Bài viết sẽ tìm hiểu về thực trạng công tác kế toán quản trị của các doanh nghiệp sản xuất gạch trên địa bàn tỉnh Hải Dương, tìm ra những hạn chế trong công tác này. Từ đó, đưa ra những khuyến nghị, giúp các doanh nghiệp làm tốt hơn công tác kế toán quản trị, để kế toán quản trị thực sự trở thành một công cụ hữu hiệu trong điều hành sản xuất kinh doanh của lãnh đạo doanh nghiệp.
Trang 1GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG BÁO CÁO QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN XUẤT TRONG CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT GẠCH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG
SOLUTIONS TO IMPROVE QUALITY OF MANAGEABLE REPORT OF EXPENSE IN BRICK ENTERPRISE
IN HAI DUONG PROVINCE
Đinh Thị Kim Thiết
Email: duongthanh2010@gmail.com
Trường Đại học Sao Đỏ
Ngày nhận bài: 12/11/2017 Ngày nhận bài sửa sau phản biện: 14/3/2018
Ngày chấp nhận đăng: 28/3/2018
Tóm tắt
Báo cáo quản trị có vị trí vô cùng quan trọng trọng điều hành sản xuất kinh doanh, nó giúp cho nhà quản
lý nắm vững được tình hình sản xuất kinh doanh, tình hình tài chính của doanh nghiệp, để từ đó đưa ra các quyết định điều hành đúng đắn… Với đặc điểm: hầu hết thuộc diện các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các doanh nghiệp sản xuất gạch trên địa bàn tỉnh Hải Dương chưa có sự đầu tư đúng mức cho công tác
kế toán quản trị Bài viết sẽ tìm hiểu về thực trạng công tác kế toán quản trị của các doanh nghiệp sản xuất gạch trên địa bàn tỉnh Hải Dương, tìm ra những hạn chế trong công tác này Từ đó, đưa ra những khuyến nghị, giúp các doanh nghiệp làm tốt hơn công tác kế toán quản trị, để kế toán quản trị thực sự trở thành một công cụ hữu hiệu trong điều hành sản xuất kinh doanh của lãnh đạo doanh nghiệp
Từ khóa: Báo cáo quản trị chi phí; sản xuất gạch; lãnh đạo doanh nghiệp.
Abstract
Management reports are extremely important in running the business It helps the manager to understand the business situation, the financial situation of the business, and to make decisions… With the characteristics: Most of the small and medium enterprises, brick production enterprises in the province
of Hai Duong has not invested properly for the management accounting The article will explore the current state of management accounting of the brick manufacturing enterprises in Hai Duong province, find out the limitations in this work From there, make recommendations, help businesses do better management accounting, so that management accounting becomes a real tool in running business production of business leaders
Keywords: Cost management report; brick production; business leaders.
1 GIỚI THIỆU
Đứng trên phương diện của nhà quản lý doanh
nghiệp để duy trì và phát triển sản xuất kinh doanh
trong điều kiện cạnh tranh gay gắt như hiện nay,
các doanh nghiệp không chỉ tăng cường đổi mới
mà còn phải kiểm soát được các chi phí sản xuất
một cách thường xuyên, liên tục, kịp thời Đối với
các doanh nghiệp sản xuất gạch, sự cạnh tranh về
giá cả diễn ra giữa các doanh nghiệp ngày càng
khốc liệt Mặt khác, hoạt động sản xuất gạch còn
gây ra tình trạng ô nhiễm môi trường, do đó các
chi phí bảo vệ môi trường, đổi mới công nghệ tại
các doanh nghiệp sản xuất gạch ảnh hưởng đáng
kể đến giá thành sản phẩm Việc kiểm soát chi
phí, phân tích thông tin và đưa ra quyết định trong sản xuất kinh doanh có tính quyết định đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp sản xuất gạch
Để làm tốt công tác này, doanh nghiệp (DN) phải làm tốt công tác kế toán quản trị trong đó có hệ thống báo cáo quản trị chi phí Thông tin được trình bày trên báo cáo quản trị có vai trò: (1) Cung cấp thông tin cho nhà quản lý để lập kế hoạch và
ra quyết định; (2) Trợ giúp nhà quản lý trong việc điều hành và kiểm soát hoạt động của tổ chức; (3) Thúc đẩy các nhà quản lý đạt được các mục tiêu của tổ chức; (4) Đo lường hiệu quả hoạt động của các nhà quản lý và các bộ phận, đơn vị trực thuộc trong tổ chức, xây dựng được hệ thống báo cáo
Trang 2quản trị chi phí hợp lý, thu thập được thông tin một
cách chi tiết, kịp thời, phản ánh đúng bản chất chi
phí phát sinh làm cơ sở cho việc phân tích thông
tin và ra quyết định
Hiện nay, công tác kế toán quản trị tại các doanh
nghiệp đặc biệt là các doanh nghiệp sản xuất
gạch trên địa bàn tỉnh Hải Dương chưa được
quan tâm đúng mức, đặc biệt là trong công tác lập
báo cáo kế toán quản trị Chính vì thế, có không
ít doanh nghiệp bị phá sản do không có khả năng
cạnh tranh hoặc không kiểm soát được chi phí
sản xuất Xuất phát từ những lý do đó, cần phải
có các giải pháp đồng bộ từ phía chính sách nhà
nước cho đến các doanh nghiệp nhằm khắc phục
các hạn chế, nâng cao hiệu quả công tác kế toán
quản trị thông qua việc hoàn thiện hệ thống báo
cáo quản trị chi phí trong các doanh nghiệp sản
xuất gạch
2 ĐẶC ĐIỂM HOẠT ĐỘNG SẢN XUẤT VÀ TỔ
CHỨC QUẢN LÝ TRONG CÁC DOANH NGHIỆP
SẢN XUẤT GẠCH ẢNH HƯỞNG ĐẾN HỆ
THỐNG BÁO CÁO QUẢN TRỊ CHI PHÍ
Việc tổ chức công tác kế toán quản trị chi phí
sản xuất được thể hiện thông qua các báo cáo
sản xuất do doanh nghiệp thực hiện Báo cáo
sản xuất là báo cáo chi tiết về tình hình chi phí
phát sinh tại phân xưởng và kết quả hoàn thành
nhằm cung cấp thông tin cho các cấp quản trị để
từ đó có các quyết định thích hợp Thực chất báo
cáo sản xuất mô tả các hoạt động sản xuất nhằm
đánh giá trách nhiệm của quản đốc phân xưởng
hay đội trưởng đội sản xuất Do vậy, công tác kế
toán quản trị của doanh nghiệp chịu ảnh hưởng
bởi các đặc điểm về hoạt động sản xuất và tổ
chức quản lý trong doanh nghiệp
2.1 Đặc điểm hoạt động sản xuất ảnh hưởng
đến hệ thống báo cáo quản trị chi phí
Đối với các doanh nghiệp sản xuất gạch là
doanh nghiệp có đặc điểm sản xuất khá phức
tạp, sản phẩm trải qua nhiều giai đoạn sản xuất
Mặt khác, chủng loại gạch cũng rất đa dạng, một
phân xưởng hoặc một quy trình sản xuất có thể
đồng thời sản xuất ra nhiều loại sản phẩm khác
nhau như: gạch 2 lỗ, gạch 4 lỗ, gạch 6 lỗ… Để
quản lý và tính toán chính xác, đầy đủ, kịp thời
các yếu tố chi phí phát sinh ở từng phân xưởng,
từng giai đoạn chi tiết cho từng đối tượng chịu
chi phí, doanh nghiệp phải xây dựng được hệ
thống báo cáo sản xuất hợp lý, theo dõi phản ánh được các chi phí phát sinh ở từng phân xưởng, giai đoạn
1 Chuẩn bị nguyên liệu
2 Gia công nguyên liệu và tạo hình
3 Phơi mộc
4 Sấy, nung trong lò tuynel
5 Ra lò
Hình 1 Quy trình sản xuất gạch
Ảnh hưởng của ngành sản xuất gạch không chỉ phụ thuộc vào loại hình chế biến, mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như quy mô sản xuất, sản phẩm, nguyên vật liệu đầu vào, trình độ công nghệ sản xuất, trình độ tổ chức quản lý sản xuất Trong
đó, yếu tố công nghệ và tổ chức quản lý sản xuất
có ảnh hưởng quyết định đến vấn đề bảo vệ môi trường của DN Do vậy, các thông tin liên quan đến tài sản môi trường (thiết bị xử lý chất thải, kiểm soát chất thải…), nợ phải trả môi trường (khoản nợ phải trả về xử lý ô nhiễm, các khoản dự phòng nợ phải trả môi trường về làm sạch ô nhiễm, di dời nhà máy…), thu nhập về môi trường (thu từ bán rác thải, phế thải, các khoản trợ cấp,…) cần phải được cung cấp bởi hệ thống báo cáo kế toán doanh nghiệp giúp cho các đối tượng sử dụng thông tin thuận tiện trong việc so sánh, phân tích đánh giá ảnh hưởng của vấn đề môi trường đến tình hình tài chính, đánh giá rủi ro môi trường và đồng thời giúp các nhà quản trị DN kiểm soát và quản trị tốt hơn chi phí môi trường trong DN
2.2 Đặc điểm tổ chức quản lý doanh nghiệp ảnh hưởng đến hệ thống báo cáo quản trị chi phí
Về đặc điểm tổ chức bộ máy quản lý và tổ chức bộ máy kế toán, hầu hết các DN sản xuất gạch đều
có bộ máy tổ chức quản lý theo mô hình giản đơn
và trực tuyến - chức năng, tức là nhà quản trị cấp
Trang 3cao (giám đốc, chủ tịch hội đồng quản trị) trực tiếp
điều hành hoạt động của các DN, trong đó từng
nhiệm vụ chuyên môn do các bộ phận chức năng
trong đơn vị đảm nhiệm Tổ chức bộ máy kế toán hầu
hết các DN sản xuất gạch đang áp dụng mô hình kế
toán tập trung chiếm khoảng 94% Các DN sản xuất
gạch đã thực hiện công tác kế toán quản trị tuy nhiên
chưa xây dựng bộ máy kế toán quản trị riêng mà kết
hợp chung với kế toán quản trị Điều này ảnh hưởng
đến tính chuyên môn hóa và hệ thống trong việc lập
các báo cáo quản trị chi phí của doanh nghiệp
3 THỰC TRẠNG LẬP BÁO CÁO QUẢN TRỊ CHI
PHÍ SẢN XUẤT TRONG CÁC DOANH NGHIỆP
SẢN XUẤT GẠCH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
HẢI DƯƠNG
Nhằm giúp các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh
tổ chức tốt công tác kế toán, Bộ Tài chính đã ban
hành Thông tư số 53/2006/TT-BTC hướng dẫn
áp dụng kế toán quản trị trong DN, trong đó đưa
ra nguyên tắc tổ chức hệ thống thông tin kế toán
quản trị: Việc tổ chức hệ thống thông tin kế toán
quản trị không bắt buộc phải tuân thủ đầy đủ các
nguyên tắc kế toán và có thể được thực hiện theo
những quy định nội bộ của doanh nghiệp nhằm
tạo lập hệ thống thông tin quản lý thích hợp theo
yêu cầu quản lý cụ thể của từng doanh nghiệp
Doanh nghiệp được toàn quyền quyết định việc
vận dụng các chứng từ kế toán, tổ chức hệ thống
sổ kế toán, vận dụng và chi tiết hóa các tài khoản
kế toán, thiết kế các mẫu báo cáo kế toán quản
trị cần thiết phục vụ cho kế toán quản trị của đơn
vị Thông tư cũng đưa ra một số mẫu báo cáo kế
toán quản trị bao gồm:
* Báo cáo tình hình thực hiện:
- Báo cáo doanh thu, chi phí và lợi nhuận của từng
loại sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ;
- Báo cáo khối lượng hàng hóa mua vào và bán ra
trong kỳ theo đối tượng khách hàng, giá bán, chiết
khấu và các hình thức khuyến mại khác;
- Báo cáo chi tiết khối lượng sản phẩm (dịch vụ)
hoàn thành, tiêu thụ;
- Báo cáo chấp hành định mức hàng tồn kho;
- Báo cáo tình hình sử dụng lao động và năng suất
lao động;
- Báo cáo chi tiết sản phẩm, công việc hoàn thành;
- Báo cáo cân đối nhập, xuất, tồn kho nguyên liệu,
vật liệu, sản phẩm, hàng hóa;
- Báo cáo chi tiết nợ phải thu theo thời hạn nợ, khách nợ và khả năng thu nợ;
- Báo cáo chi tiết các khoản nợ vay, nợ phải trả theo thời hạn nợ và chủ nợ;
- Báo cáo bộ phận lập cho trung tâm trách nhiệm;
- Báo cáo chi tiết tăng, giảm vốn chủ sở hữu
* Báo cáo phân tích:
- Phân tích mối quan hệ giữa chi phí, khối lượng
và lợi nhuận;
- Phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp;
- Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tình hình thực hiện kế hoạch sản xuất và tài chính; Hiện nay, tại Hải Dương có khoảng 250 doanh nghiệp trực tiếp sản xuất gạch, qua khảo sát 150 doanh nghiệp về công tác lập báo cáo quản trị chi phí cho thấy tình hình như sau:
3.1 Báo cáo thực hiện
Báo cáo quản trị chi phí nhằm thể hiện sự phân quyền trách nhiệm cho các bộ phận cũng như kiểm soát chi phí phát sinh ở các trung tâm trách nhiệm và quản lý Trong các doanh nghiệp sản xuất gạch, chủng loại sản phẩm thường đa dạng, nhiều kích cỡ và phẩm cấp khác nhau, tổ chức sản xuất ở nhiều bộ phận, nhiều giai đoạn Do đó, việc lập các báo cáo quản trị càng chi tiết cho các đối tượng sản xuất càng có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá và ra quyết định của nhà quản trị Tuy vậy, qua khảo sát cho thấy các doanh nghiệp chủ yếu mới chỉ thực hiện các báo cáo trên cơ sở số liệu sẵn có từ công tác kế toán tài chính như: Báo cáo tổng hợp nhập xuất tồn kho vật tư (100%), báo cáo hoạt động sản xuất kinh doanh theo mẫu Báo cáo tài chính, báo cáo bán hàng: 116/150 doanh nghiệp Các báo cáo về doanh thu, chi phí, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh mới chỉ dừng lại ở dạng báo cáo tổng hợp
mà không chi tiết cho các loại sản phẩm, phẩm cấp, kích cỡ sản phẩm Việc lập Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh dạng lãi trên biến phí chỉ có 3/150 doanh nghiệp thực hiện Báo cáo kết quả kinh doanh theo từng bộ phận, lĩnh vực có 7/150 doanh nghiệp thực hiện
Đối với báo cáo về dự toán chi phí, tình hình chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm, hầu hết các doanh nghiệp đã thực hiện các báo cáo về dự toán chi phí trên cơ sở định mức vật liệu sản xuất cho từng loại sản phẩm có 121/150 doanh nghiệp thực hiện
Trang 4Bảng 1. Bảng tổng hợp kết quả khảo sát tình hình lập báo cáo quản trị chi phí sản xuất tại các doanh nghiệp
sản xuất gạch trên địa bàn tỉnh Hải Dương
STT Báo cáo quản trị
chi phí sản xuất
Sử dụng báo cáo
Mục đích sử dụng báo cáo
Sử dụng mẫu báo cáo theo QĐ số 53/2006
Phục vụ KTTC Phục vụ quản trị doanh
nghiệp
SL Tỷ lệ (%)
SL Tỷ lệ (%)
SL Tỷ lệ (%)
SL Tỷ lệ (%)
I Báo cáo thực hiện
1 - Bản báo cáo sản xuất 32 21,3 0 0 32 21,3 5 3,3
2 - Báo cáo giá thành (theo bộ phận, lĩnh vực) 7 4,7 0 0 7 4,7 5 3,3
3 - Phiếu tính giá thành sản phẩm 63 42,0 63 42 38 25,3 38 25,3
4 - Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh theo chi phí khả biến và bất biến 3 2,0 0 0 3 2,0 3 2,0
5 - Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh theo bộ phận 7 4,7 0 0 7 4,7 7 4,7
6 - Báo cáo chi tiết nhập xuất tồn kho NVL, sản phẩm 150 100,0 150 100 74 49,3 0
-7 - Báo cáo chi tiết nợ phải thu 150 100,0 150 100 69 46,0 0
-8 - Báo cáo bộ phận lập cho các trung tâm trách nhiệm 14 9,3 0 14 9,3 8 5,3
9 - Báo cáo vật tư còn lại cuối kỳ 62 41,3 62 41,3 34 22,7
10 - Báo cáo bán hàng 116 77,3 116 0 77 51,3 23 15,3
11 - Báo cáo năng suất lao động 9 6,0 0 9 6,0 9 6,0
12 - Báo cáo tiến độ sản xuất 87 58,0 0 87 58,0 3 2,0
13 - Báo cáo dự báo vật tư theo kế hoạch sản xuất kinh doanh 121 80,7 0 121 80,7 65 43,3
II Báo cáo phân tích
1 - Phân tích mối quan hệ giữa chi phí, khối lượng và lợi nhuận 3 2,0 0 3 2,0
-2 - Phân tích tình hình tài chính của doanh nghiệp 16 10,7 0 16 10,7
-3 - Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến tình hình thực hiện kế hoạch
sản xuất và tài chính 5 3,3 0 5 3,3
-4 - Báo cáo khác 18 12,0 18 12,0
III Báo cáo môi trường
1 Báo cáo chi phí môi trường 6 4,0 0 6 4,0
-2 Báo cáo phân tích chi phí bảo vệ môi trường 0 - 0 0 -
-Nguồn: Khảo sát của tác giả
Trang 5Các báo cáo về quản trị chi phí sản xuất như lập
các bảng tính giá thành cho từng loại sản phẩm
cũng được hầu hết các doanh nghiệp quan tâm
để làm cơ sở cho các nhà quản trị doanh nghiệp
kiểm soát chi phí và ra quyết định Đối với các báo
cáo về giá thành sản phẩm: Trong cùng một quy
trình sản xuất gạch thông thường cho ra những
sản phẩm khác nhau như gạch 2 lỗ, 4 lỗ, 6 lỗ, các
phẩm cấp loại 1, loại 2… hoặc trọng lượng khác
nhau Tuy nhiên, một số doanh nghiệp chưa thực
hiện phân bổ chi phí hoặc vận dụng các phương
pháp như hệ số, tỷ lệ để tính giá thành cho từng
loại sản phẩm Một số doanh nghiệp không thực
hiện tính giá thành cho từng sản phẩm mà chỉ
tập hợp chi phí toàn bộ các sản phẩm trên cơ sở
hạch toán kế toán tài chính trên tài khoản 154
Đây cũng chính là nguyên nhân dẫn đến các báo
cáo về kết quả kinh doanh, báo cáo bán hàng của
doanh nghiệp chưa được phản ánh chi tiết theo
từng mặt hàng cụ thể Mặt khác, trong quá trình
sản xuất gạch phát sinh các sản phẩm hỏng, phế
liệu từ sản xuất nhưng hầu hết các doanh nghiệp
đều chưa phản ánh và bóc tách các chi phí này
trên các báo cáo chi phí sản xuất Việc tổ chức
theo dõi và báo cáo theo các trung tâm chi phí
(phân xưởng, tổ, đội) và xác định trách nhiệm
trung tâm chi phí không rõ ràng, đặc biệt là doanh nghiệp có quy mô vừa và nhỏ Về mục đích sử dụng, hầu hết các báo cáo sử dụng cho mục đích
kế toán tài chính Một số doanh nghiệp kết hợp giữa mục đích quản trị và mục đích kế toán tài chính khi sử dụng báo cáo như báo cáo chi tiết nợ phải thu, báo cáo chi tiết hàng tồn kho…
Về mẫu báo cáo, hầu hết các doanh nghiệp thay đổi mẫu báo cáo mà không sử dụng theo hướng dẫn của Bộ Tài chính Nguyên nhân do trong mẫu của Bộ Tài chính thường phân loại biến phí, định phí hoặc chi tiết theo bộ phận, lĩnh vực Tuy nhiên, hầu hết các doanh nghiệp chưa phân loại biến phí
và định phí Mặc khác, việc theo dõi chi phí phát sinh theo từng bộ phận còn hạn chế nên doanh nghiệp không thực hiện nguyên mẫu báo cáo
Ngoài các mẫu báo cáo theo hướng dẫn, tùy mục đích quản trị mà mỗi doanh nghiệp bổ sung một
số mẫu sổ khác nhau theo yêu cầu của nhà quản trị Tuy nhiên, số lượng này không nhiều và chỉ có một số doanh nghiệp thực hiện Tại Công ty cổ phần Vật liệu chịu lửa Hưng Đạo, doanh nghiệp
có lập các mẫu báo cáo như: bảng yêu cầu thị trường, phiếu theo dõi lao động trực tiếp…
Bảng 2 Bảng yêu cầu thị trường
(Tuần từ ngày 01/01/2016 đến ngày 31/01/2016): Mục tiêu tháng: trên 1400 tấn
A GẠCH TIÊU CHUẨN
I Gạch FB 251 200 1 568 249 632
1 Minh Quang Hamico Viên 30 000
2 Hoàng Phúc Trường “” 20 000
3 Công ty Kim Thành “” 11 000
II Gạch CTM tường 170 3 500 4647 - 1 147
1 Hoàng Khuyên Viên 500
2 Hoàng Phúc Trường viên 1 000
3 Minh Quang Hamico viên 1 000
Nguồn: Khảo sát của tác giả
Qua tìm hiểu tại Công ty CP Vật liệu chịu lửa Hưng
Đạo, cho thấy doanh nghiệp đã có sự quan tâm
đến các báo cáo nội bộ nhằm quản trị chi phí, các
báo cáo mang tính linh hoạt và thiết kế theo yêu
cầu quản trị của doanh nghiệp như: bảng yêu cầu
thị trường, bảng tính giá thành…, tuy nhiên việc tổ
chức các báo cáo này còn sơ sài, chưa hệ thống
và chưa cung cấp được đầy đủ các thông tin cũng
như đảm bảo kiểm soát chi phí trong sản xuất Đối với bảng tính giá thành sản phẩm, việc tính toán giá thành đơn giản là việc tập hợp chi phí sản xuất trong một kỳ (tháng), chưa quan tâm đến các chi phí sản phẩm hỏng, phế liệu, chi phí vật liệu còn lại cuối kỳ Sản phẩm gạch chịu lửa sa mốt
có nhiều kích cỡ khác nhau như H1, H2… và tổ chức sản xuất tại ba phân xưởng, tuy nhiên doanh
Trang 6nghiệp chưa tính giá thành cho từng kích cỡ sản
phẩm cũng như chưa tổ chức lập báo cáo chi phí
cho từng phân xưởng Đối với báo cáo kết quả
hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp trình bày trên
cơ sở mẫu của hệ thống báo cáo tài chính phục
vụ cho mục đích kế toán tài chính, do vậy không
phản ánh được kết quả sản xuất kinh doanh của
từng loại, nhóm sản phẩm
3.2 Báo cáo phân tích
Các báo cáo phân tích có vai trò cung cấp các
thông tin về hoạt động sản xuất kinh trên cơ sở
sử dụng các phương pháp liên hệ, so sánh, đối
chiếu và tổng hợp lại nhằm rút ra tính quy luật và
xu hướng phát triển của các hiện tượng nghiên
cứu Phân tích kinh doanh gắn liền với mọi hoạt
động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp Tuy
nhiên, qua khảo sát của tác giả nhận thấy hầu hết
các doanh nghiệp không chú trọng đến công tác
phân tích kinh doanh Đa phần các doanh nghiệp
cũng chỉ phân tích một số chỉ tiêu cơ bản để đưa
ra nhận xét đánh giá chung như lãi, lỗ, giá vốn cao
hay thấp, chi phí đi vay… nhiều hay ít, chủ yếu là
so sánh số liệu thực tế với dự toán, kế hoạch ở
một số chỉ tiêu cơ bản, chưa tính toán các chỉ tiêu
cụ thể để xác định nguyên nhân, yếu tố ảnh hưởng
hoặc mối quan hệ giữa các yếu tố như thế nào Và
quan trọng hơn cả, ở hầu hết các DN, việc phân
tích nếu được thực hiện thì chỉ thực hiện phân tích
sau khi kết thúc quá trình kinh doanh, không phân
tích trước và trong quá trình thực hiện dự toán, việc
tiến hành phân tích điểm hòa vốn, thực hiện phân
tích mối quan hệ chi phí - khối lượng - lợi nhuận
không được chú trọng Chỉ có 3 doanh nghiệp
thực hiện phân tích mối quan hệ giữa chi phí và
lợi nhuận, 16/150 doanh nghiệp phân tích tình hình
tài chính Do đó, việc lập các báo cáo phân tích
nhằm mục đích tổng kết lại, không phản ánh tính
linh hoạt trong thông tin kế toán quản trị, giảm khả
năng phục vụ cho những quyết định mang tính chất
tức thời của nhà quản trị
3.3 Báo cáo chi phí môi trường
Vấn đề ô nhiễm môi trường do các doanh nghiệp
sản xuất gạch gây ra luôn là chủ đề nóng cần phải
giải quyết của cả nước nói chung và của tỉnh Hải
Dương nói riêng Ngày 01/11/2012, UBND tỉnh
Hải Dương có Quyết định số 2519/QĐ-UBND về
việc chấm dứt hoạt động sản xuất gạch đất sét
nung bằng lò thủ công, trong đó có cả lò cải tiến
liên tục kiểu đứng trên địa bàn tỉnh Hải Dương từ ngày 01/01/2016 Ngày 29/9/2017, UBND tỉnh Hải Dương ra Quyết định số 2945/QĐ-UBND quyết định phê duyệt điều chỉnh quy hoạch phát triển vật liệu xây dựng tỉnh Hải Dương đến năm 2020, định hướng đến năm 2030: “Chấm dứt hoạt động của các lò gạch thủ công, lò thủ công cải tiến, lò liên tục kiểu đứng, lò Hoffman trên địa bàn tỉnh Giữ nguyên các nhà máy sản xuất gạch tuynel hiện tại đang hoạt động Tiếp tục đầu tư chiều sâu, đầu tư công nghệ, thiết bị tại các cơ sở sản xuất gạch tuynel, tăng tỷ lệ sản phẩm mỏng vừa
có giá trị kinh tế cao, vừa tiết kiệm nguyên liệu Đưa ra ngoài quy hoạch những dự án đã chứng nhận đầu tư nhưng đã quá thời gian đầu tư hoàn thành theo quy định mà chưa triển khai thực hiện hoặc không đủ điều kiện thực hiện dự án theo quy định”
Như vậy, ngoài những chi phí liên quan trực tiếp đến sản xuất sản phẩm, doanh nghiệp sản xuất gạch còn phải chi trả các khoản chi phí xử lý chất thải, bảo vệ môi trường do áp lực từ phía chính quyền cũng như yêu cầu tồn tại và phát triển của doanh nghiệp Chính vì vậy, các doanh nghiệp cần kiểm soát các chi phí môi trường bằng việc lập các báo cáo quản trị Báo cáo giúp kiểm soát chi phí; cung cấp thông tin để tổ chức thực hiện trách nhiệm môi trường; thiết lập hay xem lại các chính sách, mục tiêu và kế hoạch hành động về môi trường; tạo động lực để quản lý hoạt động môi trường từ nhà quản trị đến nhân viên Chỉ tiêu đánh giá hiệu quả môi trường các thông tin trên báo cáo
sẽ giúp tạo ra các chỉ số hiệu quả môi trường nhằm
đo lường kết quả và đưa ra những cải tiến liên tục liên quan đến các mục tiêu môi trường được thiết lập Các thông tin trong báo cáo giúp nhà quản lý thiết lập mục tiêu môi trường đạt được, đảm bảo hiệu quả, đưa trách nhiệm kế toán vào hoạt động môi trường, phối hợp nâng cao hiệu quả tài chính
và môi trường
Tại các doanh nghiệp sản xuất gạch đều có phát sinh các chi phí bảo vệ môi trường như chi phí hoàn thổ khi khai thác đất sét, lắp đặt các thiết bị
xử lý khí thải do sử dụng các chất đốt, xử lý chất thải rắn như gạch vỡ hỏng trong các công đoạn sản xuất Tuy nhiên, thực trạng quản trị chi phí bảo vệ môi trường tại các doanh nghiệp sản xuất gạch chưa được quan tâm Các chi phí bảo vệ môi trường chưa được phân loại mà thường được
Trang 7đưa vào chi phí sản xuất chung của sản phẩm
Doanh nghiệp chưa thực hiện lập báo cáo chi phí
môi trường, báo cáo phân tích các chi phí cũng
như lợi ích thu được sau khi thực hiện phương án
bảo vệ môi trường Do đó, các nhà quản lý kinh tế
không thể thấy được quy mô và tính chất của chi
phí môi trường nói chung và từng khoản chi phí
môi trường nói riêng
4 CÁC HẠN CHẾ, NGUYÊN NHÂN VÀ NHỮNG
KHUYẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO CHẤT
LƯỢNG BÁO CÁO QUẢN TRỊ CHI PHÍ SẢN
XUẤT CỦA CÁC DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT
GẠCH TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH HẢI DƯƠNG
4.1 Các hạn chế và nguyên nhân
4.1.1 Các hạn chế
- Các doanh nghiệp hầu hết chưa thực hiện tổ chức
và ghi chép báo cáo quản trị chi phí một cách hệ
thống, số liệu mang tính chất chắp vá và không có
nhiều ý nghĩa cho việc ra quyết định
- Việc xác định trách nhiệm trung tâm chi phí
không rõ ràng, đặc biệt là doanh nghiệp có quy
mô vừa và nhỏ
- Việc vận dụng và ghi chép các mẫu báo cáo
quản trị chi phí do Bộ Tài chính ban hành ở hầu
hết các doanh nghiệp chưa đầy đủ và đưa đáp
ứng được yêu cầu quản trị
- Các doanh nghiệp không chú trọng đến công tác
phân tích kinh doanh Việc lập các báo cáo phân
tích chỉ nhằm mục đích tổng kết lại, không phản
ánh tính linh hoạt trong thông tin kế toán quản
trị, giảm khả năng phục vụ cho những quyết định
mang tính chất tức thời của nhà quản trị
- Doanh nghiệp chưa thực hiện lập báo cáo chi phí
môi trường, báo cáo phân tích các chi phí cũng
như lợi ích thu được sau khi thực hiện phương án
bảo vệ môi trường
4.1.2 Các nguyên nhân dẫn đến hạn chế
Thứ nhất: Chế độ kế toán đã ban hành Thông tư
số 53/2006/TT-BTC hướng dẫn áp dụng kế toán
quản trị trong DN song các DN vẫn rất khó áp
dụng, thậm chí một số mẫu báo cáo kế toán quản
trị như Báo cáo sản xuất còn thiếu logic trong sắp
xếp các chỉ tiêu trên biểu, tính hiện thực chưa
cao Các nội dung hướng dẫn của Thông tư số
53/2006/TT- BTC còn chung và nhận thức về vai
trò và tầm quan trọng của thông tin kế toán quản
trị cung cấp tại các DN chưa cao
Thứ hai: Bản thân các doanh nghiệp chưa nhận
thức được tầm quan trọng của các báo cáo quản trị chi phí sản xuất đối với doanh nghiệp trong việc kiểm soát chi phí và đưa ra quyết định trong sản xuất kinh doanh
Thứ ba: Đội ngũ kế toán được tổ chức trong
các doanh nghiệp chưa đáp ứng được trình độ chuyên môn về lĩnh vực kế toán quản trị, phân tích tài chính
Thứ tư: Việc tổ chức phân quyền trách nhiệm cho
các bộ phận chưa rõ ràng và đầy đủ chức năng thu thập thông tin Trình độ của nhân viên thuộc
bộ phận phụ trách về thu nhận thông tin trong các doanh nghiệp còn hạn chế
Thứ năm: Các chi phí sản xuất kinh doanh của
doanh nghiệp, đặc biệt là nguyên liệu đầu vào thường bị thay đổi do không có nguồn cung ổn định, dẫn đến khó khăn trong việc xây dựng định mức sản phẩm Đây cũng là nguyên nhân doanh nghiệp bị hạn chế trong việc tính giá thành sản phẩm theo phương pháp hệ số hoặc tỷ lệ
4.2 Những khuyến nghị nhằm nâng cao chất lượng báo cáo quản trị chi phí sản xuất của các doanh nghiệp sản xuất gạch trên địa bàn tỉnh Hải Dương
* Khuyến nghị đối với Nhà nước Thứ nhất: Nhà nước cần tạo môi trường cho kế toán
quản trị phát triển, hiện tại Thông tư số 53/2006/TT-BTC chỉ mới hướng dẫn chung mà chưa chi tiết,
cụ thể về cách thức vận dụng Chính vì vậy Bộ Tài chính cần có các thông tư hướng dẫn cụ thể hơn về cách thức vận dụng, phạm vi và nội dung vận dụng,
mô hình hóa công tác kế toán quản trị vào một số loại hình doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh
tế Các báo cáo quản trị chi phí cần có hướng dẫn
cụ thể hơn tạo thuận lợi cho công tác kế toán quản trị chi phí tại doanh nghiệp
Thứ hai: Nhà nước có chính sách hỗ trợ cần thiết
để doanh nghiệp sản xuất gạch có thể tiếp cận, chuyển giao kế toán QTCP từ các nước có nền kinh tế phát triển đã vận dụng thành công kế toán QTCP trên thế giới, tạo tiền đề cho việc vận dụng tại doanh nghiệp sản xuất Đào tạo chuẩn hóa về
kế toán QTCP tại các trường đại học Trong công tác đào tạo cần có sự đổi mới cả về nội dung và phương thức đào tạo Về nội dung cần đưa vào các phương pháp kế toán QTCP hiện đại vào giảng dạy Về phương thức đào tạo, tăng cường tính chủ động sáng tạo và tính thực tiễn tại đơn vị, đồng thời
Trang 8phát triển ứng dụng công nghệ thông tin trong công
tác đào tạo nhằm đảm bảo tính hữu hiệu trong
công tác kế toán QTCP
* Khuyến nghị đối với các doanh nghiệp sản xuất
gạch trên địa bàn tỉnh Hải Dương
- Về trình độ nhân viên kế toán:
Để hệ thống báo cáo kế toán QTCP thực sự đạt
được hiệu quả thì khi triển khai tại các doanh
nghiệp sản xuất gạch cần nhìn nhận đúng từ hai
phía: nhà quản trị (người cần thông tin) và nhân
viên kế toán quản trị (người cung cấp thông tin)
Nhà quản trị cần phải nắm rõ thông tin mình cần
là gì và yêu cầu cụ thể đối với nhân viên kế toán,
đồng thời nhà quản trị cần định hướng thông tin
rõ ràng thông qua cụ thể hóa các chiến lược kinh
doanh, mục tiêu của doanh nghiệp Nhân viên kế
toán quản trị: trường hợp nhân viên đã làm lâu
năm tại doanh nghiệp cần được bồi dưỡng công
tác kế toán quản trị và tham khảo mô hình kế toán
quản trị thành công; đối với nhân viên mới phải
được đào tạo chuyên môn kế toán quản trị mới
được tuyển dụng
- Về tổ chức quản lý sản xuất kinh doanh ở
doanh nghiệp:
Các doanh nghiệp cần căn cứ vào điều kiện cụ
thể, quy mô sản xuất kinh doanh, cơ chế quản lý
tài chính Các doanh nghiệp sản xuất gạch cần
hoàn thiện cơ chế quản lý với sự phân cấp quản lý
Xác định mối quan hệ giữa các bộ phận trong hoạt
động tác nghiệp và mối quan hệ giữa các thành viên
trong bộ máy kế toán Chủ động xây dựng bộ máy
kế toán QTCP với doanh nghiệp, từ đó từng bước
vận dụng các nội dung của kế toán QTCP phù hợp,
hoàn thiện hệ thống báo cáo quản trị chi phí trong
doanh nghiệp
Đối với các chi phí về bảo vệ môi trường: Các
doanh nghiệp chủ động hạch toán chi phí liên
quan đến môi trường bằng việc mở các tài khoản
chi tiết nội bộ như tài khoản 154 để tập hợp các
chi phí bỏ ra liên quan đến hoạt động bảo vệ môi
trường Lập các báo cáo về chi phí và lợi ích thu
được từ việc bảo vệ môi trường…
- Ứng dụng công nghệ thông tin:
Cần nâng cao sự kết nối giữa kế toán quản trị
QTCP với công nghệ thông tin Hiện tại, các doanh
nghiệp sản xuất gạch đều đã ứng dụng phần mềm
kế toán, đây chính là nhân tố quan trọng trong sự thành công của kế toán quản trị chi phí trong việc lập các báo cáo quản trị chi phí tại doanh nghiệp Trong điều kiện cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0 đang diễn ra và ảnh hưởng đến các lĩnh vực kinh tế
- chính trị - xã hội, doanh nghiệp nên xem xét ứng dụng các phần mềm thời gian thực để hỗ trợ cho công tác thu thập thông tin quản trị chi phí Phần mềm thời gian thực là các chương trình giám sát/ phân tích/điều khiển các sự kiện trong thế giới thực ngay khi nó xảy ra Việc sử dụng các phần mềm thời gian thực giúp khắc phục hạn chế trong công tác thu thập thông tin về môi trường mà các doanh nghiệp còn vướng mắc
5 KẾT LUẬN
Lập báo cáo quản trị chi phí sản xuất trong các doanh nghiệp nói chung và doanh nghiệp gạch nói riêng có ý nghĩa quan trọng trong việc ra quyết định của nhà quản trị Tuy nhiên, việc thực hiện
tổ chức báo cáo quản trị chi phí sản xuất của các doanh nghiệp sản xuất gạch trên địa bàn tỉnh Hải Dương còn nhiều hạn chế do nguyên nhân từ phía Nhà nước cũng như bản thân doanh nghiệp Để việc lập báo cáo quản trị chi phí có hiệu quả hơn cần kết hợp các giải pháp đồng bộ đặc biệt là công tác tổ chức sản xuất, đào tạo nguồn nhân lực kế toán cũng như ứng dụng các công nghệ tiên tiến phục vụ cho việc lập báo cáo quản trị chi phí của doanh nghiệp
TÀI LIỆU THAM KHẢO
[1] Quyết định số 2945/QĐ-UBND của UBND tỉnh Hải
Dương: Phê duyệt điều chỉnh quy hoạch phát triển
vật liệu xây dựng tỉnh Hải Dương đến năm 2020, định hướng đến năm 2030.
[2] Lê Thị Minh Huệ (2016) Luận án tiến sĩ - Hoàn
thiện kế toán quản trị chi phí tại các doanh nghiệp mía đường trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa.
[3] Nguyễn Thị Thanh Hoà (2017) Luận án tiến sĩ - Hoàn
thiện hệ thống báo cáo kế toán trong các doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Nghệ An.
[4] Ngô Thị Thu Hương, Phạm Hoài Nam (2016) Phát
triển báo cáo kế toán quản trị phân tích tư vấn trong các doanh nghiệp.