Môn Lịch sử với phương pháp dạy học truyền thống nhiều năm trước đã không còn gây được hứng thú, chú ý và sự yêu thích của nhiều thế hệ học sinh. Bởi đặc thù kiến thức khiến nhiều học sinh cảm thấy khô khan, khó nhớ, khó thuộc,…, lại thêm phương pháp giáo dục truyền thụ một chiều, thiếu sự linh động và hấp dẫn đã khiến cho nhiều học sinh cảm thấy chán nản và xa rời dần bộ môn này. Những năm gần đây, với sự bùng nổ của công nghệ thông tin và quyết tâm đổi mới căn bản toàn diện của Bộ giáo dục, đặc biệt là đổi mới về phương pháp dạy học, nhiều giáo viên đã cố gắng tìm tòi, thử nghiệm nhiều phương pháp dạy học tiên tiến có sự ứng dụng khá hiệu quả của các phương tiện công nghệ thông tin. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều giáo viên vẫn chưa ứng dụng tốt công nghệ thông tin, khiến bài giảng trở thành một bài thuyết trình với những slide trình chiếu đơn thuần, hoặc vì áp dụng quá nhiều phương pháp và hoạt động vào tiết học, dẫn đến hiện tượng “cháy giáo án” hoặc làm cho học sinh cảm thấy ngạt thở, rối rắm, không tập trung được vào kiến thức cơ bản. Mô hình “Lớp học đảo ngược” – Flipped Classroom sẽ là một giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch sử. Đây là mô hình dạy học dựa trên bài giảng điện tử Elearning kết hợp hài hòa giữa học trực tuyến và học chính khóa được nhiều giảng viên tại các trường học ở Mỹ, Autralia và nhiều nước trên thế giới nghiên cứu và áp dụng; những năm gần đây đã bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam. Hy vọng với phương pháp dạy học mới này sẽ phần nào giải quyết được những khó khăn của giáo dục nói chung, của việc dạy và học môn Lịch sử nói riêng, góp phần làm cho chất lượng giáo dục được nâng cao.
Trang 11 Lời giới thiệu
Trong nền giáo dục truyền thống từ xa xưa đến nay, chúng ta đã khá quen thuộc vớihình ảnh những ông đồ mặc áo dài the gõ đầu trẻ; rồi đến hình ảnh người thầy đứng trênbục giảng say sưa giảng bài, người học ngồi dưới cắm cúi, hý hoáy chép từng từ từngchữ Kết quả sau đó chắc ai trong chúng ta cũng đã nắm được, người học như những cỗmáy kiến thức khô khan, không biết thực hành hay ứng dụng vào thực tiễn Đó chính là
hệ quả của một nền giáo dục truyền thống với việc lạm dụng quá nhiều kiến thức lýthuyết mà không có sự chú trọng tới vận dụng, thực hành Với cách dạy học như vậy,nền giáo dục không thể đạt được mục tiêu giáo dục của thời đại mới là nhằm đào tạomột con người toàn diện, một công dân toàn cầu với những kỹ năng tự học suốt đời, tưduy phê phán, kỹ năng làm việc trong môi trường hợp tác… Đã đến lúc chúng ta phảithay đổi, và phải có một cuộc cải cách giáo dục, đổi mới phương pháp giảng dạy: Thay
vì phải ép người học phải ngồi hàng tiếng đồng hồ nghe những bài giảng đã quá quenthuộc và thiếu sự hấp dẫn, tại sao chúng ta không tận dụng quãng thời gian đó dành chocác hoạt động tương tác trên lớp? Bởi lẽ những hoạt động đó mang lại nhiều giá trị,nhiều lợi ích cho người học hơn trong yêu cầu của xã hội hiện nay
Chúng ta đang sống trong thời đại mà cách mạng khoa học - kỹ thuật phát triển như
vũ bão Công nghệ thông tin và truyền thông (ICT) thâm nhập và chi phối hầu hết cáclĩnh vực trong đó có giáo dục Nhờ sự hỗ trợ của ICT mà giáo dục đã có thể thực hiệnđược các tiêu chí mới: học mọi nơi (any where), học mọi lúc (any time), học suốt đời(life long), dạy cho mọi người (any one) ở mọi trình độ tiếp thu khác nhau Năng lực tựhọc trở thành năng lực cốt lõi cần phải hình thành cho người học ngay từ bậc học phổthông, đặc biệt là đối với học sinh trung học phổ thông (THPT) Vấn đề đặt ra là làm thếnào để bồi dưỡng năng lực tự học cho học sinh THPT trong thời đại công nghệ thông tinhiện nay? Những năm gần đây, chắc hẳn những người quan tâm đến giáo dục đã khôngcòn xa lạ với thuật ngữ E-learning – học trực tuyến, một hình thức tự học hiện đại dựatrên nền tảng ứng dụng Công nghệ thông tin và truyền thông E-learning mang lại sự
Trang 2dưỡng năng lực tự học cho học sinh (HS) Tuy nhiên, E-learning cũng bộc lộ nhiềunhược điểm như đòi hỏi học sinh phải có tính tự chủ lớn, có động lực học tập cao.Thông qua E-learning, HS chủ yếu học được kiến thức hơn là học được cách vận dụngkiến thức và không có nhiều điều kiện để học và rèn luyện các năng lực cần thiết nhưnăng lực giao tiếp, năng lực làm việc theo nhóm và năng lực tự học như ở các lớp họcchính khóa Như vậy có thể thấy rằng không thể thay thế, phủ nhận vai trò của lớp họcchính khóa đối với việc rèn luyện năng lực tự học cho học sinh Thời gian trên lớp dùng
để triển khai kênh giao tiếp trực tiếp giữa GV với HS và giữa HS với nhau, giúp khuyếnkhích, nâng cao động lực học tập, góp phần bồi dưỡng cho HS năng lực tự học Trênlớp, HS không chỉ được học kiến thức mà còn được học nhân cách, phương pháp truyềnđạt kiến thức, cách thức làm việc, học tập, nghiên cứu của thầy, trao đổi, học hỏi với cácbạn,… là những nhược điểm mà E-learning chưa giải quyết được Mặt khác, trong điềukiện giáo dục Việt Nam, lớp học chính khóa ở bậc THPT còn gặp nhiều khó khăn như bịgiới hạn thời gian của tiết học, phụ thuộc nhiều vào kiến thức nền tảng và khả năng họctập của mỗi HS
Với những khó khăn trên, tôi mạnh dạn đề xuất tới phương pháp dạy học theo môhình lớp học đảo ngược (FL) – một mô hình có thể hạn chế tối thiểu những nhược điểmnội tại của cả E-learning và lớp học chính khóa Lớp học đảo ngược sẽ điền khuyếtnhững vấn đề còn thiếu sót của E-learning và ngược lại Trong lớp học đảo ngược, E-learning được sử dụng như một phương tiện hiện đại, giúp phân phối các tài nguyên họctập, các bài giảng video, câu hỏi đóng kiểm tra mức độ tiếp thu giúp cá nhân hóa việchọc, để HS tự học ở nhà, Giờ học ở lớp sẽ được GV tận dụng tối đa tổ chức cho HSvận dụng, thực hành kiến thức, thảo luận nhóm hoặc triển khai các dự án, giải quyết cácvấn đề mở, giúp HS hiểu sâu hơn đồng thời bồi dưỡng cho học sinh các năng lực tự học.Môn Lịch sử với phương pháp dạy học truyền thống nhiều năm trước đã không còngây được hứng thú, chú ý và sự yêu thích của nhiều thế hệ học sinh Bởi đặc thù kiếnthức khiến nhiều học sinh cảm thấy khô khan, khó nhớ, khó thuộc,…, lại thêm phươngpháp giáo dục truyền thụ một chiều, thiếu sự linh động và hấp dẫn đã khiến cho nhiềuhọc sinh cảm thấy chán nản và xa rời dần bộ môn này Những năm gần đây, với sự bùng
nổ của công nghệ thông tin và quyết tâm đổi mới căn bản toàn diện của Bộ giáo dục, đặcbiệt là đổi mới về phương pháp dạy học, nhiều giáo viên đã cố gắng tìm tòi, thử nghiệmnhiều phương pháp dạy học tiên tiến có sự ứng dụng khá hiệu quả của các phương tiện
Trang 3công nghệ thông tin Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều giáo viên vẫn chưa ứng dụng tốtcông nghệ thông tin, khiến bài giảng trở thành một bài thuyết trình với những slide trìnhchiếu đơn thuần, hoặc vì áp dụng quá nhiều phương pháp và hoạt động vào tiết học, dẫnđến hiện tượng “cháy giáo án” hoặc làm cho học sinh cảm thấy ngạt thở, rối rắm, khôngtập trung được vào kiến thức cơ bản Mô hình “Lớp học đảo ngược” – FlippedClassroom sẽ là một giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học môn Lịch
sử Đây là mô hình dạy học dựa trên bài giảng điện tử Elearning kết hợp hài hòa giữahọc trực tuyến và học chính khóa được nhiều giảng viên tại các trường học ở Mỹ,Autralia và nhiều nước trên thế giới nghiên cứu và áp dụng; những năm gần đây đã bắtđầu xuất hiện ở Việt Nam Hy vọng với phương pháp dạy học mới này sẽ phần nào giảiquyết được những khó khăn của giáo dục nói chung, của việc dạy và học môn Lịch sửnói riêng, góp phần làm cho chất lượng giáo dục được nâng cao
2 Tên sáng kiến: “Xây dựng và sử dụng bài giảng E-learning vào dạy học Tiết 20 -
Bài 14: “Phong trào cách mạng 1930 – 1935” (T1 - Lịch sử lớp 12 cơ bản) theo mô hình lớp học đảo ngược.
Trang 46 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đâu: 10/11/2018
7 Mô tả bản chất của sáng kiến: (Nội dung sáng kiến)
7.1 Những vấn đề chung.
7.1.1 Một vài nét chung về bài giảng điện tử E-learning:
Khái quát chung:
Trong những năm qua, với sự phát triển không ngừng của công nghệ thông tin vàtruyền thông, việc dạy - học với sự hỗ trợ của máy tính và mạng internet đã và đang trởnên quen thuộc, đặc biệt là thuật ngữ E-Learning đã ngày càng phổ biến Thuật ngữ E-Learning được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau Tuy nhiên, trong khuôn khổ sángkiến này, người viết đề cập đến bài giảng E-learning theo tài liệu tập huấn bài giảng điện
tử learning của Cục công nghệ thông tin – Bộ giáo dục và Đào tạo như sau: learning (Còn gọi là Đào tạo điện tử, Giáo dục điện tử) là một thuật ngữ dùng để mô tả việc học tập, đào tạo dựa trên công nghệ thông tin và truyền thông Bài giảng E- learning là sản phẩm được tạo ra từ các công cụ tạo bài giảng, có khả năng tích hợp đa phương tiện gồm: phim, hình ảnh, đồ họa, hoạt hình, âm thanh,… và tuân thủ một trong các chuẩn như HTML, SCROM.
E-Như vậy, qua cách tiếp cận trên cho thấy bài giảng E-learning khác hoàn toàn với cáckhái niệm như giáo án điện tử, bài trình chiếu hoặc bài giảng điện tử (power point)thường thấy Những bài giảng điện tử thông thường không có khả năng tương tác vớingười học, và chỉ được sử dụng làm công cụ hỗ trợ cho giáo viên trong các giờ họcchính khóa Còn bài giảng E-learning có thể dùng cho học ngoại tuyến (offline) hay trựctuyến (online) và có khả năng tương tác với người học, giúp người học có thể tự học màkhông cần đến thầy dạy, không cần đến trường lớp, không bị gò bó bởi thời gian Đểsoạn được bài giảng điện tử E-learning có thể dùng rất nhiều phần mềm soạn thảo.Nhưng trong khuôn khổ sáng kiến kinh nghiệm này, tôi chỉ xin đề cập tới cách soạn thảobài giảng E-learning dựa trên phần mềm M-Powerpoint kết hợp với phần mềm Ispring8.7 cùng một số phần mềm hỗ trợ như Camtasia,…
Đặc điểm của E-learning
Trang 5Trên cơ sở các nghiên cứu thực tiễn, các nhà nghiên cứu giáo dục đã khẳng định hiệuquả của việc ứng dụng E-Learning trong hoạt động dạy và học, bồi dưỡng cho HSnhững năng lực cần thiết Từ các kết quả nghiên cứu có thể rút ra những đặc điểm của E-learning như sau:
- Tính linh hoạt: Với mỗi bài học E-learning có thể tùy biến theo nhu cầu và hoàncảnh của học viên Người học tự do lựa chọn bài học, chương trình học theo ý thích, phùhợp với trình độ, tốc độ tiếp thu của bản thân, mở ra nhiều cơ hội học tập cho mọi người
- Sự thoải mái: Với bài giảng E-learning, người học không bị giới hạn bởi khônggian và thời gian Người học có thể học tập mọi nơi, mọi lúc theo nhu cầu của mình chỉcần có máy tính, Tablet, smartphone được kết nối mạng Tất cả các bài giảng và tài liệucần thiết được cung cấp qua các nền tảng trực tuyến, dễ dàng để truy cập Khi học với E-learning, người học không phải mất thời gian, chi phí đi lại đến lớp, không cần tuân thủtheo thời gian biểu cứng nhắc (phải dậy sớm, mặc quần theo quy định khi đến lớp )
- Khả năng tự học - tự định hướng: Người học tự xác định lịch trình học tập theonhu cầu cá nhân của mình; có thể hoàn thành các mục tiêu bất cứ lúc nào Với ưu điểmnày, E- learning cho phép họ tiến bộ với nhịp điệu riêng, phù hợp với họ Tuy nhiêntrong một số trường hợp, khóa học E-learning có thể yêu cầu thời hạn hoàn thành Ví dụ,
HS phải hoàn thành khóa học trước khi khóa học kết thúc theo lịch quy định của nhàtrường
- Có khả năng tiêu chuẩn - tái hiện: Các khóa học E-learning được thiết kế theo mộtquy trình chuẩn hóa và nhất quán trong việc phân phối nội dung Nội dung học tập đaphương tiện, phong phú, lôi cuốn Người học dễ dàng xem lại, kéo nhanh hoặc lưu lạilâu hơn ở các đơn vị kiến thức mà cá nhân quan tâm, cần hiểu rõ hơn Tài liệu học, cácbài kiểm tra đã làm có thể được lưu trữ lại và người học có thể tham khảo lại khi cần
- Tương tác chia sẻ: Người học có thể tương tác với nhau hoặc với GV, phản hồi vàchia sẻ những điều đã biết, qua đó tiếp nhận và hoàn thiện kiến thức, kĩ năng của bản
Trang 6- Phản hồi tức thì: Thông thường cuối mỗi môđun, người học được làm kiểm tra đểđánh mức độ tiếp nhận kiến thức vừa học E-learning hỗ trợ phản hồi kết quả ngay lậptức, qua đó người học sẽ biết được mức độ tiếp thu của mình, kiến thức nào cần nghiêncứu lại hoặc gửi thông báo chúc mừng họ đã hoàn thành môđun học đó.
- Tự do thể hiện: Trong quá trình học tập, đôi lúc người học có thể mắc các sai sót.E-learning cho phép người học không phải xấu hổ khi bị sai sót Điều này khuyến khíchviệc khám phá và thử nghiệm các ý tưởng Nếu làm sai, người học hoàn toàn có thể bắtđầu lại mà không gặp trở ngại gì
- Nâng cao kĩ năng sử dụng máy tính và Internet: Học tập với E-learning giúpngười học rèn luyện và nâng cao kĩ năng sử dụng máy tính một cách dễ dàng Bằng cách
sử dụng máy tính mỗi khi học, họ sẽ dần dần trở nên giỏi hơn trong việc truy cậpInternet và máy tính
Trên cơ sở những đặc điểm của E-learning, chúng ta có thể thấy đây là phương phápdạy học mới, có ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại, tăng cường khả năng tự học củaHọc sinh và sẽ trở thành môi trường học tập trong xã hội tương lai Tuy nhiên, trong thờiđiểm hiện tại khi kho bài giảng E-learning chưa thực sự được chuẩn hóa, cũng nhưngười học với khả năng tự học bằng giáo trình E-learning chưa cao thì việc có sự hướngdẫn của giáo viên trên lớp để tiếp cận dần với bài giảng E-learning là vẫn rất cần thiết.Nhất là bài giảng E-learning đôi khi chưa thể chuyển tải hoàn toàn đầy đủ các kiến thứcquan trọng hoặc đi vào chiều sâu của kiến thức, khả năng vận dụng kiến thức… Lúc này,vai trò của thầy cô giáo trên lớp học cũng còn khá quan trọng trong việc giúp học sinhtiếp cận dần với bài giảng E-learning cũng như giúp các em làm sáng tỏ những vấn đề
mà chưa tự mình tìm ra được, nâng cao khả năng tìm tòi sáng tạo và vận dụng kiến thứcvào thực tế cuộc sống
7.1.2 Một vài nét về mô hình lớp học đảo ngược
* Khái quát chung:
Lớp học đảo ngược (FL - Flipped Classroom) là mô hình giáo dục tiên tiến đượcứng dụng dựa trên sự phát triển của công nghệ E-learning và phương pháp đào tạohiện đại Mô hình này (FL) được hiểu một cách đơn giản nhất là “đảo ngược/đảo trình
Trang 7lớp học là chuyển đổi những hoạt động trong lớp ra ngoài lớp và ngược lại” Hoạt độngnày có thể tóm tắt dưới dạng bảng sau:
Bảng 1 Hoạt động chuyển đổi giữa lớp học đảo ngược và lớp học truyền thống.
Lớp học truyền thống Bài học/Bài giảng Bài tập và luyện tập
Lớp học đảo ngược Bài tập và luyện tập Bài giảng E-learning
(Video bài giảng)Đặc điểm lớn nhất của mô hình lớp học đảo ngược đó chính là dạng thức học tập kếthợp (E-learning) giữa học tập trực tuyến và học tập giáp mặt và có sự đảo ngược tiếntrình học tập của người học Theo phương pháp dạy học truyền thống thì học sinh tớitrường, lắng nghe thầy cô giảng bài rồi trở về nhà làm bài tập… Nhưng với mô hìnhlớp học đảo ngược thì học sinh xem các bài giảng ở nhà qua mạng Giờ học ở lớp sẽdành cho các hoạt động hợp tác giúp củng cố thêm các khái niệm đã tìm hiểu nhưgiải đáp các thắc mắc của học sinh, làm bài tập khó hay thảo luận sâu hơn về kiếnthức
* Ưu điểm
Việc tìm hiểu kiến thức được định hướng bởi người thầy (thông qua những giáo trìnhE-Learning đã được giáo viên chuẩn bị trước cùng thông tin do học sinh tự tìm kiếm),nhiệm vụ của học sinh là tự học kiến thức mới này và làm bài tập mức thấp ở nhà Sau
đó vào lớp các em được giáo viên tổ chức các hoạt động để tương tác và chia sẻ lẫnnhau Các bài tập mức độ cao cũng được thực hiện tại lớp dưới sự hỗ trợ của giáo viên
và các bạn cùng nhóm
Cách học này đòi hỏi học sinh phải dùng nhiều đến hoạt động trí não nên được gọi là
“High thinking" Như vậy những nhiệm vụ mức độ cao trong thang tư duy được thựchiện bởi cả thầy và trò
Phương pháp này không cho phép học sinh ngồi nghe thụ động nên giảm được sựnhàm chán Mặc dù vậy, muốn quá trình đảo ngược thành công thì những giáo trình E-Learning phải rất bài bản và hấp dẫn để lôi cuốn được học sinh không xao lãng mà tập
Trang 8Một ưu điểm khác là học sinh có thể học mọi lúc, mọi nơi và với mọi thiết bị chỉ cầnthiết bị đó có thể online được như smartphone, máy tính bảng, Ipad, tivi hoặc máy tínhbàn có kết nối Internet
Phân biệt rõ thời gian trên lớp chỉ luyện tập và ôn tập, hỏi đáp kiến thức, không bị lẫnvới thời gian nghe giảng như phương pháp truyền thống Giảm được thời gian dành chonhững khái niệm mà học sinh dễ dàng nắm bắt để tập trung vào các vấn đề khó hơn, đàosâu hơn Lý do này xuất phát từ việc đôi khi giáo viên khó xác định chính xác khái niệmnào học sinh dễ nắm bắt và khái niệm nào thì khó khăn Đôi khi, giảng kĩ một khái niệmcho nhóm học sinh này sẽ lấy đi thời gian của các nhóm học sinh đã hiểu còn lại Cáchgiải quyết là học sinh chỉ cần tua video xem lại đoạn chưa hiểu
Như vậy, lớp học đảo ngược sẽ giúp:
Hướng vào dạy học cá thể Giáo viên có nhiều thời gian trên lớp hơn để tiếp cậncác học sinh yếu kém
• Học sinh có thể thu lại hoặc xem đi xem lại đoạn video bài giảng chưa hiểu
• Học sinh vắng mặt sẽ không bỏ lỡ bài giảng
• Có được nhiều thời gian hơn cho các hoạt động học trên lớp
• Phụ huynh có thể phối hợp cùng giáo viên trong việc hướng dẫn học tập của họcsinh
Nhược điểm
Tuy nhiên, phương pháp này cũng có những nhược điểm khi vận dụng vào quá trìnhdạy học ở phổ thông do đặc thù của giáo dục mỗi nước cũng như tính cách và kỹ năngcủa học sinh
Trước hết nó làm mất nhiều thời gian và công sức cho việc soạn giảng của giáo viên.Với khối lượng kiến thức khổng lồ và số môn học trong một năm quá nhiều thì việc họctập theo phương pháp này là khó khả thi Cộng với việc kiểm tra đánh giá vẫn chưa rõràng theo tiêu chí đánh giá toàn diện chứ không chỉ chú trọng đánh giá về mặt nội dungthì giáo viên vẫn còn vất vả chạy theo kiểu “thi gì dạy nấy"
Ngoài ra, muốn thực hiện các bài giảng E-Learning và sử dụng các công cụ khác để tổchức hoạt động học tập trong lớp thì đòi hỏi giáo viên phải giỏi về công nghệ và vững vềphương pháp Mặc dù vậy, không phải học sinh nào cũng hứng thú hợp tác hoặc dođường truyền Internet kém sẽ gây gián đoạn việc học tập ở nhà Cuối cùng giáo viên, tổ
Trang 9bộ môn phải có một kế hoạch đồng bộ và xuyên suốt năm học vì không phải bài học nàocũng phù hợp với phương pháp này.
Nếu khắc phục được những nhược điểm trên thì phương pháp lớp học đảo ngược Flipped classroom - sẽ là rất tuyệt vời cho việc rèn kỹ năng trong thế kỷ 21
-7.1.3 Tiện ích Google Classroom – nơi quản lý bài học trực tuyến hiệu quả.
Giới thiệu chung về tiện ích Google Lớp học.
Tiện ích Lớp học trên Google (Google Classroom) là một công cụ mới trong công cụGoogle hỗ trợ giáo dục (Google Apps for Education) giúp giáo viên tạo và sắp xếp bàihọc, bài tập một cách nhanh chóng, cung cấp phản hồi một cách hiệu quả và giao tiếpvới các lớp học của họ một cách dễ dàng Lớp học này còn giúp học sinh sắp xếp bài tậpcủa mình trong Google Drive, hoàn thành và nộp bài tập cũng như trực tiếp giao tiếp vớigiáo viên và bạn cùng lớp của họ bằng hình thức trực tuyến Bên cạnh đó, nó còn cóchức năng tạo và thu bài tập, chấm điểm: Lớp học kết hợp với Google Tài liệu, Drive vàGmail giúp giáo viên tạo và thu bài tập không cần giấy Họ có thể nhanh chóng xemnhững ai đã hoặc chưa hoàn thành bài tập và cung cấp phản hồi trực tiếp, theo thời gianthực đến từng học sinh Thêm vào đó, nó còn có vai trò nâng cao hiệu quả giao tiếptrong lớp: Giáo viên có thể thông báo, đặt câu hỏi và nhận xét về học sinh theo thời gianthực—nâng cao hiệu quả giao tiếp trong và ngoài lớp học
Tuy nhiên, trong phạm vi nghiên cứu này, tôi chỉ sử dụng tiện ích Google Classroomnhằm tạo ra một kho kiến thức theo từng bài học để học sinh và giáo viên có thể dễ dàngthuận tiện trao đổi với nhau, lưu giữ thông tin… trong thời gian ngoài giờ trên lớp
7.1.4 Sự kết hợp hoàn hảo giữa mô hình lớp học đảo ngược với bài giảng E-learning bằng tiện ích Google Classroom
Trên cơ sở hiểu những nét cơ bản nhất về bài giảng E-learning, mô hình – phươngpháp lớp học đảo ngược, và tiện ích Google Classroom, tôi nhận thấy hoàn toàn có thể
sử dụng phương pháp dạy học đảo ngược thông qua các bài giảng E-learning và đăngtải, quản lý nó bằng tiện ích Lớp học của Google Đây là Tiện ích đơn giản mà học sinh
Trang 10hình thức này, nhằm mục tiêu cuối cùng là giúp tăng cường khả năng tự học, tự chiếmlĩnh kiến thức của học sinh
7.2 Các giải pháp thực hiện – Quy trình thực hiện:
7.2.1 Giáo viên lập kế hoạch dạy học:
Lựa chọn bài học:
Giáo viên lựa chọn bài dạy là Tiết 20 bài 14: (Lịch sử lớp 12 Ban cơ bản): Phong
trào cách mạng 1930 – 1935(tiết 1).
Xác định mục tiêu bài học:
Về kiến thức: Sau khi học xong bài học, học sinh nắm được:
Tình hình kinh tế, xã hội Việt Nam dưới tác động của cuộc khủng hoảng kinh tếtrong những năm 1929-1933
Những cuộc đấu tranh tiêu biểu trong phong trào cách mạng 1930-1931
Sự ra đời và hoạt động của chính quyền Xô Viết Nghệ - Tĩnh
Về tư tưởng: Bồi dưỡng cho học sinh niềm tự hào dân tộc về sự nghiệp đấu tranh
của Đảng, niềm tin về sức sống mãnh liệt, sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng đưa sự nhiệpcách mạng dân tộc đi lên
Về kĩ năng: Xác định kiến thức cơ bản của bài “Xô Viết Nghệ – Tĩnh”; Kĩ năng
phân tích, đánh giá sự kiện lịch sử
Về định hướng năng lực hình thành:
Năng lực quan trọng nhất là năng lực tự học, tự tìm tòi, nghiên cứu kiến thức mới,làm việc độc lập; năng lực ứng dụng CNTT, năng lực sử dụng ngôn ngữ, năng lực hợptác,…
Xác định phương pháp: Sử dụng phương pháp Lớp học đảo ngược.
Phương tiện: Máy tính, hoặc điện thoại thông minh có nối mạng.
Chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
Chuẩn bị của giáo viên: Bài giảng E-learning về Phong trào cách mạng 1930 –
1931, phiếu học tập (bản cứng hoặc bản mềm) Máy tính, máy chiếu (trên lớp)
Trang 11Chuẩn bị của học sinh: Máy tính hoặc điện thoại thông minh có nối mạng, tự họcbài Elearning và làm phiếu học tập ở nhà…
7.2.2 Soạn bài giảng E-learning:
Cách sử dụng các phần mềm như M- powerpoint, Camtasia, Ispring,… được viếtkhá cẩn thận thành các tài liệu tập huấn cơ bản cho giáo viên Trong phạm vi bài viếtcủa mình, tôi không đi sâu vào từng bước hay cách thức cụ thể để xây dựng bài giảng E-learning mà chỉ có đôi điều lưu ý trong từng bước thực hiện cũng như cách thức sử dụngcác phần mềm mà trong thực tế quá trình làm tôi rút ra
Bước 1: Soạn bài giảng powerpoint
Bài giảng Powerpoint dùng để thiết kế Elearing có đôi chút khác biệt so với bàigiảng powerpoint dạng thô mà giáo viên dùng để giảng dạy hay thuyết trình trên lớp Nócần đảm bảo tính đồng nhất, khoa học, rõ ràng, mạch lạc,…
Bước 2: Ghi âm, ghi hình (Có sử dụng phần mềm Camtasia tạo, cắt ghép video lời
để chèn vào bài giảng
- Ghi hình: Trong quá trình thực hiện, tôi thấy ấn tượng nhất là các video mà có hìnhgiáo viên đứng giảng trên nền là 1 video hoặc 1 hình ảnh liên quan đến nội dung bài học.Thực tế, làm được điều đó, đầu tiên, tôi quay video đứng giảng bài, trên phông nền làmàu xanh lá Sau đó sử dụng phần mềm Camtasia để lồng hai video vào với nhau, sẽ rađược một video khá thú vị, hấp dẫn
Trang 12(Hình 1) Video giáo viên giới thiệu bài học ghép trên nền video về cuộc khủng hoảng
- Trong quá trình đồng bộ âm thanh phải làm sao cho khớp các slide với từng hiệuứng và có thể cho thêm nhạc nền âm lượng nhỏ làm mềm bài giảng hơn, đồng thời cóthể che được những tiếng ồn nhỏ do trong quá trình ghi âm bị xen lẫn tạp âm (Nên dùngnhạc không lời kích thích tư duy cho học sinh) Bên cạnh đó, trong quá trình đồng bộcũng cần chỉnh sửa âm thanh cho đều nhau tránh chỗ tiếng quá to, chỗ tiếng nhỏ, hay bịhụt hơi…
- Xây dựng các câu hỏi tương tác: Thông thường, nhiều giáo viên thường xây dựngcác câu hỏi ở đầu bài và cuối bài học nhằm kiểm tra bài cũ và ôn tập lại kiến thức vừa
Trang 13học Tuy nhiên, quan điểm của tôi là cần kiểm tra mức độ nhận thức của học sinh cảtrong qua trình lĩnh hội kiến thức mới (ở dạng nhận biết và thông hiểu) Nên trong bàihọc tôi có xây dựng 5 câu hỏi với 3 hình thức trắc nghiệm: Lựa chọn phương án đúngnhất, Đúng/Sai và Điền khuyết ngay chính trong phần tìm hiểu kiến thức mới Như vậybài giảng E-learning có tính tương tác cao hơn, yêu cầu học sinh phải tập trung vào bàihọc và giáo viên có thể kiểm tra được từng học sinh qua quá trình trả lời Bởi vì sau mỗicâu hỏi sẽ có phần gửi kết quả phản hồi về email cho giáo viên
Bước 4: Xuất bản bài giảng E-learning:
Cần xuất bản bài giảng Elearning theo chuẩn HTML hay SCROM để dễ dàng tươngthích với giao diện của các loại máy tính, điện thoại nối mạng Trong bài làm của mìnhtôi đã xuất bản theo chuẩn HTML, bài giảng được xem thông qua file index.html hoặcflash.html
7.2.3 Sử dụng tiện ích của Google Lớp học để đăng tải và quản lý bài học.
Bước 1: Trước hết phải yêu cầu học sinh cả lớp cung cấp danh sách học sinh vàđịa chỉ gmail Để thuận tiện, cũng có thể giáo viên tạo gmail đồng bộ cho học sinh tronglớp theo số thứ tự
Bước 2: Tiếp theo, giáo viên Đăng nhập vào Gmail và click chuột vào mục ứng
dụng Sau đó, Click vào biểu tượng Lớp học để tạo lớp học mới (Trong bảng này, đặt Tên Lớp học (bắt buộc) (Tôi đặt tên là lớp 12A7), nếu bạn giảng dạy nhiều học phần có thể mô tả thêm trong mục Phần, bạn có thể tạo chủ đề cho lớp học bằng cách điền vào dòng Chủ đề).
Trang 14Hình 2 Đăng kí tạo lớp học mới trên Tiện ích Google Classroom.
Bước 3: Thêm học sinh vào lớp học (Dựa trên danh sách gmail theo thứ tự đãđược chuẩn bị sẵn)
Bước 4: Tạo chủ đề bài học và tải phần bài E-learning lên Google Classroom
(Mẫu phiếu học tập tôi phát cho học sinh ở phần phụ lục số 2 trang 28)
7.2.5 Dạy học trên lớp
Tất cả các công đoạn từ số 1 đến số 4 đều là sự chuẩn bị ở nhà của cả giáo viên và học sinh Giờ học thực tế thường có cấu trúc như sau:
- Kiểm tra đánh giá kết quả tự học ở nhà của học sinh (10 phút)
- Giải đáp các thắc mắc và hợp thức hóa, hệ thống hóa kiến thức mới (10 phút)
- Để củng cố thêm kiến thức cho học sinh, tôi cũng dùng một số trò chơi vận động theo từng nhóm để học sinh có sự tương tác, phát huy năng lực hợp tác và để khắc sâu
Click vào đây để vào tiện ích Google Classroom
Trang 168 Những thông tin cần bảo mật (Không có)
9 Điều kiện để áp dụng sáng kiến kinh nghiệm:
Học sinh: Có phương tiện là máy tính hoặc điện thoại thông minh có nối mạng Biết
sử dụng máy tính, điện thoại thông minh, dùng thành thạo gmail, có sự nhiệt tình, hamhọc hỏi…
Điều kiện về cơ sở vật chất: Phòng lớp học, đồ dùng, máy tính, máy chiếu, các
thiết bị dạy và học nói chung, tài liệu hướng dẫn thực hiện chương trình, các tài liệuchuyên môn và tài liệu đổi mới phương pháp giáo dục,… Các phần mềm như M-Powerpoint, Camtasia, Ispring suit, … Máy tính hoặc điện thoại thông minh có kết nốimạng,…
Thời gian: trong năm học
Sự quan tâm của ban giám hiệu nhà trường, các cấp lãnh đạo, các đồng nghiệpđặc biệt là sự quan tâm, tạo điều kiện về thời gian, phương tiện học tập cho con em mìnhcủa các bậc phụ huynh
sau:
Đối với các cấp quản lí giáo dục:
Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, xây dựng phòng học bộ môn lịch sử, mua sắm trangthiết bị dạy học hiện đại như máy chiếu, máy vi tính, kết nối mạng internet để giáo viên dễdàng tổ chức các hoạt động dạy học một cách hiệu quả nhất Hỗ trợ giáo viên các công cụ
để tạo bài giảng mô hình lớp học đảo ngược
Bên cạnh đó cũng cần xây dựng được một hệ thống bài giảng Elearning chuẩn hóa đầy
đủ để thực hiện việc dạy học được hiệu quả
Trang 17 Tổ chức các đợt tập huấn trên diện rộng cho giáo viên về cách ứng dụng CNTT vàodạy học: cách soạn bài giảng Elearning, sử dụng các phần mềm giáo dục cơ bản,
Bốn là, thay đổi cách đánh giá năng lực người học: người dạy có thể tạo bài tập, ràsoát và cho điểm dễ dàng thông qua Google Drive
Năm là các cơ sở giáo dục cần tạo tối đa điều kiện thuận lợi cho các giáo viên dámmạnh dạn thực hiện các ý tưởng về phương pháp dạy học mới
Đối với giáo viên nói chung và giáo viên Lịch sử nói riêng:
Cần chú trọng việc nâng cao ý thức tự giác học tập của người học bằng cách thay đổiphương pháp giảng dạy ngay từ các bậc đào tạo cấp tiểu học, THCS (Hiện nay, cáccuộc thi online như Olympic toán và Tiếng Anh sẽ là nền tảng quan trọng để học sinh từbậc tiểu học được làm quen với máy tính và mạng internet phục vụ cho mục đích họctập) Việc chuyển từ lối giảng dạy theo cách truyền đạt kiến thức sang giảng dạy tíchcực, bồi dưỡng năng lực người học phải được áp dụng một cách tích cực và triệt để.Với giáo viên dạy sử, cần phải tâm huyết, yêu ngành, yêu nghề, không ngừng tự học,
tự bồi dưỡng về chuyên môn nghiệp vụ, thường xuyên cập nhật những phương pháp dạyhọc mới Từ đó biết sử dụng linh hoạt, sáng tạo các phương pháp dạy học hiện đại đểphát triển năng lực cho các em, đồng thời tạo hứng thú học tập cho học sinh và nâng caochất lượng môn học lịch sử trường THPT
Đặc biệt, giáo viên phải không ngừng nâng cao kĩ năng sử dụng công nghệ thông tintrong dạy học góp phần đổi mới phương pháp và nâng cao hiệu quả bài học lịch sử Giáoviên tích cực tìm đọc các tài liệu tham khảo, có sự hiểu biết về các vấn đề thực tiễn hiệnnay: ô nhiễm môi trường, xung đột trên thế giới, biển đảo, xu thế toàn cầu hóa làm chogiờ học thêm hấp dẫn, sinh động hơn
Đối với học sinh:
Cần chủ động hơn nữa trong học tập: chủ động trong việc tự học, tự nghiên cứu, chủđộng lĩnh hội kiến thức …
Ngoài ra, học sinh cần tăng cường sử dụng công nghệ thông tin trong việc học tập nhưsưu tầm tài liệu liên quan đến bài học, thiết kế bài học bằng những hình thức khác nhau đểtạo hứng thú cho mình và cho các bạn xung quanh
Trang 18đến việc tự học ở nhà của học sinh Và có sự liên hệ mật thiết với giáo viên để hiệu quả họctập của học sinh trở nên tốt hơn
10 Đánh giá lợi ích thu được khi áp dụng sáng kiến.
10.1 Đánh giá lợi ích thu được khi áp dụng sáng kiến theo ý kiến tác giả.
10.1.1 Tính hiệu quả.
10.1.1.2 Hiệu quả thực tiễn
Tôi đang dạy 02 lớp là lớp 12A6 và 12A7 đều là hai lớp ban Khoa học xã hội(12A6 là khối C, 12A7 là khối D1) Về năng lực học tập môn Lịch sử của hai lớp nàytương đối đồng đều Theo kết quả khảo sát chuyên đề đầu năm, điểm trung bình môn sửcủa hai lớp như sau:
Trong quá trình thử nghiệm phương pháp mới, tôi chọn lớp 12A7 thực hiện phươngpháp lớp học đảo ngược, còn lớp 12A6 là áp dụng phương pháp dạy học truyền thống Sau bài học, tôi cho học sinh làm bài kiểm tra đánh giá thì nhận được kết quả như sau:
(theo kết quả điểm kiểm tra sau bài học trong phụ lục số 4 trang 33):
Sau khi áp dụng kinh nghiệm trên vào phần lịch sử thế giới lớp 12 ở trường THPT Bình Xuyên, tôi nhận được những kết quả khả quan như sau:
- Học sinh chú ý và hứng thú hơn trong giờ học lịch sử, những trường hợp làm việcriêng hay ngáp dài không còn nữa
- Do đã nắm được trước nội dung bài học nên trong giờ, học sinh thảo luận sôi nổi,tích cực, thường xuyên giơ tay để được trả lời các câu hỏi
- Các em có ý thức tự giác học bài, làm bài và chuẩn bị bài mới tốt hơn
- Điểm kiểm tra lịch sử của các em cao hơn
Trang 19So với lớp 12A6 (theo phương pháp truyền thống) thì chất lượng học tập của lớp12A7 sau tiết dạy thực nghiệm được tăng lên đáng kể.
Kết quả bài kiểm tra sau giờ học:
→ Kết quả trên cho thấy mặc dù hai lớp HS có trình độ tương đối đồng đều, nhưng
khi áp dụng phương pháp dạy học mới, lớp 12A7 học sinh có kết quả bài kiểm tra tốthơn (tỉ lệ khá giỏi là 84,21% trong khi lớp đối chứng 12A6 chỉ có 69,44%), và đặc biệtlớp thực nghiệm (12A7) không có học sinh bị điểm dưới trung bình
10.1.2 Tác dụng của mô hình Lớp học đảo ngược với việc bồi dưỡng khả năng tự học của HS.
Trong các lớp học truyền thống, vai trò của người thầy được đặt định quá cao, thầygiảng, trò nghe một phần cũng vì áp lực thời gian và quan niệm DH đơn thuần là chuyểngiao tri thức Mô hình lớp học đảo ngược có sự hỗ trợ của E-learning đã tạo điều kiệngiải phóng người thầy khỏi áp lực về thời gian, có nhiều cơ hội tương tác, động viên vàthách thức để HS tiến bộ hơn
Hình thành thói quen tự lực nghiên cứu tài liệu trước khi tới lớp
Hoạt động TH ở nhà trên E-learning sẽ giúp HS hình thành thói quen tự lực nghiêncứu tài liệu trước khi đến lớp Để hình thành được thói quen này, HS cần phải nhận biết,hiểu, phân tích, tổng hợp, so sánh sự vật hiện tượng được tiếp xúc; suy xét từ nhiều góc
độ, có hệ thống trên cơ sở những lý luận và hiểu biết đã có mà tự mình lĩnh hội kiếnthức Đây là bước khởi đầu để rèn luyện thói quen tích cực khám phá, tìm tòi mọi nơi,mọi lúc, mọi trường hợp và với nhiều đối tượng khác nhau, nâng cao dần lên HS sẽ chủđộng, tự lực nghiên cứu, độc lập tự giác trong học tập và tăng dần là học được nề nếp
Trang 20tự học bằng hành động của chính mình, “hành để học, học để hành”, qua quan sát màhọc các phân tích, tư duy, tự mình biết cách phát hiện ra tính chất, bản chất sự vật/hiệntượng Cuối cùng là học cách tổng hợp, khái quát và diễn đạt ra bằng lời kiến thức đãhọc.
Hình thành thói quen đặt câu hỏi
Bằng cách tự chịu trách nhiệm với việc học của mình và nguồn học liệu sẵn sàng trênE-learning, HS hoàn toàn có thể xem lại khi cần hoặc sử dụng các trợ giúp cá nhân cósẵn để tìm ra câu trả lời đúng đắn Với những vấn đề chưa hiểu, HS chủ động hỏi thầy
về những gì mình có nhu cầu Khi biết mình cần hỏi gì, hỏi đúng trọng tâm chính là HS
đã biết cách đặt câu hỏi
Tạo nhu cầu trao đổi, tương tác với bạn, với thầy
Tri thức ban đầu qua TH của HS có thể chưa hoàn toàn đúng vì vậy, trong học tập HScần bộc lộ sản phẩm học của mình qua thảo luận, biện luận, phản biện về các sản phẩmmới kiến tạo, để mỗi HS được chia sẻ thông tin, học hỏi lẫn nhau; qua diễn đạt (lập luận)
và hỏi lại (phản biện) tự soi xét lại sản phẩn mới học được của mình, bổ sung, chỉnh sửa
và rút kinh nghiệm về cách học Theo tháp nhu cầu Maslow, HS sẽ hào hứng, có nhiềuđộng lực tham gia học tập hơn khi được thể hiện trước mọi người
Ngoài ra, khi tham gia làm việc nhóm hiệu quả sẽ tác động tốt đến nhân cách cũngnhư năng lực của chính HS đó bao gồm: biết cách cùng nhau suy nghĩ, có khả năng tựđiều chỉnh, có khả năng hợp tác, biết cách tranh luận và thuyết phục, học cách tôn trọngngười khác, biết lắng nghe quan điểm của người khác, tích lũy kinh nghiệm làm việcnhóm Chú ý rằng hoạt động nhóm chỉ có thể đạt hiệu quả tốt nếu GV phân chia côngviệc, nhiệm vụ hợp lý Mỗi cá nhân HS phải hoàn thành nhiệm vụ của mình trong chuỗinhiệm vụ chung của cả nhóm cộng tác Từng nhiệm vụ nhỏ của từng người là một môđun đã được phân chia sẵn chờ người học hoàn chỉnh Qua đó, không có hiện tượngngười làm ít, người làm nhiều mà là sự phối hợp nhau cùng hoàn thành công việc chung.Thông qua thảo luận nhóm, HS biết cách tự thể hiện mình, bộc lộ suy nghĩ của bảnthân, nuôi dưỡng tự tin Qua trao đổi, thảo luận, GV kịp thời phát hiện được lỗi, thiếusót trong quá trình tư duy, lập luận của HS để kịp thời chấn chỉnh, rèn luyện cho các em
Trang 21cách tư duy khoa học đồng thời cũng hướng dẫn cả cách diễn đạt, trình bày vấn đề Do
đó, HS thay vì chỉ học từ thầy mà còn học từ bạn, từ tài liệu sách vở
Hình thành và phát triển năng lực ngôn ngữ
Trong mô hình lớp học đảo ngược, giờ học ở lớp sẽ được GV tận dụng tối đa tổ chứccho HS vận dụng, thực hành kiến thức, thảo luận nhóm hoặc triển khai các dự án, giảiquyết các vấn đề mở Trong các hoạt động này, HS được rèn luyện các kĩ năng phát biểu
ý kiến trước nhiều người (nhóm học tập, lớp, các GV), kĩ năng tham gia, trao đổi ý kiếntrong học tập dưới hình thức thảo luận, xemina, thực hành theo nhóm, biết sử dụng cácnghi thức ngôn ngữ và giao tiếp với từng cá nhân khác nhau với tư cách cá nhân hay tưcách là người đại diện cho nhóm Trong hoạt động nhóm, HS sẽ học được các kĩ năngđối thoại, thương lượng và giải quyết những bất đồng, xung đột quan điểm, học được kĩnăng biểu đạt bằng ngôn ngữ và hành động, biết thông cảm, đồng cảm, biết lắng nghengười khác Ngoài ra, HS có thể học thêm các kĩ năng biểu thị tính thân thiện và ân cầnvới bạn bè trong học tập, tự phê bình và phê bình, kĩ năng làm việc cùng nhau trongnhóm hợp tác Khi được rèn luyện các kĩ năng trên, HS sẽ dần hình thành và phát triểnnăng lực ngôn ngữ
Ngoài ra, GV có thể hướng dẫn HS cách tổng hợp, đánh giá, bằng nhiều hình thứckhác nhau: bằng lời văn, bảng biểu, sơ đồ, bản đồ tư duy…bằng ngôn ngữ của chính HS,diễn đạt theo cách hiểu của các em, chứ không phải là chép lại nội dung trong tài liệu
Hình thành thói quen vận dụng kiến thức giải quyết vấn đề
Năng lực giải quyết vấn đề bao gồm khả năng trình bày giả thuyết; xác định cách thứcgiải quyết và lập kế hoạch giải quyết vấn đề; khảo sát các khía cạnh, thu thập và xử lýthông tin; đề xuất các giải pháp, kiến nghị các kết luận Thực tế cho thấy nhiều HS cóthể thu thập thông tin phong phú nhưng không biết hệ thống và xử lý như để làm pháthiện ra con đường tiệm cận giả thiết Điều này đòi hỏi GV cần hướng dẫn cẩn thận vàkiên trì ngay từ những hoạt động đầu của giải quyết vấn đề Dạy cho HS có thói quen, có
