Những điểm khác biệt cơ bản về cái nhìn đời sống trong những truyện viết về nông thôn của Nguyễn Ngọc Tư và Nguyễn Huy Thiệp

Bài viết nói về những điểm khác biệt cơ bản trong các truyện ngắn viết về nông thôn của Nguyễn Ngọc Tư và Nguyễn Huy Thiệp. Người viết nhận thấy rằng, có thể nhìn nhận sự khác biệt trên ba điểm lớn.

NHỮNG ĐIỂM KHÁC BIỆT CƠ BẢN VỀ CÁI NHÌN ĐỜI SỐNG

TRONG NHỮNG TRUYỆN VIẾT VỀ NÔNG THÔN

CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ VÀ NGUYỄN HUY THIỆP

LÊ VIỆT ĐOÀN (*)

TÓM TẮT

Bài viết nói về những điểm khác biệt cơ bản trong các truyện ngắn viết về nông thôn của Nguyễn Ngọc Tư và Nguyễn Huy Thiệp Người viết nhận thấy rằng, có thể nhìn nhận

sự khác biệt trên ba điểm lớn Thứ nhất, đó là sự khác biệt trên sự miêu tả có tính chất khái quát về các chiều kích không gian hiện thực, với các sáng tác phẩm của Nguyễn Ngọc

Tư, không gian chủ yếu là không gian sông rạch Nam Bộ với những con người có tâm hồn phóng khoáng, rộng mở Ở tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, đó là không gian khá đa dạng với những con người sống trong những lề luật ngặt nghèo của tinh thần gia trưởng, bảo thủ Người đọc cũng có thể thấy sự khác biệt trong đời sống tinh thần, trong lối hành

xử của con người, trong chất thơ thẫm đẫm ở tác phẩm của cả hai tác giả Tất cả những điểm khác biệt đó được/ bị quy định bởi sự phân biệt mang tính chất địa - văn hóa

phóng khoáng

ABSTRACT

The article is about the basic differences among short stories about the countryside written by Nguyen Ngoc Tu and Nguyen Huy Thiep The writer shows that we can acknowledge the differences based on three main viewpoints Firstly, that is the difference

on the description which has generalized property about real space In Nguyen Ngoc Tu’s composition, the main space is the southern rivers with open minded people In Nguyen huy Thiep’s composition, that is the various space with paternalistic and conservative people Readers can also see the difference in mantal life, people’s behaviour, poeticalness which have in both writers All those differences are decided by the geographic and cultural distinction

Keywords: short stories, real space, paternalism, conservative, opened minded

(*)Nguyễn Ngọc Tư và Nguyễn Huy

Thiệp có thể coi là hai gương mặt tiêu biểu

viết về nông thôn và nông dân trong thể

loại truyện ngắn Khi nghiên cứu tác phẩm

của hai nhà văn này, người đọc có thể thấy

những điểm gặp gỡ, cũng như những khác

Văn Thời - Tỉnh Cà Mau

biệt lí thú Những điểm khác biệt trong cái nhìn về nông dân và nông thôn giữa hai tác giả được tạo nên bởi nhiều yếu tố, nhưng bao trùm tất cả là khoảng cách thế hệ và yếu tố địa dư văn hóa Một tác giả miền Bắc - nơi kết tinh truyền thống văn hóa lâu đời, có chiều sâu, nơi con người bị đè nén,

áp bức bởi bao định kiến với tính bảo thủ tất yếu của những vùng văn hóa giàu

truyền thống; một ở miền Nam, miền đất

được khai phá muộn màng của Tổ quốc,

với đời sống phóng khoáng, hồn nhiên,

rộng mở

1 SỰ KHÁC BIỆT TRONG MIÊU TẢ

NHỮNG CHIỀU KÍCH KHÔNG GIAN

HIỆN THỰC

Hiện ra trong trong sáng tác của

Nguyễn Ngọc Tư là những vùng nông thôn

thật nghèo nàn, nhiều khi u tối, với những

người nông dân khổ cực, man mác buồn

Viết về đề tài nông thôn nhưng Nguyễn

Ngọc Tư không chỉ chú tâm miêu tả nông

dân bên bờ kinh ruộng lúa mà tác giả còn

đặt họ vào môi trường xa lạ và rộng lớn

hơn Trên sông nước Nam Bộ có nghề

buôn bán lặt vặt các sản vật như hàng

bông, trái cây, đồ ăn, thức uống, tạp hóa

Họ chính là những con người làm nghề

“thương hồ”, sống trên ghe và coi đó là

nghề của mình Có người cũng có nhà trên

bờ, còn lại là những người nghèo phần lớn

không có miếng đất cắm dùi, gia tài chỉ có

chiếc ghe nhỏ vừa là nơi che mưa che

nắng, vừa là phương tiện để mưu sinh Cực

khổ, rày đây mai đó, dãi nắng dầm mưa

nhưng những khách thương hồ không mấy

khi cảm thấy mình thiệt thòi, họ vẫn vui

sống và tự hào về nghề nghiệp của mình:

“Đạo nào bằng đạo đi buôn

Xuống biển lên nguồn, gạo chợ nước sông”

Chỉ trong hai câu thơ mà gói gọn được

hết cái thú vui hải hồ của những con người

thuộc về sông nước này Họ yêu sống bằng

mối tình đằm thắm kì lạ, tựa như sông

không chỉ là thiên nhiên, là môi trường

sống của mình mà nó như là một sinh thể

có linh hồn Vì lẽ đó mà nhân vật Giang

trong Nhớ sông dù đã có chồng và ở hẳn

trên bờ nhưng vẫn không sao quên được

những năm tháng sống cùng cha và em trên

ghe, tuy cực khổ, nhưng ấm áp và vui vẻ

Vì vậy nên dứt khỏi sông rồi thì Giang như người mất hồn, sống với chồng mà “lòng

dạ nó ở đâu đó”, hở ra giờ nào đó lại hối hả chèo đi, chèo khơi khơi vậy rồi tấp vào một bụi lá nào đó, ngồi ở đó một chút rồi chèo

về Nhưng cuối cùng phải vì cha mà bỏ sông, ông Chín vì con cháu mà bỏ sông, vì yêu thương nhau mà họ tự nguyện từ bỏ điều mình yêu thương Cuộc sống “thương hồ” lênh đênh rày đây mai đó, chịu nhiều thiệt thòi so với những người trên bờ nhưng cũng có thú vị riêng, những tâm tình riêng mà chỉ những người trong cuộc mới thấu hiểu được Bằng khả năng quan sát tinh tế và tấm lòng nhân hậu, Nguyễn Ngọc

Tư đã vẽ nên những chân dung tâm hồn sâu sắc và giàu cảm xúc của các nhân vật

“thương hồ” Đa phần họ đều nghèo khó, thiệt thòi về những điều kiện sống so với những con người trên bờ nhưng họ vẫn sống và yêu tha thiết dòng sông của mình như ông Chín, Giang Bởi vì họ biết thương, biết nhớ, nên những dòng sông tưởng như vô tình ấy lúc nào cũng trôi chảy tràn trề, ăm ắp tình thương để vỗ về

và cưu mang những phận người trót mang kiếp lưu lạc hải hồ

Những truyện ngắn mang đậm chất đồng quê của Nguyễn Ngọc Tư thường bàng bạc một không gian văn hóa Nam Bộ với đời sống phóng khoáng: những buổi đờn ca tài tử, những buổi biểu diễn khắp hang cùng ngõ vắng vào những mùa khô, hay những người hát rong lang thang với những bản vọng cổ buồn não ruột Cuộc sống của những người chăn vịt chạy đồng lần đầu tiên được Nguyễn Ngọc Tư phơi bày một cách trần trụi và đậm đặc Ngòi bút của chị đã vẽ ra những bức tranh tăm tối chưa từng thấy của nông thôn Nam Bộ, khắc họa những con người hình như chỉ sống bằng bản năng nguyên thủy của mình

ngay giữa đồng loại trong thời hiện đại

Tóm lại, thế giới nhân vật của Nguyễn

Ngọc Tư là những con người sống bằng

xương bằng thịt sống xung quanh chị,

những con người dù sinh sống nơi đồng

ruộng hay giữa chốn thị thành, dù làm bất

cứ nghề nghiệp nào nhưng dưới ngòi bút

sống động của tác giả chúng ta lại cảm

nhận được nhiều điều về đời sống, và tính

cách của con người Nam Bộ với đầy đủ

những nét vốn có đặc trưng

Nguyễn Huy Thiệp khi viết về nông

thôn đã cố gắng khái quát hiện thực đói

nghèo, sự tù đọng, quẫn bách của đời sống

nơi đây, mặt khác, ông cũng rất có ý thức

mang đến cho người đọc cảm nhận về tính

chất khép kín, bảo thủ của đời sống ấy, trên

tinh thần gia trưởng được tác giả nhắc đi

nhắc lại nhiều lần trong các sáng tác của

mình Trong bữa cơm gia đình Lâm cái thứ

trật tự trước sau đã được những người phụ

nữ trao đổi trong những câu đối thoại buồn

não ruột:

“Chị Hiên mời: “Các cụ xơi tự nhiên”

Thằng Tiến đòi: “Cho em làm các cụ với!”

Mẹ Lâm gạt đi: “Hỗn nào, chim bằng quả

ớt thế thì làm các cụ ra sao?” Cái Khanh

bụm miệng cười, tôi đỏ mặt Bà Lâm thở

dài: “Các cụ toàn chim to ” Mọi người

cười lăn Chỉ có bố Lâm không cười

Khuôn mặt ông sạm đen, vất vả, nhưng

không buồn tí nào, bình thản, vô sự.”

[1;187] Từ đây người đọc dễ có cảm giác

chua xót bởi sự chà đạp nhân phẩm của con

người ở một xã hội đầy rẫy những hủ tục

lạc hậu, bất công Và với Con gái thủy thần

bộ mặt của một miền quê mà nhân vật

Chương đã đi qua thật khủng khiếp tạo nên

những nỗi ám ảnh đáng sợ: “Những định

kiến, những tập tục thật nặng nề Tôi thấy

tinh thần gia trưởng hủy hoại bao nhiêu số

phận con người Tôi cũng đã thấy những

ngộ nhận giới tính và đạo đức giết chết vẻ diễm lệ trên các gương mặt thiếu nữ ” [1;122] Cuối cùng Chương đã ra đi, cuộc

đi thấm đẫm tinh thần lãng mạn, nhưng cũng thật chua xót, não nề với tâm trạng hoang mang, sợ hãi Đó chính là một bi kịch ở đời, trong cảm quan thống thiết của Nguyễn Huy Thiệp

Rồi đi tìm sự thật về huyền thoại trâu

đen, chàng thanh niên trong Chảy đi sông

ơi bị những người đánh cá đêm đột ngột,

vô lý ném xuống dòng sông cuộn xoáy, không thể bấu víu vào đâu Không ai cả May mà có một người tốt bằng xương bằng thịt đến cứu, nhưng người này về sau lại chết đuối không một ai đến cứu chị Với nhân vật tôi - người bị đồng loại, những kẻ đánh cá đêm độc ác, lạnh lùng dìm xuống nước, sống chết mặc kệ - lúc đó chỉ còn

một điều này là có thực: “Nước chảy rất xiết, nước chảy bao giờ cũng xiết Có điều phải cố mà bơi cho đến được bờ…” Mấy

chục năm sau, con sông vẫn chảy, bến Cốc vẫn còn, nhưng người tốt - vị ân nhân, nữ anh hùng đã cứu sống “tôi” - thì không còn Câu hỏi “Con trâu đen, con trâu đen trong thời thơ ấu của tôi nay ở đâu rồi?” xoáy vào tâm can nhân vật chính trong

âm điệu của bài hát ngày nào - “Chảy đi sông ơi” - nghe thật ngọt ngào mà biết bao

bi thiết

Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp còn tô đậm bi kịch bị kết án giữa cuộc đời bằng cách miêu tả con người trong thực tại như

là những chủ thể sống cô độc, bị bỏ rơi

Nhân vật Chương trong Con gái thủy thần,

sau khi đã sống, đã ao ước sống, đã dấn thân trong thế giới hiện sinh non nửa đời người, than thở: “Tôi vui một mình, buồn

bã một mình, mơ mộng một mình…Tôi chỉ con gái thủy thần chờ đợi” Chương là ai? Liệu có ai biết đến sự hiện hữu của chàng

trai này không? Nhân vật này hơn ai và

hơn bao giờ hết ý thức được sự cô đơn hay

tình trạng “bị bỏ rơi” của mình Và thật sự

con người càng ra sức đi kiếm tìm cái khát

vọng, đời sống tự do lại càng hoài nghi dù

tâm nguyện bao giờ cũng muốn dâng hiến,

hưởng thụ, được hòa nhập, được thừa nhận

là người với đầy đủ những cái vốn có

2 SỰ KHÁC BIỆT TRONG ĐỜI SỐNG

TINH THẦN CỦA CON NGƯỜI

Nguyễn Ngọc Tư đi sâu khám phá

từng ngõ ngách trong tâm hồn của nhân vật

để thấy được những tấn bi kịch tồn tại

trong mỗi con người giữa cuộc sống đời

thường trong những mối quan hệ gần gũi

như quan hệ gia đình, làng xóm, tình yêu

đôi lứa… Các nhân vật trong các sáng tác

của nhà văn thường là những con người ít

bộc lộ, sống khép kín, lặng lẽ như dòng

chảy của những con sông, ẩn chứa những

đợt sóng ngầm tạo nên những tấn bi kịch

nội tâm

Đó là những day dứt, trở trăn, những

sám hối của một người cha có con gái bỏ

nhà ra đi (vì lỡ làm mất đôi trâu); là hoàn

cảnh bất hạnh của Diễm Thương, sự bất

hạnh đó tạo cho cô cái vẻ ngoài “lạnh trơ,

vui buồn không ra” đối lập hẳn với một

con người bên trong đầy nhạy cảm và luôn

khao khát tình cảm; đó là anh Hết, cô Hảo,

chị Hoài, ba con người đó có chung một

hoàn cảnh là duyên nợ dở dang; bi kịch của

Út Nhỏ, Tứ Hải, Tứ Phương trong Nhà

cổ… Tất cả những nhân vật ấy luôn luôn

ôm trong mình những nỗi niềm, đôi khi

như là mối hận không thể giải tỏa

Viết về nỗi đau của những con người

trải qua chiến tranh, Nguyễn Ngọc Tư

không nhấn mạnh những đau thương mất

mát trong quá khứ, lại càng không thể hiện

sự tự vấn lương tâm của những con người

sau chiến tranh soi rọi giữa quá khứ và

những sự đổi thay cùng những mặt bất toàn

ở hiện tại Nhà văn chủ yếu tập trung thể hiện những tâm tư tình cảm đời thường

để thấy được những vẻ đẹp giản dị gần gũi, những nỗi trăn trở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc

Nương và Điền trong Cánh đồng bất tận phải đối mặt với bi kịch gia đình, đối

mặt với sự thiếu thốn triền miên cả về vật chất và tinh thần Hầu như lúc nào hai đứa trẻ đó cũng luôn khát khao tình thương, khát khao được đối đãi như những con người thật sự Bi kịch đó bắt đầu từ sự lầm lạc của người mẹ cạn nghĩ, nhẹ dạ, đã đánh đổi thân xác để lấy vật chất phù phiếm làm tan nát một gia đình và một người cha trượt dài trong thù hận Hai đứa trẻ cô đơn đến cùng cực Sự thiếu thốn tình thương khiến chúng khát khao được chính người cha của mình đánh đập vì còn đánh là còn quan tâm

và chúng nghĩ mình vẫn còn có cha

Những bi kịch của những con người trong những sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư xét cho cùng đều xuất phát từ bi kịch của tình thương Và nhà văn viết về họ không phải để chỉ thấy họ đau khổ bất hạnh, mà quan trọng hơn từ trong sự bất hạnh đó để thấy được vẻ đẹp trong tâm hồn họ Nguyễn Ngọc Tư không nhấn mạnh về cái đẹp của sự chiến thắng giữa cái ác và cái thiện trong tâm hồn con người, cũng không phải là những sự đấu tranh giằng xé giữa phần con và phần người trong mỗi nhân vật Nhà văn chủ yếu thông qua ngôn ngữ,

sự miêu tả hành động và nội tâm nhân vật

để phát hiện những tình cảm bình dị mà đẹp lạ lùng của những con người nơi miền sông nước

Những con người trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư đều là những con người bình dị, phóng khoáng, trọng nhân nghĩa, giàu lòng vị tha Những con người

đó yêu hết thảy từng mảnh vườn, bờ ruộng,

dòng sông, yêu từng gương mặt thân quen

cùng tiếng nói hàng ngày Họ gắn bó với

đất đai, sông nước, với con người Đó là

tấm lòng của ông Tư Mốt với mảnh đất

Mút Cà Tha, cái tình mà ông giành cho đất

cũng bởi đất và người cần ông (Thương

quá rau răm) Hay hình ảnh của những con

người trong Dòng nhớ, Nhớ sông, họ gắn

bó với con thuyền, dòng sông cùng câu hát

nặng nợ cuộc đời Đó còn là anh Hết hiếu

thảo, yêu chung thủy chân thành, gắn bó

cùng bà con làng xóm “Anh Hết lớn lên,

yêu hết thảy từng con người, từng tấc đất ở

cái xóm Giồng Mới Cái xóm nhỏ ngoại ô

biết bao thương nhớ, những bờ rào râm bụt

xanh, những hàng cây đủng đỉnh xanh

Những người đàn ông chuyền tay nhau dỗ

giành đứa trẻ thiếu hơi ấm mẹ Những

người đàn bà cho con bú thép, khóc ngoe

trên giường” [2;31] Hay là những dòng

tâm sự của Xuyến khi không nỡ xa mũi đất

So Le: “ Đáng lẽ phải nói như vầy, em

thấy yêu mến, gắn bó mảnh đất này quá đi,

anh à ”(Duyên phận so le) Một điều dễ

nhận thấy là những con người đó không

phải là những nhân vật chóng yêu mau

quên, mà yêu âm thầm lặng lẽ không đòi

hỏi, không so sánh thiệt hơn lại càng không

có những sự trả thù hằn học mà chỉ âm

thầm đau đớn và âm thầm tha thứ

Văn của Nguyễn Ngọc Tư vốn rất

dung dị, ta thấy nhiều những con người

giàu tình yêu, giàu lòng chung thủy, tuy

thầm lặng sống khép kín nhưng có nghị lực

và giàu niềm tin Dẫu có bi kịch nhưng xét

cho cùng những ngang trái đó cũng do bởi

quá yêu thương Niềm yêu thương cùng sự

tin tưởng đó của nhân vật luôn tồn tại trong

nỗi day dứt, nỗi day dứt không ồn ào mà

hoá thành những giọt nước mắt trong trẻo

Những gì ta lưu giữ lại được là giá trị của

tình người cùng những vẻ đẹp lung linh ngời sáng tuy bàng bạc một nỗi buồn Truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp luôn

đi sâu vào phần tự nhiên, phần bản thể, bản năngtrong mỗi con người Họ là những con người cô đơn, cô độc trong cuộc sống trần thế Nguyễn Huy Thiệp đã khai thác nhiều

về kiểu người này để phản ánh một sự thật khi kinh tế thị trường, văn minh công nghiệp hóa, hiện đại hóa mở ra Lối sống thực dụng như một cơn lốc tràn vào từng ngõ ngách của cuộc sống Rất nhiều người trở nên bơ vơ lạc loài, không thể thích ứng được trong xã hội đó Điều này trong văn học các giai đoạn trước dường như vắng bóng

Thầy giáo Triệu trong Những bài học nông thôn, là người thành phố nhưng “bao

giờ cũng nói rằng mẹ tôi là nông dân, còn tôi sinh ở nông thôn! Anh Triệu sống trong

cô đơn vì phải xa gia đình, anh sống độc thân ở làng đã chín năm và bố mẹ đã từ anh Cuối cùng thầy giáo Triệu chết khi lao vào ngăn con trâu điên để cứu một em nhỏ Chỉ có dân làng tiễn anh Cùng với nỗi cô đơn của anh giáo Triệu, trong các sáng tác

về nông thôn của Nguyễn Huy Thiệp, người đọc có thể thấy mỗi nhân vật thường hiện lên như một khối u buồn, khép kín trong những suy nghĩ, những tâm tư của mình mà không tìm được bất kì sẻ chia

nào Đó là Nhâm (Thương nhớ đồng quê), Năng (Chăn trâu cắt cỏ), Lâm (Những bài học nông thôn), Chương (Con gái thủy thần), là chị Thắm (Chảy đi sông ơi), và

Trùm Thịnh, ông Nhiêu, lão Ba Đình, Bường, Ngọc… Trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp, một mặt ta thấy đời sống hiện lên với bao lề luật khắc nghiệt với tinh thần gia trưởng, với sự áp bức, đè nén của phong tục, tập tục, trách nhiệm đè nặng lên đôi vai nhân vật Nhưng cuộc sống còn là

một cõi hoang sơ, trì đọng, một thế giới

hỗn tạp xô bồ Ở đó có những con người

tàn ác, xấu xa, đê tiện Ở đó có những con

người vụ lợi, dối trá, lừa lọc Với dung

lượng lớn các tác phẩm viết về kiểu người

này, độc giả đã cảm nhận được cái tột cùng

của phần “con” ghê sợ tồn tại trong tâm

hồn con người Đây là kiểu nhân vật bị tha

hóa về nhân cách, bị vấy bẩn về tâm hồn,

sống độc ác và tàn nhẫn Họ lấy đồng tiền,

lấy quan hệ vật chất làm thước đo cho mọi

giá trị Họ tham lam, ích kỷ, thực dụng một

cách tỉnh táo và vụ lợi một cách bỉ ổi

Với những trang viết chân thực chưa

từng thấy trong văn học Việt Nam những

năm trước đó Nguyễn Huy Thiệp đã nhìn

con người không chỉ qua lăng kính của

người nghệ sĩ mà ông soi chiếu chúng từ

góc nhìn rất đời tư và đời thường Nguyễn

Huy Thiệp đã kéo con người về gần sát với

cuộc sống đời thường chân thực và sống

động Cuộc sống không đơn giản như nó

vốn có mà rất phức tạp, xô bồ

Quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa

tạo nên những làn sóng di dân từ nông thôn

đến thành thị Thậm chí lịch sử cũng đã tạo

ra những cuộc di dân xuyên biên giới như

ở Việt Nam và các nước khác Trong

truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp, người

Việt Nam dù đi đâu, ở đâu cũng nặng trĩu

tâm thức “thương nhớ đồng quê”, được

hiểu như là một tâm thức cộng đồng

Đối tượng mà Nguyễn Huy Thiệp gửi

tới bạn đọc là những con người rất gần với

đời sống thường nhật Ông cũng có những

trang viết rất đẹp về những tâm hồn thiên

lương, thánh thiện thể hiện niềm tin đối với

con người Nhưng Nguyễn Huy Thiệp cũng

đã tập trung ngòi bút của mình vào việc

bóc trần hiện thực thuộc về những mảng

tối, góc khuất trong đời sống con người

3 NHỮNG KIỂU CHẤT THƠ KHÁC NHAU Truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư thấm đẫm bi kịch của mọi kiếp người, thế nhưng độc giả không thấy bế tắc, trái lại đằng sau mỗi số phận hiện lên niềm hy vọng, cuộc sống sẽ đổi khác Đây chính là chất ngọc

mà chị tạo ra từ những trang viết của mình Chị chạm vào những mảng tối của xã hội

để hướng tới chân trời mơ ước, nơi mọi khổ đau dừng lại và hạnh phúc cứ thế trải rộng thênh thang Con người sẽ giàu có hơn về tình yêu để con người xứng đáng

với danh hiệu con- người Dẫu số phận con

người có tủi cực đến đâu thì cái khát vọng hướng thiện vẫn không bị tuyệt diệt, nó chỉ khuất lặn đâu đấy nơi đáy sâu tâm hồn đã

bị cái xấu và cái ác đày đoạ đến hoang lạnh, điều đó thể hiện tài năng và tấm lòng của nhà văn Bên cạnh đó, Ngọc Tư rung chuông báo động vấn đề gia đình, vấn đề trẻ em trong toàn xã hội Ngày càng nhiều gia đình vỡ tan, trẻ em không được nuôi dạy trong môi trường tốt nhất, tạo nên mối

đe dọa và gánh nặng cho toàn xã hội Gia đình là tế bào của xã hội, muốn xây dựng một môi trường đạo đức xã hội lành mạnh, trước hết điều kiện cần và đủ phải xây dựng môi trường đạo đức ngay trong chính mỗi gia đình Chị chuyền thông điệp đi, một thông điệp rất dung dị, tự nhiên nhưng không kém phần nhiệt thành, day dứt và trăn trở Chị mất ăn mất ngủ vì những điều, làm sao thực thi được “dân giàu nước mạnh”, cái đói, cái nghèo và sự dốt nát được xoá sổ một cách triệt để trong tương lai gần Vì tất cả những vấn đề đó khởi nguồn của cái xấu và cái ác, nó có thể làm cho con người biến chất, tha hóa

Nguyễn Ngọc Tư đặt cược hết niềm tin vào con người và biết tìm trong họ những đốm lửa tinh thần để thắp sáng lên tình yêu Nhà văn, nhà báo, người tận diệt mọi

thói hư tật xấu có trong xã hội, nhằm mở ra

chân trời mơ ước, nơi cõi nhân sinh mọi

đau khổ của con người đứng lại và yêu

thương cứ thế nhân lên Sau những căn

bệnh trầm kha của thời đại, những tấn bi

kịch của kiếp nạn con người Cuộc sống

vẫn phát triển theo quy luật của riêng nó

Ngay cả khi nhân vật không ngủ được vì

bao điều đau khổ, phiền muộn Dẫu thế,

nhưng chị tin tưởng bình minh sẽ hé rạng

trên cõi nhân sinh Cuộc sống hạnh phúc

đến với mỗi người và mỗi nhà Đấy là khát

vọng dựng xây, khát vọng thay đổi mà

chính nhà văn trở trăn, mơ ước

Chất thơ trong truyện của Nguyễn

Ngọc Tư về nông thôn, trải dài trên miên

man sông nước, với những cù, tràm có

phần hoang dã mà thơ mộng Chất thơ da

diết trong những câu hò xuôi ngược trên

từng chuyến ghe khắc khoải kiếp thương

hồ (bản thân hai chữ thương hồ, với hình

ảnh những con người trải đời mình với

mênh mông gió, nắng đã gợi nên bao tứ

thơ) Chất thơ rào rạt trong tiếng đập cánh

của từng đàn vịt, trong những mảnh đời tối

sáng khác nhau nhưng đều một tấm lòng

phóng khoáng Chất thơ trong truyện của

Nguyễn Ngọc Tư, vì vậy, thấm đẫm trong

hồn người Nam bộ, trong không gian Nam

bộ, và đặc biệt, trong những đoạn văn tả

cảnh sông nước, trong những dòng trữ tình

ngoại đề Những tứ thơ phóng khoáng, sôi

nổi và hồn hậu

Khác với sáng tác về nông thôn của

Nguyễn Ngọc Tư, chất thơ trong truyện

viết về nông thôn của Nguyễn Huy Thiệp

lại bắt đầu nơi những con người luôn trĩu

nặng suy tư về những triết lí nhân sinh

trước một tồn tại ngổn ngang, nham nhở

nhưng cũng đầy tính thơ Chất thơ thể hiện

trong một niềm hoài vọng quá khứ, cũng

có thể là niềm thất vọng nơi ngón chân

giao chỉ tõe ra của ông Nhiêu; chất thơ tồn tại trong khát vọng bứt phá của nhân vật, trong hành trình tìm kiếm con gái Thủy thần của Chương, trong cánh diều vút lên giữa lửng lơ tiếng sáo trong buổi chiều mộng mị trên cánh đồng với dáng lão Ba Đình kẻ một nét gân guốc lên nền trời thăm thẳm Chất thơ âm ỉ trong kiếp sống quẩn quanh mà thanh bình trên từng bờ ruộng yên hòa, trong những nỗi niềm của Năng, Nhâm; chất thơ trên cái bí ẩn của dòng công đoạn qua bến Cốc với người phụ nữ bịt khăn đen kín mặt mà ẩn dấu trong đó một tấm lòng khắc khoải hướng thiện Trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp, chất thơ còn thể hiện nơi bắt đầu những quan niệm văn hóa, nghĩa là nơi bắt đầu những cứu cánh cho đời sông tinh thần hàng nghìn năm với những thuyền thuyết dân gian sẽ ám ảnh nhân vật suốt cuộc đời mình, nơi dòng sông có con trâu đen như một bí mật không bao giờ được giải mã, nơi có câu chuyện có thể nhiều phần thêu dệt về mẹ Cả, về con gái Thủy Thần, chất thơ rộn rã trong những lễ hội mang đậm bản sắc văn hóa của mảnh đất đã có lịch sử lâu đời…

Chất thơ trong truyện của Nguyễn Huy Thiệp không trải dài trên miên man kênh rạch với những điệu hò mang trong mình

nó nỗi niềm và khát vọng thương hồ Chất thơ ở đây hiện lên trên những cánh đồng quê thương nhớ, trên những buổi chiều vần

vụ như một bức tranh thủy mặc với những ráng chiều rợn ngợp, với những ánh chớp chói lòa từ cao rộng, trong những dòng sông thao thiết chảy mang trên mình nó nặng những phù sa và trầm tích văn hóa, cùng những bài đồng dao được hát lên từ những bờ môi xinh xắn của con trẻ

Và chúng ta cũng có thể thấy chất thơ bang bạc trong phần lớn các tác phẩm này

của ông bằng những đoạn miêu tả thiên

nhiên, bằng những trữ tình ngoại đề, bằng

độc thoại nội tâm nhân vật: “Bởi cái tình

chi? Mà tôi mượn màu son phấn ra đi”

(Con gái Thủy thần); “Tôi mơ thấy chúng

tôi đi trên con đường lung linh bảy sắc cầu vồng Hai bên bạt ngàn là hoa ban trắng Này, hoa ban, một nghìn năm nữa mày có

trắng thế không?” (Những người thợ xẻ)

[1;185]

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Nguyễn Huy Thiệp (2001), Tuyển tập truyện ngắn, Nxb Phụ nữ Hà Nội

2 Nguyễn Ngọc Tư (2005), Cánh đồng bất tận, Nxb Trẻ

* Nhận bài ngày: 8/5/2014 Biên tập xong : 5/6/2014 Duyệt bài: 12/6/2014