Bài viết làm rõ hơn các kết quả của KTNN Chuyên ngành IV khi kiểm toán các dự án đầu tư Giao thông vận tải theo hình thức hợp đồng BOT, BT để từ đó đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng công tác quản lý dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng này.
Trang 1TỪ LÝ LUẬN ĐẾN THỰC TIỄN
một số giải PháP nâng cao chất LươÏng
công tác Quản LYù DưÏ án đaÀu tư theo hÌnh thức hơÏP đoÀng Bot, Bt Qua công tác Kiểm toán của
Kiểm toán nhà nước chuYên ngành iV
ThS PHẠM THẾ PHONG*
KS HỒNG ĐỨC VIỆT*
ThS ĐINH THị BÍCH NGA*
Hạ tầng giao thơng cĩ ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đảm bảo sự thơng suốt tồn bộ
nền kinh tế quốc gia Sẽ khơng thể phát triển được kinh tế xã hội của mỗi vùng và mỗi địa phương nếu như khơng cĩ cơ sở hạ tầng giao thơng đờng bộ, hiện đại và cĩ tính kết nối cao
Hạ tầng giao thơng vận tải là một bộ phận quan trọng trong hạ tầng kinh kế xã hội ở Việt Nam cần được ưu tiên nhằm tạo tiền đề phát triển, đáp ứng tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế Trong bối cảnh kinh tế đất nước hiện nay, nguờn vốn ngân sách hạn hẹp thì vấn đề xã hội hĩa các nguờn lực để phát triển cơ sở hạ tầng giao thơng là hết sức cần thiết Các dự án đầu tư xây dựng theo mơ hình đối tác cơng tư (PPP) trong đĩ cĩ hình thức hợp đờng BOT (xây dựng - kinh doanh - chuyển giao) và hình thức hợp đờng
BT (xây dựng - chuyển giao) là giải pháp hiệu quả và trở thành một xu hướng tất yếu Trong những năm qua, Kiểm tốn nhà nước Chuyên ngành IV đã thực hiện kiểm tốn các dự án hạ tầng giao thơng vận tải theo hình thức hợp đờng BOT, BT Trong các báo cáo kiểm tốn đã cho thấy rất nhiều hạn chế trong cơng tác quản lý và thực hiện dự án theo hình thức hợp đờng BOT, BT tại các Ban Quản lý dự án thuộc Bộ Giao thơng Vận tải như thiếu chặt chẽ, chưa tồn diện, hiện tượng lãng phí, thất thốt vốn, hiệu quả đầu tư thấp Bài viết làm rõ hơn các kết quả của KTNN Chuyên ngành IV khi kiểm tốn các dự án đầu tư Giao thơng vận tải theo hình thức hợp đờng BOT, BT để từ đĩ đưa ra các giải pháp nâng cao chất lượng cơng tác quản lý dự án đầu tư theo hình thức hợp đờng này.
Từ khĩa: Dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng BOT, BT, cơng tác kiểm tốn của kTNN Chuyên ngành IV.
Some solutions to improve the quality of investment project management in the form of BOT and
BT contracts through audit of the Specialized Audit Department No IV
Transport infrastructure has a particularly important meaning in ensuring smoothness of the entire national economy It is impossible to develop the socio-economic situation of each region and each locality
if there is no synchronous, modern and highly connected transport infrastructure Transport infrastructure
is an important part of the social economic infrastructure in Vietnam that needs to be prioritized in order to create a premise for socio-economic development, to meet the process of international economic integration In the context of the current national economy, limited budget capital, the issue of socializing resources to develop transport infrastructure is essential Investment projects are built according to the model of public-private partnerships (PPP), in which the form of BOT contract (Build - Operate - Transfer) and BT contract form (Build - Transfer) are effective solutions and becomes an inevitable trend Over the past years, the Specialized State Audit Office No IV has audited transport infrastructure projects in the forms of BOT and BT contracts In the audit reports, there are many limitations in the management and implementation of projects in the forms of BOT and BT contracts at the project management units under the Ministry of Transport, such as lack of efficient and comprehensive management, waste, loss of capital, low investment efficiency The article would like to clarify the results of the Specialized Audit Department
No IV when auditing transport investment projects in the form of BOT contracts to bring out measures to improve the quality of management of investment projects in the form of this contract
keywords: Investment projects in the forms of BOT and BT contracts, audit work of the Specialized Audit Department No IV.
*Kiểm tốn nhà nước Chuyên ngành IV
Trang 2quản lý dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng
BOT và BT
Các dự án đầu tư xây dựng công trình giao thông
vận tải theo hình thức hợp đồng BOT và BT có vai
trò rất lớn Việc sử dụng nguồn tài chính từ khu vực
tư nhân để tài trợ cho các dự án BOT đã cải thiện
đáng kể cơ sở hạ tầng, cải thiện an sinh xã hội, nâng
cao đời sống nhân dân Vai trò của các dự án BOT
trên khía cạnh kinh tế có thể kể đến như: Giảm sức
ép về vốn đầu tư cho ngân sách nhà nước; phát huy
năng lực của mọi thành phần kinh tế trong nước,
xây dựng, phát triển cơ sở hạ tầng Dự án đầu tư xây
dựng công trình giao thông vận tải theo hình thức
hợp đồng BOT, BT mang các đặc điểm như sau:
- Về cơ sở pháp lý: Hoạt động đầu tư hay việc
đầu tư vốn để kinh doanh được tiến hành trên cơ sở
hợp đồng ký kết giữa Nhà đầu tư với Nhà nước (các
cơ quan Nhà nước có thẩm quyền) Nhà đầu tư trực
tiếp tiến hành hoạt động đầu tư kinh doanh với tư
cách pháp lý của mình phù hợp với nội dung thỏa
thuận trong hợp đồng Khi đó, Nhà đầu tư ngoài
việc phải tuân thủ Luật Đầu tư thì việc giao kết, thực
hiện hợp đồng còn phải phù hợp với các quy định
định tại Bộ Luật Dân sự và Luật Thương mại
- Về chủ thể ký kết hợp đồng: Chủ thể tham gia đàm phán và ký kết hợp đồng dự án bao gồm một bên là cơ quan Nhà nước có thẩm quyền của Việt Nam và một bên là Nhà đầu tư
- Về đối tượng, nội dung của hợp đồng: Đối tượng của hình thức đầu tư theo hợp đồng BOT
và BT là: Các công trình kết cấu hạ tầng Các dự
án trong lĩnh vực này có thể là xây dựng, vận hành công trình kết cấu hạ tầng mới hoặc mở rộng, cải tạo, hiện đại hóa, và vận hành, quản lý các công trình hiện có được Chính phủ khuyến khích thực hiện bao gồm: Đường quốc lộ, đường liên tỉnh, liên huyện, cầu, hầm và các công trình, tiện ích có liên quan; đường sắt, đường xe điện, sân bay, cảng biển, cảng sông, bến phà
- Về phương thức thực hiện hợp đồng dự án: Sau khi ký kết hợp đồng, Nhà đầu tư bỏ vốn để xây dựng công trình kết cấu hạ tầng mới hay cải tạo, nâng cấp các công trình hiện có Trong quá trình thực hiện dự án đầu tư này, Nhà đầu tư phải thành lập doanh nghiệp dự án hoặc có thể tự thực hiện (đối với dự án BT) theo quy định của pháp
Trang 3TỪ LÝ LUẬN ĐẾN THỰC TIỄN
luật để tổ chức quản lý, kinh doanh dự án Doanh
nghiệp này cĩ thể trực tiếp quản lý, kinh doanh
cơng trình dự án hoặc thuê tổ chức quản lý với điều
kiện doanh nghiệp chịu tồn bộ trách nhiệm của tổ
chức quản lý Với việc thành lập doanh nghiệp dự
án giúp nâng cao trách nhiệm của các bên trong
quá trình thực hiện hợp đồng dự án đảm bảo cho
dự án đầu tư sẽ mang lại hiệu quả kinh tế, xã hội
nhất định
- Về thời điểm chuyển giao quyền sở hữu: Thời
điểm chuyển giao quyền sở hữu cơng trình gắn liền
với quyền quản lý, vận hành, khai thác của Nhà
đầu tư cho Nhà nước và phương thức thanh tốn
đền bù của Nhà nước cho Nhà đầu tư Thời điểm
chuyển giao cơng trình và quyền sở hữu phụ thuộc
vào từng loại hình hợp đồng trong hình thức đầu
tư theo hợp đồng BOT và BT
- Nguồn vốn thực hiện dự án: Vì đây là hình thức
đầu tư đối tác cơng tư nên cĩ hai loại nguồn vốn:
+ Vốn chủ sở hữu: Là vốn gĩp của nhà đầu tư
để thực hiện dự án Ngồi ra, nhà đầu tư cĩ thể huy
động thêm các nguồn vốn khác
+ Vốn đầu tư của Nhà nước tham gia thực hiện
dự án: Bao gồm vốn ngân sách nhà nước, vốn trái
phiếu Chính phủ, vốn trái phiếu chính quyền địa
phương, vốn ODA và vốn vay ưu đãi của nhà tài
trợ nước ngồi
Các bên tham gia và dự án đầu tư cơng trình
giao thơng vận tải theo hình thức hợp đồng BOT,
BT gồm Nhà nước, nhà đầu tư, người dân đều gĩp
phần vào thành cơng cũng như thất bại của các dự
án đầu tư Theo đĩ, các nhân tố ảnh hưởng chính
đến dự án đầu tư cơng trình giao thơng vận tải
theo hình thức hợp đồng BOT, BT gồm: Hệ thống
pháp lý, chính sách; chất lượng nguồn nhân lực và
tổ chức bộ máy cơng tác quản lý: Chất lượng hoạt
động của bộ máy quản lý nhà nước, nguồn lực của
nhà đầu tư cũng như bộ máy hoạt động của nhà
đầu tư; chiến lược quy hoạch, kế hoạch phát triển
hạ tầng giao thơng đường bộ
2 Thực trạng cơng tác quản lý dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng BOT, BT qua cơng tác kiểm tốn của kTNN Chuyên ngành IV
Trong giai đoạn chuẩn bị đầu tư cịn cĩ thực trạng: Chưa cĩ tiêu chí rõ ràng về việc lựa chọn những dự án “nâng cấp, cải tạo” hay đầu tư tuyến mới để thực hiện theo hình thức hợp đồng BOT hay đầu tư bằng nguồn vốn nhà nước; các số liệu đầu vào của dự báo phụ thuộc khá nhiều vào các biến số kinh tế vĩ mơ và việc thực hiện chiến lược phát triển, kế hoạch kinh tế - xã hội, do vậy, nhiều
dự án khi đưa vào khai thác số liệu dự báo khác với
số liệu thực tế
Trong giai đoạn thực hiện đầu tư cịn cĩ thực trạng: Quy định về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn, trách nhiệm của cơ quan nhà nước cĩ thẩm quyền cịn chưa rõ ràng; quy định về vai trị, trách nhiệm của nhà đầu tư, Nhà nước cịn thiếu; vai trị của người sử dụng dịch vụ chưa được quan tâm đúng mức
Cơng tác quản lý dự án đầu tư xây dựng cơng trình giao thơng theo hình thức hợp đồng BOT, BT cịn tồn tại hạn chế như sau:
- Trong cơng tác lập, thẩm định, phê duyệt dự
án cịn bất cập: Việc lập một số dự án chưa được nghiên cứu kỹ nên phải bổ sung thay đổi cơ cấu tổng mức đầu tư và ảnh hưởng đến thời gian hồn thành; tiến độ huy động vốn chủ sở hữu của Nhà đầu tư cịn chậm dẫn đến vốn chủ sở hữu thiếu so với tỷ lệ quy định trong Hợp đồng dự án Ngồi
ra, một số dự án phê duyệt cải tạo đường cũ và xây dựng đường mới thành một dự án sau đĩ đặt trạm thu phí trên tuyến đường cũ là chưa hợp lý
Dự án được phê duyệt khi chưa cĩ báo cáo đánh giá tác động mơi trường do quyết định phê duyệt báo cáo đánh giá tác động mơi trường là căn cứ
để cấp cĩ thẩm quyền quyết định chủ trương đầu
tư dự án Việc lập, thẩm tra, phê duyệt một số dự
án cịn bất cập, ảnh hưởng đến việc tính tổng mức đầu tư dự án
Trang 4mức đầu tư còn một số tồn tại, sai sót làm tổng mức
đầu tư tăng 1.354.910 triệu đồng
- Trong công tác lựa chọn nhà đầu tư: Nhiều dự
án được chỉ định thầu với lý do tính cấp bách của
việc đầu tư xây dựng: Các dự án được triển khai
trên Quốc lộ 1 được thực hiện chỉ định thầu theo
Công văn số 2238/TTg-KTN ngày 18/12/2013 của
Thủ tướng Chính phủ cho phép áp dụng cơ chế
quản lý và thực hiện theo các dự án cải tạo nâng
cấp Quốc lộ 1 đoạn Hà Nội - Cần Thơ và đường Hồ
Chí Minh qua khu vực Tây Nguyên và Công văn
số 979/TTg-KTN ngày 05/07/2013 của Thủ tướng
Chính phủ về việc một số cơ chế quản lý và thực
hiện các dự án đầu tư trên Quốc lộ 1 đoạn Hà Nội -
Cần Thơ và đường Hồ Chí Minh đoạn qua khu vực
Tây Nguyên hoặc do đến thời điểm hết hạn đăng ký
tham gia đầu tư dự án chỉ có 01 nhà đầu tư tham gia
đăng ký Một số dự án tổ chức thực hiện lựa chọn
nhà đầu tư khi chưa đủ điều kiện theo quy định: Đã
không tiến hành công bố và đăng tải danh mục dự
án là chưa phù hợp với quy định tại Điều 11, Thông
tư số 03/2011/TT-BKHĐT, ngày 27/01/2011
- Trong công tác thiết kế: Thiết kế kỹ thuật chưa
hợp lý dẫn đến phải thực hiện điều chỉnh khi triển
khai thi công; thiết kế phạm vi xử lý đào thay đất ra
ngoài phạm vi ta luy đắp nền đường; tính sai khối
lượng thiết kế (dự toán tính sai khối lượng so với
hồ sơ thiết kế kỹ thuật; do tính trùng khối lượng);
kết quả khảo sát (khảo sát địa chất, thủy văn) chưa
phản ánh đầy đủ, chính xác điều kiện địa hình và
địa chất dẫn đến phải điều chỉnh trong quá trình
thi công; thiết kế áo đường chưa tuân thủ theo quy
định tại Điều 1.5.5, Điều 3.4.6 và Điều 3.4.7, Tiêu
chuẩn 22 TCN211-06 (không tiến hành đo ép tại
hiện trường và thí nghiệm xác định mô đun đàn
hồi các lớp vật liệu); phê duyệt bản vẽ thi công điều
chỉnh khi chưa có thiết kế cơ sở điều chỉnh được
duyệt là chưa tuân thủ theo quy định tại Điều 23,
Nghị định số 59/2015/NĐ-CP ngày 18/06/2015 về
quản lý dự án đầu tư xây dựng; chủ đầu tư đã phê
công trước khi có ý kiến thẩm tra của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền là chưa phù hợp với quy định của Khoản 2, Điều 20 của Nghị định số 15/2013/ NĐ-CP, ngày 06/02/2013 của Chính phủ về quản
lý chất lượng công trình xây dựng; việc lập và phê duyệt nhiệm vụ, đề cương khảo sát còn thiếu công tác khảo sát đánh giá đất đào nền đường để có thể tận dụng nhằm tiết kiệm chi phí
- Trong công tác lập, thẩm định và phê duyệt
dự toán còn tình trạng áp dụng không đúng định mức, đơn giá, xác định khối lượng dự toán chưa chính xác làm tăng giá trị dự toán các công trình 564.446 triệu đồng
Nguyên nhân của tồn tại hạn chế có nguyên nhân khách quan và nguyên nhân chủ quan Cụ thể như sau:
*Nguyên nhân khách quan
- Nguồn vốn ODA dành cho phát triển kết cấu
hạ tầng giao thông đang có xu hướng giảm do Việt Nam đã trở thành quốc gia có thu nhập trung bình trong khi đó nguồn vốn huy động thông qua phát hành trái phiếu Chính phủ, trái phiếu do Chính phủ bảo lãnh, các khoản vay thương mại của các doanh nghiệp nhà nước không thể tăng cao do tỷ lệ nợ công/GDP đã quá cao, sát trần nợ công cho phép
- Trong giai đoạn 2011 - 2016, nguồn vốn vay các tổ chức tín dụng thường có lãi suất cao Theo quy định của pháp luật xây dựng và thông lệ quốc
tế, lãi vay trong thời gian thi công được tính vào tổng mức đầu tư, do đó, các dự án đầu tư theo hình thức BOT có tổng mức đầu tư cao hơn tổng mức đầu tư các dự án đầu tư công
- Các dự án đầu tư hạ tầng giao thông trải dài trên diện rộng, các yếu tố địa hình, địa chất thủy văn không thể kiểm soát tuyệt đối, khối lượng vật liệu lớn và nhiều chủng loại chất lượng không thể đồng đều, khó kiểm soát một cách chính xác Một
số loại vật liệu biến động tăng giá, thủ tục điều
Trang 5TỪ LÝ LUẬN ĐẾN THỰC TIỄN
chỉnh giá phức tạp nên chưa kịp thời thanh tốn
cho các nhà thầu
- Các dự án đầu tư xây dựng cơng trình giao
thơng vận tải theo hình thức hợp đồng BOT và
BT cĩ ảnh hưởng nhiều đến xã hội, đời sống dân
sinh Do vậy, để hài hịa lợi ích giữa các bên nhà
nước, người dân và nhà đầu tư cũng như tạo sự
đồng thuận cao là khĩ khăn
* Nguyên nhân chủ quan
- Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều
chỉnh hình thức đầu tư này chưa hồn thiện, chưa
phù hợp điều kiện Việt Nam và thơng lệ quốc tế
- Cơ chế đầu tư theo hình thức hợp đồng BOT
và BT khá phức tạp, phương thức tổ chức thực hiện
các dự án chịu sự điều chỉnh của nhiều luật chuyên
ngành như đầu tư, đất đai, xây dựng nên việc phối
hợp giữa các Bộ, ngành, địa phương và cơ quan liên
quan trong xây dựng, ban hành các văn bản hướng
dẫn cịn chậm so với yêu cầu thực tiễn đặt ra, chưa
chủ động trong phối hợp với nhà đầu tư trong quá
trình triển khai thi cơng và khai thác dự án
- Các cơ quan quản lý nhà nước thiếu kinh
nghiệm quản lý và việc phối hợp giữa các cơ quan,
đơn vị chưa thực sự hiệu quả
- Nhiều nhà đầu tư chưa am hiểu sâu về dự án
đầu tư cơng trình giao thơng vận tải theo hình thức
hợp đồng BOT và BT, chưa xem xét lượng hĩa rủi
ro, đồng thời hạn chế về kinh nghiệm quản lý đầu
tư, vận hành khai thác
- Dữ liệu đầu vào chưa chuẩn xác dẫn đến
một số dự án chưa lường hết được những khĩ
khăn trong thực tế về địa chất, địa mạo, cơng tác
giải phĩng mặt bằng nên tiến độ của dự án phải
điều chỉnh
3 Giải pháp nâng cao chất lượng cơng tác
quản lý dự án đầu tư cơng trình giao thơng vận
tải theo hình thức hợp đồng BOT và BT
3.1 Giải pháp về các chính sách cĩ liên quan
đến quản lý dự án
- Tiếp tục nghiên cứu, hồn thiện pháp luật về
dự án đầu tư cơng trình giao thơng vận tải theo hình thức hợp đồng BOT và BT Trong đĩ, cần quy định chặt chẽ về tiêu chí lựa chọn dự án để đầu tư theo hình thức hợp đồng BOT và BT để làm căn cứ quyết định chủ trương đầu tư các dự án cho phù hợp; quy định chặt chẽ về trình tự, thủ tục đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư, trách nhiệm, nghĩa vụ của các bên liên quan, hạn chế tối đa hình thức chỉ định thầu, tăng cường áp dụng đấu thầu cạnh tranh một cách cơng khai, minh bạch; nghiên cứu quy định mức vốn chủ sở hữu để bảo đảm năng lực nhà đầu
tư và cách xác định lợi nhuận của nhà đầu tư phù hợp với tính chất, đặc điểm của từng nhĩm dự án, làm cơ sở đàm phán hợp đồng với nhà đầu tư để bảo đảm cho việc quản lý, kiểm tra và kiểm sốt
- Ban hành các thơng tư hướng dẫn chi tiết về các nội dung liên quan đến tài chính của hoạt động đầu tư theo hình thức hợp đồng BOT và BT, như: Phí sử dụng đường bộ, định mức hoặc hướng dẫn phương pháp xác định một số chi phí phát sinh trong quá trình khai thác, sử dụng cơng trình và chỉ số giá thị trường phù hợp với điều kiện thực tế; thủ tục, thời hạn thanh tốn, quy trình quyết tốn tồn bộ hợp đồng trong đĩ nêu rõ định kỳ xác định chi phí vận hành khai thác Hướng dẫn xác định cụ thể chi phí quản lý trong quá trình khai thác, phù hợp với đặc điểm dự án, điều kiện vùng, miền để kiểm sốt chi phí giá thành hiệu quả hơn Ngồi ra, cần rà sốt, điều chỉnh quy định về hệ thống định mức kinh tế - kỹ thuật về khảo sát, thiết kế và xây dựng cơng trình
- Hồn thiện mẫu hợp đồng BOT, quy định chi tiết về quyền, nghĩa vụ của Chính phủ và nhà đầu
tư, tài chính và thuế, thiết kế và thi cơng, chi phí giải phĩng mặt bằng, vận hành, thời gian thu phí, mức phí, giá trị quyết tốn của hợp đồng, diễn biến thay đổi lưu lượng xe, đất đai, các thỏa thuận bảo đảm, bảo lãnh, thủ tục thiết kế và kiểm tra
- Cơng khai quy hoạch giao thơng vận tải Trên
Trang 6các dự án giao thông vận tải đường bộ cần kêu
gọi vốn đầu tư từ các nhà đầu tư Các dự án này
được nghiên cứu, chuẩn bị đầy đủ, đặc biệt là về
phương án tài chính để đảm bảo cho việc huy động
vốn hiệu quả Thông qua công tác lựa chọn nhà đầu
tư để lựa chọn được các nhà đầu tư có tiềm lực về
tài chính và công nghệ để có thể tiến hành đầu tư
mà không quá phụ thuộc vào sự biến động của thị
trường bên ngoài Hợp đồng với nhà đầu tư cần
được đàm phán chi tiết, đầy đủ, dự trù được những
tình huống phát sinh và cách thức giải quyết, các
chế tài khi xảy ra tranh chấp
Đối với các dự án đầu tư công trình giao thông
vận tải theo hình thức hợp đồng BOT và BT chỉ
áp dụng đối với các tuyến đường mới để bảo đảm
quyền lựa chọn cho người dân, không đầu tư các
dự án cải tạo, nâng cấp các tuyến đường độc đạo
hiện hữu Việc lựa chọn nhà đầu tư, nhà thầu phải
thực hiện đấu thầu công khai, minh bạch theo quy
định của pháp luật, hạn chế tối đa chỉ định thầu
Quy định và thực hiện đầy đủ việc công khai, minh
bạch các thông tin về dự án để thuận tiện cho người
dân giám sát
- Hoàn thiện cơ chế chính sách về quản lý định
mức, đơn giá và chi phí đầu tư xây dựng, quản lý
giá xây dựng (do đây là cơ sở để quản lý vốn đầu tư
xây dựng công trình):
+ Đối với các định mức mới, chưa có trong hệ
thống định mức thì cần có hướng dẫn cụ thể để có
thể dễ triển khai, phù hợp với thực tế dự án
+ Xây dựng một hệ thống thông tin về định
mức, giá cả, các thông tin về chi phí xây dựng
Hình thành các ngân hàng dữ liệu về chi phí đầu tư
xây dựng phù hợp với yêu cầu quản lý vốn đầu tư
một cách thuận lợi và có hiệu quả
3.2 Giải pháp về hoàn thiện tổ chức bộ máy
quản lý và nâng cao năng lực, trình độ và phẩm
chất của đội ngũ cán bộ quản lý dự án đầu tư công
trình giao thông vận tải
phương pháp quản lý hiện đại nhằm nâng cao năng suất, hiệu quả trong tổ chức xây dựng, quản lý, khai thác kết cấu hạ tầng giao thông; tăng cường hợp tác trong và ngoài nước về phát triển nguồn nhân lực, khoa học công nghệ, đẩy mạnh việc thuê các tổ chức tư vấn quốc tế có năng lực, kinh nghiệm xây dựng các phương án thí điểm nhượng quyền khai thác kết cấu hạ tầng giao thông
- Nâng cao năng lực, trình độ và phẩm chất của đội ngũ cán bộ Tăng cường đội ngũ cán bộ làm công tác chuyên môn trên các lĩnh vực quản lý dự
án công trình giao thông vận tải Việc bố trí cán bộ
cả về số lượng, chất lượng và chuyên môn phải dựa trên cơ sở cơ cấu và chức năng quản lý theo luật định Để nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ quản
lý dự án đầu tư công trình giao thông vận tải cần: + Xây dựng tiêu chuẩn đánh giá đội ngũ cán
bộ cho từng vị trí công tác như: Lãnh đạo, quản
lý chung; xây dựng lập kế hoạch vốn; lập và thẩm định dự toán; kiểm soát thanh, quyết toán vốn đầu
tư, kiểm tra, thanh tra tài chính các dự án đầu tư; kiểm toán
+ Đánh giá đội ngũ cán bộ quản lý về số lượng
và chất lượng để phân loại cụ thể: Loại đạt chuẩn
và chưa đạt chuẩn, đồng thời có kế hoạch cụ thể
về tuyển dụng, đào tạo và đào tạo lại, bố trí sắp xếp hợp lý đội ngũ cán bộ công chức trong bộ máy quản lý
- Chú trọng công tác đào tạo cán bộ quản lý dự
án đầu tư công trình giao thông vận tải:
+ Việc đào tạo đội ngũ cán bộ cần chú ý một cách toàn diện, cả về chuyên môn, nghiệp vụ, chính trị, đạo đức, ngoại ngữ đặc biệt là những kiến thức liên quan đến quản lý dự án, đảm bảo cho họ vừa có kiến thức về xã hội, vừa có kiến thức
về kinh tế, kỹ thuật Cán bộ khi thực hiện nhiệm vụ cần đảm bảo tính chuyên nghiệp, chuyên môn hóa, đáp ứng yêu cầu công tác
Trang 7TỪ LÝ LUẬN ĐẾN THỰC TIỄN
+ Thực hiện bồi dưỡng cán bộ lãnh đạo kế cận,
cán bộ quản lý về kiến thức, năng lực thực tế, nắm
vững chức năng nhiệm vụ của đơn vị, cĩ thể tham
mưu hoạch định chính sách
- Cĩ chính sách đảm bảo thu nhập, cải thiện đời
sống cho đội ngũ cán bộ, cơng nhân Đồng thời, tăng
cường thanh tra, giám sát, khen thưởng và kỷ luật
thích đáng đối với đội ngũ cán bộ vi phạm kỷ luật
- Nâng cao tinh thần trách nhiệm của đội ngũ
cán bộ quản lý, đặc biệt là trách nhiệm của người
đứng đầu cơ quan quản lý nhà nước Những người
này cĩ trách nhiệm giải trình và chịu trách nhiệm
trước những vấn đề tiêu cực nảy sinh trong quá
trình quản lý của mình từ khi cĩ chủ trương đầu tư
đến khi hồn thành dự án đầu tư Với những hành
vi làm thất thốt vốn đầu của Nhà nước như quyết
định đầu tư sai, quản lý đầu tư lỏng lẻo, sự thơng
đồng giữa các nhà thầu với tư vấn giám sát, bắt tay
nhau giữa các nhĩm lợi ích để tham ơ, tham nhũng,
lãng phí… cần nghiêm trị và thu hồi tài sản về để
bù đắp thiệt hại cho Nhà nước
3.3 Nâng cao năng lực kiểm tra, kiểm sốt và
thanh tra
Để cơng tác thanh tra, kiểm tra, giám sát cơng
tác quản lý dự án đầu tư được thuận lợi, mang lại
hiệu quả cao, việc xây dựng và áp dụng các chế tài
xử lý các hành vi vi phạm của các cá nhân và tập
thể là hết sức cần thiết Nĩ cĩ tác dụng răn đe, gĩp
phần chống các hành vi tham nhũng và thiếu trách
nhiệm gây thất thốt, lãng phí nguồn vốn, ảnh
hưởng đến hiệu quả quản lý và thực hiện các dự án
đầu tư cơng trình giao thơng vận tải theo hình thức
hợp đồng BOT và BT Các giải pháp được đưa ra:
- Tiến hành rà sốt lại các chế tài cụ thể để thực
hiện kiểm tra, giám sát, quản lý chặt chẽ quá trình
thực hiện, bố trí kế hoạch đầu tư đối với dự án hạ
tầng giao thơng đường bộ Cần quy định cụ thể
hơn nhiệm vụ và quyền hạn, trách nhiệm của các
cơ quan quản lý nhà nước trong quá trình triển
khai dự án
- Tăng cường chế độ báo cáo giám sát, đánh giá đầu tư gắn trách nhiệm của người cĩ thẩm quyền với trách nhiệm thực hiện chế độ báo cáo giám sát của các cơ quan quản lý Quy định trách nhiệm
cá nhân đối với người cĩ thẩm quyền quyết định đầu tư, xử lý kỷ luật đồng thời xử phạt hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư nếu khơng chấp hành đúng quy định về báo cáo giám sát Việc thực hiện nghiêm túc chế độ báo cáo giám sát, đánh giá đầu tư giúp các bộ, ngành phân tích đánh giá đúng tình hình thực hiện đầu tư xây dựng hạ tầng giao thơng đường bộ nhằm cĩ phương án chỉ đạo điều hành một cách phù hợp, để sửa đổi, bổ sung kịp thời cơ chế chính sách Gắn trách nhiệm cụ thể, rõ ràng, quy định hình thức và mức xử lý đối với cá nhân, tổ chức nếu làm lãng phí, thất thốt vốn đầu
tư tại các dự án đầu tư giao thơng vận tải
- Nâng cao chất lượng thanh tra, tránh nể nang, khép kín, thiếu khách quan khi thực hiện nhiệm vụ thanh tra các dự án đầu tư cơng trình giao thơng vận tải Cĩ chế tài xử lý nghiêm những hành vi dung túng cho sai phạm Kiểm tốn nhà nước và các cơ quan thanh tra, kiểm tra tài chính cần tăng cường cơng tác chuyên mơn nghiệp vụ để thẩm định, đối chiếu, so sánh, phát hiện và ngăn chặn kịp thời các hành vi vi phạm pháp luật Xử phạt thật nghiêm các trường hợp chi sai mục đích, khơng đúng khối lượng, đơn giá Kiên quyết thẩm định lại những dự án khơng hiệu quả; khơng bố trí vốn những dự án khơng đủ thủ tục đầu tư; khơng phê duyệt dự án nếu khơng xác định được nguồn vốn thực thiện cho việc đầu tư mới
- Cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ kiểm tra, kiểm sốt, giám sát: Phân chia chức năng này làm 2 loại là kiểm tra thường xuyên theo định kỳ
và kiểm tra đột xuất khi cĩ dấu hiệu vi phạm Đối với kiểm tra thường xuyên, định kỳ cần thực hiện theo kế hoạch Chức năng kiểm tra thường xuyên chỉ nên giao cho cơ quan chủ quản, cơ quan Thanh tra và cơ quan Kiểm tốn nhà nước Tất cả các cuộc kiểm tra đều phải nằm trong kế hoạch thống nhất
Trang 8diện là Mặt trận Tổ quốc), các đoàn thể, hiệp hội,
cơ quan báo chí đối với hoạt động đầu tư xây dựng
hạ tầng giao thông vận tải đường bộ, nhằm phát
hiện, ngăn chặn, phòng, chống, tham nhũng, thất
thoát, lãng phí ngân sách, tiền và tài sản nhà nước:
Cần có cơ chế khuyến khích, khen thưởng; tuyên
truyền để cộng đồng tham gia vào công tác quản lý,
giám sát quá trình thực hiện đầu tư
- Xây dựng hệ thống thông tin báo cáo về tình
hình thực hiện đầu tư tại các đơn vị quản lý nhà
nước về dự án đầu tư công trình giao thông vận
tải theo hình thức hợp đồng BOT và BT được kịp
thời, đầy đủ, chính xác Khắc phục tình trạng các
nhà đầu tư không báo cáo kịp thời, đầy đủ về tình
hình triển khai dự án Tổ chức con người để thu
thập, phân tích, tổng hợp thông tin; phân công,
phân cấp, tổ chức bộ máy thu thập, phân tích và
tổng hợp thông tin
- Xây dựng quy trình kiểm tra, kiểm soát trước,
trong và sau khi thực hiện đầu tư xây dựng công
trình giao thông vận tải theo hình thức hợp đồng
BOT và BT:
+ Kiểm soát trước khi thực hiện đầu tư: Trước
khi đầu tư, việc giám sát được thông qua quá trình
lập dự án đầu tư, lập kế hoạch vốn đầu tư Để giám
sát quá trình này, trước hết cần đưa ra các quy
định, tiêu chí đánh giá rõ ràng, minh bạch; tạo thế
chủ động cho công tác giám sát
+ Kiểm soát trong quá trình thực hiện đầu tư:
Trong quá trình thực hiện đầu tư, trách nhiệm
giám sát quản lý vốn đầu tư chủ yếu thuộc về chủ
đầu tư; cơ quan quản lý nhà nước sẽ thực hiện việc
thanh tra, kiểm soát khi thấy cần thiết Việc giám
sát cũng cần đảm bảo sự thông thoáng tạo điều
kiện để có thể đẩy nhanh tiến độ dự án
+ Kiểm soát sau khi quá trình thực hiện đầu tư
kết thúc: Cần kiểm soát, kiểm tra ngay từ khi thanh
toán, nâng cao tính pháp lý, trách nhiệm trong từng
quyết toán xong mới kiểm tra và sau khi quyết toán nếu xác định ra sai phạm mới xử lý trách nhiệm
- Đẩy mạnh công tác truyền thông, cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, trung thực theo quy định của pháp luật về các dự án đầu tư công trình giao thông vận tải theo hình thức hợp đồng BOT
và BT, giải thích và làm rõ mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân đối với các dự
án, sự cần thiết phải đầu tư dự án theo hình thức hợp đồng PPP trong đó có hình thức hợp đồng BOT trong bối cảnh nguồn lực từ ngân sách nhà nước còn khó khăn để tạo sự đồng thuận, ủng hộ
và hỗ trợ kiểm tra, giám sát quá trình triển khai thực hiện dự án Cần công khai, minh bạch hóa các thông tin về dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng BOT để thuận tiện cho người dân giám sát
kết luận
Trên cơ sở công tác kiểm toán của KTNN Chuyên ngành IV và những kiến thức tích lũy của bản thân, Tác giả nghiên cứu bài viết với mục đích
đề ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác quản lý dự án đầu tư công trình giao thông vận tải theo hình thức hợp đồng BOT và BT
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1 Báo cáo kiểm toán của Kiểm toán nhà nước Chuyên ngành IV;
2 Hội thảo khoa học “Cơ chế đầu tư BT, những vấn đề đặt ra và giải pháp hoàn thiện”;
3 Tọa đàm “Nâng cao chất lượng kiểm toán đầu tư xây dựng công trình”;
4 Sai sót giăng đầy Dự án BOT mở rộng Quốc
lộ 1 qua Quảng Trị - Theo Báo Đầu tư;
5 Bốn vấn đề đặt ra khi thực hiện dự án BOT
- Theo báo Nhân dân.
Ngày nhận bài: 15/07/2019 Ngày duyệt đăng: 01/08/2019
