Bài giảng Kiểm toán 1: Chương 3 - ĐH Kinh tế TP.HCM

Bài giảng Kiểm toán 1 - Chương 3: Hệ thống kiểm soát nội bộ cung cấp các kiến thức giúp người học có thể hiểu khái niệm và các nhân tố cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ, giới thiệu phương pháp tiếp cận của kiểm toán viên. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

Trang 1

Chương 3:

HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ

MỤC TIÊU & NỘI DUNG

Những vấn đề chung về kiểm soát nội bộ

1

Nghiên cứu kiểm soát nội bộ của KTV

2

 Giúp người học hiểu khái niệm và các nhân tố

cấu thành hệ thống kiểm soát nội bộ

 Giới thiệu phương pháp tiếp cận của KTV

Mục tiêu:

Nội dung:

• Báo cáo tài chính đáng tin cậy

• Các luật lệ và quy định được tuân thủ

• Hoạt động hữu hiệu và có hiệu quả

MỤC TIÊU

KIỂM SOÁT NỘI BỘ LÀ GÌ ?

Chúng ta cần ban hành các chính sách, thủ tục và tiêu chuẩn để đối phó với những rủi ro đó !

Trang 2

ĐỊNH NGHĨA KIỂM SOÁT NỘI BỘ

(THEO BÁO CÁO CỦA COSO - NĂM 1992)

“Kiểm soát nội bộ là một quá trình, chịu ảnh hưởng bởi

Hội đồng quản trị, nhà quản lý và nhân viên của đơn

vị, được thiết lập để cung cấp một sự bảo đảm hợp lý

nhằm thực hiện ba mục tiêu dưới đây :

– Hoạt động hữu hiệu và có hiệu quả

 Báo cáo tài chính đáng tin cậy

– Các luật lệ và quy định được tuân thủ.”

ª 4 khái niệm nền tảng:

 Một quá trình

 Con người

 Đảm bảo hợp lý

 Mục tiêu

ĐỊNH NGHĨA KIỂM SOÁT NỘI BỘ

(THEO BÁO CÁO CỦA COSO - NĂM 1992)

Kiểm soát nội bộ

Hội

đồng

quản

trị

Nhà

quản

lý

Các

nhân

viên

Hữu hiệu &

hiệu quả các hoạt động Độ tin cậy thông tin Tuân thủ pháp luật và các quy định

QUÁ TRÌNH

ĐẢM BẢO HỢP LÝÝ

CÁC BỘ PHẬN HỢP THÀNH

HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ

Trang 3

MÔI TRƯỜNG KIỂM SOÁT

Phản ảnh “sắc thái” chung của đơn vị và

được thể hiện qua nhận thức, quan điểm và

thái độ của người quản lý về vấn đề kiểm soát

trong doanh nghiệp

MÔI TRƯỜNG KIỂM SOÁT

Tính chính trực & giá trị đạo đức

Triết lý quản lý &

phong cách điều hành

Cơ cấu tổ chức

Cách thức phân định quyền hạn và trách nhiệm Năng lực đội ngũ

nhân viên

Chính sách

nguồn nhân lực

HĐQT & Ủy ban kiểm

toán (Ban kiểm soát)

KIỂM SOÁT

ĐÁNH GIÁ RỦI RO

Quá trình đánh giá rủi ro gồm :

 Xác định mục tiêu

 Nhận dạng các rủi ro ảnh hưởng đến việc thực

hiện mục tiêu của đơn vị

 Phân tích rủi ro: ảnh hưởng và khả năng xảy ra rủi

ro

 Đề ra các biện pháp để đối phó với rủi ro

Trang 4

Mục tiêu

Đối phó rủi ro Đánh giá rủi ro

Cổ đông Luật pháp

Nhà cung cấp

Nhà nước

Công ty liên kết

Đối thủ

Khách hàng

Nhân viên

VÍ DỤ VỀ ĐÁNH GIÁ RỦI RO

Một siêu thị ABC :

 Mục tiêu : Giữ vững và mở rộng thị phần hiện

có

 Nhận dạng rủi ro : ???

 Đánh giá tầm quan trọng của rủi ro : ???

 Các biện pháp để đối phó với rủi ro : ???

Trang 5

RỦI RO TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

ª Tài sản không có trên thực

tế

ª Tài sản không thuộc quyền

sở hữu của đơn vị

ª Đánh giá không đúng giá trị

tài sản và các khoản công

nợ

ª Doanh thu và chi phí không

khai báo đầy đủ

ª Thông tin trình bày không

phù hợp với chuẩn mực kế

toán

……

Báo cáo tài chính

Có rủi

ro

RỦI RO TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

 Những thay đổi trong quy chế của tổ chức hoặc

môi trường hoạt động

 Sự thay đổi nhân sự

 Việc tiến hành nghiên cứu mới hoặc sửa đổi hệ

thống thông tin

 Sự tăng trưởng nhanh chóng của đơn vị

 ……

Nguyên nhân tạo ra rủi ro :

BIỆN PHÁP ĐỐI PHÓ VỚI RỦI RO

Mục tiêu

Trang 6

VÍ DỤ VỀ BIỆN PHÁP ĐỐI PHÓ VỚI RỦI RO

Để đối phó với rủi ro mất hàng tại một siêu thị, có 3

phương án:

- Lắp đặt camera: 10tỷ VND/10 năm

- Thuê nhân viên bảo vệ

20 người x 3 triệu/người/tháng

- Không làm gì cả: Mất bình quân 200.000đ/ngày

> Chọn phương án tốt nhất

- Những chính sách và những thủ tục để đảm bảo

là các chỉ thị của nhà quản lý được thực hiện

- Những hoạt động kiểm soát chủ yếu :

 Phân chia trách nhiệm hợp lý

 Kiểm soát quá trình xử lý thông tin

 Kiểm soát vật chất

 Phân tích rà soát

 Soát xét của nhà quản lý cấp cao

 Quản trị hoạt động

CÁC HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT

ª Không để một cá nhân

nắm tất cả các khâu

của một nghiệp vụ: xét

duyệt, thực hiện, bảo

quản tài sản và giữ sổ

sách kế toán

ª Không cho phép kiêm

nhiệm giữa một số

chức năng

Dựa trên 2 nguyên tắc căn bản là nguyên tắc phân

công phân nhiệm và nguyên tắc bất kiêm nhiệm

PHÂN CHIA TRÁCH NHIỆM HỢP LÝ

HOẠT ĐỘNG KIỂM SOÁT

Kế toán Thủ kho Mua hàng

GĐ

Trang 7

Công việc kiêm nhiệm

Thu tiền và ghi nhận

vào sổ sách kế toán

về nợ phải thu

Rủi ro Có thể lấy tiền sau đó che dấu bằng cách ghi xóa sổ khoản nợ phải thu, hoặc bù đắp bằng khoản thu của khách hàng khác Mua nguyên vật liệu

và sử dụng cho sản

xuất

Không mua hàng nhưng vẫn thanh toán tiền hàng

VÍ DỤ VỀ KIÊM NHIỆM “NGUY HIỂM”

KIỂM SOÁT QUÁ TRÌNH XỬ LÝ THÔNG TIN

■ Kiểm soát chung cho toàn bộ hệ thống

• ■ Kiểm soát ứng dụng

- Kiểm soát hệ thống chứng từ, sổ sách kế toán

- Phê chuẩn đúng đắn các nghiệp vụ hoặc hoạt

động

KIỂM SOÁT CHỨNG TỪ SỔ SÁCH KẾ TOÁN

Kiểm soát chứng từ:

- Biểu mẫu chứng từ

đầy đủ, rõ ràng

- Đánh số trước liên tục

- Lập kịp thời

- Lưu chuyển chứng từ

khoa học

- Bảo quản và lưu trữ

chứng từ

Kiểm soát sổ sách:

- Thiết kế sổ sách

- Ghi chép kịp thời, chính xác

- Sổ sách có dấu giáp lai

- Bảo quản và lưu trữ

VIETCOMBANK

Trang 8

- Ủy quyền : là ủy thác cho thuộc cấp một

quyền hạn nhất định thông qua việc ban

hành một chính sách chung

- Xét duyệt : là việc thực hiện những quyết

định chung của nhà quản lý

ỦY QUYỀN VÀ XÉT DUYỆT

VÍ DỤ VỀ ỦY QUYỀN VÀ XÉT DUYỆT

•ª Ban giám đốc ban

hành chính sách bán

chịu với những hoá đơn

dưới 10 triệu đồng

• ª Phòng kinh doanh

xét duyệt bán chịu theo

chính sách đó

Giám đốc xét duyệt trong từng trường hợp cụ thể cho những hoá đơn trên 10 triệu đồng

• Hạn chế tiếp cận tài sản

• Kiểm kê tài sản

• Sử dụng thiết bị

• Bảo vệ thông tin

KIỂM SOÁT VẬT CHẤT

Trang 9

Mục đích

Phát hiện các biến động bất thường, xác định nguyên nhân, xử lý kịp thời

Phương pháp

Đối chiếu định kỳ tổng hợp và chi tiết, thực tế và kế hoạch, kỳ này và kỳ trước

PHÂN TÍCH RÀ SOÁT

Khoản mục Z KH ZTT

1 Chi phí NVL TT

2 Chi phí NC TT

3 Chi phí SXC

100

40

121

42

37 Cộng 180 200

- Mua giá cao > Xem xét chính sách mua hàng

- Giá thực sự tăng > Xem xét lại giá bán

- Aùp dụng phương pháp tính giá sai > Điều chỉnh kịp thời

GIÁ ?

LƯỢNG?

- Sử dụng vượt định mức -> Quy định thưởng, phạt

- Máy móc hư hỏng > Sửa chữa kịp thời

- Ghi chép sai > Điều chỉnh kịp thời



BÁO CÁO GIÁ THÀNH

THÁNG 9.20x3

Ví dụ :

Lãnh đạo cấp cao :

 So sánh thực tế vớiø dự toán, dự báo

 Soát xét các chương trình, kế hoạch của doanh

nghiệp

- Chương trình marketing

- Chương trình cải tiến quy trình sản xuất

- Chương trình phát triển sản phẩm mới

SOÁT XÉT CỦA NHÀ QUẢN LÝ CẤP CAO

Trang 10

Nhà quản lý trung gian soát xét các báo cáo về

kết quả thực hiện so với kế hoạch, dự toán

Mục tiêu soát xét gồm:

Mục tiêu hoạt động

Mục tiêu BCTC

Mục tiêu tuân thủ

QUẢN TRỊ HOẠT ĐỘNG

THỦ TỤC KIỂM SOÁT

Hoạt động kiểm soát bao gồm nhiều thủ tục

kiểm soát:

■ Kiểm soát phòng ngừa

■ Kiểm soát phát hiện

THÔNG TIN VÀ TRUYỀN THÔNG

- Thông tin là những tin tức cần thiết cho người sử dụng

- Truyền thông là truyền đưa tin tức đến đối tượng sử dụng

- Truyền thông đúng đối tượng và kịp thời

- Hệ thống thông tin kế toán là phân hệ quan trọng trong hệ

thống thông tin của đơn vị

Yêu cầu đối với hệ thống kế toán :

Công cụï trong hệ thống kế toán :

+ Chứng từ, sổ sách, báo cáo

+ Hệ thống tài khoản, phương pháp và sơ đồ hạch toán

- Đúng kỳ

- Trình bày

- Khai báo

- Có thật

- Đầy đủ

- Đánh giá

Trang 11

SỰ GIÁM SÁT

ª Mục đích: Nhằm đánh giá chất lượng của HTKSNB

và điều chỉnh cho phù hợp

ª Có hai loại giám sát:

 Giám sát thường xuyên

 Giám sát định kỳ

- Kiểm toán nội bộ

- Kiểm toán độc lập

- Chương trình đánh giá định kỳ

Kiểm soát trong công ty của ta có thật sự hữu hiệu chưa ?

NHỮNG HẠN CHẾ VỐN CÓ

CỦA KIỂM SOÁT NỘI BỘ

• ª Vấn đề về con người

• ª Sự thông đồng

• ª Những tình huống bất thường

• ª Gian lận quản lý

• ª Quan hệ giữa lợi ích – chi phí

• ª…… ……

Không có HTKSNB nào được xem là

hòan hảo vì luôn tồn tại những hạn

chế vốn có

Khó vượt qua

MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU KIỂM SOÁT NỘI BỘ

CỦA KIỂM TOÁN VIÊN

Tại sao phải tìm hiểu hệ thống kiểm soát nội bộ của công ty chúng tôi ?

Chúng tôi tìm hiểu để đánh

giá mức độ rủi ro kiểm soát

phục vụ cho công việc kiểm

toán của chúng tôi

Trang 12

TRÌNH TỰ XEM XÉT KIỂM SOÁT NỘI BỘ

Tìm hiểu KSNB Đánh giá sơ bộ RRKS

Thực hiện thử nghiệm kiểm soát

Thử nghiệm cơ bản Đánh giá lại RRKS

RøRK S là tối đa Thiết kế thử nghiệm kiểm soát

Giai đoạn lập

Giai đoạn thực hiện

kiểm toán

Trường hợp KSNB trong môi trường tin học bắt buộc phải tiến hành

TNKS

TÌM HIỂU HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ

Nội dung tìm hiểu :

- Tìm hiểu 5 bộ phận cấu thành của KSNB

- Tìm hiểu KSNB cho từng chu trình nghiệp vụ

Phương pháp tìm hiểu :

•- Thu thập và nghiên cứu tài liệu

•- Quan sát

•- Phỏng vấn

•- Dựa vào kinh nghiệm kiểm toán trước đây

Có nhiều chu trình nghiệp vụ :

 Chu trình mua hàng – thanh toán

 Chu trình bán hàng – thu tiền

 Chu trình tiền lương – nhân sự

 Chu trình sản xuất

 Chu trình tài chính

Kiểm toán viên có thể chia nhỏ những chu trình trên

Ví dụ : - Chu trình mua hàng

- Chu trình thanh toán

TÌM HIỂU HỆ THỐNG KIỂM SOÁT NỘI BỘ

Trang 13

(TÀI LIỆU HOÁ CÔNG VIỆC TÌM HIỂU) LẬP HỒ SƠ KIỂM TOÁN

Bảng tường thuật Bảng câu hỏi Lưu đồ

Phép thử Walk-through

ĐÁNH GIÁ SƠ BỘ RỦI RO KIỂM SOÁT

Đây là quá trình mang

tínhï xét đoán nghề

nghiệp để ước lượng

mức rủi ro kiểm soát

của KTV

Bao nhiêu?

TRÌNH TỰ THỰC HIỆN ĐÁNH GIÁ SƠ BỘ

RỦI RO KIỂM SOÁT

1 Xác định những sai phạm tiềm tàng trong chu trình

nghiệp vụ (hoặc khoản mục) có liên quan đến cơ

sở dẫn liệu của báo cáo tài chính

2 Xem xét doanh nghiệp có thiết kế và thực hiện

những thủ tục kiểm soát để ngăn chặn hoặc phát

hiện những những sai phạm đó không ?

3 Dựa vào các tài liệu mà kiểm toán viên thu thập

được (bảng tường thuật, bảng câu hỏi, lưu đồ và

phép thử Walk-through) để ước lượng mức rủi ro

Trang 14

VÍ DỤ: ĐÁNH GIÁ SƠ BỘ RỦI RO KIỂM SOÁT TRONG

CHU TRÌNH NGHIỆP VU ÏBÁN HÀNG TÍN DỤNG

Sai phạm tiềm tàng

(Cơ sở dẫn liệu) Các thủ tục kiểm soát chủ yếu

1 Nghiệp vụ bán

chịu không được

phê chuẩn hoặc

phê chuẩn không

đúng thẩm quyền

hay chính sách

( Sự phát sinh )

- Phải có chính sách bán hàng cụ thể

- Chỉ người có thẩm quyền mới được phê chuẩn tín dụng

- Phải tách biệt giữa người bán hàng và người phê chuẩn tín dụng

2 Lệnh bán hàng

có thể sai về số

lượng, chủng loại…

( Chính xác )

- Lập lệnh bán hàng phải dựa vào đơn đặt hàng

KTV phải xem xét đơn vị có thiết kế các thủ tục này không ? Và có thực hiện trên thực tế không ?

- Nếu có thì RRKS thấp

- Nếu không thì RRKS cao

THIẾT KẾ VÀ THỰC HIỆN THỬ NGHIỆM KIỂM SOÁT

Khái niệm:

Là thử nghiệm nhằm thu thập bằng chứng về tính hữu hiệu

trong việc thiết kế và vận hành HTKSNB

Mục đích :

Thu thập bằng chứng về sự hữu hiệu thật sự của KSNB

Đối tượng của thử nghiệm kiểm soát :

Các thủ tục kiểm soát mà KTV dự tính sẽ dựa vào

Phương pháp thực hiện :

- Kiểm tra chứng từ, tài liệu

- Quan sát

- Phỏng vấn

- Thực hiện lại các thủ tục kiểm soát

THIẾT KẾ VÀ THỰC HIỆN THỬ NGHIỆM KIỂM SOÁT

Điều kiện áp dụng:

 Mức RRKS được đánh giá sơ bộ là thấp hơn mức tối đa

 Cân nhắc giữa chi phí – lợi ích của thử nghiệm

 Trong trường hợp KSNB trong môi trường tin học mà nếu dùng TNCB là chưa đủ để thu thập bằng chứng

Khi nào nên

thực hiện TNKS?

Trang 15

VÍ DỤ: VỀ VIỆC THỰC HIỆN THỬ NGHIỆM KIỂM SOÁT

Sai phạm tiềm tàng

1 Nghiệp vụ bán chịu

không được phê

chuẩn hoặc phê

chuẩn không đúng

thẩm quyền hay chính

sách

(Sự phát sinh)

- Phải có chính sách bán hàng cụ thể

- Chỉ người có thẩm quyền mới được phê chuẩn tín dụng

- Phải tách biệt giữa người bán hàng và người phê chuẩn tín dụng

- Kiểm tra chính sách bán hàng

- Kiểm tra chữ ký trên lệnh bán hàng có đúng là của người được ủy quyền không ?

- Quan sát và/hoặc phỏng vấn việc phân chia công việc

2 Lệnh bán hàng có

thể sai về số lượng,

chủng loại…

(Chính xác)

- Lập lệnh bán hàng phải dựa vào đơn đặt hàng

- Quan sát người lập lệnh bán hàng có căn cứ vào đơn đặt hàng hay không ?

ĐÁNH GIÁ LẠI RRKS & THỰC HIỆN TNCB

TNCB là các thử nghiệm để thu thập bằng chứng về

các sai lệch trọng yếu trong BCTC Đối tượng của

thử nghiệm cơ bản là các thông tin, số liệu trên

BCTC

TNCB gồm có 2 loại là thủ tục phân tích cơ bản và

kiểm tra chi tiết

Định dạng
Số trang	15
Dung lượng	1,39 MB