Bài được sáng tác vào lúc Cao Bá Quát đi thi hương tại trường thi Nam định. Đường công danh trong bối cảnh đất nước tối hù khiến người nho sĩ lưỡng lự như lạc đường trên “bãi cát dài”, lẽ nào không lối thoát. Với Cao Bá Quát, con đường giải thoát cho số phận mình là tìm đến và tham gia cuộc khởi nghĩa Mỹ Lương (1854) chống lại triều Nguyễn. Từ buồn đau, bế tắc và cô đơn, trước bãi cát mịt mùng nghiệt ngã của cuộc đời - tiên sinh họ Cao tìm đến kiêu hãnh giữa thiên nhiên khoáng đạt vĩnh hằng.
Trang 1Đ bài: T bài Bài ca ng n đi trên bãi cát c a Cao Bá Quát, em có suy nghĩ gì v l iề ừ ắ ủ ề ố
h c thi c c a ngày x a và nayọ ử ủ ư
Bài làm
Bài được sáng tác vào lúc Cao Bá Quát đi thi hương t i trạ ường thi Nam đ nh. Đị ường công danh trong b i c nh đ t nố ả ấ ướ ốc t i hù khi n ngế ười nho sĩ lưỡng l nh l c đự ư ạ ường trên “bãi cát dài”, l nào không l i thoát.ẽ ố
‘Bãi cát dài l i bãi cát dài ạ
M t b ộ ướ ớ c t i kéo lùi m t b ộ ướ c
Tr i t i đi ch ng ngh ờ ố ẳ ỉ
L khách r i n ữ ơ ướ c m t ắ Anh ch ng h c phép ông tiên ng ẳ ọ ủ Trèo non l i n ộ ướ c oán vô cùng!
X a nay k vì danh l i ư ẻ ợ
T t t trên đ ấ ả ườ ng l ộ
Tr ướ c quán r ượ u gió t t h i r ạ ơ ượ u ngon
Ng ườ ỉ i t nh th ườ ng ít, k say thì nhi u ẻ ề Bãi cát dài, bãi cát dài, tính sao đây?
Đ ườ ng b ng thì m m t, đ ằ ờ ị ườ ng hi m ác thì nhi u ể ề
Nghe ta hát m t khúc ca đ ộ ườ ng cùng
Ph ươ ng b c, núi B c núi v n trùng ắ ắ ạ
Ph ươ ng nam núi Nam sóng v n đ t ạ ợ
C sao anh v n còn đ ng th ng đây trên cát?’ ớ ẫ ứ ẳ
‘Trường sa’, là “bãi cát dài”. L i d o trong b n câu đ u th hi n lòng quy t tâm c aờ ạ ố ầ ể ệ ế ủ
ngườ ữi l khách. Hành nhân v i n i trong cô đ n tuy t đ i. “V a đi v a ng ” là m t phépớ ỗ ơ ệ ố ừ ừ ủ ộ thu t c a ngậ ủ ười tiên đ h đi xa mà không bi t m t. ‘Khúc cùng đ ’ (khúc ca ‘để ọ ế ệ ồ ườ ng cùng’) là khúc hát c a ngủ ười đang bở ước đường cùng. Ai là người hát khúc cùng đ ?. Đóồ
là người nho sĩ quy t m t lòng n không ch u ra làm quan, n u b ép thì h “chu n” vàoế ộ ở ẩ ị ế ị ọ ồ núi. Phương Nam, phương B c núi non trùng trùng đi p đi p, ngắ ệ ệ ười nho sĩ lo s gì khôngợ
có ch dung thân. H u Hán th có chép: Pháp Chân b o viên Thái thú r ng: “n u ông cổ ậ ư ả ằ ế ứ
Trang 2b t tôi ra làm quan thì phía b c thì tôi vào núi B c, phía nam thì tôi vào núi Nam”. Vi tắ ở ắ ắ ở ệ Nam mình có câu “Đói thì v c p đ t mà ăn”. T tin! B n lĩnh! Khí phách!.ề ạ ấ ự ả
R t ít khi Cao Bá Quát ch u phung phí l i th trong vi c t c nh, tác gi ch u “xu tấ ị ờ ơ ệ ả ả ả ị ấ chiêu”, núi non nh p nhô nh sóng bi n Đông. Núi non v n t nh, x a nay nh m t ấ ư ể ố ỉ ư ư ộ ướ ệ c l trong Đường thi, đó là n i dành cho ngơ ườ ở ẩi n, nay v i Cao Bá Quát l i tr thành đ ng,ớ ạ ở ộ núi li n núi nh p nhô nh sóng v n hành trong yên l ng mà nghe ch ng nh có ti ng thétề ấ ư ậ ặ ừ ư ế gào c a gió ph h a. Núi ti p h i ngủ ụ ọ ế ơ ườ ểi đ nâng cao chí khí c a ngủ ười quân t đang cử ố tìm phương hành đ ng giúp đ i . ộ ờ
Nh ng câu th đ u c a "Sa hành đo n ca" m ra m t hi n tr ng, m t c nh ng và cũngữ ơ ầ ủ ả ở ộ ệ ạ ộ ả ộ
là s lên ti ng đ y b c xúc, b c b i c a nhân v t tr tình (Khách t ). Không gian và th iự ế ầ ứ ứ ố ủ ậ ữ ử ờ gian t nh ng câu th trên nh đe do , nh d n l khách t i cái bi thừ ữ ơ ư ạ ư ồ ữ ớ ương c a hoàn c nh:ủ ả ngày s p tàn (th i gian) mà không gian v n tr i m d ng d c, mênh mang cát tr ngắ ờ ẫ ả ở ằ ặ ắ (trường sa ph c trụ ường sa). Th c c nh "bãi cát dài" y đem đ n c m giác th t rùng mìnhự ả ấ ế ả ậ
"Đi m t bộ ước nh lùi m t bư ộ ước". Hình nh "bãi cát dài" vì th có th kh i g i c mả ế ể ơ ợ ả
h ng t hi n th c khách quan, "đứ ừ ệ ự ược hình thành trong nh ng l n Cao Bá Quát đi thi H i,ữ ầ ộ qua các t nh mi n Trung đ y cát tr ng. Nh ng, hình nh "Trỉ ề ầ ắ ư ả ường sa ph c trụ ường sa" trong th Cao Bá Quát, th c s b c bách nh n i ám nh tâm tơ ự ự ứ ư ỗ ả ưởng. Th nên, s lênế ự
ti ng c a nhân v t tr tình m i quá đ i chân th c và xúc đ ng: "Khách t l giao l c"ế ủ ậ ữ ớ ỗ ự ộ ử ệ ạ (L khách trên đữ ường nước m t r i).ắ ơ
T hình nh v con ngừ ả ề ười nh bé, mong manh gi a bi n cát cu c đ i (t t nhiên hìnhỏ ữ ể ộ ờ ấ
nh "tr ng sa" v a mang ý nghĩa t th c, v a là m t n d t ng tr ng), bài th c a
Cao Bá Quát l i m ti p ra m t c p đ n a c a c m xúc và suy t ạ ở ế ộ ấ ộ ữ ủ ả ư
T th c a "Sa hành đo n ca" trong nh ng câu th cu i đang th c s v n đ ng v i n iứ ơ ủ ả ữ ơ ố ự ự ậ ộ ớ ộ
l c đ y day d t, trăn tr nh s p bùng phát c n bão t c a lòng ngự ầ ứ ở ư ắ ơ ố ủ ười:
‘Bãi cát dài, bãi cát dài bi t tính sao đây?’ ế
M t câu th , m t câu h i t nó ngân vang l i bi thi t trộ ơ ộ ỏ ự ờ ế ước hi n tr ng nh b t c, b nệ ạ ư ế ắ ầ cùng khi con người đi đường mà ch a tìm ra đư ường. Ch th y trỉ ấ ước m t: đắ ường th tậ nhi u ám nh, ghê s mà "bề ả ợ ước đường b ng ph ng thì m m t"!ằ ẳ ờ ị
"Sa hành đo n ca" c a Cao Bá Quát, ch t c t lên ti ng th , ti ng hát kh i phát t lòngả ủ ợ ấ ế ơ ế ở ừ
Trang 3người, th t l :ậ ạ
‘Hãy nghe ta hát khúc "đ ườ ng cùng"
Cái hay và n tấ ượng trong nh ng con ch c a Cao Bá Quát là ch : tác gi dùng ch "ca"ữ ữ ủ ở ỗ ả ữ (hát) ch không dùng ch "thuy t" (nói). Th nên không th : "Thính ngã nh t xứ ữ ế ế ể ấ ướng cùng
đ thuy t" (hãy nghe ta nói l i đồ ế ờ ường cùng)
N i bi ph n, u u t trong lòng, làm sao ch gi i to b ng l i nói thỗ ẫ ấ ỉ ả ả ằ ờ ường tình? Ph i cu ngả ồ
ca, s ng ca nh ng l i ca d y l a, d y sóng t con tim đang ng p tràn n i đau và ni mả ữ ờ ậ ử ậ ừ ậ ỗ ề kiêu hãnh. Khúc ca bi tráng c a Cao Bá Quát đã đ n đ cao trào c a c m h ng. Trủ ế ộ ủ ả ứ ướ c
c nh tả ượng đi p trùng vây b a c a núi, c a sóng, c a cát ph i bi t đi tìm s gi i thoátệ ủ ủ ủ ủ ả ế ự ả cho s ph n.ố ậ
Nhà th h Cao ch t tìm đ n mà h bút k t l i "Sa hành đo n ca" trong m t câu th l ơ ọ ợ ế ạ ế ạ ả ộ ơ ạ
Và, cũng chính vì l mà ch t nâng cao và r ng m , t m c m xúc và suy t cho toàn b thiạ ợ ộ ở ầ ả ư ộ
ph m; t th cũng đ t ng t dâng trào t hình th c nghi v n.ẩ ứ ơ ộ ộ ừ ứ ấ
‘Anh còn đ ng làm chi trên bãi cát’ ứ
Bài th khép l i b ng câu h i v i bao nhiêu băn khoăn, u u t. Nh ng, cũng chính t câuơ ạ ằ ỏ ớ ấ ư ừ
ch y, l i đánh th c s tung phá và gi i thoát cho con ngữ ấ ạ ứ ự ả ười và c nh ng V i Cao Báả ộ ớ Quát, con đường gi i thoát cho s ph n mình là tìm đ n và tham gia cu c kh i nghĩa Mả ố ậ ế ộ ở ỹ
Lương (1854) ch ng l i tri u Nguy n. T bu n đau, b t c và cô đ n, trố ạ ề ễ ừ ồ ế ắ ơ ước bãi cát m tị mùng nghi t ngã c a cu c đ i tiên sinh h Cao tìm đ n kiêu hãnh gi a thiên nhiênệ ủ ộ ờ ọ ế ữ khoáng đ t vĩnh h ng.ạ ằ