Nhận diện rủi ro tài chính và giải pháp ổn định an ninh tài chính doanh nghiệp

Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế diễn ra mạnh mẽ mang lại nhiều cơ hội lẫn thách thức cho các doanh nghiệp Việt Nam. Để có đủ năng lực cạnh tranh các doanh nghiệp phải có năng lực tài chính vững mạnh. Bài viết nêu ra một số rủi ro tác động đến năng lực tài chính của doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, từ đó gợi ý giải pháp nhằm khắc phục tình trạng bất ổn, giúp doanh nghiệp ổn định an ninh tài chính, nâng cao năng lực cạnh tranh trong nước và quốc tế.

NH N DI N R I RO TÀI CHÍNH VÀ GI I PHÁP  N Đ NH Ậ Ệ Ủ Ả Ổ Ị  

B i c nh h i nh p kinh t  qu c t  di n ra m nh m  mang l i nhi u c  h i l n thách ố ả ộ ậ ế ố ế ễ ạ ẽ ạ ề ơ ộ ẫ  

th c cho các doanh nghi p Vi t Nam. Đ  có đ  năng l c c nh tranh các doanh ứ ệ ệ ể ủ ự ạ   nghi p ph i có năng l c tài chính v ng m nh. Bài vi t nêu ra m t s  r i ro tác ệ ả ự ữ ạ ế ộ ố ủ  

đ ng đ n năng l c tài chính c a doanh nghi p Vi t Nam hi n nay, t  đó g i ý gi i ộ ế ự ủ ệ ệ ệ ừ ợ ả   pháp nh m kh c ph c tình tr ng b t  n, giúp doanh nghi p  n đ nh an ninh tài ằ ắ ụ ạ ấ ổ ệ ổ ị  

chính, nâng cao năng l c c nh tranh trong n ự ạ ướ c và qu c t ố ế

T ng quan v  tài chính doanh nghi p và an ninh tài chính doanh nghi pổ ề ệ ệ

Tài chính doanh nghi p ệ

V  lý thuy t, tài chính doanh nghi p (DN) là t ng h p nh ng m i quan h  kinh t  đề ế ệ ổ ợ ữ ố ệ ế ược thể 

hi n dệ ưới hình th c giá tr  gi a DN v i các ch  th  khác trong n n kinh t  g n li n v i quáứ ị ữ ớ ủ ể ề ế ắ ề ớ   trình t o l p và s  d ng qu  ti n t  nh m đ t đạ ậ ử ụ ỹ ề ệ ằ ạ ược m c tiêu c a DN.ụ ủ

Các quan h  tài chính DN g m: Quan h  tài chính gi a DN và Nhà nệ ồ ệ ữ ước: Th  hi n khi DNể ệ  

n p thu  và khi Nhà nộ ế ước góp v n cho DN; Quan h  gi a DN và các ch  th  kinh t  khác:ố ệ ữ ủ ể ế   Quan h  gi a DN v i các t  ch c tín d ng g n li n v i ho t đ ng huy đ ng v n c a DN vàệ ữ ớ ổ ứ ụ ắ ề ớ ạ ộ ộ ố ủ   quan h  gi a DN v i các nhà cung c p và tiêu th  hàng hóa, d ch v ; Quan h  trong n i bệ ữ ớ ấ ụ ị ụ ệ ộ ộ  DN: Quan h  gi a ch  DN v i c p dệ ữ ủ ớ ấ ưới…

Trong th c ti n s n xu t kinh doanh, tài chính DN có vai trò r t l n đ i v i s  c nh tranh vàự ễ ả ấ ấ ớ ố ớ ự ạ   phát tri n c a DN. C  th :ể ủ ụ ể

­ Vai trò huy đ ng và đ m b o cung c p v n k p th i, đ y đ  v i chi phí huy đ ng h p ộ ả ả ấ ố ị ờ ầ ủ ớ ộ ợ   lý: Trong quá trình th c hi n s n xu t kinh doanh, các DN đ u phát sinh nhu c u v n ng nự ệ ả ấ ề ầ ố ắ  

h n và dài h n. Do đó, tài chính DN có vai trò xác đ nh lạ ạ ị ượng v n thi u h t c n huy đ ng vàố ế ụ ầ ộ  

l a ch n hình th c và phự ọ ứ ương pháp huy đ ng đ m b o cho DN độ ả ả ược ho t đ ng liên t c,ạ ộ ụ  

hi u qu ệ ả

­ Vai trò t  ch c s  d ng v n s n xu t kinh doanh ti t ki m và hi u qu : ổ ứ ử ụ ố ả ấ ế ệ ệ ả  Hi u qu  ho tệ ả ạ  

đ ng kinh doanh c a DN ph  thu c r t l n vào vi c t  ch c s  d ng v n. Tài chính DNộ ủ ụ ộ ấ ớ ệ ổ ứ ử ụ ố   đóng vai trò quan tr ng trong vi c đánh giá và l a ch n d  án đ u t  trên c  s  phân tích khọ ệ ự ọ ự ầ ư ơ ở ả  năng sinh l i và m c đ  r i ro c a các d  án đ u t , t  đó góp ph n l a ch n d  án đ u tờ ứ ộ ủ ủ ự ầ ư ừ ầ ự ọ ự ầ ư 

t i  u. Vi c huy đ ng k p th i các ngu n v n có ý nghĩa r t quan tr ng đ  DN có th  n mố ư ệ ộ ị ờ ồ ố ấ ọ ể ể ắ  

b t đắ ược các c  h i kinh doanh. Vi c hình thành và s  d ng t t các qu  DN, cùng v i vi cơ ộ ệ ử ụ ố ỹ ớ ệ  

s  d ng các hình th c thử ụ ứ ưởng, ph t v t ch t m t cách h p lý s  góp ph n quan tr ng thúcạ ậ ấ ộ ợ ẽ ầ ọ  

đ y ngẩ ười lao đ ng g n bó v i DN, t  đó nâng cao năng su t lao đ ng, c i ti n k  thu t,ộ ắ ớ ừ ấ ộ ả ế ỹ ậ   nâng cao hi u qu  kinh doanh c a DN.ệ ả ủ

­ Vai trò giám sát, ki m tra th ể ườ ng xuyên, ch t ch  các m t ho t đ ng s n xu t kinh doanh ặ ẽ ặ ạ ộ ả ấ  

c a DN: ủ  Thông qua tình hình thu, chi ti n t , tình hình tài chính và th c hi n các ch  tiêu tàiề ệ ự ệ ỉ   chính, lãnh đ o và các nhà qu n lý DN có th  đánh giá t ng h p và ki m soát đạ ả ể ổ ợ ể ược các m tặ  

ho t đ ng c a DN; phát hi n k p th i nh ng t n t i hay khó khăn, vạ ộ ủ ệ ị ờ ữ ồ ạ ướng m c trong s nắ ả  

xu t, kinh doanh, t  đó có th  đ a ra các quy t đ nh đ  đi u ch nh các ho t đ ng phù h pấ ừ ể ư ế ị ể ề ỉ ạ ộ ợ  

v i di n bi n th c t  kinh doanh.ớ ễ ế ự ế

An ninh tài chính doanh nghi p ệ

An ninh tài chính doanh nghi p ch  m t tr ng thái  n đ nh v  tình hình tài chính trong gi i ệ ỉ ộ ạ ổ ị ề ớ  

h n an toàn theo các ch  tiêu và ph ạ ỉ ươ ng pháp đánh giá nh t đ nh. Trong đó, khái ni m  n ấ ị ệ ổ  

đ nh đ ị ượ c hi u là các ho t đ ng liên quan đ n ti n và t ể ạ ộ ế ề ươ ng đ ươ ng ti n ph i di n ra bình ề ả ễ  

th ườ ng, không bi n đ ng đ t ng t, g m ti n và t ế ộ ộ ộ ồ ề ươ ng đ ươ ng ti n, hàng t n kho, đ u t  tài ề ồ ầ ư   chính, các kho n ph i thu ng ả ả ườ i mua hàng

Theo các chuyên gia kinh t , an ninh tài chính DN ch  m t tr ng thái  n đ nh v  tình hình tàiế ỉ ộ ạ ổ ị ề   chính DN trong gi i h n an toàn theo các ch  tiêu và phớ ạ ỉ ương pháp đánh giá nh t đ nh. Trongấ ị  

đó, khái ni m  n đ nh đệ ổ ị ược hi u là các ho t đ ng liên quan đ n ti n và tể ạ ộ ế ề ương đương ti nề  

ph i di n ra bình thả ễ ường, không bi n đ ng đ t ng t, g m ti n và tế ộ ộ ộ ồ ề ương đương ti n, hàngề  

t n kho, đ u t  tài chính, các kho n ph i thu ngồ ầ ư ả ả ười mua hàng  Khái ni m an toàn là m iệ ọ  

ho t đ ng liên quan đ n tài s n và ngu n v n không b  r i ro, m t mát khi DN g p ph i r iạ ộ ế ả ồ ố ị ủ ấ ặ ả ủ  

ro trong quá trình th c hi n ho t đ ng kinh doanh.ự ệ ạ ộ

Nh  v y, v  b n ch t, an ninh tài chính DN là m c đ  an toàn h p lý đư ậ ề ả ấ ứ ộ ợ ược ch p nh n trongấ ậ  

ho t đ ng tài chính c a DN thông qua các ch  tiêu tài chính nh  các h  s  đánh giá kh  năngạ ộ ủ ỉ ư ệ ố ả   thanh toán, t  su t l i nhu n sau thu  trên tài s n, t  su t l i nhu n sau thu  trên v n ch  sỷ ấ ợ ậ ế ả ỷ ấ ợ ậ ế ố ủ ở 

h u…ữ

Nh n di n các r i ro tài chính c a doanh nghi p Vi t Namậ ệ ủ ủ ệ ệ

V i khái ni m v  an ninh tài chính DN trên thì trong quá trình ho t đ ng kinh doanh, DN cóớ ệ ề ạ ộ  

th  ph i đ i m t v i r t nhi u r i ro và nh ng r i ro này đ u liên quan tr c ti p ho c giánể ả ố ặ ớ ấ ề ủ ữ ủ ề ự ế ặ  

ti p đ n an ninh tài chính c a các DN. Qua th c t , các DN Vi t Nam có th  đ i m t v i cácế ế ủ ự ế ệ ể ố ặ ớ  

lo i r i ro sau:ạ ủ

­ R i ro pháp lý: ủ  X y ra khi DN nâng kh ng giá tr  tài s n đ  vay v n, che gi u l i nhu n khiả ố ị ả ể ố ấ ợ ậ   khai thu , che gi u thông tin, báo cáo tài chính không trung th c…ế ấ ự

­ R i ro tín d ng: ủ ụ  DN ch m tr  n  đ n h n nên b  các t  ch c tín d ng không cho vay m iậ ả ợ ế ạ ị ổ ứ ụ ớ  

ho c cho vay v i đi u ki n ng t nghèo h n.ặ ớ ề ệ ặ ơ

­ R i ro thanh kho n: ủ ả  Do năng l c qu n lý dòng ti n y u kém nên x y ra thi u h t ti n m tự ả ề ế ả ế ụ ề ặ  

đ  thanh toán n  đ n h n ho c tài tr  cho các ho t đ ng quan tr ng và kh n c p…ể ợ ế ạ ặ ợ ạ ộ ọ ẩ ấ

­ R i ro n  x u: ủ ợ ấ  DN b  khách hàng chây  , l a đ o, chi m d ng v n…ị ỳ ừ ả ế ụ ố

­ R i ro mua hàng: ủ  DN  ng trứ ước ti n nh ng nhà cung c p không giao hàng, ho c giao hàngề ư ấ ặ   sai ch t lấ ượng, s  lố ượng…)

­ R i ro th t thoát: ủ ấ  DN b  nhân viên gian l n, tham ô, làm th t thoát tài s n…ị ậ ấ ả

­ R i ro đ u t  và qu n lý đ u t : ủ ầ ư ả ầ ư  Đ u t  kém hi u qu , gây thua l ; qu n lý đ u t  kém,ầ ư ệ ả ỗ ả ầ ư   gây th t thoát…ấ

­ R i ro h p đ ng: ủ ợ ồ  Khi ký k t h p đ ng kinh t , các đi u kho n trong h p đ ng thi u ch tế ợ ồ ế ề ả ợ ồ ế ặ  

ch  gây b t l i v  m t nghi m thu, thanh toán hay thu ti n,… th m chí h p đ ng b  vô hi uẽ ấ ợ ề ặ ệ ề ậ ợ ồ ị ệ   hóa

­ R i ro giao d ch: ủ ị  Có nh m l n, sai sót trong giao d ch tài chính, gây thi t h i cho DN…ầ ẫ ị ệ ạ

­ R i ro lãi su t: ủ ấ  DN vay ti n v i lãi su t th  n i, khi lãi su t tăng cao b t thề ớ ấ ả ổ ấ ấ ường, công ty  thi t h i nhi u vì chi phí lãi vay tăng cao.ệ ạ ề

­ R i ro t  giá: ủ ỷ  Đ i v i DN xu t nh p kh u, bi n đ ng t  giá c a ngo i t  so v i n i tố ớ ấ ậ ẩ ế ộ ỷ ủ ạ ệ ớ ộ ệ  cũng gây thi t h i cho nhi u DN vay ngo i t  ho c mua hàng theo giá ngo i t ệ ạ ề ạ ệ ặ ạ ệ

­ R i ro ki m toán: ủ ể  DN b  xu t toán chi phí, công b  thông tin b t l i…ị ấ ố ấ ợ

­ R i ro giá c  phi u: ủ ổ ế  C  phi u c a DN có th  b  đ y giá, đè giá b t thổ ế ủ ể ị ẩ ấ ường, gây nguy c  bơ ị  thâu tóm…

­ R i ro ho ch đ nh tài chính: ủ ạ ị  DN ho ch đ nh dòng ti n không chính xác, gây thi t h i v  sau.ạ ị ề ệ ạ ề

­ R i ro báo cáo qu n tr : ủ ả ị  Báo cáo s  li u sai d n đ n ra quy t đ nh sai.ố ệ ẫ ế ế ị

­ R i ro chi n l ủ ế ượ  DN l a ch n chi n l c: ự ọ ế ược đ u t  sai, gây h u qu  l n.ầ ư ậ ả ớ

Các nhân t   nh hố ả ưởng đ n an ninh tài chính doanh nghi pế ệ

Các nhân t  bên trong ố

V  c  b n, các nhân t  bên trong DN  nh hề ơ ả ố ả ưởng đ n an ninh tài chính DN g m: Năng l cế ồ ự  

qu n lý c a ngả ủ ười lãnh đ o DN; Trình đ  k  thu t và công ngh  s n xu t c a DN; K t c uạ ộ ỹ ậ ệ ả ấ ủ ế ấ   chi phí và vi c s  d ng đòn b y kinh doanh c a DN.ệ ử ụ ẩ ủ

Các nhân t  bên ngoài ố

Các nhân t  bên ngoài  nh hố ả ướng đ n an ninh tài chính DN g m: Chính sách, pháp lu t c aế ồ ậ ủ   Nhà nước; S  bi n đ ng c a th  trự ế ộ ủ ị ường trong nước và qu c t ; S  h i nh p kinh t  v i khuố ế ự ộ ậ ế ớ  

v c và th  gi i; Th  trự ế ớ ị ường tài chính và h  th ng các trung gian tài chính.ệ ố

Song song v i quá trình h i nh p luôn là thách th c và ti m  n nhi u r i ro cho các DN. Hi nớ ộ ậ ứ ề ẩ ề ủ ệ   nay, Vi t Nam đã tham gia vào các t  ch c kinh t  qu c t  nh : T  ch c Thệ ổ ứ ế ố ế ư ổ ứ ương m i Thạ ế 

gi i, Qu  Ti n t  Qu c t , Ngân hàng Th  gi i…; đ ng th i, m  r ng quan h  ngo i giaoớ ỹ ề ệ ố ế ế ớ ồ ờ ở ộ ệ ạ  

và quan h  kinh t  v i r t nhi u qu c gia trên th  gi i. Quá trình h i nh p này ch c ch n cóệ ế ớ ấ ề ố ế ớ ộ ậ ắ ắ   tác đ ng đ n nhóm nhân t  bên ngoài (th  trộ ế ố ị ường, chính sách nhà nước ), t  đó  nh hừ ả ưở  ng

tr c ti p đ n s  an toàn v  tài chính DN, b i l  DN s  d  g p r i ro kinh doanh và r i ro tàiự ế ế ự ề ở ẽ ẽ ễ ặ ủ ủ   chính h n. Vì v y, vi c đ m b o an ninh tài chính DN là m t đòi h i khách quan đ i v i DNơ ậ ệ ả ả ộ ỏ ố ớ   trong quá trình h i nh p.ộ ậ

Kinh nghi m ch ng kh ng ho ng doanh nghi pệ ố ủ ả ệ

Th c t  th i gian qua, đã x y ra không ít trự ế ờ ả ường h p phá s n, kh ng ho ng   các t p đoàn,ợ ả ủ ả ở ậ   công ty trên th  gi i, có th  k  đ n nh : T p đoàn năng lế ớ ể ể ế ư ậ ượng Enron c a M  đã phá s n vàoủ ỹ ả   tháng 12/2001; T p đoàn Worldcom c a M  phá s n vào tháng 7/2002; T p đoàn Vi n thôngậ ủ ỹ ả ậ ễ  

c a M  Global Crossing phá s n vào tháng 1/2002  Các v  phá s n này đã gây ra thi t h iủ ỹ ả ụ ả ệ ạ   hàng trăm t  USD, làm cho nh ng bên liên quan kh n đ n.ỷ ữ ố ố

Tình tr ng phá s n, kh ng ho ng c a m t s  t p đoàn, công ty trên th  gi i có th  g i mạ ả ủ ả ủ ộ ố ậ ế ớ ể ợ ở  nhi u bài h c cho c ng đ ng DN Vi t Nam trong vi c b o đ m an ninh tài chính DN. Trongề ọ ộ ồ ệ ệ ả ả  

đó, c n chú tr ng m t s  v n đ  sau:ầ ọ ộ ố ấ ề

­ Hi u qu  ho t đ ng s n xu t kinh doanh là nhân t  hàng đ u quy t đ nh s   n đ nh và anệ ả ạ ộ ả ấ ố ầ ế ị ự ổ ị   toàn c a tài chính DN.ủ

­ Các kho n n  quá l n có th  khi n DN m t kh  năng chi tr , t  đó d n đ n s  phá s n vàả ợ ớ ể ế ấ ả ả ừ ẫ ế ự ả  

kh ng ho ng tài chính c a các t p đoàn.ủ ả ủ ậ

­ Năng l c lãnh đ o y u kém là m t trong các nguyên nhân gây ra s  phá s n và kh ng ho ngự ạ ế ộ ự ả ủ ả   năng l c tài chính   các t p đoàn th  gi i nói chung và   DN Vi t Nam nói riêng.ự ở ậ ế ớ ở ệ

­ Nh ng gian l n trong báo cáo tài chính và không ch p hành nghĩa v  n p thu  c a DN n uữ ậ ấ ụ ộ ế ủ ế  

b  phát hi n, s  góp ph n đ y nhanh s  m t  n đ nh tài chính   các t p đoàn.ị ệ ẽ ầ ẩ ự ấ ổ ị ở ậ

­ Ki m toán cũng là m t trong nh ng y u t  tác đ ng đ n s  an toàn và  n đ nh tài chính DN.ể ộ ữ ế ố ộ ế ự ổ ị

Nh  v y, ho t đ ng đ m b o an ninh tài chính DN Vi t Nam c n chú tr ng n i dung sau:ư ậ ạ ộ ả ả ệ ầ ọ ộ   Tính đ n các y u t  thay đ i khi Vi t Nam h i nh p sâu r ng h n v i khu v c và th  gi i;ế ế ố ổ ệ ộ ậ ộ ơ ớ ự ế ớ   Xây d ng trên n n t ng phát tri n b n v ng, nâng cao hi u qu  s n xu t kinh doanh c aự ề ả ể ề ữ ệ ả ả ấ ủ   DN; Chú tr ng đ n vi c đ m b o kh  năng thanh toán c a DN; Tăng cọ ế ệ ả ả ả ủ ường xây d ng bi nự ệ   pháp phòng ng a r i ro và giám sát tài chính c a các DN.ừ ủ ủ

Đ  xu t gi i phápề ấ ả

Nh m góp ph n đ m b o an ninh tài chính DN Vi t Nam trong b i c nh h i nh p, tác gi  đằ ầ ả ả ệ ố ả ộ ậ ả ề 

xu t m t s  gi i pháp trong th i gian t i nh  sau:ấ ộ ố ả ờ ớ ư

Đ i v i nhóm gi i pháp vĩ mô: ố ớ ả

Chú tr ng tuyên truy n nâng cao nh n th c v  an ninh tài chính DN cho các DN; Tăng cọ ề ậ ứ ề ườ  ng

h  th ng giám sát tài chính DN; Tăng cệ ố ường qu n lý r i ro thông qua c  ch  trích l p qu  dả ủ ơ ế ậ ỹ ự  phòng; Nâng cao năng l c tài chính và lành m nh hóa tài chính DN; Nâng cao hi u qu  s nự ạ ệ ả ả  

xu t kinh doanh c a DN ấ ủ

Đ i v i nhóm gi i pháp vi mô: ố ớ ả

­ Nâng cao nh n th c v  an ninh tài chính DN và đ m b o an ninh tài chính DN cho lãnh đ oậ ứ ề ả ả ạ  

và nhân viên trong DN, đ nh k  t  ch c các bu i th o lu n v  an ninh tài chính DN.ị ỳ ổ ứ ổ ả ậ ề

­ Xây d ng chự ương trình qu n lý an ninh tài chính DN: Chả ương trình c n đ m b o 4 n iầ ả ả ộ   dung là M c tiêu c a chụ ủ ương trình, nh n d ng và đ nh lậ ạ ị ượng đ  nh y c m, xác đ nh tri t lýộ ạ ả ị ế  

qu n lý an ninh tài chính và đánh giá, ki m soát.ả ể

­ Xây d ng đ i ngũ chuyên môn ph  trách qu n lý an ninh tài chính DN: Tùy theo đ c đi mự ộ ụ ả ặ ể  

c a DN, có th  xây d ng b  ph n này đ c l p ho c k t h p v i b  ph n ki m soát n i bủ ể ự ộ ậ ộ ậ ặ ế ợ ớ ộ ậ ể ộ ộ 

c a DN.ủ

­ Th c hi n các bi n pháp phòng, ng a thi t h i tài chính khi r i ro x y ra trong quá trìnhự ệ ệ ừ ệ ạ ủ ả  

ho t đ ng kinh doanh: Mua b o hi m, trích l p qu  d  phòng, s  d ng các công c  pháiạ ộ ả ể ậ ỹ ự ử ụ ụ   sinh…      

   Tài li u tham kh o:   ệ ả  

1. Hi p h i H i các nhà bán l  Vi t Nam (2017), K  y u 10 năm đ i m i, sáng t o và h i ệ ộ ộ ẻ ệ ỷ ế ổ ớ ạ ộ  

nh p (2007­2017); ậ

2. Tr n Ti n H ng (2008), M t s  gi i pháp đ m b o an ninh tài chính doanh nghi p Vi t ầ ế ư ộ ố ả ả ả ệ ệ   Nam trong quá trình h i nh p, Lu n án Ti n s  kinh t ; ộ ậ ậ ế ỹ ế

3. Hi u Minh (2017), C n tr ng an ninh tài chính doanh nghi p, Đ u t  Ch ng khoán; ế ẩ ọ ệ ầ ư ứ

4. M t s  website: mof.gov.vn, ncif.gov.vn, tapchitaichinh.vn, cafef.vn ộ ố