp án: V i m c đích và yêu c u vi c ki m tra đánh giá c n đ m b oớ ụ ầ ệ ể ầ ả ả đánh giá được năng l c giao ti p v i các kĩ năng giao ti p c th c a h cự ế ớ ế ụ ể ủ ọ sinh, đáp án đ ki m tra này m c dù n ch y u đáng giá v hai m t ki nể ể ặ ẫ ủ ế ề ặ ế
th c và kĩ năng nh ng c n đ c bi t chú ý đ n vi c đánh giá các kĩ năng giaoứ ư ầ ặ ệ ế ệ
Trang 10Bài vi t th hi n ngế ể ệ ười vi t đã xác đ nh m t cách h p lí vai giao ti p c aế ị ộ ợ ế ủ mình (m t ngộ ườ ại b n) và phù h p v i đ i tợ ớ ố ượng hướng t i c a nó là các b nớ ủ ạ mình.
Bài vi t th hi n ngế ể ệ ười vi t đã s d ng thành th o các thao tác , kĩ năngế ử ụ ạ
c th c a lo i ch ng minh.ụ ể ủ ạ ứ
Bài vi t th hi n kĩ năng s d ng ngôn ng Ti ng Vi t nhu n nhuy n:ế ể ệ ử ụ ữ ế ệ ầ ễ không m c l i chính t dùng t , vi t câu.ắ ỗ ả ừ ế
* T ch c cho h c sinh vi t bài trên l pổ ứ ọ ế ớ
H ướ ng d n chung ẫ (2 phút): ôn l i nh ng ki n th c v kĩ năng làm vănạ ữ ế ứ ề ngh lu n đã h c THPT.ị ậ ọ ở
T o âm th gi i giao ti p ạ ế ớ ế (1 phút): t nh ng ki n th c và kĩ năng đãừ ữ ế ứ
ôn t p cho h c sinh, kh i g i h ng thú và hậ ọ ơ ợ ứ ướng s chú ý quan tâm c a h cự ủ ọ sinh vào n i dung bài ki m tra b ng m t vài l i gi i thi u ng n g n, h pộ ể ằ ộ ờ ớ ệ ắ ọ ấ
d n.ẫ
Nêu tình hu ng giao ti p ố ế : cung c p đ cho h c sinh b ng cách đ cấ ề ọ ằ ọ
ho c chép đ lên b ng.ặ ề ả
H ướ ng d n h c sinh phân tích đ tình hu ng giao ti p ẫ ọ ề ố ế (5 phút): tổ
ch c cho h c sinh phân tích tình hu ng giao ti p (đ bài) đ xác đ nh và làmứ ọ ố ế ề ể ị
rõ nh ng nhân t giao ti p trong đ bài.ữ ố ế ề
+ H c sinh th o lu n, trao đ i đ tìm hi u m c đích giao ti p mà đ bài ọ ả ậ ổ ể ể ụ ế ề
đ t ra: t ặ h hi n và truy n đ t nh ng hi u bi t c a em v l i khuyên trongể ệ ề ạ ữ ể ế ủ ề ờ câu ca dao B u i thầ ơ ương l y bí cùng. Tuy r ng khác gi ng nh ng chung m tấ ằ ố ư ộ giàn
+ H c sinh th o lu n, trao đ i đ tìm hi u đ i t ọ ả ậ ổ ể ể ố ượ ng giao ti p: ế đ iố
tượng mà người vi t c n hế ầ ướng t i là nh ng ngớ ữ ườ ại b n cùng l p c a mình.ớ ủ
+ H c sinh th o lu n, trao đ i đ xác đ nh n i dung giao ti p ọ ả ậ ổ ể ị ộ ế : hi u bi tể ế câu ca dao, ch ng minh v i các b n r ng câu nói đó đ n nay v n còn nguyênứ ớ ạ ằ ế ẫ giá tr ị
+ H c sinh th o lu n, trao đ i đ xác đ nh hoàn c nh và ph m vi giao ọ ả ậ ổ ể ị ả ạ
ti p ế : dùng nh ng ki n th c c a b n thân đ ch ng minh giá tr c a câu ca daoữ ế ứ ủ ả ể ứ ị ủ
+ H c sinh th o lu n, trao đ i đ xác đ nh ph ọ ả ậ ổ ể ị ươ ng ti n và cách th c ệ ứ giao ti p ế : bài vi t thu c ki u bài ch ng monh, s d ng nh ng d n ch ngế ộ ể ứ ử ụ ữ ẫ ứ thuy t ph c.ế ụ
G i ý cho h c sinh v ph ợ ọ ề ươ ng pháp làm bài( 1 phút): nh c h c sinhắ ọ suy nghĩ kĩ v đ tài ph i vi t, l a ch n nh ng l p lu n phù h p v i ngề ề ả ế ự ọ ữ ậ ậ ợ ớ ườ i
Trang 11nghe, l p dàn ý cho nh ng v n đ c n gi i thích, ch ng minh, nh c h c sinhậ ữ ấ ề ầ ả ứ ắ ọ
v phề ương th c trình bày, v cách s d ng ngôn ng trong bài vi t .ứ ề ử ụ ữ ế
Yêu c u và theo dõi bài làm c a h c sinh: ầ ủ ọ nh c nh h c sinh c n t pắ ở ọ ầ ậ trung t tư ưởng đ làm bài, luôn có ý th c là đang gi i thích, ch ng minh choể ứ ả ứ
b n mình nghe và chú tr ng s d ng các thao tác l p lu n cho bài vi t giàuạ ọ ử ụ ậ ậ ế
s c thuy t ph c , khi vi t xong c n đ c l i bài vi t đ b sung ho c s aứ ế ụ ế ầ ọ ạ ế ể ổ ặ ử
ch a cho bài văn đữ ược hoàn ch nh theo ý mìnhỉ
2.3.3.2. H ướ ng d n minh h a cách xây d ng đ ki m tra, đáp án và t ẫ ọ ự ề ể ổ
ch c gi ki m tra ngh lu n v m t hi n t ứ ờ ể ị ậ ề ộ ệ ượ ng đ i s ng (bài làm văn s 2) ờ ố ố
Trong nhà trường, lo i ngh lu n này giúp h c sinh hòa nh p và g n bóạ ị ậ ọ ậ ắ
v i cu c s ng c a nhân dân, đ t nớ ộ ố ủ ấ ước và c th gi i, có nhãn quan nh y bénả ế ớ ạ
và óc phân tích đ i v i các hi n tố ớ ệ ượng x y ra trong xã h i, có năng l c bànả ộ ự
lu n và đánh giá các hi n tậ ệ ượng đó đ rút ra bài h c cho c ng đ ng cũng nhể ọ ộ ồ ư cho chính mình, nên đ bài ngh lu n d ng này cũng đa d ng và thề ị ậ ở ạ ạ ườ ngmang tính th i s , đ t ra nh ng v n đ b c xúc cho c ng đ ng xã h i trờ ự ặ ữ ấ ề ứ ộ ồ ộ ướ ccác hi n tệ ượng đ i s ng đó.ờ ố
* Xây d ng đ ki m tra ự ề ể
Xác đ nh rõ m c đích đ i tị ụ ố ượng, n i dung ki m tra, m c đ ki m traộ ể ứ ộ ể
đ i v i ki n th c văn h c, ti ng Vi t, làm văn cũng nh hi u bi t th c tố ớ ế ứ ọ ế ệ ư ể ế ự ế
c a h c sinh, kĩ năng giao ti p c th s ki m tra:ủ ọ ế ụ ể ẽ ể
+ M c đích ụ : đánh giá m c đ thông hi u, v n d ng ki n th c và kĩ năngứ ộ ể ậ ụ ế ứ
đã h c v văn NLXH v m t hi n tọ ề ề ộ ệ ượng đ i s ng c a h c sinh, đ c bi t làờ ố ủ ọ ặ ệ
kh năng s d ng ph i h p có hi u qu các phả ử ụ ố ợ ệ ả ương pháp l p lu n, năng l cậ ậ ự
l p lu n di n đ t c a ngậ ậ ễ ạ ủ ười vi t.ế
+ Đ i t ố ượ ng: đ m b o đánh giá đả ả ược kh năng vi t văn b n NLXH vả ế ả ề
m t hi n tộ ệ ượng đ i s ng. Trong đó ch y u đánh giá h c sinh đã bi t xâyờ ố ủ ế ọ ế
d ng k t c u văn b n h p lí ch a? Phự ế ấ ả ợ ư ương th c l p lu n có phù h p không?ứ ậ ậ ợ
N i dung l p lu n có chu n xác, phong phú không?ộ ậ ậ ẩ
+ N i dung: ộ cái hay, cái đ p, cái b ích c a vi c h c ngành nhân văn đẹ ổ ủ ệ ọ ể giúp b n hi u, yêu thích nh ng ngành xã h i nhân văn, có nh n th c đúng đ nạ ể ữ ộ ậ ứ ắ trong quan đi m l a ch n ngh nghi p trong tể ự ọ ề ệ ương lai
Xác đ nh hình th c ki m tra: bài vi t nhà, h c sinh vi t theo năng l c,ị ứ ể ế ở ọ ế ự