Ở mỗi thời đại, luật có sự điều chỉnh khác nhau cho phù họp với hoàn cảnh lịch sử xã hội trong thời đại đó. Thấy được vai trò quan trọng đó của luật, nhà trí thức yêu nước Nguyễn Trường Tộ đã viết bàn Điếu Trần, một bài văn chính luận, để trình lên bề trên về những điều cần phải canh tân đất nước, trong đó có luật. Bài Xin lập khoa luật trích ở bản Điếu trần số 27 có tên là Tế cấp bát điếu. Bài trích này cho thấy Nguyễn Trường Tộ là một người sớm nhận ra những điều cần phải đổi mới để đem lại sự thịnh vượng cho đất nước và lẽ công bằng cho xã hội.
Trang 1Đ bài: Qua bài Xin l p khoa lu t (Trích T c p b t đi u) c a Nguy n Trề ậ ậ ế ấ ấ ế ủ ễ ường T ,ộ anh (ch ) có suy nghĩ gì v vai trò c a lu t trong đ i s ng xã h i.ị ề ủ ậ ờ ố ộ
Bài làm
m i th i đ i, lu t có s đi u ch nh khác nhau cho phù h p v i hoàn c nh l ch s xã h i
trong th i đ i đó. Th y đờ ạ ấ ược vai trò quan tr ng đó c a lu t, nhà trí th c yêu nọ ủ ậ ứ ướ c Nguy n Trễ ường T đã vi t bàn Đi u Tr n, m t bài văn chính lu n, đ trình lên b trênộ ế ế ầ ộ ậ ể ề
v nh ng đi u c n ph i canh tân đ t nề ữ ề ầ ả ấ ước, trong đó có lu t. Bài Xin l p khoa lu t trích ậ ậ ậ ở
b n Đi u tr n s 27 có tên là T c p bát đi u. Bài trích này cho th y Nguy n Trả ế ầ ố ế ấ ế ấ ễ ường Tộ
là m t ngộ ườ ới s m nh n ra nh ng đi u c n ph i đ i m i đ đem l i s th nh vậ ữ ề ầ ả ổ ớ ể ạ ự ị ượng cho
đ t nấ ước và l công b ng cho xã h i.ẽ ằ ộ
Trong l ch s nị ử ước nhà đã t ng hình thành nhi u lu t khác nhau. Cách đáy trên sáu th kừ ề ậ ế ỉ
có b lu t H ng Đ c n i ti ng, trong đó quy đ nh nhi u v n đ có tính ch t xã h i r ngộ ậ ồ ứ ổ ế ị ề ấ ề ấ ộ ộ
l n. B lu t H ng Đ c có s nh hớ ộ ậ ồ ứ ự ả ưởng m nh m đ i v i đ i s ng chính tr xã h i quaạ ẽ ố ớ ờ ố ị ộ nhi u th i kì. Nh ng do quy lu t phát tri n l ch s , sang các giai đo n sau, đ t nề ờ ư ậ ể ị ử ạ ấ ước c nầ
có nh ng lu t m i phù h p v i tính ch t và hoàn c nh xã h i lúc đó. Vì v y tác giữ ậ ớ ợ ớ ấ ả ộ ậ ả Nguv n Trễ ường T đã đ ngh và thuy t ph c b trên c n ph i thay đ i lu t.ộ ề ị ế ụ ề ầ ả ổ ậ
Theo tác gi , lu t ph i là công c đ i di n cho l công b ng. Do đó "b t lu n quan hayả ậ ả ụ ạ ệ ẽ ằ ấ ậ dân, m i ngọ ườ ềi đ u ph i h c lu t nả ọ ậ ước ". T tính ch t quan tr ng đó cho nên m t đòiừ ấ ọ ộ
h i g n nh b t bu c đ i v i m i ngỏ ầ ư ắ ộ ố ớ ọ ười là ph i h c lu t và n m đả ọ ậ ắ ược lu t, m t khcácậ ặ còn c n ph i tôn tr ng và ch p hành nghiêm minh lu t nầ ả ọ ấ ậ ước nhà b i "vì lu t bao g m cở ậ ồ ả
k cỉ ương, uy quy n, chính l nh c a qu c gia". Có th nói lu t là ch công b ng nh t đề ệ ủ ố ể ậ ỗ ằ ấ ể hòa gi i các mâu thu n trong xã h i. Vì v y dù b t c ai ph m vào nh ng đi u quy đ nhả ẫ ộ ậ ấ ứ ạ ữ ề ị trong lu t đ u ph i đậ ề ả ược xét x theo đúng lu t và công minh. Nh th k cử ậ ư ế ỉ ương phép
nước m i đớ ược gi v ng, lu t m i x ng đáng v i vai trò là công c c a nhà nữ ữ ậ ớ ứ ớ ụ ủ ước trong
vi c b o v s bình yên cho nhân dân.ệ ả ệ ự
Đ ch ng minh cho vai trò có tính quan tr ng tuy t đ i c a lu t, tác gi d n l i trong cácể ứ ọ ệ ố ủ ậ ả ẫ ạ giai đo n l ch s đã qua, theo đó ta hi u đạ ị ử ể ượ ằc r ng n u không có lu t thì đ ng nghĩa v iế ậ ồ ớ không có m t xã h i bình yên.ộ ộ
Nói v ý nghĩa c a lu t, tác gi đã nêu lên nh ng khía c nh có tính ch t nh đ so sánhề ủ ậ ả ữ ạ ấ ư ể
Trang 2v i đ o làm ngớ ạ ười. Và t đó ông d n l i trong l ch s r ng: "T x a đ n nay các vuaừ ẫ ạ ị ử ằ ừ ư ế chúa n m quy n th ng tr đ t nắ ề ố ị ấ ước giúp đ i đ u nh hi u lu t, còn các sách v khácờ ề ờ ể ậ ở cũng ch là ph thu c. N u trong nỉ ụ ộ ế ước không có lu t thì dù v n quy n sách cũng khôngậ ạ ể
th tr dân". V i l p lu n m t cách khoa h c và chính xác đó cho th y r ng n u ch d aể ị ớ ậ ậ ộ ọ ấ ằ ế ỉ ự vào nh ng đi u trong sách v mà không hi u lu t thì đó ch là cách nói suông và khôngữ ề ở ể ậ ỉ bao gi tr thành m t công c đ đem l i an bình cho đ t nờ ở ộ ụ ể ạ ấ ước. Ngay nh ng quy nở ữ ể sách nói v lu t cũng v y, n u sách đó không th hi n tính th i đ i c a lu t thì nó cũngề ậ ậ ế ể ệ ờ ạ ủ ậ
tr nên vô tác d ng. Do đó ph i có s đi u ch nh và h p nh t thành m t h th ng ch tở ụ ả ự ề ỉ ợ ấ ộ ệ ố ặ
ch v đi u kho n và n i dung c a lu t thì m i phát huy tác d ng.ẽ ề ề ả ộ ủ ậ ớ ụ
L i nói v vai trò và ý nghĩa c a lu t, tác gi Nguy n Trạ ề ủ ậ ả ễ ường T đã phân tích:ộ
"N u b o lu t ch t t cho vi c cai tr ch không có đ o đ c tinh vi, th là không bi t r ngế ả ậ ỉ ố ệ ị ứ ạ ứ ế ế ằ trái lu t là t i, gi đúng lu t là đ c. N u t n d ng cái l công b ng trong lu t mà x sậ ộ ữ ậ ứ ế ậ ụ ẽ ằ ở ậ ử ự thì m i quy n pháp đ u là đ o đ c".ọ ề ề ạ ứ
Qua cách l p lu n trên ta th y rõ lu t ph i v a đ m b o tính nghiêm minh c a nó nh ngậ ậ ấ ậ ả ừ ả ả ủ ư
l i v a có tính nhân đ o ho c nói cách khác lu t ph i ch a đ ng trong đó b n ch t c aạ ừ ạ ặ ậ ả ứ ự ả ấ ủ
đ o đ c con ngạ ứ ười. N u lu t ch đ n thu n là công c tr n áp và gi i quy t các mâuế ậ ỉ ơ ầ ụ ấ ả ế thu n c a xã h i thì vô tình đã đem cái đ o c a con ngẫ ủ ộ ạ ủ ười ra ngoài l c a công lí, phápề ủ
lu t. Nh v y lu t cũng là m t hình th c th hi n đ o đ c con ngậ ư ậ ậ ộ ứ ể ệ ạ ứ ười. B i th trong lu tở ế ậ bao gi cũng n ch a tinh th n nhân đ o l n lao nh m b o v l ph i và s công b ngờ ẩ ứ ầ ạ ớ ằ ả ệ ẽ ả ự ằ tuy t đ i. Vì th khi áp d ng lu t vào đ i s ng xã h i ph i th t tinh vi và nh y bén tránhệ ố ế ụ ậ ờ ố ộ ả ậ ạ làm t n h i đ n ph m trù đ o đ c và l i s ng c a con ngổ ạ ế ạ ạ ứ ố ố ủ ười. V y nên tác gi m i nói:ậ ả ớ
"N u t n d ng cái l công b ng trong lu t mà x s thì m i quy n pháp đ u là đ oế ậ ụ ẽ ằ ở ậ ử ự ọ ề ề ạ
đ c". Nghĩa là gi a lu t và đ o đ c ph i cùng song hành và b tr cho nhau t o ra m tứ ữ ậ ạ ứ ả ổ ợ ạ ộ thi t ch đ đ đem l i s bình an và, th nh đ t cho xã h i.ế ế ủ ể ạ ự ị ạ ộ
Trong nh ng lu t đã t ng t n t i trong l ch s t t c đ u mang hai y u t c n thi t nóiữ ậ ừ ồ ạ ị ử ấ ả ề ế ố ầ ế trên nh ng chung quy l i là đ gi v ng và b o v công b ng và chính nghĩa cho conư ạ ể ữ ữ ả ệ ằ
người. Ch a có m t xã h i nào dư ộ ộ ướ ự ải s b o tr c a lu t mà không có yêu t đ o đ c vàợ ủ ậ ố ạ ứ pháp quy n đ tr nh ng hành vi ph m lu t. Nói nh v y có nghĩa là không bao gi đ oề ể ị ữ ạ ậ ư ậ ờ ạ
đ c con ngứ ườ ạ ượi l i đ c tách ra ngoài h th ng c a lu t mà ngệ ố ủ ậ ượ ạ ạc l i đ o đ c đó l iứ ạ
Trang 3được tác h p v i lu t nh m ng x nh ng tình hu ng mang tính ch t nh y c m trong xãợ ớ ậ ằ ứ ử ữ ố ấ ạ ả
h i. Nói v tính ch t và đ c tr ng c a đ o đ c đó là s t ng hòa cua nh ng t ch t t tộ ề ấ ặ ư ủ ạ ứ ự ổ ữ ố ấ ố
đ p nh m t o nên đ c tính và ph m ch t cao quý c a con ngẹ ằ ạ ứ ẩ ấ ủ ười. Đ đ i chi u trongể ố ế
ph m vi c a lu t tác gi kh ng đ nh:ạ ủ ậ ả ẳ ị
"Có cái đ c nào l n h n đ c chí công vô t ? Chí công vô t là đ c tr i. Trong lu t cái gìứ ớ ơ ứ ư ư ứ ờ ậ cũng công b ng, h p v i đ c tr i".ằ ợ ớ ứ ờ
Nh v y, theo tác gi , gi a đ o đ c và "chí công, vô t " là m t, x p ngang hàng v i lu t.ư ậ ả ữ ạ ứ ư ộ ế ớ ậ Tóm l i đ o đ c và lu t luôn ph i là công c s c bén h tr nhau nh m đ m b o s côngạ ạ ứ ậ ả ụ ắ ỗ ợ ằ ả ả ự
b ng cho xã h i. N u hai y u t tách r i nhau thi s nghiêm minh c a phép nằ ộ ế ế ố ờ ự ủ ước sẽ không được v ng ch c. Đó là lí do trong lu t c n có đ o đ c và đ o đ c chính là "chíữ ắ ậ ầ ạ ứ ạ ứ công, vô t ".ư
Qua s phân tích trên ta th y, lu t đóng m t vai trò không th thi u trong đ i s ng xã h i.ự ấ ậ ộ ể ế ờ ố ộ
Ch có lu t mói đem l i s công b ng cho xã h i mà không m t thi t ch nào có th thayỉ ậ ạ ự ằ ộ ộ ế ế ể
th đế ược. S n đ nh đ t nự ổ ị ấ ước dù th i đ i nào cũng c n ph i có lu t. Lu t s quy đ nhở ờ ạ ầ ả ậ ậ ẽ ị
nh ng yêu c u c a cu c s ng nh m đem l i s bình yên và th nh vữ ầ ủ ộ ố ằ ạ ự ị ượng cho m i ngọ ườ i trong xã h i. Tính quan tr ng c a lu t th hi n rõ ch lu t b o đ m k cộ ọ ủ ậ ể ệ ở ỗ ậ ả ả ỉ ương phép
nước, gi v ng k cữ ữ ỉ ương đó và không đ b t kì m t ai vi ph m lu t ho c n u làm tráiể ấ ộ ạ ậ ặ ế
lu t thì t t y u ph i đậ ấ ế ả ược tr theo đúng lu t. Vì nh ng đi u quan tr ng đó nên trong b t kìị ậ ữ ề ọ ấ
m t xã h i nào cũng đ u c n ph i có lu t. Ch có lu t xã h i m i bình yên, đ t nộ ộ ề ầ ả ậ ỉ ậ ộ ớ ấ ước m iớ
th nh vị ượng được
Tóm l i, có th nói r ng m i ch đ xã h i đ u ph i tuân theo s quy đ nh nghiêm minhạ ể ằ ỗ ế ộ ộ ề ả ự ị
c a lu t. N u xã h i đó tách kh i lu t thì s d n đ n nh ng h u qu khôn lủ ậ ế ộ ỏ ậ ẽ ẫ ế ữ ậ ả ường. Tác
gi Nguy n Trả ễ ường T đã s m nh n ra tính ch t quan tr ng c a lu t và mong mu n canhộ ớ ậ ấ ọ ủ ậ ố tân đ t nấ ước b ng lu t. Có th nói ông có m t t m nhìn r ng l n và m t t tằ ậ ể ộ ầ ộ ớ ộ ư ưởng tân
ti n trong th i đ i b y gi , vì b n thân ông th y đế ờ ạ ấ ờ ả ấ ược vai trò quan tr ng c a lu t trongọ ủ ậ
đ i s ng xã h i.ờ ố ộ
Ngày nay, khi toàn th xã h i đang phát tri n m nh m , lu t l i càng ch ng t t m quanể ộ ể ạ ẽ ậ ạ ứ ỏ ầ
tr ng c a nó trong đ i s ng dân sinh. Vì tính ch t quan tr ng đó cho nên lu t luôn đọ ủ ờ ố ấ ọ ậ ượ c
đi u ch nh cho ph h p v i hoàn c nh l ch s đ t nề ỉ ủ ợ ớ ả ị ử ấ ước trong th i kì m i. Vì v y, chúngờ ớ ậ
Trang 4ta luôn được ch ng ki n s công b ng c a xã h i nh tính nghiêm minh c a lu t trongứ ế ự ằ ủ ộ ờ ủ ậ
đ i s ng chính tr nờ ố ị ước nhà. Do đó, trong m i ch ng ta ph i tôn tr ng, gi gìn và b o vỗ ủ ả ọ ữ ả ệ
lu t đ xã h i ngày m t công b ng h n, đ t nậ ể ộ ộ ằ ơ ấ ước ngày càng phát tri n h n, văn minh h nể ơ ơ theo nh p ti n cùng th i đ i.ị ế ờ ạ