Tài chính doanh nghiệp là một khâu quan trọng của hệ thống tài chính. Phạm trù tài chính doanh nghiệp trên cảm nhận trực quan bề ngoài được quan niệm tương đồng với các quỹ tiền tệ và các loại vốn kinh doanh. Xong các quỹ tiền tệ là kết quả của dịch chuyển của các nguồn tài chính thành các quỹ tiền tệ và ngược lại. Trong nền kinh tế thị trường sự vận động và chuyển hoá qua lại giữa các nguồn tài chính, nơi hình thành nên sức mua tài chính như lãi suất tín dụng, thị giá cổ phiếu, cổ tức, giá cả tiền tệ và các hình thức phân chia lợi nhuận khác trong lĩnh vực góp vốn, liên doanh, đầu tư.
Trang 1KHÁI NI M, B N CH T VÀ VAI TRÒ C A TÀI CHÍNH Ệ Ả Ấ Ủ
1/ Khái ni m tài chính doanh nghi pệ ệ
Tài chính doanh nghi p là m t khâu quan tr ng c a h th ng tài chính. Ph m trù tài chínhệ ộ ọ ủ ệ ố ạ doanh nghi p trên c m nh n tr c quan b ngoài đệ ả ậ ự ề ược quan ni m tệ ương đ ng v i các quồ ớ ỹ
ti n t và các lo i v n kinh doanh. Xong các qu ti n t là k t qu c a d ch chuy n c a cácề ệ ạ ố ỹ ề ệ ế ả ủ ị ể ủ ngu n tài chính thành các qu ti n t và ngồ ỹ ề ệ ượ ạc l i
Trong n n kinh t th trề ế ị ường s v n đ ng và chuy n hoá qua l i gi a các ngu n tài chính,ự ậ ộ ể ạ ữ ồ
n i hình thành nên s c mua tài chính nh lãi su t tín d ng, th giá c phi u, c t c, giá cơ ứ ư ấ ụ ị ổ ế ổ ứ ả
ti n t và các hình th c phân chia l i nhu n khác trong lĩnh v c góp v n, liên doanh, đ u t ề ệ ứ ợ ậ ự ố ầ ư Quá trình v n đ ng và chuy n hoá các ngu n tài chính nêu trên là chính là k t qu c a vi cậ ộ ể ồ ế ả ủ ệ
th c hi n hàng lo t các quan h tài chính doanh nghi p. Khi n n kinh t th trự ệ ạ ệ ệ ề ế ị ường càng phát tri n, th trể ị ường v n càng tr lên sôi đ ng thì các quan h tài chính doanh nghi p càng tr nênố ở ộ ệ ệ ở phong phú và đa d ng thêm.ạ
Trang 22/ B n ch t c a tài chính doanh nghi pả ấ ủ ệ
Trên b m t c a hi n tề ặ ủ ệ ượng xã h i, tài chính độ ượ ảc c m nh n nh nh ng ngu n l c tài chính,ậ ư ữ ồ ự
nh ng qu ti n t khác nhau, đ i di n cho nh ng s c mua nh t đ nh các ch th trong xãữ ỹ ề ệ ạ ệ ư ứ ấ ị ở ủ ể
h i. H n th n a nói đ n tài chính ngộ ơ ế ữ ế ười ta không ch th y ti n tr ng thái tĩnh mà th yỉ ấ ề ở ạ ấ
nh ng lữ ượng ti n nh t đ nh đang v n đ ng đ t o nên nh ng th năng v s c mua, hayề ấ ị ậ ộ ể ạ ữ ế ề ứ chuy n th năng đó thành hi n th c.ể ế ệ ự
Có th th y rõ nh ng bi u hi n b ngoài c a tài chính liên quan đ n dân c , các doanhể ấ ữ ể ệ ề ủ ế ư nghi p, các t ch c xã h i và nhà nệ ổ ứ ộ ước. Doanh nghi p n p thu cho nhà nệ ộ ế ước, dân c muaư
c phi u, trái phi u tín phi u c a các doanh nghi p c a ngân hàng, c a kho b c nhà nổ ế ế ế ủ ệ ủ ủ ạ ướ c,
người làm công và các doanh nghi p n p ti n vào qu B o hi m xã h i, mua b o hi m r iệ ộ ề ỹ ả ể ộ ả ể ủ
ro (n p phí b o hi m).ộ ả ể
Nhà nước c p phát t ngân sách c a mình cho vi c xây d ng giao thông, tài tr các trấ ừ ủ ệ ự ợ ườ ng
h c, b nh vi n, tài tr cho vi c nghiên c u khoa h c, các doanh nghi p s d ng v n đ muaọ ệ ệ ợ ệ ứ ọ ệ ử ụ ố ể
s m v t t , thi t b kinh doanh, các ngân hàng cho doanh nghi p vay ti n, các công ty b oắ ậ ư ế ị ệ ề ả
hi m đ n bù thi t h i cho dân c khi m t s c lao đ ng t m th i hay vĩnh vi n (t qu b oể ề ệ ạ ư ấ ứ ộ ạ ờ ễ ừ ỹ ả
hi m xã h i), hay khi b tai n n r i ro (t qu b o hi mể ộ ị ạ ủ ừ ỹ ả ể r i ro).ủ
Nh ng hi n tữ ệ ượng trên, có th th y ti n t xu t hi n trể ấ ề ệ ấ ệ ước h t v i thế ờ ước đo giá tr mà trị ướ c
h t ch c năng phế ở ứ ương ti n thanh toán chi tr và phệ ả ương ti n c t tr ti n t xu t hi n đ iệ ấ ữ ề ệ ấ ệ ạ
di n cho m t giá tr đ c cho m t th năng có s c mua nh t đ nh. Nh v y trong các hi nệ ộ ị ặ ộ ế ứ ấ ị ư ậ ệ
tượng g i là tài chính có th th y s xu t hi n c a nh ng ngu n l c (ngu n tài chính).ọ ể ấ ự ấ ệ ủ ữ ồ ự ồ
Trong xã h i có s n xu t hàng hoá, các ch th trong xã h i luôn luôn g p nh ng v n đ sộ ả ấ ủ ể ộ ặ ữ ấ ề ử
d ng các ngu n nhân l c, v t l c, tài l c hi n có trong tay mình m t cách có hi u qu cao.ụ ồ ự ậ ự ự ệ ộ ệ ả Trong n n kinh t th trề ế ị ường, m i ch th trong xã h i khi n m trong tay nh ng ngu n tàiỗ ủ ể ộ ắ ữ ồ
l c nh t đ nh là đã n m trong tay m t s c mua đ có th n m đự ấ ị ắ ộ ứ ể ể ắ ược nh ng ngu n v t l c hayữ ồ ậ ự
s d ng đử ụ ược nh ng ngu n l c nh t đ nh đ s d ng cho m c đích tích lũy hay tiêu dùng.ữ ồ ự ấ ị ể ử ụ ụ
V i s phân tích trên có th xác đ nh b n ch t tài chính qua các khía c nh sau:ớ ự ể ị ả ấ ạ
Trang 3– S v n đ ng tự ậ ộ ương đ i c a các ngu n tài chính đ tr c ti p (hay thông qua th trố ủ ồ ể ự ế ị ường) t oạ
l p ho c s d ng các qu ti n t nh m t tr c quan c a tài chính.ậ ặ ử ụ ỹ ề ệ ư ặ ự ủ
– Đ ng sau nh ng hi n tằ ữ ệ ượng b m t đó là các quan h kinh t trong phânề ặ ệ ế ph i c a c i v tố ủ ả ậ
ch t xã h i dấ ộ ưới hình th c phân ph i các ngu n tài chính.ứ ố ồ
– Vi c t o l p và s d ng các qu ti n t là phệ ạ ậ ử ụ ỹ ề ệ ương th c phân ph i đ c thù, giúp phân bi tứ ố ặ ệ phân ph i tài chính v i các ph m trù phân ph i khác nh giá c ,ố ớ ạ ố ư ả ti n lề ương…
Các qu ti n t bao gi cũng th hi n m c đích c a ngu n tài chính. Đây là tiêu th c chínhỹ ề ệ ờ ể ệ ụ ủ ồ ứ
c a các qu ti n t là m t lủ ỹ ề ệ ộ ượng nh t đ nh ngu n l c tài chính đấ ị ồ ự ược dùng cho m t m c đíchộ ụ
nh t đ nh. T t c các qu ti n t đ u v n đ ng thấ ị ấ ả ỹ ề ệ ề ậ ộ ường xuyên t c là chúng luôn luôn đứ ượ c
t o l p (ho c đạ ậ ặ ược b sung) và đổ ượ ử ục s d ng
Là m t d ng khác c a s v n đ ng đó và nh m m c đích c th nào đó, các qu l n độ ạ ủ ự ậ ộ ằ ụ ụ ể ỹ ớ ượ c chia thành các qu nh ho c các qu nh đỹ ỏ ặ ỹ ỏ ược khu ch trế ương nhờ t p chung các qu nhậ ỹ ỏ
tương ngứ
– T đó có th xác đ nh n i dung kinh t c a ph m trù tài chính nh sau: Tài chính đừ ể ị ộ ế ủ ạ ư ượ c
b ng s v n đ ng đ c l p tằ ự ậ ộ ộ ậ ương đ i c a ti n t v i ch c năng phố ủ ề ệ ớ ứ ương ti n thanh toán vàệ
phương ti n c t tr trong quá trình s d ng hay t o l p các qu ti n t đ i di n cho nh ngệ ấ ữ ử ụ ạ ậ ỹ ề ệ ạ ệ ữ
s c mua nh t đ nh các ch th kinh t xã h i.ứ ấ ị ở ủ ể ế ộ
Tài chính ph n ánh t ng th các m i quan h trong phân ph i ngu n l c tài chính thông quaả ổ ể ố ệ ố ồ ự
t o l p ho c s d ng các qu ti n t nh m m c đích đáp ng tích luạ ậ ặ ử ụ ỹ ề ệ ằ ụ ứ ỹ hay tiêu dùng c a cácủ
ch th trong xã h i.ủ ể ộ
S khác nhau gi a tài chính và ti n t là:ự ữ ề ệ
Tài chính không ph i là ti n t v i ch c năng và b n ch t nh v y mà là phả ề ệ ớ ứ ả ấ ư ậ ương v n đ ngậ ộ
đ c l p tộ ậ ương đ i c a ti n t v i ch c năng và phố ủ ề ệ ớ ứ ương ti n c t tr c a nó, mà tính đ cệ ấ ữ ủ ặ
tr ng c a nó trong lĩnh v c phân ph i là t o l p và s d ng các qu ti n t khác nhau choư ủ ự ố ạ ậ ử ụ ỹ ề ệ
m c đích tích lũy và tiêu dùng khác nhau. Trong đi u ki n kinh t th trụ ề ệ ế ị ường, tài chính ch u sị ự chi ph i c a các quy lu t th trố ủ ậ ị ường và có liên h ch t ch v i th trệ ặ ẽ ớ ị ường tài chính
Trang 4– Tài chính là nh ng quan h kinh t mà trên c s nh ng quan h kinh t này thì nh ng quữ ệ ế ơ ở ư ệ ế ữ ỹ
ti n t đề ệ ược hình thành và s d ng. Tài chính là s v n đ ng c a giá tr g n li n v i s t oử ụ ự ậ ộ ủ ị ắ ề ớ ự ạ
l p và s d ng các qu ti n t trong doanh nghi p.ậ ử ụ ỹ ề ệ ệ
Hi n nay ngệ ười ta chia quan h kinh t thành 4 nhóm:ệ ế
+ M i quan h gi a doanh nghi p và ngân sách nhà nố ệ ữ ệ ước (doanh nghi p có th là doanhệ ể nghi p nhà nệ ước ho c doanh nghi p khác). N u là doanh nghi p nhà nặ ệ ế ệ ước: Nhà nước cung
c p v n ban đ u cho doanh nghi p ho t đ ng. Doanh nghi p có trách nhi m qu n lý và sấ ố ầ ệ ạ ộ ệ ệ ả ử
d ng s v n đụ ố ố ược giao đ ng th i doanh nghi p ph i có trách nhi m n p vào ngân sách cácồ ờ ệ ả ệ ộ kho nả thu theo lu t đ nh, m i quan h này mang tính ch t hai chi u.ậ ị ố ệ ấ ề
Đ i v i các doanh nghi p khác: Các doanh nghi p này không đố ớ ệ ệ ược nhà nướ ấc c p v n nên cácố doanh nghi p ph i t e xoay v n đ ho t đ ng nh ng v nệ ả ụ ố ể ạ ộ ư ẫ ph i có trách nhi m v i nhà nả ệ ớ ướ c đây là m i quan h m t chi u.ố ệ ộ ề
+ M i quan h gi a doanh nghi p v i h th ng tín d ng ngân hàng. Nó đố ệ ữ ệ ớ ệ ố ụ ược th hi n rõể ệ trong m i quan h vay v n và tr v n (c g c và lãi) gi a doanhố ệ ố ả ố ả ố ữ nghi p v i t ch c tín d ngệ ớ ổ ứ ụ ngân hàng
+ M i quan h kinh t gi a doanh nghi p m i th trố ệ ế ữ ệ ố ị ường:
Doanh nghi p là ngệ ười mua: M i quan h này phát sinh khi doanh nghi pố ệ ệ tr ti n các v tả ề ậ
li u, máy móc, mua s c lao đ ng…ệ ứ ộ
Khi doanh nghi p là ngệ ười bán: Nó th hi n khi doanh nghi p bàn giao tiêu th s n ph m vàể ệ ệ ụ ả ẩ
nh n ti n v , đây doanh nghi p đóng vai trò là ngậ ề ề ở ệ ườ ạ ậi t o l p qu ti n t ỹ ề ệ
+ M i quan h gi a doanh nghi p v i các đ n v thành viên cán b côngố ệ ữ ệ ớ ơ ị ộ nhân viên ch c trongứ
n i b doanh nghi p, nó th hi n : Lộ ộ ệ ể ệ ở ương và các qu phúc l i…ỹ ợ
Trang 53/ V trí và vai trò c a tài chính doanh nghi pị ủ ệ
a/ V trí c a tài chính doanh nghi p:ị ủ ệ
– N u xét trên ph m vi m t đ n v s n xu t kinh doanh thì tài chính doanh nghi p là công cế ạ ộ ơ ị ả ấ ệ ụ quan tr ng nh t đ qu n lý s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p. Tài chính có tác d ng tíchọ ấ ể ả ả ấ ủ ệ ụ
c c ho c tiêu c c đ n quá trình s n xu t, vì v y nó có th kìm hãm ho c thúc đ y qu trìnhự ặ ự ế ả ấ ậ ể ặ ẩ ả
s n xu t phát tri n.ả ấ ể
– N u xét trên m t góc đ h th ng tài chính c a n n kinh t qu c dân thìế ộ ộ ệ ố ủ ề ế ố tài chính doanh nghi p đệ ược coi là m t b ph n c a h th ng tài chính. Nó có tính c u n i gi a doanhộ ộ ậ ủ ệ ố ầ ố ữ nghi p v i nhà nệ ớ ước. Thông qua m ng lạ ưới tài chính doanh nghi p Vi t Nam có th th cệ ệ ể ự
hi n các ch c năng qu n lý vĩ mô đ đi u ti t n n kinh t b ng h th ng pháp lu t.ệ ứ ả ể ề ế ề ế ằ ệ ố ậ
Trang 6b/ Vai trò c a tài chính doanh nghi pủ ệ
Trong đi u ki n ho t đ ng s n xu t kinh doanh hi n nay, các doanh nghi p ph i t lo ngu nề ệ ạ ộ ả ấ ệ ệ ả ự ồ
l c tài chính c a mình và ph i s d ng có hi u qu các ngu n l c tài chính c a mình và ph iự ủ ả ử ụ ệ ả ồ ự ủ ả
s d ng h p lý, ti t ki m và có hi u qu các ngu n l c tài chính đã huy đ ng. Vì v y tàiử ụ ợ ế ệ ệ ả ồ ự ộ ậ chính c a doanh nghi p có các Vai trò sau đây:ủ ệ
– Tài chính doanh nghi p là m t công c khai thác, thu hút các ngu n tài chính nh m đ mệ ộ ụ ồ ằ ả
b o nhu c u đ u t phát tri n c a doanh nghi p.ả ầ ầ ư ể ủ ệ
Đ th c hi n m i quá trình s n xu t kinh doanh trể ự ệ ọ ả ấ ước h t m i doanh nghi p ph i có m tế ọ ệ ả ộ
y u t tiên đ đó là v n kinh doanh. Trong c ch qu n lý quan liêu bao c p trế ố ề ố ơ ế ả ấ ước đây, v nố
c a doanh nghi p nhà nủ ệ ước được nhà nước đ u t g n nh toàn b vì lí do này vai trò c aầ ư ầ ư ộ ủ khai thác thu hút v n không đố ược đ t ra nh m t nhu c u c p bách có tính s ng còn đ i v iặ ư ộ ầ ấ ố ố ớ doanh nghi p.ệ
Vi c thu hút, khai thác đ m b o v n cho kinh doanh đ i v i doanh nghi p tr lên h t sút thệ ả ả ố ố ớ ệ ở ế ụ
đ ng. C ch phân b bao c p v n c a nhà nộ ơ ế ổ ấ ố ủ ước ch đỉ ược thu h p trên 2 kênh là ngân sáchẹ
và ngân hàng nhà nước. Đi u này đã th tiêu tính ch đ ng c a doanh nghi p m t khác l iề ủ ủ ộ ủ ệ ặ ạ
t o ra s cân đ i gi t o v cung c u trong n n kinh t ạ ự ố ả ạ ề ầ ề ế
Đây là lý do ch y u gi i thích t i sao trong th i k bao c p l i v ng m t th trủ ế ả ạ ờ ỳ ấ ạ ắ ặ ị ường v n.ố Chuy n sang n n kinh t th trể ề ế ị ường đa thành ph n các doanh nghi p ch còn là m t b ph nầ ệ ỉ ộ ộ ậ cùng song song t n t i trong c nh tranh cho vi c đ u t phát tri n nh ng ngành ngh m iồ ạ ạ ệ ầ ư ể ữ ề ớ
nh m thu đằ ượ ợc l i nhu n cao, đã tr thành đ ng l c và là m tậ ở ộ ự ộ đòi h i b c bách đ i v i t tỏ ứ ố ớ ấ
c các doanh nghi p trong n n kinh t th trả ệ ề ế ị ường
Tài chính doanh nghi p có vai trò đòn b y kích thích và đi u ti t s n xu t kinh doanh.ệ ẩ ề ế ả ấ
Vai trò kích thích ho c đi u ti t c a tài chính doanh nghi p đặ ề ế ủ ệ ược th hi n đ m nét nh t ể ệ ậ ấ ở
vi c t o ra s c mua h p lý đ thu hút v n đ ng th i cũng ph i xác đ nh giá bán h p lý khiệ ạ ứ ợ ể ố ồ ờ ả ị ợ phát hành c phi u, bán hàng hóa, d ch v ổ ế ị ụ
B ng vi c xây d ng giá mua, giá bán h p lý s có tác đ ng tích c c đ n s n xu t kinh doanh,ằ ệ ự ợ ẽ ộ ự ế ả ấ
v n đố ược quay vòng nhanh, kh năng sinh l i l n.ả ờ ớ
Trang 7Kh năng kích thích s n xu t và đi u ti t s n xu t kinh doanh c a tài chính doanh nghi pả ả ấ ề ế ả ấ ủ ệ cũng có th phát huy tác d ng ngay trong quá trình đi u hành s n xu t thông qua các ho tể ụ ề ả ấ ạ
đ ng phân ph i thu nh p gi a các h i viên góp v n kinh doanh, phân ph i qu ti n lộ ố ậ ữ ộ ố ố ỹ ề ương,
ti n thề ưởng th c hi n các h p đ ng kinh t v mua bán hàng hoá ho c thanh toán v i b nự ệ ợ ồ ế ề ặ ớ ạ hàng
– Tài chính doanh nghi p có vai trò trong vi c s d ng v n m t cách ti t ki m và có hi uệ ệ ử ụ ố ộ ế ệ ệ
qu ả
Vi c t ch c s d ng v n m t cách ti t ki m có hi u qu đệ ổ ứ ử ụ ố ộ ế ệ ệ ả ược coi là đi u ki n t n t i vàề ệ ồ ạ phát tri n c a m i doanh nghi p. Trong đi u ki n c a n n kinh t th trể ủ ỗ ệ ề ệ ủ ề ế ị ường, yêu c u c aầ ủ các quy lu t kinh t đã đ t ra trậ ế ặ ước m t c a m i doanh nghi p nh ng chu n m c h t s cắ ủ ỗ ệ ữ ẩ ự ế ứ
kh t khe.ắ
S n xu t v i, ph i bán nh ng s n ph m mà th trả ấ ớ ả ữ ả ẩ ị ường c n và ch p nh n ch không đầ ấ ậ ứ ượ c bán cái mình có, đ đáp ng nhu c u này ngể ứ ầ ười qu n lý doanh nghi p ph i s d ng v n m tả ệ ả ử ụ ố ộ cách ti t ki m và có hi u qu ế ệ ệ ả
– Tài chính doanh nghi p là công c hi u qu đ ki m tra các ho t đ ng s n xu t kinh doanhệ ụ ệ ả ể ể ạ ộ ả ấ
c a doanh nghi p.ủ ệ
M i ho t đ ng s n xu t kinh doanh c a doanh nghi p đ u ph i ph n ánh thông qua tình hìnhọ ạ ộ ả ấ ủ ệ ề ả ả tài chính c a doanh nghi p, thông qua các ch tiêu nh : h s n , hi u su t và hi u qu sủ ệ ỉ ư ệ ố ợ ệ ấ ệ ả ử
d ng v n, c c u thành ph n v n.ụ ố ơ ấ ầ ố
Thông qua t t c nh ng th đó có th bi t đấ ả ữ ứ ể ế ược tình tr ng t t hay x u c a doanh nghi pạ ố ấ ủ ệ trong quá trình s n xu t kinh doanh. Đ s d ng có hi u qu công c ki m tra tài chính đòiả ấ ể ử ụ ệ ả ụ ể
h i các doanh nghi p ph i t ch c t t công tác h ch toán k toán, xây d ng các ch tiêu thíchỏ ệ ả ổ ứ ố ạ ế ự ỉ
h p, duy trì n n p ch đ phân tích tài chính c a doanh nghi p.ợ ề ế ế ộ ủ ệ
Nh ng vai trò c a tài chính doanh nghi p k trên là vô cùng quan tr ng vì v y doanh nghi pữ ủ ệ ể ọ ậ ệ
c n ph i qu n lý tài chính m t cách rõ ràng, minh b ch.ầ ả ả ộ ạ