Sử dụng hình ảnh và liên hệ thực tế tạo hứng thú cho học sinh khi dạy học bài KHÁI NIỆM VỀ MẶT TRÒN XOAY ở một trường núi

Mục đích của nghiên cứu này nhằm tổng hợp, khai thác và hệ thống hoá lại các kiến thức hình ảnh về sự tạo thành mặt tròn xoay giúp các bạn đông nghiệp dạy học bài KHÁI NIỆM MẶT TRÒN XOAY một cách tốt nhất đông thời giúp học sinh tiếp cận bài học một cách nhẹ nhàng, hứng thú và hiệu quả.

I:    M  Đ UỞ Ầ

        1/ LÝ DO CH N Đ  TÀI.Ọ Ề

   ­ Trong chương trình toán THPT, phân môn Hình h c là n i dung khó v i đa s  ọ ộ ớ ố

h c sinh nói chung,v i đ i tọ ớ ố ượng h c sinh mi n núi nói riêng nh t là ph n lí ọ ề ấ ầ thuy t hình h c, th m chí m t s  giáo viên cũng xem nh ế ọ ậ ộ ố ẹ

   ­  Lý do chính   đây là: Khái ni m m t tròn xoay là khái ni m có tính liên h  ở ệ ặ ệ ệ

th c t  cao, hàng ngày các em đã đự ế ược ti p xúc v i nhi u v t d ng, hình  nh có ế ớ ề ậ ụ ả hình d ng bên ngoài là m t tròn xoay, làm rõ đạ ặ ược m i liên h  gi a lí thuy t ố ệ ữ ế toán h c v  m t tròn xoay v i th c ti n giúp h c sinh có h g thú, đam mê thêm ọ ề ặ ớ ự ễ ọ ứ

v i môn h c,th y đớ ọ ấ ược đượ ự ầc s  g n gũi, g n bó m t thi t gi a h c và hành, ắ ậ ế ữ ọ

kh c ph c tr  ng i tâm lí “ s  h c hình” c a h c sinh. Đ ng th i phù h p v i ắ ụ ở ạ ợ ọ ủ ọ ồ ờ ợ ớ

n i dung đ i m i phộ ổ ớ ương pháp d y h c và ki m tra đánh giá   trạ ọ ể ở ường trung h c ọ

hi n nay, giúp hình thành năng l c cho ngệ ự ườ ọi h c. 

  ­ Trong d y h c hình h c: Hình  nh là m t kênh thông tin quan tr ng quy t ạ ọ ọ ả ộ ọ ế

đ nh đ n vi c ti p thu ki n th c ph n lí thuy t và gi i bài toán hình h c không ị ế ệ ế ế ứ ầ ế ả ọ gian t ng h p. S  d ng hình  nh trong lí thuy t và th c t  h p lí trong bài d y ổ ợ ử ụ ả ế ự ế ợ ạ giúp hoc sinh h ng thú và d  ti p c n v i n i dung bài h c.ứ ễ ế ậ ớ ộ ọ

     T  nh ng lí do trên cùng v i kinh nghi m b n thân nhi u năm gi ng d y l p ừ ữ ớ ệ ả ề ả ạ ớ

12 tôi m nh d n ch n đ  tài “ ạ ạ ọ ề S  d ng hình  nh và liên h  th c t  t o h ng thú  ử ụ ả ệ ự ế ạ ứ cho h c sinh khi d y h c bài KHÁI NI M V  M T TRÒN XOAY   m t tr ọ ạ ọ Ệ Ề Ặ ở ộ ườ ng  núi ” .

    2/ M C ĐÍCH NGHIÊN C UỤ Ứ

 ­ T  lý do ch n đ  tài, t   c  s  th c ti n gi ng d y kh i l p 12, cùng v i kinh ừ ọ ề ừ ơ ở ự ễ ả ạ ố ớ ớ nghi m  trong th i gian gi ng d y môn Toán   trệ ờ ả ạ ở ường THPT Quan Hóa. Tôi đã 

t ng h p , khai thác và h  th ng hoá l i các ki n th c­ hình  nh v  s  t o thành ổ ợ ệ ố ạ ế ứ ả ề ự ạ

m t tròn xoay giúp các b n đông nghi p d y h c bài KHÁI NI M M T TRÒN ặ ạ ệ ạ ọ Ệ Ặ XOAY m t cách t t nh t đông th i giúp h c sinh ti p c n bài h c m t cách nh  ộ ố ấ ờ ọ ế ậ ọ ộ ẹ nhàng, h ng thú và hi u qu ứ ệ ả

   3/  Đ I TỐ ƯỢNG NGHIÊN C U :Ứ

 ­ M t tròn xoay:N i dung ph n bài m t tròn xoay trong chặ ộ ầ ặ ương trình hình 

h c l p 12, m t s  m t tròn xoay trong trong th c ti n.ọ ớ ộ ố ặ ự ễ

    4/  PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN C U:Ứ

Ph ươ ng pháp: 

­ Nghiên c u lý lu n chung.ứ ậ

­ Phương pháp mô hình, tr c quanự

­ Kh o sát đi u tra t  th c t  d y và h c .ả ề ừ ự ế ạ ọ

­ T ng h p so sánh , đúc rút kinh nghi m.ổ ợ ệ

Cách th c hi n: ự ệ

­ Trao đ i v i đ ng nghi p, tham kh o ý ki n giáo viên cùng b  môn ổ ớ ồ ệ ả ế ộ

­ Liên h  th c t  trong nhà trệ ự ế ường, áp d ng đúc rút kinh nghi m qua quá trìnhụ ệ  

gi ng d y.ả ạ

­ Thông qua vi c gi ng d y tr c ti p   các l p kh i 12 trong năm h c t   2014ệ ả ạ ự ế ở ớ ố ọ ừ  

đ n 2016ế

     5/  TH I GIAN NGHIÊN C UỜ Ứ : Trong su t th i gian tr c ti p gi ng d yố ờ ự ế ả ạ  

kh i l p 12 t i trố ớ ạ ường THPT Quan Hóa  năm 2004 đ n nay.ế

II:   N I  DUNG SÁNG KI N KINH NGHI MỘ Ế Ệ

1

   C  S  LÝ LU N:  Ở Ở Ậ  

­ Nhi m v  trung tâm trong trệ ụ ường h c THPT là ho t đ ng d y c a th yọ ạ ộ ạ ủ ầ  

và ho t đ ng h c c a trò, xu t phát t  m c tiêu đào t o ạ ộ ọ ủ ấ ừ ụ ạ “ Nâng cao dân trí, đào 

t o nhân l c, b i d ạ ự ồ ưỡ ng nhân tài”. Giúp h c sinh c ng c  nh ng ki n th cọ ủ ố ữ ế ứ  

ph  thông đ c bi t là b  môn toán h c r t c n thi t không th  thi u trong đ iổ ặ ệ ộ ọ ấ ầ ế ể ế ờ  

s ng c a con ngố ủ ười. Môn Toán là m t môn h c t  nhiên quan tr ng và khó v iộ ọ ự ọ ớ  

ki n th c r ng, nhi u h c sinh ng i h c môn này, nh t là h c sinh mi n núi. ế ứ ộ ề ọ ạ ọ ấ ọ ề

­ Mu n h c t t môn toán các em ph i n m v ng nh ng tri th c khoa h cố ọ ố ả ắ ữ ữ ứ ọ    môn toán m t cách có h  th ng, bi t v n d ng lý thuy t linh ho t vào t ng

d ng bài t p. Đi u đó th  hi n   vi c h c đi đôi v i hành, h c lí thuy t ph iạ ậ ề ể ệ ở ệ ọ ớ ọ ế ả  

g n v i th  ti n. Giáo viên c n đ nh hắ ớ ự ễ ầ ị ướng cho h c sinh h c và nghiên c uọ ọ ứ   môn toán h c m t cách có h  th ng trong chọ ộ ệ ố ương trình h c ph  thông, v nọ ổ ậ  

d ng lý thuy t vào làm bài t p, vào th c ti n, t o h ng thú và tình yêu môn toánụ ế ậ ự ễ ạ ứ   cho h c sinhọ

­ Hình  nh tr c quan t  mô hình và th c t  giúp h c sinh h ng thú và dả ự ừ ự ế ọ ứ ễ 

ti p c n v i ki n th c, nh t là hình h c.ế ậ ớ ế ứ ấ ọ

  ­ Do v y, tôi m nh d n đ a ra sáng ki n kinh nghi m này v i m c đíchậ ạ ạ ư ế ệ ớ ụ   giúp các b n đông nghi p d y h c bài KHÁI NI M M T TRÒN XOAY m tạ ệ ạ ọ Ệ Ặ ộ   cách t t nh t và h c sinh ti p c n bài h c m t cách nh  nhàng, h ng thú vàố ấ ọ ế ậ ọ ộ ẹ ứ  

hi u qu ệ ả

2

   TH C TR NG C A Đ  TÀI  Ự Ạ Ủ Ề  :  

H c sinh trọ ường THPT Quan Hóa  đa s  là ngố ười dân t c thi u s  nh nộ ể ố ậ  

th c còn ch m, ch a h  th ng đứ ậ ư ệ ố ược ki n th c. Khi h c Toán nói chung và hìnhế ứ ọ  

h c nói riêng g p r t nhi u khó khăn, khi h c bài Khái ni m v  m t tròn xoayọ ặ ấ ề ọ ệ ề ặ  

m t bài n ng v  lí thuy t, các em càng khó ti p c n, c  th :ộ ặ ề ế ế ậ ụ ể

1. Khi h c v  s  t o thành m t tròn xoay các em h c sinh th ọ ề ự ạ ặ ọ ườ ng g p khó ặ   khăn: 

­ Khó t ưở ng t ượ ng v  s  t o thành m t tròn xoay ề ự ạ ặ

­ Khó v  hình ẽ

­ Khó nh n d ng m t tròn xoay ậ ạ ặ

­ Không gi i thích đ ả ượ c vì sao m t tròn xoay l i có nh ng hình d ng khác ặ ạ ữ ạ   nhau.

2. Khi h c khái ni m m t nón tròn xoay h c sinh g p khó khăn:  ọ ệ ặ ọ ặ

­ Khó ti p c n đ nh nghĩa m t nón trong SGK  ế ậ ị ặ

­ Khó phân bi t khái ni m m t nón và hình nón ệ ệ ặ

­ Khó nh n bi t hình  nh chi c nón truy n th ng c a ng ậ ế ả ế ề ố ủ ườ i Vi t  ng v i khái ệ ứ ớ  

ni m nào c a bài h c ệ ủ ọ

­ Khó khăn khi các em v n d ng ki n th c đ  v  thi t di n c a m t ph ng và ậ ụ ế ứ ể ẽ ế ệ ủ ặ ẳ   hình nón nên không làm đ ượ c bài t p v  hình nón ậ ề

3.  Khi h c khái ni m m t tr  tròn xoay h c sinh g p khó khăn:  ọ ệ ặ ụ ọ ặ

­ Ti p c n đ nh nghĩa m t tr  trong SGK  ế ậ ị ặ ụ

­ Khó phân bi t khái ni m m t tr  và hình tr ệ ệ ặ ụ ụ

­ Khó nh n bi t hình  nh các m t tr  trong th c t   ng v i khái ni m nào c a ậ ế ả ặ ụ ự ế ứ ớ ệ ủ   bài h c ọ

­ Khó khăn khi các em v n d ng ki n th c đ  v  thi t di n c a m t ph ng và ậ ụ ế ứ ể ẽ ế ệ ủ ặ ẳ   hình tr  nên không làm đ ụ ượ c bài t p v  hình tr ậ ề ụ

Trên đây là 3 khó khăn ch  y u các em h c sinh thủ ế ọ ường m c khi h c bài Kháiắ ọ  

ni m v  m t tròn xoay trong chệ ề ặ ương trình hình h c 12. Đ  gi i quy t các khóọ ể ả ế   khăn trên, giúp các em h c sinh ti p c n bài h c nh  nhàng, h ng thú và hi uọ ế ậ ọ ẹ ứ ệ  

qu  thì ngả ười giáo viên c n hi u h c sinh, có kinh nghi m đ  gi ng d y bài h cầ ể ọ ệ ể ả ạ ọ   này

3. 

   M T S  GI I PHÁP  Ộ Ố Ả  

Qua nghiên c u trao đ i và đúc rút kinh nghi m c a b n thân,t  th c t  vàứ ổ ệ ủ ả ừ ự ế  

ý ki n c a đ ng nghi p tôi m nh d n đ a ra hế ủ ồ ệ ạ ạ ư ướng g i quy t các v n đ , khóả ế ấ ề   khăn trên c a h c sinh v i nh ng gi i pháp:ủ ọ ớ ữ ả

3.1/  Gi i pháp 1ả : Khi d y h c v  s  t o thành m t tròn xoay giáo viên c n th c ạ ọ ề ự ạ ặ ầ ự  

hi n:  ệ

B ướ c 1: T o h ng thú, tò mò cho h c sinh b ng nh ng hình  nh do giáo viên ạ ứ ọ ằ ữ ả   cung c p và c  h c sinh t  l y nh : ấ ả ọ ự ấ ư

       M t s  hình  nh m t tròn xoay trong th c t ộ ố ả ặ ụ ế

Ti p theo giáo viên đ t ngh ng câu h i vào bài t o thêm nhu c u tìm hi u, khámế ặ ữ ỏ ạ ầ ể   phá nh :ư

­ Các v t d ng trong hình  nh trên có đ c đi m gì chung ?ậ ụ ả ặ ể

­ Chúng đượ ạc t o ra nh  th  nào?ư ế

­ T i sao hình dáng bên ngoài ch a chúng l i có s  khác bi t?ạ ủ ạ ự ệ

Bước 2: Cho h c sinh tìm hi u l i v  s  quay c a 1 đi m quanh m t đọ ể ạ ề ự ủ ể ộ ườ  ng

th ng  : nó v  nên m t đẳ ẽ ộ ường tròn khi quay đ  360ủ o

Đi m M v  nên m t đ ể ẽ ộ ườ ng tròn (C M ) 

Giáo viên yêu c u h c sinh ch  rõ: Tâm c a (Cầ ọ ỉ ủ M), m t ph ng ch a (Cặ ẳ ứ M)

Bước 3: T  đó khi m t đừ ộ ường (C) quay  thì m i đi m trên (C) đ u v  nên m tỗ ể ề ẽ ộ  

đường tròn và (C) v  nên m t hình g i là m t tròn xoay.ẽ ộ ọ ặ

      M t m t tròn xoay ộ ặ

Bước 4: C ng c  s  hi u bi t c a h c sinh b ng các hình  nh m t tròn xoayủ ố ự ể ế ủ ọ ằ ả ặ   khác nhau t  các hình  nh nh  và t  d ng c  t o m t tròn xoay có trong phòngừ ả ư ừ ụ ụ ạ ặ   thi t b  c a m i trế ị ủ ỗ ường

(M t tròn xoay sinh ra b i đ ặ ở ườ ng cong và m t tròn xoay sinh ra b i đ ặ ở ườ   ng

th ng ẳ )

Ti p theo giáo viên đ t nh ng câu h i c ng c  nh  sau:ế ặ ữ ỏ ủ ố ư

­ C t m t tròn xoay b i m t mp vuông góc v i tr c thì thi t di n là gì?ắ ặ ở ộ ớ ụ ế ệ

­ Hình dáng bên ngoài c a m t tròn xoay ph  thu c vào y u t  nào? (đủ ặ ụ ộ ế ố ườ  ng sinh)

­ Đ  t o ra các hình dáng khác nhau c a đ  g m ngể ạ ủ ồ ố ười th  g m đã đi uợ ố ề  

ch nhy u t  nào t  nào? (Đi u ch nh đôi bàn tay đ  t o các đỉ ế ố ố ề ỉ ể ạ ường sinh giúp 

t o ra các m t tròn xoay theo ý mu n)ạ ặ ố

Bước 5: N i ti pố ế

Xét m t tròn xoay có đ ặ ườ ng sinh là m t đ ộ ườ ng th ng c t tr c và t o v i tr c  m t góc  ẳ ắ ụ ạ ớ ụ ộ β , 0 o  <

β < 90 o  thì hình dáng m t tròn xoay nh  th  nào?  ặ ư ế

3.2/ Gi i pháp 2  ả  :   

Khi d y h c khái ni m m t nón tròn xoay ạ ọ ệ ặ

Ti p c n đ nh nghĩa m t nón trong SGK nh  m t trế ậ ị ặ ư ộ ường h p d c bi t c a m tợ ặ ệ ủ ặ   tròn xoay  mà đường sinh là m t độ ường th ng c t tr c và t o v i tr c  m t gócẳ ắ ụ ạ ớ ụ ộ  

β, 

0o <β < 90o 

      Hình  nh m t nón ả ặ

­ Phân bi t khái ni m m t nón và hình nón nh  các y u t  h u h n và vô h n,ệ ệ ặ ờ ế ố ữ ạ ạ   khép kín và không khép kín 

­ Hình  nh chi c nón truy n th ng c a ngả ế ề ố ủ ười Vi t  ng v i khái ni m m tệ ứ ớ ệ ặ   xung quanh c a hình nónủ

      M t xung quanh c a hình nón trong th c t  và lí thuy t ặ ủ ự ế ế

­ Giúp h c sinh b t khó khăn khi các em v n d ng ki n th c đ  v  thi t di nọ ớ ậ ụ ế ứ ể ẽ ế ệ  

c a m t ph ng và hình nón b ng m t s  hình  nh sau.ủ ặ ẳ ằ ộ ố ả

Hình  nh giúp h c sinh nh  khái ni m liên quan đ n hình nón ả ọ ớ ệ ế

Măt đáỵ  

đinh̉ Măt xung quanḥ Chiều cao

Đường sinh

Các hình  nh v  hình chóp n i ti p trong hình nón ả ề ộ ế

Hình  nh mô t  m i quan h  r,l,h và thi t di n th ả ả ố ệ ế ệ ườ ng g p ( Ch a tr c và  ặ ứ ụ

không ch a tr c) ứ ụ

Cho h c sinh quan sát và gi i thích , liên h  v i công th c trong SGKọ ả ệ ớ ứ

3.3/  Gi i pháp 3 ả : Khi d y h c khái ni m m t tr  tròn xoay ạ ọ ệ ặ ụ

Ti p c n đ nh nghĩa m t tr  trong SGK v  m t tr  nh  m t trế ậ ị ặ ụ ề ặ ụ ư ộ ương h p đ cợ ặ  

bi t c a m t tròn xoay khi đệ ủ ặ ường sinh là m t độ ường th ng song song v i tr c. ẳ ớ ụ

Hình  nh giúp HS nh  khái ni m       Hình  nh m t xung quanh hình tr ả ớ ệ ả ặ ụ

     và m i quan h  l,h      trong th c t ố ệ ự ế

­ Giúp h c sinh phân bi t khái ni m m t tr  và hình tr  nh  các y u t  h uọ ệ ệ ặ ụ ụ ờ ế ố ữ  

h n và vô h n, khép kín và không khép kín.ạ ạ

­ Giúp h c sinh b t khó khăn khi các em v n d ng ki n th c đ  v  thi t di nọ ớ ậ ụ ế ứ ể ẽ ế ệ  

c a m t ph ng và hình tr  b ng m t s  hình  nh.ủ ặ ẳ ụ ằ ộ ố ả

M t s  thi t di n th ộ ố ế ệ ườ ng g p c a hình tr  và m t ph ng ặ ủ ụ ặ ẳ

Cho h c sinh gi i thích hình  nh và liên h  v i các công th c v  hình trọ ả ả ệ ớ ứ ề ụ 

trong SGK      

M t s  hình  nh hình tr  trong th c t ộ ố ả ụ ự ế

      III. HI U QU  C A Đ  TÀIỆ Ả Ủ Ề

1 V i ho t đ ng giáo d cớ ạ ộ ụ  :

Đ  tài c a tôi đã đề ủ ược ki m nghi m trong các năm h c gi ng d y l p 12ể ệ ọ ả ạ ớ  

được h c sinh đ ng tình và đ t đọ ồ ạ ược k t qu , nâng cao h ng thú h c t p choế ả ứ ọ ậ  

h c sinh, giúp h c sinh h c t p ph n m t tròn xoay đ t hi u qu  h n . ọ ọ ọ ậ ầ ặ ạ ệ ả ơ Ở 

nh ng l p có hữ ớ ướng d n k  các em h c sinh v i m c h c trung bình tr  lênẫ ỹ ọ ớ ứ ọ ở  

đã có k  năng gi i các bài t p c  b n. H c sinh bi t áp d ng tăng rõ r t. Cỹ ả ậ ơ ả ọ ế ụ ệ ụ 

th    các l p kh i 12 sau khi áp d ng sáng ki n này vào gi ng d y thì s  HSể ở ớ ố ụ ế ả ạ ố  

hi u và có k  năng gi i để ỹ ả ược các bài t p c  b n, k t qu  qua các bài ki m traậ ơ ả ế ả ể  

th   nh  sauử ư  :

Năm 

h cọ L pớ T ngổ  

số

Đi m 8 trể ở  lên Đi m t  5

ể ừ  

đ n 8ế Đi m dể ưới 5

Số 

lượn g

T  lỷ ệ Số 

lượn g

T  lỷ ệ Số 

lượn g

T  lỷ ệ

2014­

2015

2015­

2016

2 V i nhà trớ ường và đ ng nghi pồ ệ  :

­ Đ  tài đề ược các đ ng nghi p trong trồ ệ ường đ ng tình và áp d ng thành công.ồ ụ

­ Phù h p v i đi u ki n c a trợ ớ ề ệ ủ ường THPT Quan Hóa và năng l c h c sinh c a ự ọ ủ nhà trường

       IV.  K T LU N VÀ KI N NGHẾ Ậ Ế Ị

     1/ K t lu n:ế ậ

Trên đây là nh ng gi i pháp mà tôi đúc rút đữ ả ược trong su t quá trình gi ngố ả  

d y t i trạ ạ ường THPT Quan Hóa

       Nh  v y tôi th y các phư ậ ấ ương pháp có hi u qu  tệ ả ương đ i.  M c dù c  g ngố ặ ố ắ   tìm tòi, nghiên c u song ch c ch n còn có nhi u thi u sót và h n ch  Tôi r tứ ắ ắ ề ế ạ ế ấ   mong được s  quan tâm c a t t c  các đ ng nghi p b  sung và góp ý cho tôi.ự ủ ấ ả ồ ệ ổ   Tôi xin chân thành c m  n.ả ơ

   2. Ki n ngh  và đ  xu t: ế ị ề ấ

     ­ Đ  ngh  các c p lãnh đ o t o đi u ki n giúp đ  h c sinh và giáo viên cóề ị ấ ạ ạ ề ệ ỡ ọ   nhi u h n n a tài li u sách tham kh o đ i m i và phòng th  vi n đ  nghiên c uề ơ ữ ệ ả ổ ớ ư ệ ể ứ  

h c t p nâng cao ki n th c chuyên môn nghi p v  .ọ ậ ế ứ ệ ụ

    ­ Nhà trường c n t  ch c các b i trao đ i phầ ổ ứ ổ ổ ương pháp gi ng d y. Có t  sáchả ạ ủ  

l u l i các tài li u chuyên đ  b i dư ạ ệ ề ồ ưỡng ôn t p c a giáo viên hàng năm đ  làmậ ủ ể  

c  s   nghiên c u phát tri n chuyên đ ở ở ứ ể ề

 ­ H c sinh c n tăng cọ ầ ường h c t p trao đ i, h c nhóm nâng cao ch t lọ ậ ổ ọ ấ ượng h c ọ

t p. ậ

XÁC NH N C A HI U TRẬ Ủ Ệ ƯỞNG         Thanh Hóa, ngày 20 tháng 4 năm 2016   

Tôi xin cam đoan đây là SKKN c a mình  ủ

vi t, không sao chép n i dung c a  ế ộ ủ

ng ườ i khác.

      TR N DOÃN TRẦ ƯỜNG

TÀI LI U THAM KH OỆ Ả

 + Sách giáo khoa hình h c 12   ­ ọ Nhà xu t b n giáo d c ấ ả ụ

 + Tài li u t p hu n sách giáo khoa ­ ệ ậ ấ Nhà xu t b n Giáo d c ấ ả ụ

M C L CỤ Ụ

5 TH I GIAN NGHIÊN C U Đ  TÀIỜ Ứ Ề 3

PH N  IIIẦ HI U QU  C A Đ  TÀIỆ Ả Ủ Ề 11

PH N  IVẦ K T LU N ­ KI N NGHẾ Ậ Ế Ị 12