Bài giảng môn Kế toán quản trị - Chương 2: Chi phí và phân loại chi phí

Bài giảng môn Kế toán quản trị - Chương 2: Chi phí và phân loại chi phí trình bày chi phí và các cách phân loại; phân loại chi phí theo chức năng hoạt động; phân loại chi phí theo mối quan hệ giữa chi phí với lợi nhuận; phân loại chi phí theo cách ứng xử.

CH ƯƠ NG II

CHI PHÍ 

  CHI PHÍ VÀ CÁC CÁCH PHÂN LO I Ạ

­ Chi phí: là giá tr  ti n t  c a các kho n hao phí b  ra ị ề ệ ủ ả ỏ

nh m thu đằ ược các lo i tài s n, hàng hóa ho c các ạ ả ặ

d ch v  ị ụ

 ­  Các cách phân lo i chi phí:ạ

+ Theo ch c năng ho t đ ng      ứ ạ ộ + Theo m i quan h  gi a CP v i LN xác đ nh t ng ố ệ ữ ớ ị ừ

k        + Theo cách ỳ

ng x  c a CP      + 

CP s  d ng trong ki m tra và ra quy t đ nhử ụ ể ế ị  

PHÂN LO I CHI PHÍ THEO CH C NĂNG  Ạ Ứ

HO T Đ NG Ạ Ộ

­ Chi phí s n xu t:       ả ấ     + chi phí nguyên li u v t li u tr c ti p       ệ ậ ệ ự ế        + chi phí nhân công tr c ti p       ự ế       + chi phí s n xu t chungả ấ

 ­  Chi phí ngoài s n xu t: liên quan đ n quá trình tiêu ả ấ ế

th  s n ph m ho c ph c v  công tác qu n lý chung ụ ả ẩ ặ ụ ụ ả toàn doanh nghi p ệ         + Chi phí bán hàng        + Chi phí qu n lý doanh nghi pả ệ

PHÂN LO I CP THEO M I QUAN H  GI A  Ạ Ố Ệ Ữ

CP V I L I NHU N Ớ Ợ Ậ

­ Chi phí s n ph m: chi phí phát sinh liên quan đ n ả ẩ ế

vi c s n xu t s n ph m (giá thành s n xu t hay giá ệ ả ấ ả ẩ ả ấ thành công xưởng) ­ chi phí có th  t n kho       ể ồ        + chi phí nguyên li u v t li u tr c ti p        ệ ậ ệ ự ế        + chi phí nhân công tr c ti p       ự ế        + chi phí s n xu t chung  ả ấ

­  Chi phí th i k : chi phí còn l i ngoài các kho n m c ờ ỳ ạ ả ụ chi phí thu c chi phí s n ph m      ộ ả ẩ     + Chi phí bán hàng         + Chi phí qu n lý doanh nghi pả ệ

PHÂN LO I CP THEO CÁCH  NG X Ạ Ứ Ử

­ Cách “ ng x ” c a chi phí: s  thay đ i c a CP t ng  ứ ử ủ ự ổ ủ ươ

ng v i các m c đ  ho t đ ng đ t đ c (kh i l ng 

công vi c đã th c hi n, kh i l ệ ự ệ ố ượ ng s n ph m s n xu t,  ả ẩ ả ấ

s  gi  máy ho t đ ng   ) ố ờ ạ ộ

+ CP bi n đ i (bi n phí): CP có s  thay đ i t  l  v i các  ế ổ ế ự ổ ỉ ệ ớ

m c đ  ho t đ ng  ứ ộ ạ ộ

+ CP c  đ nh (đ nh phí):  CP không có s  thay đ i theo  ố ị ị ự ổ

các m c đ  ho t đ ng đ t đ ứ ộ ạ ộ ạ ượ c 

+ CP h n h p: c  y u t  chi phí kh  bi n và chi phí b t  ỗ ợ ả ế ố ả ế ấ

bi n.   m t m c đ  ho t đ ng c  th  nào đó: mang đ c  ế Ở ộ ứ ộ ạ ộ ụ ể ặ

đi m c a CP b t bi n, khi m c đ  ho t đ ng tăng lên,  ể ủ ấ ế ứ ộ ạ ộ

CP h n h p s  bi n đ i nh  đ c đi m c a CP kh  bi n  ỗ ợ ẽ ế ổ ư ặ ể ủ ả ế

BI N PHÍ Ế

Ví d : chi phí NLVL tr c ti p, CP nhân công tr c ti p        ụ ự ế ự ế        a: giá tr  bi n phí tính theo m t đ n v  m c đ  ị ế ộ ơ ị ứ ộ

ho t đ ng       ạ ộ   x: bi n s  th  hi n m c đ  ho t đ ng đ t đế ố ể ệ ứ ộ ạ ộ ạ ược       

         T ng bi n phí (y) là m t hàm s  có d ng: y = ax→ ổ ế ộ ố ạ

 ­ Bi n phí ch  phát sinh khi có m c đ  ho t đ ng x y ế ỉ ứ ộ ạ ộ ả

ra

­ T ng s  bi n phí s  tăng gi m tổ ố ế ẽ ả ương  ng v i s  tăng ứ ớ ự

gi m c a m c đ  ho t đ ng nh ng bi n phí đ n v  ả ủ ứ ộ ạ ộ ư ế ơ ị

thì không thay đ iổ

x: m c đ  ho t đ ng ứ ộ ạ ộ y: t ng bi n phí ổ ế

y = ax

BI N PHÍ Ế

­ Bi n phí th c th : bi n đ i t  l  v i m c đ  ho t ế ự ụ ế ổ ỷ ệ ớ ứ ộ ạ

đ ng. Ví d : CP NLVL tr c ti pộ ụ ự ế

Ví d  chi phí chuy n ti n qua b u đi n:ụ ể ề ư ệ

­ T  3 tri u đ n 5 tri u: l  phí 57.200đừ ệ ế ệ ệ

­ T  5 tri u đ n 10 tri u: l  phí 66.000đừ ệ ế ệ ệ

­ T  10 tri u đ n 15 tri u: l  phí 72.600đ ừ ệ ế ệ ệ

x: m c đ  ho t đ ng ứ ộ ạ ộ y: bi n phí c p b c ế ấ ậ

­ Bi n phí c p b c: ch  bi n đ i khi các ho t đ ng đã có ế ấ ậ ỉ ế ổ ạ ộ

s  bi n đ i đ t đ n m t m c đ  c  th  nào đóự ế ổ ạ ế ộ ứ ộ ụ ể

Đ NH PHÍ Ị

­ Ví d : CP kh u hao TSCĐ, chi phí qu ng cáo       ụ ấ ả

       g i b: t ng s  đ nh phí      ọ ổ ố ị         đ nh phí s  là m t hàm s  có d ng: ị ẽ ộ ố ạ

y = b

­ Đ nh phí chi m t  l  ngày càng cao trong t ng s  chi ị ế ỷ ệ ổ ố

phí c a doanh nghi p      ủ ệ       ­ T ng đ nh phí là không thay đ i   khi m c ố ị ổ → ứ

đ  ho t đ ng tăng thì đ nh phí tính theo đ n v  các m c ộ ạ ộ ị ơ ị ứ

đ  ho t đ ng s  gi m và ngộ ạ ộ ẽ ả ượ ạc l i

y: đ nh phí ị

x: m c đ  ho t đ ng ứ ộ ạ ộ b

  Đ NH PHÍ Ị

­ CP c  đ nh b t bu c: nh m t o ra các năng l c ho t ố ị ắ ộ ằ ạ ự ạ

đ ng c  b n c a DN, ví d : CP kh u hao TSCĐộ ơ ả ủ ụ ấ

    + G n li n v i các m c tiêu dài h n: c  đ nh, v ng ắ ề ớ ụ ạ ố ị ữ

ch c       ắ

    + C t gi m các CP b t bi n b t bu c đ n 0 ?? ắ ả ấ ế ắ ộ ế  

­ CP c  đ nh không b t bu c th ng đ c ki m soát ố ị ắ ộ ườ ượ ể

theo các k  ho ch ng n h n, ví d : CP qu ng cáoế ạ ắ ạ ụ ả

    + Là đ i tố ượng trong các chương trình c t gi m CP        ắ ả  + D  d n đ n các quy t đinh sai l m n u không hi u ễ ẫ ế ế ầ ế ể

th u đáo đ c thù kd c a DN và tình hu ng c  thấ ặ ủ ố ụ ể

 CHI PHÍ H N H P Ỗ Ợ

­   m t m c đ  ho t đ ng c  th , CP h n h p mang Ở ộ ứ ộ ạ ộ ụ ể ỗ ợ

đ c đi m c a đ nh phí, khi m c đ  ho t đ ng tăng lên, ặ ể ủ ị ứ ộ ạ ộ

CP h n h p s  bi n đ i nh  đ c đi m c a bi n phíỗ ợ ẽ ế ổ ư ặ ể ủ ế

Ví d : cụ ước đi n tho i c  đ nh VNPT: cệ ạ ố ị ước thuê bao  27.000đ/tháng, cước g i: 120đ/phútọ

g i b: b  ph n đ nh phí trong chi phí h n h p       ọ ộ ậ ị ỗ ợ        a: t  l  bi n đ i theo các m c đ  ho t đ ng ỷ ệ ế ổ ứ ộ ạ ộ

c a b  ph n chi phí bi n đ i trong chi phí h n h p        ủ ộ ậ ế ổ ỗ ợ

        CP h n h p là m t ph→ ỗ ợ ộ ương  trình có d ng y = ax + bạ y: Chi phí

x: m c đ  ho t đ ng ứ ộ ạ ộ b

y = ax + b

PHÂN TÍCH CHI PHÍ H N H P: y = b + ax Ỗ Ợ

­ Ph ươ ng pháp c c đ i, c c ti u       ự ạ ự ể     ­ Ph ươ ng pháp đ  th  phân tán       ồ ị       ­ Ph ươ ng pháp bình ph ươ ng bé nh t ấ

ví d : M t doanh nghi p có t  ch c đ i xe v n chuy n hàng. CP  ụ ộ ệ ổ ứ ộ ậ ể

b o trì s a ch a thay đ i trong quan h  v i quãng đ ả ử ữ ổ ệ ớ ườ ng v n  ậ chuy n. S  li u th ng kê qua 12 tháng trong năm v a qua : ể ố ệ ố ừ

Tháng Chi phí 

(1.000 đ)

Quãng 

đường (km)

Tháng Chi phí 

(1.000 đ)

Quãng 

đường (km)

1 410 2.000 7  500 4.200

2 375 1.500 8  460  3.000

3 430 2.500 9  470  3.500

4  450  3.200 10 435 2.600

5  495  4.000 11 480 3.700

6 490 3.800 12 570 5.400

  PH ƯƠ NG PHÁP C C Đ I ­ C C TI U Ự Ạ Ự Ể

­ Ph ng pháp c c đ i – c c ti u: ch  phân tích s  li u ươ ự ạ ự ể ỉ ố ệ

 hai đi m có m c đ  ho t đ ng đ t cao nh t và th p 

nh t cùng v i giá tr  chi phí h n h p tấ ớ ị ỗ ợ ương  ng c a ứ ủ

chúng

­ B ướ c 1: Xác đ nh m c đ  ho t đ ng cao nh t và th p ị ứ ộ ạ ộ ấ ấ

nh t cùng v i chi phí h n h p tấ ớ ỗ ợ ương  ng:      ứ

Mmax (Xmax; Ymax) ; Mmin (Xmin; Ymin)              Mmax ( ;     ) ; Mmin (         ;       )

­ B ướ c 2: Xác đ nh h  s  a – y u t  chi phí bi n đ i ị ệ ố ế ố ế ổ

trong chi phí h n h p theo công th c:ỗ ợ ứ

a = Ymax – YminXmax – Xmin a =

  PH ƯƠ NG PHÁP C C Đ I ­ C C TI U Ự Ạ Ự Ể

­ B c 3: ướ  Xác đ nh h ng s  b ­  y u t  CP b t bi n ị ằ ố ế ố ấ ế

b ng cách thay giá tr  c a a   bằ ị ủ ở ước 2 vào phương trình 

bi u di n c a đi m Mmax (ho c Mmin)ể ễ ủ ể ặ

    Ymax = aXmax  +  b  t  đó:  b  =  Ymax  ­  aXmaxừ

tháng 12, ta có: 570.00 = 50   5.400 + b

       b = 570.000 – (50   5.400)       

­ B c 4: ướ  Xác đ nh phị ương trình bi n thiên c a chi phí ế ủ

h n h p, có d ng:     y =  ax + bỗ ợ ạ

phương trình bi u di n chi phí b o trì:       ể ễ ả

     y = 50 x + 300.000 

  PH ƯƠ NG PHÁP Đ  TH  PHÂN TÁN Ồ Ị

0 100000 200000 300000 400000 500000 600000

0 1,000 2,000 3,000 4,000 5,000 6,000

quãng đường vận chuyển (km)

chi 

phí 

s a ử

ch aữ

b o ả

trì

(đvt:

đ ngồ

)

Đ ườ ng h i qui c t tr c tung   đi m có tung đ : 309.740 = b  ồ ắ ụ ở ể ộ

đ ườ ng h i qui đi qua đi m tháng 5 (x = 4.000 km, y =  ồ ể

495.000), v y a = 46.315.       ậ

       ph ươ ng trình bi u di n chi phí b o trì: y = 309.740 +  ể ễ ả

46.315x

  PH ƯƠ NG PHÁP BÌNH PH ƯƠ NG BÉ NH T Ấ

­ h  s  bi n đ i a và h ng s  b đ c xác đ nh theo h  ph ng  ệ ố ế ổ ằ ố ượ ị ệ ươ trình sau:       xy = b x + a   x 2 

       y = nb + a  x       trong đó n là s  l n quan sát ố ầ  

1 2.000 410.000 820.000.000  4.000.000 

2 1.500 375.000  562.500.000   2.250.000

3 2.500 430.000 1.075.000.000  6.250.000

4 3.200  450.000   1.440.000.000  10.240.000

5 4.000  495.000  1.980.000.000  16.000.000

6 3.800 490.000  1.862.000.000  14.440.000

7 4.200  500.000 2.100.000.000  17.640.000

8 3.000  460.000 1.380.000.000  9.000.000 

9 3.500  470.000 1.645.000.000  12.250.000

10 2.600 435.000 1.131.000.000  6.760.000

11 3.700 480.000 1.776.000.000   13.690.000

12 5.400 570.000 3.076.000.000  29.160.000

T ng ổ 39.400  5.565.000  18.847.500.000  141.680.000

  PH ƯƠ NG PHÁP BÌNH PH ƯƠ NG BÉ NH T Ấ

­ Thay s  li u vào h  ph ng trình trên, ta có: ố ệ ệ ươ  

18.847.500.000 = 39.400 b + 141.680.000 a (1)   5.565.000        =  12b  +  39.400a      (2)

   a = 46,846 và b = 309.940

  ph ươ ng  trình  bi u  di n  chi  phí  b o  trì:  y  =  46,846  x  +  ể ễ ả 309.940 

quan sát và phân tích CP 

­ Chi phí ki m soát đ c và chi phí không ki m soát ể ượ ể

đượ  c

­ Chi phí tr c ti p và chi phí gián ti pự ế ế  

+ CP đã b  ra trong quá kh  và s  hi n hi n   t t c  ỏ ứ ẽ ể ệ ở ấ ả

m i phọ ương án v i giá tr  nh  nhau. ớ ị ư

+ CP không th  tránh để ược cho dù quy t đ nh l a ch n ế ị ự ọ

th c hi n theo phự ệ ương án nào  

­ Chi phí chênh l ch: ph n giá tr  khác nhau c a các lo i ệ ầ ị ủ ạ

CP c a m t phủ ộ ương án so v i m t phớ ộ ương án khác 

­ Chi phí c  h i: thu nh p ti m tàng b  m t đi khi l a ơ ộ ậ ề ị ấ ự

ch n th c hi n phọ ự ệ ương án này thay cho phương án 

khác