Bài ca ngất ngưởng là bài thơ có vị trí đặc biệt trong văn nghiệp của Nguyễn Công Trứ. Nó vừa thể hiện cái tôi độc đáo của ông vừa là một tuyên ngôn sống đầy hào khí. Trong bài thơ, ông đã thể hiện rõ sự hòa hợp giữa hai lối sống tưởng như mâu thuẫn của mình: lối sống ngất ngưởng với tâm niệm nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung.
Trang 1Đ bài: Trong bài th "Bài ca ng t ngề ơ ấ ưởng" c a Nguy n Công Tr , gi a l i s ngủ ễ ứ ữ ố ố
“ng t ngấ ưởng" v i tâm ni m "nghĩa vua tôi cho v n đ o s chung" có gì mâu thu nớ ệ ẹ ạ ơ ẫ không? Phân tích bài th đ nêu rõ ý ki n c a anh (ch )ơ ể ế ủ ị
Bài làm
"Bài ca ng t ngấ ưởng" là bài th có v trí đ c bi t trong văn nghi p c a Nguy n Công Tr ơ ị ặ ệ ệ ủ ễ ứ
Nó v a th hi n cái tôi đ c đáo c a ông v a là m t tuyên ngôn s ng đ y hào khí. Trongừ ể ệ ộ ủ ừ ộ ố ầ bài th , ông đã th hi n rõ s hòa h p gi a hai l i s ng tơ ể ệ ự ợ ữ ố ố ưởng nh mâu thu n c a mình:ư ẫ ủ
l i s ng "ng t ngố ố ấ ưởng" v i tâm ni m "nghĩa vua tôi cho v n đ o s chung".ớ ệ ẹ ạ ơ
Lúc bình Tây c đ i t ờ ạ ướ ng
Bài ca ng t ngấ ưởng ra đ i vào năm 1848 khi Nguy n Công Tr đã d t áo kh i ch n quanờ ễ ứ ứ ỏ ố
trường. Ông vi t bài th nh l i t ng k t cho cu c đ i đ y sóng gió cho cu c đ i mình.ế ơ ư ờ ổ ế ộ ờ ầ ộ ờ Bài th có tên: Bài ca ng t ngơ ấ ưởng. Đi m đáng chú ý là t ng t ngể ừ ấ ưởng, ch không ph iứ ả
là “bài ca” (cùng th i v i Nguy n Công Tr , Cao Bá Quát cũng vi t nhi u bài ca: Sa hànhờ ớ ễ ứ ế ề
đo n ca (Bài ca ng n “đi trên cát”, Đ ng tiên ca (Bài ca cái roi song) ). T ng t ngả ắ ằ ừ ấ ưở ng vôn di n t tr ng thái không v ng, ch cheo leo, d đ , d r i. Đ y là l p nghĩa thôngễ ả ạ ữ ở ỗ ễ ổ ễ ơ ấ ớ
thường, càng không ph i trong trả ở ường h p c a Nguy n Công Tr Đáng chú ý h n,ợ ủ ễ ứ ơ trong bài th , tác gi s d ng t t c năm l n (k c tiêu đ ). Hai l n đ u trong bài, tơ ả ử ụ ấ ả ầ ể ả ề ầ ầ ừ
ng t ngấ ưởng xu t hi n cu i m t kh th , có tác d ng nh n m nh. L n th nh t, k tấ ệ ở ố ộ ổ ơ ụ ấ ạ ầ ứ ấ ể ừ khi ông Hy Văn đ Th khoa, r i làm quan Tham tán và t i ch c v r t cao (T ng đ c),ỗ ủ ồ ớ ứ ụ ấ ổ ố ông đã ng t ngấ ưởng. R i khi bình Tây, lúc v Ph doãn Th a Thiên và t i ngày đô mônồ ề ủ ừ ớ
gi i t , ông đ u ng t ngả ổ ề ấ ưởng. Khi th c s cáo quan, s ng cu c s ng bình thự ự ố ộ ố ường, ông càng ng t ngấ ưởng. So ra, trong tri u, ch ng có ai ng t ngề ẳ ấ ưởng nh ông. Nh v y, ng tư ư ậ ấ
ngưởng là m t thái đ , m t phong cách s ng c a Nguy n Công Tr Nó vộ ộ ộ ố ủ ễ ứ ượt lên muôn
v n ngạ ười thường, nó cũng không Ph t, không Tiên, không vậ ướng t c. Nó là m t cá nhânụ ộ
cá th , là b n ngã c a chính nhà th ể ả ủ ơ
Có th nói, đây là bài th duy nh t Nguy n Công Tr tr c ti p th hi n thái đ , phongể ơ ấ ễ ứ ự ế ể ệ ộ cách s ng c a mình. S th hi n đó ch có th có đố ủ ự ể ệ ỉ ể ược trên c s m t s t ý th c sâuơ ở ộ ự ự ứ
s c v nh ng giá tr c a b n thân, v ch n quan trắ ề ữ ị ủ ả ề ố ường và r ng h n là c xã h i th i b yộ ơ ả ộ ờ ấ
gi Đi u này, trong văn h c trung đ i Vi t Nam, khá hi m hoi, nh t là v i nh ng nhà thờ ề ọ ạ ệ ế ấ ớ ữ ơ
Trang 2tham gia vào ch n quan trố ường. Nói r ng h n, nh ng ki u t ý th c nh Nguy n Côngộ ơ ữ ể ự ứ ư ễ
Tr báo hi u cho s đòi h i b c thi t v s xu t hi n và kh ng đ nh cái tôi trong vănứ ệ ự ỏ ứ ế ề ự ấ ệ ẳ ị
h c, cũng nh ngoài đ i. H n n a, bài th đọ ư ờ ơ ữ ơ ược Nguy n Công Tr vi t khi đã cáo quanễ ứ ế
v ngh và bề ỉ ước vào tu i b y mổ ả ươi. Do đó, nó là s t ng k t, t đánh giá m t cáchự ổ ế ự ộ nghiêm túc, sâu s c c a m t ngắ ủ ộ ườ ừi t ng tr i, ch không ph i nh t th i, b ng b t khi ả ứ ả ấ ờ ồ ộ ở
tu i thanh xuân.ổ
Trong bài hát này, Nguy n Công Tr đã t k v mình, t thu t, t đánh giá v b n thân.ễ ứ ự ể ề ự ậ ự ề ả
Gi ng đi u t thu t kh ng khái, đ y cá tính m t l n n a cho th y ông sòng ph ng, th ngọ ệ ự ậ ẳ ầ ộ ầ ữ ấ ẳ ẳ
th n và có ý th c rõ ràng v phong cách s ng c a mình. Nguy n Công Tr t hào vì đã cóắ ứ ề ố ủ ễ ứ ự
m t cu c s ng ho t đ ng tích c c trong xã h i:ộ ộ ố ạ ộ ự ộ
Khi Th khoa, khi Tam tán. Khi T ng đ c Đông, ủ ổ ố
G m thao l ồ ượ c đã nên tay ng t ng ấ ưở ng Lúc bình Tây c đ i t ờ ạ ướ ng,
Có khi v Ph doãn Th a Thiên ề ủ ừ
Nhà th đã s d ng thành công th pháp li t kê, gi ng th đ y hào s ng th hi n ni m tơ ử ụ ủ ệ ọ ơ ầ ả ể ệ ề ự hào b i su t cu c đ i mình đã n m gi nhi u ch c v quan tr ng, ch ch t c a tri u đình.ở ố ộ ờ ắ ữ ề ứ ị ọ ủ ố ủ ề
Đ ng th i, ông cũng t hào vì dám s ng cho mình, b qua s gò bó c a l và danh giáo.ồ ờ ự ố ỏ ự ủ ễ
Đô môn gi i t chi niên ả ổ
Đ c ng a bò vàng đeo ng t ng ạ ự ấ ưở ng.
Kìa núi n phau phau mây tr ng ọ ắ Tay ki m cung mà nên d ng t bi ế ạ ừ Gót tiên theo đ ng đ nh m t đôi dì ủ ỉ ộ
B t cũng n c c ụ ự ườ i ông ng t ng ấ ưở ng
Sau khi t quan, cách ông ngh và ch i cũng r t ngông, r t khác thừ ỉ ơ ấ ấ ường, ông đeo mo vào đuôi bò, ông d n các cô gái tr lên ch i chùa, ông đi hát đào và t đánh giá cao các vi cẫ ẻ ơ ả ự ệ làm y. Ông có quy n ng t ngấ ề ấ ưởng vì ông v h u trong danh d , sau khi đã làm đề ư ự ượ c nhi u vi c h u ích cho dân cho nề ệ ữ ước. Theo ông, đi u quan tr ng nh t c a nhà Nho làề ọ ấ ủ
ho t đ ng th c ti n ch không ph i là n p s ng u n mình theo d lu n, ng thích hát nóiạ ộ ự ễ ứ ả ế ố ố ư ậ ồ
vì đó là môn ngh thu t ông say mê t nh Vì th khi v h u ông v n đi hát vì khôngệ ậ ừ ỏ ế ề ư ẫ
mu n t ra mình là m t b c phi phàm, khác đ i nh các thánh nhân. Ch ng nh ng v y, điố ỏ ộ ậ ờ ư ẳ ữ ậ
Trang 3thăm thú c nh chùa mà v n đeo ki m cung bên ngả ẫ ế ười và mang theo “m t đôi dì". Rõ ràngộ trong b d ng t bi Nguy n Công Tr v n vộ ạ ừ ễ ứ ẫ ương đ y n tr n, v n đèo bòng đ ng sauầ ợ ầ ẫ ằ
m y bóng giai nhân. C t cách c a m t khách tài t , văn nhân chính là đó Đó là l iấ ố ủ ộ ử ở ố
s ng phá cách c a m t con ngố ủ ộ ười thích làm nh ng chuy n trái khoáy ngữ ệ ược đ i đ ng oờ ể ạ
đ i, th hi n thái đ và khát v ng s ng t do t t i.ờ ể ệ ộ ọ ố ự ự ạ
Không b n tâm đ n nh ng l i khen chê, nh ng chuy n đậ ế ữ ờ ữ ệ ược m t. Đó là m t quan ni mấ ộ ệ
s ng, tri t lý s ng phóng khoáng t do, thoát kh i vòng danh l i t m thố ế ố ự ỏ ợ ầ ường. Coi s đự ượ c
m t là l thấ ẽ ường tình, ông đã ra kh i vòng danh l i đ s ng th nh th i, t do, t t i đỏ ợ ể ố ả ơ ự ự ạ ể
hướng m i l c thú, c m, k , thi, t u, giai nhân gi a cu c đ i tr n th m t cách thoọ ạ ầ ỳ ử ữ ộ ờ ầ ế ộ ả thích:
Đ ượ c m t d ấ ươ ng d ươ ng ng ườ i tái th ượ ng, Khen chè ph i ph i ng n đông phong ơ ớ ọ Khi ca, khi t u, khi c c, khi tùng ử ắ Không Ph t, không Tiên, không v ậ ướ ng t c ụ
Nhà th đã v n d ng ngh thu t tơ ậ ụ ệ ậ ương ph n, đ t nh ng cái đ i l p nhau đ th hi n tháiả ặ ữ ố ậ ể ể ệ
đ ng t ngộ ấ ưởng c a mình.ủ
Nhân v t tr tình xu t hi n trong tác ph m là m t con ngậ ữ ấ ệ ẩ ộ ười có cá tính ngông, m t conộ
ngườ ầ ựi đ y t tin, yêu thích cu c s ng t do t t i, coi thộ ố ự ự ạ ường danh l i. Con ngợ ườ ấ ự i y t tin vào tài năng và tin tưởng vào quan đi m s ng c a mình nên đã r t b n lĩnh vể ố ủ ấ ả ượt lên trên thói thường cu c đ i đ s ng và làm đi u mình thích. Nh ng dù ng t ngộ ờ ể ố ề ư ấ ưởng, ngông
ng o đ n đâu, ông v n ý th c r t rõ trách nhi m c a mình đ i v i cu c đ i. Vì th , sauạ ế ẫ ứ ấ ệ ủ ố ớ ộ ờ ế
nh ng phút giây cao h ng, th mình phóng túng cùng tr i đ t t do, ông v n không quênữ ứ ả ờ ấ ự ẫ
t nh c: “Nghĩa vua tôi cho v n đ o s chung”. T tự ắ ẹ ạ ơ ư ưởng y không h mâu thu n v i cáiấ ề ẫ ớ ngông ng o, ng t ngạ ấ ưởng c a ông. Trên th c t Nguy n Công Tr là m t nhà Nho cóủ ự ế ễ ứ ộ trách nhi m v i đ t nệ ớ ấ ước. Tuy cu c sông quan trộ ường g p nhi u l n đ n nh ng ông v nặ ề ậ ậ ư ẫ luôn m t lòng trung thành v i tri u đình. Dù ham cu c s ng t do phóng túng nh ng ôngộ ớ ề ộ ố ự ư
v n nhi t tình th c hi n trách nhi m quân th n.ẫ ệ ự ệ ệ ầ
Có th nói, qua bài th "Bài ca ng t ngể ơ ấ ưởng", Nguy n Công Tr đã th hi n m t l i s ngễ ứ ể ệ ộ ố ố
ti n b , bi t dung hòa gi a cái tôi đ y cá tính mang đ m phong cách cá nhân v i vi cế ộ ế ữ ầ ậ ớ ệ
s ng công hi n cho dân, cho nố ế ước. L i s ng ngông ng o "ng t ngố ố ạ ấ ưởng" khác đ i, khácờ
Trang 4người không h mâu thu n v i tâm ni m "Nghĩa vua tôi cho v n đ o s chung", ngề ẫ ớ ệ ẹ ạ ơ ượ c
l i, chúng b sung cho nhau góp ph n t o nên chân dung m t cá tính đ c đáo n i b t trongạ ổ ầ ạ ộ ộ ổ ậ văn đàn Vi t Nam th k XIX.ệ ế ỉ