Tài liệu tìm hiểu tổng quan về đảo Phục Sinh; kinh tế trên đảo hiện nay; những điểm đặc sắc trên đảo; tượng đá Moai – đặc trưng thu hút khách du lịch tại đảo Phục Sinh; niên đại của các bức tượng đá Moai...
Trang 1KHÁM PHÁ CÁC BÍ N T I Đ O PH C SINH T N T I Đ N NGÀY NAYẨ Ạ Ả Ụ Ồ Ạ Ế
Đ o Ph c Sinh ả ụ hay còn đ ượ c g i là đ o Rapa Nui theo ngôn ng c a ng ọ ả ữ ủ ườ i Polynesia. Hay trong ti ng Tây Ban Nha, hòn đ o có tên g i khác là Isla de Pascua ế ả ọ Đây là hòn đ o n m ngoài kh i b bi n phía tây Chile ả ằ ở ơ ờ ể
TÌM HI U T NG QUAN V Đ O PH C SINHỂ Ổ Ề Ả Ụ
Hòn đ o này đả ược nhà thám hi m ngể ười Hà Lan, đô đ c h i quân Jacob Roggeveenố ả phát hi n. Trong hành trình vệ ượt bi n c a mình, ông đã tìm ra hòn đ o vào ngày chể ủ ả ủ
nh t đ u tiên c a tháng t năm 1772. S dĩ hòn đ o này đậ ầ ủ ư ở ả ược đ t tên là Ph c Sinh b iặ ụ ở
nó được phát hi n ngay đúng ngày l Ph c Sinh. K t ngày đó, hòn đ o này đã có tênệ ễ ụ ể ừ ả chính th c trên h i đ qu c t làứ ả ồ ố ế đ o Ph c Sinhả ụ
Hòn đ o có di n tích kho ng 165km2, n m phía đông nam Thái Bình Dả ệ ả ằ ở ương. V tríị cách b bi n phía tây c a Chile kho ng 3700km và cách 4000km v phía đông c aờ ể ủ ả ề ủ Tahiti. Hình d ng c a hòn đ o khá gi ng hình tam giác. Đây là m t ph n lãnh th c aạ ủ ả ố ộ ầ ổ ủ Chile k t cu i th k 19. Ph c Sinh là m t trong nh ng hòn đ o có v trí xa đ t li nể ừ ố ế ỷ ụ ộ ữ ả ị ấ ề
nh t trên th gi i.ấ ế ớ
Hòn đ o Ph c Sinh n m ngoài kh i b bi n phía tây Chile ả ụ ằ ở ơ ờ ể
Trang 2V m t t ng th , đ o Ph c Sinh có hình d ng là m t hình tam giác. Đề ặ ổ ể ả ụ ạ ộ ượ ạc t o thành từ
3 núi l a là Poike, Rano Kau và Terevaka. Trong đó, núi l a l n nh t trên hòn đ o làử ử ớ ấ ả Rano Kao, đ cao 600m so v i m c nộ ớ ự ước bi n. T đó, hòn đ o để ừ ả ược hình thành qua các v phun trào núi l a k t h p v i khí h u c n nhi t đ i và ôn hóa. Đ a hình trênụ ử ế ợ ớ ậ ậ ệ ớ ị
đ o v i nhi u đ i núi hi m tr Ngoài ra còn có r t nhi u hang đ ng ng m d n t i cácả ớ ề ồ ể ở ấ ề ộ ầ ẫ ớ
mi ng núi l a. Đi m này đã thu hút không ít các nhà khoa h c cũng nh khách du l chệ ử ể ọ ư ị
đ n khám phá.ế
KINH T TRÊN Đ O HI N NAYẾ Ả Ệ
Kinh t trên đ o hi n nay v n ph thu c ch y u vào ngành du l ch. Ngế ả ệ ẫ ụ ộ ủ ế ị ười dân t iạ đây s d ng ti ng Tây Ban Nha là ngôn ng chính. Bên c nh đó, không ít ngử ụ ế ữ ạ ười dân
v n còn s d ng ngôn ng Rapa Nui c ẫ ử ụ ữ ổ
Theo ước tính, có kho ng 3000 ngả ười Rapa Nui b n đ a s ng trên đ o khi l n đ u tiênả ị ố ả ầ ầ
n i đây đơ ược phát hi n b i Jacob Roggeveen. Tuy nhiên, sau cu c n i chi n vài nămệ ở ộ ộ ế sau đó, dân s c a đ o b suy gi m m nh. S lố ủ ả ị ả ạ ố ượng người dân ước ch ng 600 – 700ừ nam gi i và ch a t i 30 ph n Tính đ n năm 1877, s ngớ ư ớ ụ ữ ế ố ười Rapa Nui ch còn sót l iỉ ạ
111 người. Do s xu t hi n c a ngự ấ ệ ủ ười châu Âu đã khám phá ra vùng đ t này. H đãấ ọ mang đ n đây nhi u d ch b nh nh giang mai, b nh đâu mùa cũng nh ch đ nô l ế ề ị ệ ư ệ ư ế ộ ệ
D a vào s li u năm 2012 c a chính ph Chile, hi n dân s trên đ o kho ng g n 6000ự ố ệ ủ ủ ệ ố ả ả ầ
người. V i h n n a s đó là dân b n đ a g c c a đ o.ớ ơ ử ố ả ị ố ủ ả
NH NG ĐI M Đ C S C TRÊN Đ OỮ Ể Ặ Ắ Ả
Đ o Ph c Sinh là m t trong b n hòn đ o n m cách bi t nh t v i th gi i. K t khiả ụ ộ ố ả ằ ệ ấ ớ ế ớ ể ừ
được phát hi n cho đ n nay, đ o Ph c Sinh v n luôn t n t i nh ng đi u huy n bí. Đóệ ế ả ụ ẫ ồ ạ ữ ề ề
v n luôn là đ tài đẫ ề ược gi i khoa h c và nh ng ngớ ọ ữ ười yêu thích khám phá v m t n nề ộ ề văn minh đã m t. Hòn đ o n i ti ng v i v đ p hoang s cùng nh ng l h i Tapati sôiấ ả ổ ế ớ ẻ ẹ ơ ữ ễ ộ
đ ng. H th ng ngôn ng vi t Rongo – rongo đ y bí n. Và h n 900 b c tộ ệ ố ữ ế ầ ẩ ơ ứ ượng đá (Moai) cùng ngôn ng Rongorongo đữ ượ ạc t o ra b i ngở ười Rapa Nui c Năm 1995, đ oổ ả
Ph c Sinh đụ ược UNESCO công nh n là m t Di s n th gi i. Đa ph n, di n tích đ oậ ộ ả ế ớ ầ ệ ả
được b o v trong vả ệ ườn qu c gia Rapa Nui.ố
M c dù n i đây mang l i th s h u c nh quan t nhiên tặ ơ ợ ế ở ữ ả ự ươ ẹi đ p và v trí đ a lý đ cị ị ộ đáo. Chính quy n n i đây đề ơ ược m nh danh là “cô l p nh t hành tinh”. B i h khôngệ ậ ấ ở ọ
h có ý đ nh bi n n i đây thành m t đi m du l ch thu hút khách tham quan. Ngề ị ế ơ ộ ể ị ười dân trên đ o luôn có ý th c cao trong vi c gi gìn phong t c truy n th ng c a t tiên. Hả ứ ệ ữ ụ ề ố ủ ổ ọ
g n nh không b nh hầ ư ị ả ưởng b i s xâm nh p c a n n văn minh bên ngoài.ở ự ậ ủ ề
TƯỢNG ĐÁ MOAI – Đ C TR NG THU HÚT KHÁCH DU L CH T I Đ O PH CẶ Ư Ị Ạ Ả Ụ SINH
Trang 3Đ o Ph c Sinh đả ụ ược nhi u ngề ười bi t đ n vì s h u hàng trăm b c tế ế ở ữ ứ ượng kh ng lổ ồ
b ng đá. Nh ng b c tằ ữ ứ ượng đá c x a này còn đổ ư ược g i v i cái tên là Moai. Moaiọ ớ chính là b ng ch ng l n nh t cho m t n n văn hóa đã t ng phát tri n hùng m nh c aằ ứ ớ ấ ộ ề ừ ể ạ ủ
người Rapa Nui. Không ph i làả tượng đá trang trí, chúng là bi u tr ng cho m t n nể ư ộ ề văn minh đã b lãng quên trong quá kh ị ứ
Nh ng b c t ữ ứ ượ ng Moai đ ượ c đ t trên các t m móng hành l còn đ ặ ấ ễ ượ c g i là ahu ọ
Cho đ n ngày nay, tế ượng đá Moai v n luôn là m t bí n đ i v i nhân lo i. Thông quaẫ ộ ẩ ố ớ ạ các b c tứ ượng, chúng ta có th th y để ấ ược tài năng c a nh ng ngủ ữ ười sáng t o ra chúng.ạ
H đọ ược nhi u ngề ười công nh n là nh ng th th công, k s b c th y c a n n vănậ ữ ợ ủ ỹ ư ậ ầ ủ ề hóa Polynesia. B c tứ ượng đá Moai đã t ng đừ ược đ c vào danh sách B y k quanề ử ả ỳ
m i c a Th gi i.ớ ủ ế ớ
Đ n nay, đã có r t nhi u suy đoán và gi thuy t đế ấ ề ả ế ược đ a ra v m c đích t o ra cácư ề ụ ạ
b c tứ ượng Moai. Cách th c xây d ng và vai trò c a các b c tứ ự ủ ứ ượng này v n đang đẫ ượ c các nhà kh o c nghiên c u.ả ổ ứ
Trang 4NIÊN Đ I C A CÁC B C TẠ Ủ Ứ ƯỢNG ĐÁ MOAI
Tượng đá Moai có niên đ i ít nh t t th k 12 đạ ấ ừ ế ỷ ược phát hi n trên đ o. Nhi u nhàệ ả ề khoa h c đã ch ra r ng chúng đ u đọ ỉ ằ ề ượ ạc t c d a theo hình nh t tiên c a nh ngự ả ổ ủ ữ
người th dân b n đ a n i đây. Chúng có kích thổ ả ị ơ ước khá l n, kh i lớ ố ượng n ng t vàiặ ừ
ch c đ n hàng trăm t n. Chi u cao c a các b c tụ ế ấ ề ủ ứ ượng dao đ ng t 2 – 20m. Đ c tínhộ ừ ặ
c a m i pho tủ ỗ ượng cũng r t khác nhau nh cao, th p, béo, g y,… Các b c tấ ư ấ ầ ứ ượng n iơ đây đ u đề ược ch m kh c vô cùng tinh x o.ạ ắ ả
Ban đ u, tầ ượng được đ t trên các t m móng hành l còn đặ ấ ễ ược g i là ahu. Hi n ch cònọ ệ ỉ kho ng 250 – 300 t m đả ấ ược đ t vòng quang b bi n c a đ o. Tặ ờ ể ủ ả ượng l n nh t đ tớ ấ ặ thành công là tượng Paro v i kh i lớ ố ượng lên đ n 82 t n.ế ấ
Pho tượng l n nh t trong t t c các tớ ấ ấ ả ượng tên là ElGigante mang ý nghĩa là ngườ i
kh ng l ElGigante có chi u dài 20m, n ng kho ng 270 t n. Tuy nhiên, pho tổ ồ ề ặ ả ấ ượng này
v n còn b b l i t i m đá Rano Raraku quarry. Bên trong m đá này có kho ng 394ẫ ị ỏ ạ ạ ỏ ỏ ả
tượng đá b ph phía đông nam đ o còn phát hi n thêm hàng trăm pho tỏ ế Ở ả ệ ượng khác đang trong tình tr ng ch tác dang d Gi a nh ng năm 1800, t t c Moai bên trong vàạ ế ở ữ ữ ấ ả ngoài m đá đã b l t đ Ngày nay, kho ng 50 tỏ ị ậ ổ ả ượng đá Moai đã được d ng l i vự ạ ở ị trí cũ c a chúng. Theo các nhà khoa h c, kho ng ¼ s tủ ọ ả ố ượng trên đ o đã đả ược hoàn thi n xong. S tệ ố ượng đá còn l i v n đang trong tình tr ng ch tác dang d ạ ẫ ạ ế ở
TƯỢNG ĐÁ MOAI CH CÓ PH N Đ U?Ỉ Ầ Ầ
H u h t nhi u ngầ ế ề ười đã nghĩ tượng đá Moai ch có ph n đ u. Tuy nhiên, trên th c t ,ỉ ầ ầ ự ế Moai có đ u và thêm ph n thân mình đã b chôn l p bên dầ ầ ị ấ ướ ấi đ t. Không ai ng đ nờ ế phía dưới nh ng chi c đ u tữ ế ầ ượng Moai l i ch a đ ng c m t b c tạ ứ ự ả ộ ứ ượng kh ng l ổ ồ
Trang 5Ph n d ầ ướ ượ i t ng Moai v i ph n thân b chôn d ớ ầ ị ướ i lòng đ t đã đ ấ ượ c khai qu t ậ
Ph n l n thân mình c a các b c tầ ớ ủ ứ ượng này b chôn vùi dị ưới lòng đ t. Đ ng th i,ấ ồ ờ chúng được ph v i nh ng dòng ch đủ ớ ữ ữ ược g i là tranh kh c đá. Ngoài ra, trên thânọ ắ
tượng Moai còn có ch m kh c các chi ti t c Mang hình dáng nh ng vòng xoáy trònạ ắ ế ổ ữ
và hình th t nút. Đắ ược cho là bi u tể ượng tượng tr ng cho nh ng chi c xu ng c aư ữ ế ồ ủ
người dân đ a phị ương. Nh ng m t s gi thuy t l i cho r ng đây chính là bi u tư ộ ố ả ế ạ ằ ể ượ ng
c a m t tr i và c u v ng.ủ ặ ờ ầ ồ
Ngoài vi c th hi n nh ng v t tiên đã m t. Moai cũng t ng đệ ể ệ ữ ị ổ ấ ừ ược d ng t i nh ng đ aự ạ ữ ị
đi m nghi l Ho c cũng có th t ng để ễ ặ ể ừ ược coi là hi n thân c a các v th lĩnh nhi uệ ủ ị ủ ề quy n l c đang s ng.ề ự ố
QUÁ TRÌNH T C TẠ ƯỢNG ĐÁ MOAI
Theo các nhà kh o c , nh ng b c tả ổ ữ ứ ượng này được đ o t m m cao nh t c a thànhẽ ừ ỏ ấ ủ
ng n núi l a trên đ o. Tọ ử ả ượng đượ ạ ừc t c t tro núi l a cô đ c. T t c các b c tử ặ ấ ả ứ ượ ng Moai đ u đề ược ch tác t đá t ng nguyên kh i. Sau khi b c tế ừ ả ố ứ ượng được đ o xong,ẽ chúng đã được lăn ho c đặ ược kéo xu ng chân núi l a. Sau đó, tố ử ượng s đẽ ược d ngự
đ ng th ng lên và bu c dây th ng xung quanh thân b c tứ ẳ ộ ừ ứ ượng. L i d ng h th ngợ ụ ệ ố ròng r c, b c tọ ứ ượng s di chuy n đ n v trí đã đ nh trẽ ể ế ị ị ước
Trang 6Nh ng s i dây th ng đữ ợ ừ ược qu n quanh b c tấ ứ ượng ho t đ ng nh m t puly truy nạ ộ ư ộ ề
đ ng. Khi đó s có kho ng 30 ngộ ẽ ả ười đàn ông kéo m t đ u s i dây. Nh l c kéo đó,ộ ầ ợ ờ ự
m t m t c a b c tộ ặ ủ ứ ượng được kéo ti n lên phía trế ước. V i cách làm trên, m t m t c aớ ộ ặ ủ
b c tứ ượng có th đi để ược vài bước chân sau m i l n kéo. Quá trình này ti p t c đỗ ầ ế ụ ượ c làm ngượ ạc l i. M t còn l i c a b c tặ ạ ủ ứ ượng s đẽ ược làm nh m t trư ặ ước đó đã làm. Và công vi c c đệ ứ ượ ặc l p đi l p l i nh v y. M t b c tặ ạ ư ậ ộ ứ ượng di chuy n vài d m xu ngể ặ ố
đ n b bi n ph i m t đ n vài tháng.ế ờ ể ả ấ ế
Nh vào các d u tích ph n hoa sót l i t các s i dây th ng. S i dây th ng đờ ấ ấ ạ ừ ợ ừ ợ ừ ược cho là
có ngu n g c t gi ng c Jubaea cao h n 30m m c trên đ o. Gi ng c này r t thíchồ ố ừ ố ọ ơ ọ ả ố ọ ấ
h p đ làm ra nh ng chi c dây th ng vô cùng b n ch c. T đó, các nhà khoa h c choợ ể ữ ế ừ ề ắ ừ ọ
r ng đ o Ph c Sinh đã t ng là m t hòn đ o có cây c i r t tằ ả ụ ừ ộ ả ố ấ ươ ối t t
VĂN T C RONGO – RONGO Đ Y BÍ N TRÊN Đ O PH C SINHỰ Ổ Ầ Ẩ Ả Ụ
Bên c nh nh ng b c tạ ữ ứ ượng Moai v i ngu n g c khi n th gi i s ng s t và ngớ ồ ố ế ế ớ ử ố ỡ ngàng. Thì các văn t c s d ng ngôn ng vi t Rongo – rongo đ y bí n cũng là m tự ổ ử ụ ữ ế ầ ẩ ộ trong nh ng n s mà các nhà khoa h c v n mãi không gi i mã h t đữ ẩ ố ọ ẫ ả ế ược cho đ n hi nế ệ nay
H th ng ch vi t Rongo – rongo khác xa so v i các h th ng ch vi t trên th gi i.ệ ố ữ ế ớ ệ ố ữ ế ế ớ Ngày nay, trên đ o ch còn 26 t m th g có d ng ch này. D a vào nh ng ki t tácả ỉ ấ ẻ ỗ ạ ữ ự ữ ệ trên c a th dân Rapa Nui. Không ít ngủ ổ ười đã tin vào gi thuy t r ng cách đây nhi uả ế ằ ề
th k trên đ o đã xu t hi n m t n n văn minh ti n b và r c r M t đi u đáng ng cế ỷ ả ấ ệ ộ ề ế ộ ự ỡ ộ ề ạ nhiên h n n a đó là h u h t các c dân trên các hòn đ o khác thu c Thái Bình Dơ ữ ầ ế ư ả ộ ươ ng
đ u không bi t ch K c nh ng th dân da đ cũng không bi t vi t.ề ế ữ ể ả ữ ổ ỏ ế ế
Trang 7Ký t Rongo Rongo đ ự ượ c kh c trên phi n g đ ắ ế ỗ ượ c tìm th y trên đ o ấ ả
Câu h i đỏ ược đ t ra đây là ai đã d y nh ng ngặ ở ạ ữ ười dân trên đ o Ph c Sinh bi t vi t?ả ụ ế ế Hay h đã t phát tri n h th ng ch vi t riêng c a mình? B i trong l ch s c a nhânọ ự ể ệ ố ữ ế ủ ở ị ử ủ
lo i, ch vi t đạ ữ ế ược sáng t o ra l n đ u tiên châu Á ch vài ngàn năm TCN. Vì v y,ạ ầ ầ ở ỉ ậ văn t c Rongo – rongo v n là m t câu đ bí hi m v i các nhà kh o c ự ổ ẫ ộ ố ể ớ ả ổ
Ngoài nh ng văn t c bí n, ngữ ự ổ ẩ ười ta còn phát hi n trênệ đ o Ph c Sinhả ụ còn có nhi uề tác ph m đá kh c. Trên đá kh c mô t hình nh chim chóc và cu c s ng thẩ ắ ắ ả ả ộ ố ường ngày
c a nh ng c dân xa x a.ủ ữ ư ư
Xem thêm: https://damynghehuyhungnt.com/tintuc/khamphacacbiantaidaophuc sinhtontaidenngaynay.html