Bài giảng Kinh tế lượng: Chương 5 - Phan Trung Hiếu

Bài giảng Kinh tế lượng - Chương 5: Hồi quy với biến giả cung cấp các kiến thức giúp người học có thể biết cách đặt biến giả, nắm được phương pháp sử dụng biến giả trong phân tích hồi quy. Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

LOG O

Chương 5:

HỒI QUY VỚI BIẾN GIẢ

GV Phan Trung Hiếu

-Biết cách đặt biến giả.

-Nắm được phương pháp sử dụng biến giả trong

phân tích hồi quy.

2

I Khái niệm về biến giả:

I Định nghĩa:

-Biến định lượng:các giá trị quan sát được thể hiện bằng một con số

-Biến định tính: giá trị của nó không thể hiện được bằng một con số, nó thể hiện đặc điểm, tính chất nào đó.

Một biến định tính có thể có một đặc điểm, hai đặc điểm, ba đặc điểm hoặc nhiều hơn

3

Biến định tính Đặc điểm 1 Đặc điểm 2

Điểm bán hàng Thành thị Nông thôn

Bằng cấp Có bằng

đại học

Không có bằng đại học

Biến định tính ĐĐ1 ĐĐ2 ĐĐ3

Địa bàn công tác Thành

phố

Nông thôn Miền núi Tình trạng sở hữu

của doanh nghiệp

Tư nhân

Quốc doanh

Liên kết với nước ngoài

4

Làm sao để đưa biến định tính vào mô hình?

Lượng hóa biến định tính.

Gáncho mỗi đặc điểm của biến định tính một con số.

Sau khi lượng hóa, biến định tính gọi là biến giả.

5

II Mô hình hồi quy với biến giả:

Số biến giả = Số đặc điểm - 1

-Thường được lượng hóa cho các đặc điểm bằng hai

con số: 0 và 1.

 Hồi quy với 1 biến định tính với 2 đặc điểm:

Ta đặt 1 biến giả Z, trong đó

Zi = 0 : đặc điểm 1.

Zi = 1 : đặc điểm 2.

Hoặc ngược lại.

6

Ví dụ 4.1:Khảo sát thu nhập của giảng viên theo trình

độ (cử nhân-CN hay thạc sĩ-ThS) ta được bảng số liệu sau

a) Hãy đặt biến giả và tạo lập bảng số liệu theo biến giả.

b) Hãy tìm hàm hồi quy tuyến tính mẫu của thu nhập

theo trình độ và nêu ý nghĩa của hàm hồi quy và ý nghĩa của các hệ số hồi quy.

Giải

a)

Gọi Y: thu nhập của giảng viên (triệu đồng/tháng).

Cách 1:

0

i

Z  nếu giảng viên cĩ trình độ cử nhân.

1

i

Z  nếu giảng viên cĩ trình độ thạc sĩ.

Ta cĩ bảng số liệu sau khi đặt biến giả:

8

b) 

1 4, 44;

2 3, 62;

  ( ) : 4, 44 3,62

Ý nghĩa của hàm hồi quy:



Z i 0 Y i 4,44 : thu nhập trung bình của giảng viên

cĩ trình độ ……… là ……… triệu đồng/tháng.



Z i   1 Y i 4, 44 3,62 8, 06   : thu nhập trung bình của giảng viên cĩ trình độ ………… là …… triệu đồng/tháng.

Ý nghĩa của các hệ số hồi quy:



1 4, 44



  cho biết nếu giảng viên cĩ trình độ ………

thì thu nhập trung bình là …… triệu đồng/tháng.



2 3, 62



  cho biết mức chênh lệch về thu nhập trung

bình giữa …………và ……… là ……… triệu đồng/tháng.

9

Cách 2:

0

i

Z  nếu giảng viên cĩ trình độ thạc sĩ.

1

i

Z  nếu giảng viên cĩ trình độ cử nhân.

Ta cĩ bảng số liệu sau khi đặt biến giả:

a)

10

b) 

1 8, 06;

2 3, 62;

   ( ) : 8, 06 3,62

Ý nghĩa của hàm hồi quy:



Z i  1 Y i 8,06 3,62   4,44 : thu nhập trung bình của giảng viên cĩ trình độ ……… là ……… triệu đồng/tháng.

Ý nghĩa của các hệ số hồi quy:



1 8, 06



  cho biết nếu giảng viên cĩ trình độ ………

thì thu nhập trung bình là …… triệu đồng/tháng.



2 3, 62



   cho biết mức chênh lệch về thu nhập

trung bình giữa …………và ……… là ……… triệu đồng/tháng.



Z i  0 Y i  8, 06 : thu nhập trung bình của giảng viên cĩ trình độ ………… là …… triệu đồng/tháng.

Ta đặt 2 biến giả Z1, Z2trong đĩ



 



1

1: đặcđiểm1

0 : đặc điểm khác

i

Z



 



2

1: đặc điểm 2

0 : đặc điểm khác

i

Z

Khi đĩ, Z1i= Z2i= 0 : đặc điểm 3

 Hồi quy với 1 biến định tính với 3 đặc điểm: Ví dụ 4.2: Khảo sát thu nhập của giảng viên theo trình

độ (cử nhân-CN; thạc sĩ-ThS và tiến sĩ-TS) ta được bảng số liệu sau

13

a) Hãy đặt biến giả và tạo lập bảng số liệu theo biến

giả.

Gọi Y: thu nhập của giảng viên (triệu đồng/tháng).



 



1

1 : cử nhân

0 : trình độ khác

i



2

1: thạc sĩ

0 : trình độ khác

i

Z

Như vậy, ta cĩ

Cử nhân: và

Thạc sĩ: và

Tiến sĩ: và

14

Ta cĩ bảng số liệu sau khi đặt biến giả:

15

b) Hãy tìm hàm hồi quy tuyến tính mẫu của thu

nhập theo trình độ và nêu ý nghĩa của hàm hồi quy.



1 10,82;

  

2 6,38;

   

3 2, 76

  

16



(SRF) :Y i 10,82 6, 38  Z i 2, 76Z i

Ý nghĩa của hàm hồi quy:



Z1iZ2i 0 Y i 10,82 thu nhập trung bình của giảng viên cĩ trình độ …… là …… triệu đồng/tháng.



Z1i 1,Z2i 0 Y i 10,82 6,38 4, 44   thu nhập trung bình của giảng viên cĩ trình độ …… … là …

triệu đồng/tháng.



Z1i  0,Z2i  1 Y i 10,82 2,76 8,06   thu nhập trung bình của giảng viên cĩ trình độ …… … là …

triệu đồng/tháng.

17

c) Nêu ý nghĩa của các hệ số hồi quy



1 10,82



  cho biết thu nhập trung bình của giảng viên

cĩ trình độ ………… là ……… triệu đồng/tháng.



2 6, 38



   cho biết mức chênh lệch về thu nhập

trung bình giữa ………và ………… là …… triệu

đồng/tháng Nĩi cách khác, thu nhập trung bình của

………cao hơn ………… là ……… triệu đồng/tháng



3 2, 76



   cho biết mức chênh lệch về thu nhập trung

bình giữa ……… và ………… là ………triệu

đồng/tháng Nĩi cách khác, thu nhập trung bình của

……… cao hơn ……… là ……… triệu đồng/tháng.

chuẩn để so sánh, ta gọi đặc điểm tiến sĩ là đặc điểm cơ sở.

III Kỹ thuật sử dụng biến giả:

18

 Hồi quy với 1 biến định lượng và 1 biến định tính với 2 đặc điểm:

Ta cĩ 1 biến lượng X và ta đặt 1 biến giả Z, trong đĩ

Zi= 0 : đặc điểm 1.

Zi= 1 : đặc điểm 2.

Hoặc ngược lại.

Ví dụ 4.3: Khảo sát lương của giáo viên theo

số năm giảng dạy, ta có mô hình

trong đó

Y: lương giáo viên,

X: số năm giảng dạy,

và xem xét yếu tố giới tính có tác động đến

thu nhập không?

Z: giới tính với Z=1: nam; Z=0: nữ.

Y   X U

20

TH1: Lương khởi điểm của GV nam và nữ

năm giảng dạynhư nhau.

TH2: Lương khởi điểm là như nhau nhưng

tốc độ tăng lươnglàkhác nhau.

TH3: Lương khởi điểm là khác nhau và tốc

độ tăng lươngcũngkhác nhau

21

TH1: Dịch chuyển số hạng tung độ gốc

Hàm PRF:

Hàm SRF ứng với nữ (Z=0):

Hàm SRF ứng với nam (Z=1):

0

Y    X

  

Y    X U

Y    X

22

Để xét xem yếu tố giới tính có thực sự ảnh hưởng đến lương của giáo viên hay không thì ta phải tiến hành kiểm định giả thuyết

Ý nghĩa của các hệ số hồi quy: TH2: Dịch chuyển số hạng độ dốc

Hàm PRF:

Hàm SRF ứng với nữ (Z=0):

Hàm SRF ứng với nam (Z=1):

  

0

Y    X

   

  0 1

Y      X

Y    

25

Để xét xem yếu tố giới tính có thực sự ảnh hưởng đến

lương của giáo viên hay không thì ta phải tiến hành

kiểm định giả thuyết

26

Ý nghĩa của các hệ số hồi quy:

27

TH3: Dịch chuyển cả số hạng độ dốc và số

hạng tung độ gốc

Khi đó

Hàm PRF:

Hàm SRF ứng với nữ (Z=0):

Hàm SRF ứng với nam (Z=1):

   

  0 10 1

  

28

Để xét xem yếu tố giới tính có thực sự ảnh hưởng đến lương của giáo viên hay không thì ta phải tiến hành kiểm định giả thuyết

29

Ý nghĩa của các hệ số hồi quy:

30

 Hồi quy với 1 biến định lượng và 1 biến định

tính với nhiều hơn 2 đặc điểm:

Ví dụ 4.4: Giả sử chúng ta muốn hồi quy thu

nhập của một giảng viên theo thâm niên và nơi

giảng dạy (thành phố, đồng bằng, miền núi).

Y (triệu đồng/tháng): Thu nhập của giảng viên.

X (năm): Thâm niên giảng dạy.

Z1 = 1: thành phố; Z1 = 0: nơi khác.

Z2 = 1: đồng bằng; Z2 = 0: nơi khác.

Mô hình hồi quy

1 2 1 2 3 1 4 2

E Y X Z Z   X  Z  Z

32

Khi đó, ta có

: Thu nhập trung bình của giảng viên miền núi.

E Y X Z  Z    X

E Y X Z  Z    X  :Thu

nhập trung bình của giảng viên thành phố.

E Y X Z  Z    X :Thu nhập trung bình của giảng viên đồng bằng.

IV So sánh cấu trúc:

33

Xem trang …

V Hồi quy tuyến tính từng khúc:

34

Ví dụ 5.6: Doanh thu dưới X* thì tiền hoa hồng

sẽ khác với khi doanh thu trên X*.

Hàm hồi quy có dạng

Y Tiền hoa hồng

X Doanh thu X* Giá trị ngưỡng sản lượng

Zi =1 nếu Xi> X*

Zi =0 nếu Xi≤ X*

*

Y    X   X X Z U

Y

X

*

X

Hình 5.1 Hàm tuyến tính từng khúc

•Kiểm định giả thiết H: 3=0

Nếu bác bỏ H: hàm hồi quy thay đổi cấu trúc

VI Phân tích mùa:

Y chi tiêu cho tiêu dùng

X thu nhập

Z = 1 nếu quan sát trong mùa (tháng 1-6)

Z = 0 nếu quan sát không nằm trong mùa (tháng 7-12)

i i

Yˆˆ1ˆ2 ˆ3 Yˆi ˆ1ˆ2X iˆ3Z iˆ4X i Z i(*)

TH1: Nếu yếu tố mùa

chỉ ảnh hưởng đến hệ

số chặn

TH1: Nếu yếu tố mùa

chỉ ảnh hưởng đến hệ

số chặn

TH2: Nếu yếu tố

mùa có ảnh hưởng đến hệ số góc

TH2: Nếu yếu tố

mùa có ảnh hưởng đến hệ số góc

Mô hình * có tính tổng quát hơn Qua việc kiểm định giả thiết để biết được hệ số góc nào có ý nghĩa.





: Hai hồi quy là như nhau : Hai hồi quy là khác nhau

H H

SO SÁNH CẤU TRÚC (KIỂM ĐỊNH TÍNH ỔN ĐỊNH CẤU TRÚC)

Giả thiết: Cho số liệu về Y và X giữa hai thời kì (giai đoạn) I và II

Các câu hỏi thường gặp:

-Hai hồi quy giữa hai thời kì cĩ khác nhau khơng?

-Cĩ sự khác nhau về mặt cấu trúc hồi quy giữa hai thời kì (giai đoạn) khơng?

-Cĩ sự khác nhau về biến phụ thuộc Y giữa hai thời kì (giai đoạn) khơng?

PHƯƠNG PHÁP KIỂM ĐỊNH CHOW:

Các bước làm:

Bước 1: Tiến hành hồi quy tồn bộ số liệu, với cỡ mẫu là n quan sát, ta được RSS

Bước 2 (Tiến hành hồi quy từng giai đoạn):

-Giai đoạn I: cĩ n1 quan sát, tiến hành hồi quy trong giai đoạn I, ta được RSS1

-Giai đoạn II: cĩ n2 quan sát, tiến hành hồi quy trong giai đoạn II, ta được RSS2

Chú ý: nn1n2

Bước 3: Đặt giả thiết:

Bước 4: Tính RSS RSS1RSS2

RSS RSS n k F

k RSS

 , k là số biến trong mơ hình

Bước 6: Tìm F k n ( , 2 )k (tra bảng phân phối Fisher hoặc đề bài sẽ cho sẵn)

Bước 7 (Kết luận): -Nếu F  F k n( ,  2 ) k thì ta chấp nhận H

-Nếu F  F k n( ,  2 ) k thì ta bác bỏ H

PHƯƠNG PHÁP BIẾN GIẢ:

Các bước làm:

Bước 1: Đặt biến giả

Bước 2: Lập bảng số liệu mới gồm

… … … (Lấy tương ứng số liệu cột X nhân với số liệu cột

Z) Tiến hành hồi quy cho bảng số liệu mới: Y theo X, Z, XZ Giả sử, mơ hình cần ước lượng là

 











3 3

H

H (Dùng kiểm định T hoặc phương pháp p_value)











4 4

H

H (Dùng kiểm định T hoặc phương pháp p_value)

Bước 6 (Kết luận):

3 0 và 4 0

Hai hồi quy là khác nhau

3 0 và 4 0

3 0 và 4 0

3 0 và 4 0 Hai hồi quy là như nhau





: Hai hồi quy là như nhau : Hai hồi quy là khác nhau

H H

1948 0,08 10,0 1957 0,95 17,7

1949 0,20 10,6 1958 0,82 18,6

1950 0,10 11,0 1959 1,04 19,7

1951 0,12 11,9 1960 1,53 21,1

1952 0,41 12,7 1961 1,94 22,8

1953 0,50 13,5 1962 1,75 23,9

1954 0,43 14,3 1963 1,99 25,2 Tiến hành hồi quy Y theo X cho tồn bộ số liệu trên, ta được kết quả

Included observations: 18

C -1,082

X 0,1178

Sum squared resid: 0,5722

Tiến hành hồi quy Y theo X trong thời kì I (từ năm 1946 đến 1954), ta được kết quả

Included observations: 9

C -0,26625

X 0,047

Sum squared resid: 0,1396

Tiến hành hồi quy Y theo X trong thời kì II (từ năm 1955 đến 1963), ta được kết quả

Included observations: 9

C -1,75

X 0,1504

Sum squared resid: 0,1931

Với mức ý nghĩa 5%, cĩ sự khác nhau về mặt cấu trúc hồi quy giữa hai thời kì khơng?

Giải

  0, 05

Ta cĩ: RSS  ………

RSS 1 ……

RSS 2 ……

RSS RSS RSS ………

RSS RSS n k

F

k RSS

Vì ……… nên ta ……… H và ……… H, nghĩa là………

………

Ví dụ 4.6: Số liệu về tiết kiệm (Y) và thu nhập (X) ở nước Anh từ năm 1946 đến 1963 cho ở bảng sau

Thời kì I Y X Thời kì II Y X

1946 0,36 8,8 1955 0,59 15,5

1947 0,21 9,4 1956 0,90 16,7

1948 0,08 10,0 1957 0,95 17,7

1949 0,20 10,6 1958 0,82 18,6

1950 0,10 11,0 1959 1,04 19,7

1951 0,12 11,9 1960 1,53 21,1

1952 0,41 12,7 1961 1,94 22,8

1953 0,50 13,5 1962 1,75 23,9

1954 0,43 14,3 1963 1,99 25,2 Đặt

Lập bảng số liệu mới

Z Y X XZ Z Y X XZ

1 0,36 8,8 8,8 0 0,59 15,5 0

1 0,21 9,4 9,4 0 0,90 16,7 0

1 0,08 10,0 10,0 0 0,95 17,7 0

1 0,20 10,6 10,6 0 0,82 18,6 0

1 0,10 11,0 11,0 0 1,04 19,7 0

1 0,12 11,9 11,9 0 1,53 21,1 0

1 0,41 12,7 12,7 0 1,94 22,8 0

1 0,50 13,5 13,5 0 1,75 23,9 0

1 0,43 14,3 14,3 0 1,99 25,2 0 Tiến hành hồi quy cho bảng số liệu mới: Y theo X, Z, XZ, ta được

Variable Coefficien

t Std Error t-Statistic Prob

C -1.750172 0.331888 -5.273377 0.0001

X 0.150450 0.016286 9.238172 0.0000

Z 1.483923 0.470362 3.154852 0.0070

XZ -0.103422 0.033260 -3.109471 0.0077 Với mức ý nghĩa 5%, cĩ sự khác nhau về mặt cấu trúc hồi quy giữa hai thời kì khơng?

Giải

  0, 05

Gọi 3 là hệ số hồi quy của biến Z; 4 là hệ số hồi quy của biến XZ

-Kiểm định giả thiết 











3 3

H

H Ta cĩ p value _ nên ta ……… H và

-Kiểm định giả thiết 











4 4

H

H Ta cĩ p value _ nên ta ……… H và

……… H, nghĩa là ……… (2)



 



1: đối với thời kì I

0 : đối với thời kì II

i Z

đặt nhà máy (Bắc, Trung, Nam) Bằng kiến thức kinh tế, anh chị hãy

a) Đề xuất mô hình hồi quy các quan hệ trên nhằm so sánh mức lương của Nam so với Nữ và phụ

thuộc và miền Bắc, miền Nam so với miền Trung

b) Nêu ý nghĩa của các hệ số trong mô hình đã đề xuất

Bài 2: Dưới đây là một phần của bảng kết quả khi sử dụng phần mềm Eviews để phân tích số liệu của

một trường đại học về mức lương của giáo sư đại học (Y: ngàn USD/năm), số năm kinh nghiệm giảng dạy (X: năm) và giới tính (nam: Z = 1, nữ: Z = 0) của 15 người

a) Viết hàm hồi quy tuyến tính mẫu của mức lương của giáo sư đại học theo số năm kinh nghiệm giảng

dạy và giới tính Cho biết ý nghĩa của các hệ số hồi quy riêng

b) Với độ tin cậy 96%, tìm khoảng tin cậy của các hệ số hồi quy

c) Với mức ý nghĩa 5%, hãy cho biết giới tính có ảnh hưởng đến mức lương của giáo sư đại học hay

không?

Bài 3: Dưới đây là một phần của bảng kết quả khi sử dụng phần mềm Eviews để phân tích số liệu về

lượng hàng bán được của một sản phẩm Y (tấn/tháng), thu nhập của người tiêu dùng X (triệu đồng/tháng) và nơi bán (thành phố: Z = 1, nông thôn: Z = 0) tại 8 khu vực bán hàng

a) Viết hàm hồi quy tuyến tính mẫu của Y theo X và Z Cho biết ý nghĩa của các hệ số hồi quy riêng b) Tìm các tổng bình phương độ lệch

c) Giả sử, ứng với cùng một thu nhập X = 3 triệu đồng/tháng, hãy cho biết lượng hàng bán được trung

bình ở thành phố và ở nông thôn

d) Với độ tin cậy 95%, tìm khoảng tin cậy của hệ số hồi quy của biến X

e) Có một ý kiến cho rằng: hệ số hồi quy của biến X khác 2 Với mức ý nghĩa 1%, có nên tin vào ý

kiến đó không?

f) Với mức ý nghĩa 5%, hãy cho biết nơi bán có ảnh hưởng đến lượng hàng bán được không?

g) Kiểm định sự phù hợp của hàm hồi quy mẫu với mức ý nghĩa 5%

h) Với mức ý nghĩa 5%, có nên bỏ biến Z ra khỏi mô hình không? Biết rằng mô hình hồi quy tuyến

tính mẫu hai biến của Y theo X có hệ số xác định là 0,90711

Bài 4: Người ta cho rằng chi tiêu mặt hàng A (Y: triệu đồng/tháng) không chỉ phụ thuộc vào thu nhập

của người tiêu dùng (X: triệu đồng/tháng) mà còn phụ thuộc vào giới tính của người tiêu dùng (D = 1 nếu là nam và D = 0 nếu là nữ) Với số liệu một mẫu gồm 20 quan sát, người ta đã ước lượng được mô

Bài tập Kinh tế lượng



6, 426 0, 098 2, 453 0, 025 (3,628) (0, 032) (0,988) (0, 011)

Se

a) Nêu ý nghĩa của các hệ số hồi quy

b) Tìm khoảng tin cậy của hệ số hồi quy của biến XD với độ tin cậy 95%

c) Với mức ý nghĩa 5%, chi tiêu về mặt hàng A của nam và nữ có giống nhau hay không?

Bài 5: Xét hàm hồi quy mẫu   

Y X Z , trong đó Y là mức chi tiêu cho mặt hàng A (100 ngàn đồng/tháng), X là thu nhập của người tiêu dùng (triệu đồng/tháng), Z là giới tính (Z = 1 nếu là nam và Z = 0 nếu là nữ) Với số liệu một mẫu có kích thước n = 20, người ta tìm được kết quả như sau

 



2

4,1365 0,5133 0,2053 0,325 ( 4,889) (11,35) (0,557) (2, 42) 0,7485

t R

a) Nêu ý nghĩa của các hệ số hồi quy

b) Kiểm định giả thuyết H:2 0,6 với mức ý nghĩa 5%

c) Tính hệ số xác định mô hình có hiệu chỉnh

d) Kiểm định sự phù hợp của mô hình với mức ý nghĩa 5%

e) Với mức ý nghĩa 5%, chi tiêu về mặt hàng A của nam và nữ có khác nhau hay không?

Bài 6: Cho bảng kết quả sau được xử lý bằng Eviews

trong đó Y là tổng chi phí (USD), X là tổng sản lượng (sản phẩm), Z = 0 nếu 1000X5000 (Phân khúc 1)và Z = 1 nếu 6000X 10000 (Phân khúc 2)

a) Viết phương trình hồi quy tuyến tính mẫu

b) Viết phương trình hồi quy tuyến tính mẫu ứng với mỗi phân khúc

c) Một ý kiến cho rằng khi tổng sản lượng tăng 1 sản phẩm thì tổng chi phí trung bình của phân khúc 2

tăng nhiều hơn tổng chi phí trung bình của phân khúc 1 Với mức ý nghĩa 1%, hãy nhận xét về ý kiến này