Bài viết giới thiệu các chương trình tiên tiến tại một số trường đại học Việt Nam và Trường Đại học bang Arizona (Hoa Kì). Bài viết cũng đề cập đến mục tiêu xây dựng chương trình tiên tiến ngành Khoa học máy tính (KHMT) tại trường Đại học Vinh.
Trang 1XÂY DỰNG CHƯƠNG TRÌNH TIÊN TIẾN CHUYÊN NGÀNH KHOA HỌC MÁY TÍNH TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
PHAN LÊ NA (*)
TÓM TẮT
Hiện nay việc xây dựng các chương trình tiên tiến trong các trường Đại học là một trong những yêu cầu quan trong góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đại học Bài viết giới thiệu các chương trình tiên tiến tại một số trường đại học Việt Nam và Trường Đại học bang Arizona (Hoa Kì) Bài viết cũng đề cập đến mục tiêu xây dựng chương trình tiên tiến ngành Khoa học máy tính (KHMT) tại trường Đại học Vinh
ABSTRACT
Construction of advanced programs at universities now is one of the important requirements that contribute to improve the quality of higher education This paper introduces advanced programs at universities in Vietnam and Arizona State University (USA) We also discuss about the aims for construction of advanced program in Computer Science at Vinh University
1 XÂY DỰNG CÁC CHƯƠNG TRÌNH
TIÊN TIẾN Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC
TRÊN THẾ GIỚI LIÊN KẾT VỚI CÁC
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM (*)
Giáo dục đại học Việt Nam đang đứng
trước các thách thức lớn trong quá trình
cạnh tranh hội nhập quốc tế Để có thể phát
triển bền vững, các trường cần phải đổi
mới mạnh mẽ từ năng lực quản lí, đội ngũ
cán bộ, chương trình, phương pháp dạy
học Thực hiện Nghị quyết của Chính phủ
về "Đổi mới cơ bản và toàn diện giáo dục
đại học Việt Nam giai đoạn 2006-2020"
(Nghị quyết số 14/2005/NQ-CP ngày
02/11/2005) với chiến lược từ 2006 đến
2020 đưa giáo dục đại học Việt Nam đạt
trình độ tiên tiến trong khu vực và tiếp cận
trình độ tiên tiến của thế giới, Bộ Giáo dục
và Đào tạo và các trường Đại học đã nhanh
chóng hoàn thiện chương trình, từng bước
(*) TS, Trường Đại học Vinh
hướng tới những chuẩn mực tiên tiến của quốc tế trong giáo dục đại học Ngày 15/10/2008, Chính phủ đã phê duyệt đề án
"Đào tạo theo chương trình tiên tiến tại một số trường đại học của Việt Nam giai đoạn 2008 -2015" Trên tinh thần “tiếp thu
có chọn lọc và đào tạo thí điểm một số chương trình và giáo trình tiên tiến hiện đại đang giảng dạy ở các trường đại học nước ngoài phù hợp yêu cầu phát triển của Việt Nam”, đến nay đã có 23 trường đại
học trên cả nước triển khai chương trình đào tạo tiên tiến (CTTT) Các trường đại học Việt Nam đã hợp tác, liên kết với 22 trường đại học lớn trên thế giới và triển khai thực hiện 35 CTTT, trong đó có 20 chương trình thuộc khối ngành kĩ thuật, công nghệ, 5 chương trình thuộc khối ngành kinh tế, 1 chương trình thuộc khối ngành khoa học sức khỏe, 6 chương trình thuộc khối ngành khoa học tự nhiên và môi trường, 3 chương trình thuộc khối nông
Trang 2nghiệp Hầu hết các trường đối tác nước
ngoài được xếp hạng trong tốp 200 theo
bảng xếp hạng của US News
Nhiều trường đại học lớn trong cả
nước đã triển khai thực hiện CTTT cho
nhóm ngành Công nghệ Thông tin (CNTT)
như Trường Đại học CNTT thuộc Đại học
Quốc gia TP Hồ Chí Minh (chuyên ngành
Khoa học máy tính kết hợp với Đại học
Portland State University - Hoa Kì năm
2006); Trường Đại học Đà Nẵng (chuyên
ngành Hệ thống nhúng kết hợp với
University of Washington- Hoa Kì năm
2008); Trường Đại học Công nghệ thuộc
Đại học Quốc gia Hà Nội (chuyên ngành
Hệ thống thông tin kết hợp với Oklahoma
State University, Hoa Kì năm 2008)
Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại
học Quốc gia TP HCM được Bộ Giáo dục
và Đào tạo giao nhiệm vụ triển khai đào
tạo thí điểm một trong mười CTTT đầu
tiên (khoá tuyển sinh từ năm học
2006-2007) Cho đến nay, Đại học Khoa học Tự
Nhiên thuộc ĐHQG Thành phố Hồ Chí
Minh được đánh giá là một trong năm
trường đại học đào tạo CNTT theo CTTT
tốt nhất cả nước Sau năm khoá đào tạo
theo CTTT, sinh viên tốt nghiệp khá, giỏi
chiếm tỉ lệ cao Tại Trường Đại học Công
nghệ thuộc ĐHQG Hà Nội, các chương
trình đào tạo cũng được xây dựng theo các
CTTT và quản lí, tổ chức đào tạo theo các
tiêu chuẩn kiểm định quốc tế, trong đó có
các chuẩn kiểm định chất lượng của mạng
lưới các trường đại học ASEAN (AUN) và
ABET Tháng 12/2009, chương trình đào
tạo ngành CNTT của Trường Đại học
Công nghệ là chương trình đầu tiên của
Việt Nam được kiểm định theo bộ tiêu
chuẩn AUN Theo đánh giá của đoàn
chuyên gia đánh giá ngoài của AUN,
chương trình đào tạo đạt chuẩn AUN tương đương với chương trình đào tạo của 6
trường đại học hàng đầu Đông Nam Á
2 XÂY DỰNG CTTT NGÀNH KHMT Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC VIỆT NAM Ngành Khoa học máy tính (Computer Science) thuộc lĩnh vực khoa học tính toán, lập trình, hệ thống thông tin, hệ thống tri thức, xây dựng phần mềm và phát triển ứng dụng xử lí hình ảnh, âm thanh, lí thuyết khai thác cơ sở dữ liệu… Chương trình đào tạo ngành KHMT được thiết kế dựa trên chương trình khung quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo và chương trình KHMT của các đại học tiên tiến Chương trình giúp người học có khả năng thiết kế và hiện thực hoá các hệ thống thông tin, hệ thống tri thức và hệ thống phần mềm Các trường đào tạo ngành KHMT gồm: Đại học Hà Nội, Đại học Công nghệ (Đại học QGHN), Học viện Bưu chính Viễn thông, Đại học
Sư phạm Hà Nội, Đại học Kinh tế Quốc dân, Đại học Bách khoa Hà Nội, Đại học Điện lực, Đại học CNTT thuộc Đại học Quốc gia TP HCM, Đại học Quốc tế Sài Gòn, Đại học Vinh Trong đó, ngành KHMT của Đại học Công nghệ (Đại học Quốc gia Hà Nội) được triển khai đào tạo theo CTTT thuộc đề án của Đại học QGHN phát triển 16 ngành và 23 chuyên ngành đào tạo đạt trình độ quốc tế (Đề án 16+23) Còn Trường Đại học Hà Nội, ngành KHMT của trường được xây dựng chú trọng khả năng ứng dụng thông tin, sử dụng CNTT trong quản lí kinh tế, xã hội Cử nhân KHMT của Trường Đại học Kinh tế Quốc dân được đào tạo có kiến thức chuyên sâu
về ngành KHMT, thành thạo những kĩ năng cần thiết trong lĩnh vực CNTT và truyền thông, có khả năng thích ứng tốt với môi trường công việc thay đổi Chương trình cử
Trang 3nhân KHMT của Trường Đại học Quốc tế
Sài Gòn là chương trình kết hợp giữa lí
thuyết và thực tiễn của ngành KHMT, trang
bị cho sinh viên những kiến thức và kĩ năng
cần thiết để thích nghi với thế giới CNTT
Sinh viên có khả năng lập trình, khả năng
phát triển hệ thống máy tính, thiết kế phần
mềm và thiết lập các hệ thống xử lí thông
tin và ngoại ngữ phải đạt trình độ TOEIC
quốc tế 500 Tại Trường Đại học Vinh,
khoa CNTT đang triển khai CTTT theo Dự
án Giáo dục đại học pha II (do Ngân hàng
thế giới tài trợ) Sau khi tốt nghiệp chuyên
ngành KHMT sinh viên có thể làm việc với
các chức danh: Cán bộ nghiên cứu, ứng
dụng CNTT hoặc cán bộ giảng dạy ở các
trường ĐH, CĐ, TCCN; cán bộ quản lí và
thực hiện các dự án CNTT ở các cơ quan,
công ty
3 TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH VỚI VIỆC
XÂY DỰNG CTTT CHUYÊN
NGÀNH KHMT
Ngày 11/7/2011, Phó Thủ tướng Chính
phủ Nguyễn Thiện Nhân đã kí Công văn số
1136/TTg-KGVX về việc bổ sung Đại học
Vinh vào danh sách các trường đại học xây
dựng thành trường đại học trọng điểm quốc
gia Thực ra, trước thời điểm này nhiều
năm, Trường Đại học Vinh đã có những
nỗ lực nâng cao chất lượng đào tạo, phấn
đấu xây dựng một số ngành đạt chuẩn khu
vực và quốc tế như ngành CNTT, ngành
xây dựng dân dụng và công nghiệp Mặc
dù không nằm trong Đề án thí điểm thực
hiện đào tạo CTTT nhưng nhà trường đã
chủ động có những bước đi thích hợp để
xây dựng và triển khai một số CTTT
Trường đã cử hàng chục cán bộ, trong đó
có cán bộ khoa CNTT đi học thạc sĩ, tiến sĩ
ở nước ngoài theo diện hiệp định, diện hợp
tác giữa các trường và bằng ngân sách nhà
nước Đại học Vinh cũng đã mời nhiều
giáo sư từ Hoa Kì, Hà Lan, Ba Lan, Hàn Quốc, Nhật bản, Trung Quốc đến giảng dạy, hợp tác khoa học nhằm xây dựng các CTTT, trong đó có chương trình CNTT Nhà trường và Khoa chủ động tham khảo chương trình của một số trường đại học ở Hoa Kì (South Florida, New Mexico, Arizona), Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Pháp, Ba Lan, Hà Lan để xây dựng chương trình khung, chương trình chi tiết các học phần, tìm hiểu tài liệu, giáo trình các môn học Cách thức tổ chức đào tạo, phương pháp giảng dạy, đánh giá sinh viên
đã có nhiều đổi mới phù hợp với điều kiện của trường cũng như phù hợp với các chuẩn quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo Với nguồn vốn của Dự án Giáo dục đại học, trường hướng tới triển khai các CTTT cho 4 ngành đào tạo là Xây dựng, CNTT, Điện tử viễn thông và Kinh tế Các Khoa
đã có vài chục lượt cán bộ đi thực tế đến các trường đại học trên thế giới để tìm hiểu cách tổ chức cũng như xây dựng CTTT Ngành xây dựng dân dụng và công nghiệp, với sự giúp đỡ của các chuyên gia Hà Lan
từ Trường Đại học Hanze đã xây dựng được chương trình đào tạo mới theo định hướng nghề nghiệp Các ngành CNTT, Nông - Lâm - Ngư, Sinh - Hoá đã được tăng cường cơ sở vật chất, tăng cường đầu
tư năng lực nghiên cứu, đào tạo
Tại Trường Kĩ thuật Công nghệ Ira A Fulton (trường thành viên của Đại học Bang Arizona (ASU), Hoa Kì) có khoa CNTT với CTTT rất phù hợp với chương trình mà Trường Đại học Vinh đang xây dựng và triển khai CTTT của Arizona đào tạo 4 năm cho hệ kĩ sư Chuyên ngành
KHMT là một trong 4 ngành CNTT: Khoa học Máy tính, Kĩ thuật Máy tính, Tin học,
Hệ thống thông tin Chương trình đào tạo
của KHMT có liên quan với thiết kế máy
Trang 4tính, quá trình tính toán và chuyển giao
chuyển đổi thông tin, thiết kế và phân tích
phần mềm cho nhiều ứng dụng khác nhau,
bao gồm mạng lưới, đồ hoạ, trí tuệ nhân
tạo và các hệ thống cơ sở dữ liệu Chương
trình đào tạo cũng tập trung vào việc cải
thiện độ tin cậy phần mềm, hệ thống an
ninh mạng hoặc tìm kiếm thông tin, tìm
hiểu thiết kế hệ thống máy tính thế hệ mới,
mạng máy tính, hệ thống thông tin y sinh
học, hệ thống chơi game, công cụ tìm
kiếm, trình duyệt Web và các hệ thống gói
phân phối máy tính Khoa có 14 cơ sở máy
tính và các quan hệ đối tác nghiên cứu về
mô hình hoá không gian, có Trung tâm
máy tính nhận thức, Trung tâm Nghiên cứu
thông tin y tế và Hiệp hội Hệ thống nhúng
Đây là những nơi cho sinh viên đến thực
tập Trường Kĩ thuật Ira A Fulton đang
hợp tác với các cộng đồng học thuật của
Intel tích hợp máy tính song song vào
KHMT và kĩ thuật, Toán học, Khoa học
chương trình thống kê, Tính toán với hiệu
suất cao (High Performance Computing
Initiative) để cấp bằng đại học và bằng thạc
sĩ Sinh viên chuyên ngành KHMT có thể
giải quyết tốt các vấn đề kĩ thuật, có tư duy
phân tích và sáng tạo Các môn học đòi hỏi
sinh viên áp dụng các nguyên tắc thiết kế
và phát triển trong việc xây dựng các hệ
thống phần mềm phức tạp khác nhau Do
đó, ngoài các môn chuyên ngành KHMT
như Phân tích và thiết kế thuật toán, Toán
rời rạc, Lí thuyết ngôn ngữ hình thức,
Chương trình dịch, Trí tuệ nhân tạo, Đồ
hoạ máy tính, Xử lí ngôn ngữ tự nhiên, Hệ
điều hành, Tương tác người máy, An toàn
thông tin, Mạng máy tính, Kiến trúc máy
tính, Cấu trúc dữ liệu và lập trình hướng
đối tượng, sinh viên còn được học thêm
các môn như: Quản lí cơ sở dữ liệu, Tổ
chức máy tính và lập trình hợp ngữ, Ứng dụng đại số tuyến tính, Xử lí ảnh video, Đa phương tiện, Cơ sở dữ liệu tiên tiến, Lập trình hệ thống, Công nghệ phần mềm, Dữ liệu và bảo mật thông tin, Công nghệ phần mềm… Chương trình đào tạo tăng cường
sự lựa chọn trong việc đăng kí môn học Các môn lựa chọn được chia làm hai loại: lựa chọn kĩ thuật (Technical Elective) và lựa chọn khoa học (Science Elective) Các môn học này có thể là môn học của khoa chuyên ngành hoặc của các khoa liên quan
và có thể thay đổi hàng năm Một sinh viên chuyên ngành KHMT (CS) có thể lựa chọn một số tín chỉ bên Toán học (MAT) hoặc Công nghệ sinh học (BME)… Sinh viên tốt nghiệp cử nhân KHMT có thể tìm các việc làm liên quan đến máy tính và phần mềm thiết kế phát triển CNTT Công việc thường được phân biệt bởi mức độ cao về chuyên môn lí thuyết, cách giải quyết các vấn đề phức tạp, sự sáng tạo và ứng dụng công nghệ mới Một số công việc hấp dẫn
là tạo các trò chơi video và hệ thống, thiết
kế hệ thống trí tuệ nhân tạo, phát triển các ứng dụng an ninh mạng, phát minh và thực hiện hiệu quả hơn hệ thống quản lí dữ liệu Theo kết quả điều tra của 15 ngành kĩ sư sau khi tốt nghiệp Đại học ở Hoa Kì thì chuyên gia ngành KHMT thu nhập cao đứng vị trí thứ năm
Đào tạo sinh viên CNTT có khả năng đáp ứng được nhu cầu xã hội là điều cần thiết và cấp bách Hiện nay trường Đại học Vinh đặt ra yêu cầu đào tạo sinh viên CNTT vừa có trình độ ngoại ngữ vừa có chuyên môn ngang tầm khu vực và quốc tế Xây dựng CTTT nhằm đẩy mạnh công tác nghiên cứu khoa học trong cán bộ và sinh viên, có thêm nhiều suất học bổng cho sinh viên, xây dựng hệ thống trao đổi giảng
Trang 5viên, sinh viên trong nước và quốc tế, tạo
cơ chế cụ thể để các doanh nghiệp có thể
đóng góp vào đào tạo và sử dụng nguồn
nhân lực cho đất nước Hơn nữa tăng
cường sự phối hợp giữa sinh viên với nhà
tuyển dụng để giải quyết đầu ra cho sinh
viên tốt nghiệp của Nhà trường Chuyên
ngành KHMT sẽ hướng tới sự liên kết
mạnh mẽ giữa máy tính và nhiều lĩnh vực
của đời sống Chương trình đào tạo sẽ tập
trung kiến thức chuyên ngành phù hợp với
yêu cầu của CNTT, nắm vững một trong
các công nghệ lập trình tiên tiến và có đủ
tri thức, khả năng để tiếp cận với công
nghệ mới theo chuyên ngành được đào tạo
Chuyên ngành KHMT tăng thêm các môn
tự chọn thuộc chuyên ngành KHMT hoặc
sinh viên được đăng kí các môn của
chuyên ngành khác như: Kĩ thuật máy tính,
Mạng và truyền thông hay Hệ thống thông
tin gồm các môn Công nghệ phần mềm, Xử
lí ảnh video, Học máy, Tổ chức máy tính và
lập trình hợp ngữ, Cơ sở dữ liệu tiên tiến,
Hệ nhúng trên không gian thực, Đồ hoạ
nâng cao, Hệ thống an ninh mạng máy
tính, Tương tác người máy, Xử lí song
song, Ngoài ra cần tăng cường khả năng
thực hành và tự học, tự nghiên cứu cho
sinh viên
Khoa CNTT, Trường Đại học Vinh đã
liên kết đào tạo với Đại học bang Arizona
(ASU), Đại học New Mexico của Hoa Kì,
Đại học Saga của Nhật Bản,… trong vấn
đề trao đổi cán bộ giảng dạy Về đội ngũ
cán bộ giảng dạy, hiện nay khoa CNTT có
10 cán bộ làm NCS trong nước và nước
ngoài (Nhật Bản, Hoa Kì, Đức, Hàn Quốc,
Trung Quốc) Đây chính là sự chuẩn bị đội
ngũ chất lượng cao trong vòng hai, ba năm
tới nhằm đáp ứng yêu cầu giảng dạy các
môn học bằng tiếng Anh và thực hiện
CTTT
Ngày 22/9/2010, Thủ tướng Chính phủ
đã phê duyệt Đề án “Đưa Việt Nam sớm trở thành nước mạnh về CNTT-TT” Đề án
này hi vọng sẽ thúc đẩy sự phát triển mạnh
mẽ của CNTT-TT ở nước ta Trường Đại học Vinh được Chính phủ đưa vào danh sách 16 trường đại học xây dựng thành trường đại học trọng điểm quốc gia sẽ là một thuận lợi lớn để triển khai các CTTT Với đội ngũ cán bộ giảng dạy có trình độ cao, được tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, được sự giúp đỡ của nhiều trường đại học
có danh tiếng trên thế giới, trong đó có Trường đại học bang Arizona – Hoa Kì, hi vọng trong tương lai không xa, một số CTTT, trong đó có chương trình của nhóm ngành CNTT sẽ được triển khai ở trường Đại học Vinh
Bài báo được tài trợ của Dự án Giáo dục đại học pha II (Ngân hàng thế giới)
Trang 6TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Bước tạo đà cho nâng cao chất lượng giáo dục đại học, Báo Giáo dục và thời đại, (số
208), ngày 30/12/2010
2 Đinh Xuân Khoa, Đại học Vinh hướng tới đào tạo theo các chương trình tiên tiến, Báo
GD&TĐ, 30/12/2010 (http://www.gdtd.vn)
3 http://www.apcs.hcmuns.edu.vn, http://www2.uet.vnu.edu.vn/coltech,
http://soict.hut.edu.vn, http://www.uit.edu.vn, http://engineering.asu.edu/cidse,
http://fit.hanu.edu.vn/