Thi pháp văn học trung đại qua “Bài ca ngất ngưởng” và “Dương phụ hành”

Xuất hiện vào những năm cuối của thế kỉ XIX Dương phụ hành của Cao Bá Quát và Bài ca ngất ngưởng của Nguyễn Công Trứ đã ghi được những dấu mốc trên tiến trình văn học trung đại Việt Nam, được coi như một sự vượt rào về thi pháp, một báo hiệu về thời cận đại.

Đ  bài: Thi pháp văn h c trung đ i qua “Bài ca ng t ngề ọ ạ ấ ưởng” và “Dương phụ 

hành”

Bài làm

Xu t hi n vào nh ng năm cu i c a th  k  XIX Dấ ệ ữ ố ủ ế ỉ ương ph  hành c a Cao Bá Quát và Bàiụ ủ  

ca ng t ngấ ưởng c a Nguy n Công Tr  đã ghi đủ ễ ứ ược nh ng d u m c trên ti n trình vănữ ấ ố ế  

h c trung đ i Vi t Nam, đọ ạ ệ ược coi nh  m t s  vư ộ ự ượt rào v  thi pháp, m t báo hi u v  th iề ộ ệ ề ờ  

c n đ i.ậ ạ

Nói đ n văn h c trung đ i là nói đ n tính phi ngã và tính quy ph m. T  trế ọ ạ ế ạ ừ ước đ n nayế   chúng ta đ u quan ni m tính quy ph m c a dòng văn h c trung đ i là m t b c thành kiênề ệ ạ ủ ọ ạ ộ ứ  

c  Nó đã bó bu c, giam hãm ngu n c m xúc c a thi nhân, không đ  cho ngu n c m xúcố ộ ồ ả ủ ể ồ ả  

y tuôn trào m t cách t  nhiên dù nó là m t tình c m nhân b n r t con ng i. R t ít nhà

th  th i kì này nh n th c đơ ờ ậ ứ ược đúng đ n nh ng h n ch  đó. Dòng c m xúc trong conắ ữ ạ ế ả  

ngườ ọi h  đã b   c ch , b  d n nén và b  u n theo m t l i mòn “muôn thu ”. Nh ng đã cóị ứ ế ị ồ ị ố ộ ố ở ư  

nh ng con ngữ ười không đi theo v t xe c a ngế ủ ười đi trước, h  đã tìm đ n nh ng l i rọ ế ữ ố ẽ 

m i, th  hi n đ y đ  h n tính ngớ ể ệ ầ ủ ơ ười và rõ nét h n b n ngã c a cá nhân. Vì th  khi Bài caơ ả ủ ế  

ng t ngấ ưởng (Nguy n Công Tr ) và Dễ ứ ương ph  hành (Cao Bá Quát) ra đ i đã mang đ nụ ờ ế   cho ta nh ng t  tữ ư ưởng tình c m m i, cách nhìn m i t  x a đ n nay ch a m y ai kh iả ớ ớ ừ ư ế ư ấ ơ   ngu n.ồ

Ngược dòng th i gian tr  v  v i l ch s  c a dân t c dờ ở ề ớ ị ử ủ ộ ưới ch  đ  phong ki n, chúng taế ộ ế  

nh n th y có m t l p sậ ấ ộ ớ ương m  đang bao trùm lên kh p b u tr i và xã h i Vi t Nam.ờ ắ ầ ờ ộ ệ   Con ngườ ấi  y, xã h i  y c  bình l ng trôi xuôi, không có m t s  c a qu y, ph n kháng,ộ ấ ứ ặ ộ ự ự ậ ả  

kh ng đ nh cá tính. Ch  đ  phong ki n không công nh n cá nhân, t a chi t nh ng tìnhẳ ị ế ộ ế ậ ỏ ế ữ  

c m t  nhiên c a con ngả ự ủ ười trong vòng kim cô c a l  giáo và tôn ti tr t t  Nh ng khiủ ễ ậ ự ư  

thưởng th c cái âm hứ ưởng hùng m nh trong Bài ca ng t ngạ ấ ưởng c a Nguy n Công Tr ,ủ ễ ứ   chúng ta th y ông cha ta không ph i ai cũng ch u cúi đ u. Trong bài th  ta th y n i c mấ ả ị ầ ơ ấ ổ ộ   lên cá tính c a m t tâm h n t  do phóng khoáng, thích nói đ n b n thân mình, k  củ ộ ồ ự ế ả ể ả 

nh ng cái riêng nh t, cái mà dòng văn h c trung đ i không bao gi  đ  c p đ n. M  đ uữ ấ ọ ạ ờ ề ậ ế ở ầ   bài th  Nguy n Công Tr  đã kh ng đ nh m t cách hùng h n vai trò c a mình:ơ ễ ứ ẳ ị ộ ồ ủ

“Vũ tr  nói m c phi ph n s ” ụ ạ ậ ự

Đâu còn t  tư ưởng vô vi c a Lão ­ Trang. Lòng nhi t tình, ni m say mê v i công vi c vàủ ệ ề ớ ệ   trách nhi m đã giúp ông ý th c đệ ứ ược vai trò c a mình trong cu c đ i, trong xã h i.   đâyủ ộ ờ ộ Ở  

ta b t g p m t hình  nh c a thiên nhiên: đó là vũ tr  ­ m t hình  nh quen thu c và chi mắ ặ ộ ả ủ ụ ộ ả ộ ế  

u th  trong th  ca trung đ i. Nh ng không gian vũ tr  trong câu th  này l i không chi m

lĩnh t t c  T n t i song song v i nó còn là không gian xã h i ­ mà   đây chính là vai trò cáấ ả ồ ạ ớ ộ ở   nhân c a tác gi  Nguy n Công Tr  không tr  v  v i không gian tình t i, v i mây ngànủ ả ễ ứ ở ề ớ ạ ớ  

b c n i, núi cao su i v ng, tr m t  sau lũy tre làng ho c l ng l  bên lu ng cúc, th  traiạ ộ ố ắ ầ ư ặ ặ ẽ ố ư  

mà v i b n lĩnh và ý th c v  trách nhi m c a mình, ông đã hòa mình vào cái náo n c hớ ả ứ ề ệ ủ ứ ồ 

h i, cái vòng đ i đang lăn chuy n trong xã h i. Rõ ràng trong cái th  th a đã bở ờ ể ộ ế ừ ước đ u cóầ  

s  cách tân, d n đự ọ ường cho m t phong cách ngh  thu t m i sinh đ ng n y n …ộ ệ ậ ớ ộ ả ở

Sau khi th  hi n mình m t cách t ng quát nh t, cái “tôi” đã b t đ u khoa trể ệ ộ ổ ấ ắ ầ ương v  cu cề ộ  

đ i, v  nh ng l n thi th  tài năng c a mình v i m t gi ng th  say mê nhi t huy t. L iờ ề ữ ầ ố ủ ớ ộ ọ ơ ệ ế ờ  

th  dài ng n khác nhau, ng t nh p theo l i k  và đ c bi t là v i cách dùng t  “khí”,ơ ắ ắ ị ờ ể ặ ệ ớ ừ   Nguy n Công Tr  đã kh c h a m t cách chính xác, đàng hoàng v  tài năng c a mình. Khiễ ứ ắ ọ ộ ề ủ   Nguy n Công Tr  vi t: “Ông Hi Văn tài b  đã vào l ng”, ta th y n y sinh ra m t mâuễ ứ ế ộ ồ ấ ả ộ   thu n. B n thân ông t  th y mình c n ph i có ph n s  đ i v i tr i đ t, có trách nhi mẫ ả ự ấ ầ ả ậ ự ố ớ ờ ấ ệ  

v i cu c đ i. V y mà khi làm quan, khi mà ông có đi u ki n đ  th  hi n rõ nh t ph n sớ ộ ờ ậ ề ệ ể ể ệ ấ ậ ự 

c a mình thì ông l i c m th y b  nh  b  vào “l ng”. Nguy n Công Tr  đã g i vi c ra làmủ ạ ả ấ ị ư ị ồ ễ ứ ọ ệ   quan t a nh  m t cái “l ng”. M t hình  nh th t m i m , th t táo b o. Th i  y ai dám nóiự ư ộ ồ ộ ả ậ ớ ẻ ậ ạ ờ ấ  

nh  Nguy n Công Tr  b i vi c ra làm quan tuy có nhi u ràng bu c song nó v n là đ iư ễ ứ ở ệ ề ộ ẫ ố  

tượng c a s  tôn kính, ngủ ự ưỡng v ng c a ngọ ủ ườ ời đ i… “Vào l ng” r i ông v n ti p t cồ ồ ẫ ế ụ  

ch i ngông.ơ

“G m thao X ồ ượ c đã nên tay ng t ng ấ ưở ng”

Gi ng văn h i khoa trọ ơ ương mà không h  gây khó ch u b i nhà th  r t có ý th c v  tàiề ị ở ơ ấ ứ ề   năng và ph m h nh c a mình. Cá tính c a nhà th  còn xuyên su t kh p bài th , nó nhẩ ạ ủ ủ ơ ố ắ ơ ư 

m t đ m sáng làm cho giá tr  c a tác ph m thêm r c r  lung linh. Nguy n Công Tr  làộ ố ị ủ ẩ ự ỡ ễ ứ  

m t con ngộ ườ ủ ựi c a t  do, m t tâm h n phóng khoáng và  u ho t đ ng. Chính vì th  khi bộ ồ ư ạ ộ ế ị  giam chân vào trong cái “l ng” c a xã h i thì cũng là lúc ông có d p đ  th  hi n cái “ng tồ ủ ộ ị ể ể ệ ấ  

ngưởng” c a mình rõ h n c  Nh ng ch  đ  phong ki n hà kh c đã không dung n p cáiủ ơ ả ư ế ộ ế ắ ạ  

thói ng o ngh , khinh đ i đ y ý th c cá nhân c a ông. Song Nguy n Công Tr  không hạ ễ ờ ầ ứ ủ ễ ứ ề  cúi đ u khu t ph c mà cái “ng t ngầ ấ ụ ấ ưởng” trong ông l i nh  có đ ng l c thúc đ y đ  phátạ ư ộ ự ẩ ể   tri n lên t i đ nh cao c a cá tính. Khác h n v i cái ta chung chung, mang tính ch t t pể ớ ỉ ủ ẳ ớ ấ ậ   đoàn, Nguy n Công Tr  đã t  x ng danh, bi n cái ta thành cái tôi, thành l  s ng cho b nễ ứ ự ư ế ẽ ố ả   thân mình

“Đ c ng a bò vàng đeo ng t ng ạ ự ấ ưở ng”

Có l  khi ra làm quan, cá tính c a Nguy n Công Tr  ph n nào v n b  ch  đ  phong ki nẽ ủ ễ ứ ầ ẫ ị ế ộ ế   chi ph i, l n át nên bây gi  khi đã thôi làm quan thì cá tính kia m i b c l  m t cách đ yố ấ ờ ớ ộ ộ ộ ầ  

đ  nh t, mãnh li t nh t b i không có gì ràng bu c. Vi c cho bò đeo nh c ng a th i  y đãủ ấ ệ ấ ở ộ ệ ạ ự ờ ấ  

là ghê g m l m r i, v y mà khi đ n n i c a ph t ông còn mang vài cô “Ki u” mà ông tớ ắ ồ ậ ế ơ ử ậ ề ả 

là “gót tiên đ ng đ nh”. M c đ  ngang tàng gi  đây đã phát tri n lên đ nh cao và nhà thủ ỉ ứ ộ ờ ể ỉ ơ 

c a chúng ta đã quên đi h t th y nh ng ràng bu c c m k  c a thi pháp trung đ i, cái thú vủ ế ả ữ ộ ấ ị ủ ạ ị  hành l c c a nhà th  b t đ u th  hi n. Ông đã t ng nói “cu c hành l c ch i đâu là lãiạ ủ ơ ắ ầ ể ệ ừ ộ ạ ơ  

đ y”.ấ

Thi pháp văn h c trung đ i trong “Bài ca ng t ngọ ạ ấ ưởng” và “Dương ph  hành” Nguy nụ ễ   Công Tr  đã xé rào thi pháp văn h c trung đ i lúc nào cũng không bi t. T  tứ ọ ạ ế ư ưởng c a nhàủ  

th  là m t t  tơ ộ ư ưởng cách tân mang đ m d u  n th i đ i b i nó không ch  là s  cách tânậ ấ ấ ờ ạ ở ỉ ự  

b ng văn hóa mà b ng c  cu c đ i ông đang s ng. S  thoát li v i th  l c còn th  hi n ằ ằ ả ộ ờ ố ự ớ ế ự ể ệ ở  câu th :ơ

“Kia núi n  phau phau mây tr ng…” ọ ắ

S c chi m lĩnh c a không gian lên cao c a thi pháp trung đ i không ph i là nh t nhòaứ ế ủ ủ ạ ả ạ   trong phong cách th  c a nhà th  Lên cao đ  mà thoát t c, xa lánh b i tr n là m t sơ ủ ơ ể ụ ụ ầ ộ ở  thích c a thi nhân th i x a. Nguy n Công Tr  cũng mu n hòa mình vào thiên nhiên caoủ ờ ư ễ ứ ố  

r ng đ  cho lòng thêm thanh th n sáng trong.ộ ể ả

Có th  nói cá tính ngông c a Nguy n Công Tr  th  hi n đ y đ  nh t, toàn di n nh t khiế ủ ễ ứ ể ệ ầ ủ ấ ệ ấ   ông vi t câu th :ế ơ

“Đ ượ c m t d ấ ươ ng d ươ ng ng ườ i tái th ượ ng”

Đi n c  m t l n n a tr  l i v i th  ông. Rõ ràng s c n ng c a thi pháp trung đ i v nể ố ộ ầ ữ ở ạ ớ ơ ứ ặ ủ ạ ẫ   chi m lĩnh t  tế ư ưởng c a nhà th  Nh ng ta v n th y cái gì đó m i m  l n lao đ ng sauủ ơ ư ẫ ấ ớ ẻ ớ ằ   cái “dương dương” t  đ c c a Nguy n Công Tr  v y.ự ắ ủ ễ ứ ậ

Nguy n Công Tr  tuy đã có s  ng p nghé vễ ứ ự ấ ượt rào thi pháp trung đ i nh ng ông v n luônạ ư ẫ  

ý th c đứ ược cái gì c n ph i có và quay tr  v  v i qu  đ o c a cầ ả ở ề ớ ỹ ạ ủ ương thường, có khi đ nế  

m c tôn th :ứ ờ

“Nghĩa vua tôi cho v n đ o s  chung” ẹ ạ ơ

Văn h c trung đ i đã có nhi u trang vi t v  đ o trung quân. Nguy n Công Tr  đã đi theoọ ạ ề ế ề ạ ễ ứ   con đường đó đ  k  th a và th  hi n cái đ o cao quý trong con ngể ế ừ ể ệ ạ ườ ủi c a mình. R i sauồ  

đó ông l i vi t: “Trong tri u ai ng t ngạ ế ề ấ ưởng nh  ông”. Nhà th  x ng “ông” v i thiên h ,ư ơ ư ớ ạ  

v i cu c đ i, không ng i ngùng dè d t mà v n hiên ngang. Rõ ràng cái “ng t ngớ ộ ờ ạ ặ ẫ ấ ưởng” ở  đây đã tr  thành m t hình tở ộ ượng t  thu t đ c đáo, có ý v  hài hự ậ ộ ị ước. Nh ng đàng sau nư ụ 

cười đó l i là m t thái đ , m t quan ni m nhân sinh ít nhi u mang màu s c hi n đ i b iạ ộ ộ ộ ệ ề ắ ệ ạ ở  

nó đã đ  cao vai trò cá nhân v i s  kh ng đ nh cá tính, không đi theo con đề ớ ự ẳ ị ường chính 

th ng sáo mòn trong đó ch  có hình  nh t p đoàn cùng nh ng giáo đi u khô khan, cònố ỉ ả ậ ữ ề   quy n s ng c a con ngề ố ủ ườ ịi b  che l p vùi d p.ấ ậ

Nguy n Công Tr  đã vễ ứ ượt lên trên cái đó v i m t phong cách ngh  thu t n i b t. Ông đãớ ộ ệ ậ ỗ ậ   dùng hình tượng phi chính th ng, nói nhi u đ n cái tôi, bố ề ế ước đ u phá v  tính quy ph mầ ỡ ạ  

c a văn h c trung đ i. Nhìn chung Nguy n Công Tr  đã vủ ọ ạ ễ ứ ượt xa th i đ i c a ông r tờ ạ ủ ấ   nhi u.ề

N u ch  có mình Nguy n Công Tr  dám vế ỉ ễ ứ ượt rào thi pháp văn h c trung đ i thì s  cáchọ ạ ự   tân kia cũng ch a ph i là đáng k  Cùng v i Nguy n Công Tr , Cao Bá Quát m t l n n aư ả ể ớ ễ ứ ộ ầ ữ  

đã làm cho “hàng rào” c a thi pháp trung đ i b  đ y lùi, b  lung lay. N u nh  Bài ca ng tủ ạ ị ẩ ị ế ư ấ  

ngưởng c a Nguy n Công Tr  đem l i cho ta m t tâm tr ng h  h i, náo n c thì Dủ ễ ứ ạ ộ ạ ồ ở ứ ươ  ng phj hành l i len vào trong h n ta v i m t ch t tình man mác, tràn đ y tính nhân văn, nhânạ ồ ớ ộ ấ ầ  

b n. Bài th  đã kh ng đ nh, đã đ  cao nh ng tình c m riêng t  c a con ngả ơ ắ ị ề ữ ả ư ủ ười. Đó là m tộ   ngu n c m h ng r t đ i thân thu c đ i v i thi nhân n u nh  h a không b  thi pháp vănồ ả ứ ấ ổ ộ ố ớ ế ư ọ ị  

h c trung đ i phong t a. Đ c bài th  ta nh  l c vào m t mi n đ t m i mà trên đó n yọ ạ ỏ ọ ơ ư ạ ộ ề ấ ớ ả   sinh bi t bao tâm t  tình c m c a con ngế ư ả ủ ười, v n là m t bài hành ­ m t th  lo i ph  bi nẫ ộ ộ ể ạ ổ ế  

c a thi pháp trung đ i cùng v i không gian l  th  c a m t ch  th  tr  tình li hủ ạ ớ ữ ứ ủ ộ ủ ể ữ ương song  bài th  l i đơ ạ ược tác gi  th i vào m t cái nhìn m i l , mang đ m tính nhân văn cao đ p.ả ổ ộ ớ ạ ậ ẹ  

S  cách tân đã bự ước đ u th  hi n:ầ ế ệ

“Thi u ph  Tây D ế ụ ươ ng áo tr ng phau” ắ

Người thi u ph  phế ụ ương Tây hi n ra v i m t cái nhìn trân tr ng và trìu m n c a tác gi ệ ớ ộ ọ ế ủ ả  

L ch s  văn h c đã m y ai dám đ a hình  nh ngị ử ọ ấ ư ả ười ph  n  vào trong văn th  táo b o nhụ ữ ơ ạ ư  Cao Bá Quát, mà l i là hình  nh ngạ ả ười đàn bà phương Tây đ y xa l  Ông nói th ng vàoầ ạ ẳ  

đi u mình nhìn th y, không vòng vo, không còn nh ng ề ấ ữ ướ ệ ặc l  đ c tr ng dành cho ngư ườ  i con gái nh  trong th  Nguy n Du, Nguy n Gia Thi u. Cái đ p vào m t nhà th  đ u tiênư ơ ễ ễ ề ậ ắ ơ ầ  

là trang ph c màu tr ng c a ngụ ắ ủ ười thi u ph  Cao Bá Quát đã m  h n mình ra đ  cho cáiế ụ ở ồ ể   màu tr ng tinh khi t trang nhã kia in vào, xâm chi m l y con ngắ ế ế ấ ười tác gi  Ngả ười đàn bà  kia không ch  cu n hút nhà th  b ng trang ph c khác xa v i ngỉ ố ơ ằ ụ ớ ười con gái phương Đông 

mà nh ng hành đ ng c  ch  c a bà ta v i ch ng đã th c s  làm cho tâm h n nhà th  rungữ ộ ử ỉ ủ ớ ồ ự ự ồ ơ  

đ ng, c m h ng th  tr i d y mãnh li t:ộ ả ứ ơ ỗ ậ ệ

“T a vai ch ng d ự ồ ướ i bóng trăng thâu…”

S  hà kh c c a nh ng đi u khó khăn trong ch  đ  phong ki n đã trói bu c tình c m conự ắ ủ ữ ề ế ộ ế ộ ả  

người, đã không đ  nó phát sinh m t cách t  nhiên. Tuy v y hình  nh đôi v  ch ng kiaể ộ ự ậ ả ợ ồ  

đ i v i nhà th  không hoàn toàn l p d  M t thoáng ng c nhiên đ  r i thay vào đó là m tố ớ ơ ậ ị ộ ạ ể ồ ộ   cái nhìn đ y thi n c m, không t  ý b t đ ng. Đâu còn th y hình  nh ngầ ệ ả ỏ ấ ộ ấ ả ười ph  n  Vi tụ ữ ệ   Nam e l , kín đáo bên ngệ ười ch ng và nguy n là ngồ ệ ười “nâng khăn s a túi”, “c  án tu mi”ử ử  

su t cu c đ i. Nh ng cái đó gi  đây đã tr  thành b o th  l c h u vì nó không đ  cao số ộ ờ ữ ờ ở ả ủ ạ ậ ề ự  bình đ ng trong quan h  gi a ngẳ ệ ữ ườ ới v i người, đ c bi t là quan h  v  ch ng. Câu thặ ệ ệ ợ ồ ơ  này ch ng t  Cao Bá Quát đã có m t cái nhìn th t tinh t  và ti n b  Nh ng đi u m i lứ ỏ ộ ậ ế ế ộ ữ ề ớ ạ 

v n ti p t c dâng tr i trẫ ế ụ ả ước m t nhà th :ắ ơ

“H ng h  c c s a bi ng c m tay ữ ờ ố ữ ế ầ

U n éo đòi ch ng nâng đ  d y” ố ồ ỡ ậ

Lòng ta cũng c m th y lâng lâng, lan t a m t ni m vui trả ấ ỏ ộ ề ước nh ng c  ch  t  nhiên g nữ ử ỉ ự ầ   gũi c a đôi v  ch ng n  Và khi đó chúng ta nhìn v  quê hủ ợ ồ ọ ề ương x  s  c a mình b y giứ ở ủ ấ ờ 

m i c m th y sao m nh đ t đó l i xa v i, kh c nghi t quá v y. K  cũng đúng b i nh ngớ ả ấ ả ấ ạ ờ ắ ệ ậ ể ở ữ   tình c m r t con ngả ấ ười kia không bao gi  n y n  tr c ti p, nó đã b  nh ng giáo đi u khôờ ả ở ự ế ị ữ ề   khan c a ch  đ  phong ki n chèn ép làm thui ch t. T  tủ ế ộ ế ộ ư ưởng đó đã  nh hả ưởng mãnh li tệ  

đ n các trang th  Tính quy ph m qu  là h n ch  Nh ng đ n th i Cao Bá Quát thì m tế ơ ạ ả ạ ế ư ế ờ ộ  

l n n a nó l i b  phá tung ra và ít nhi u  nh hầ ữ ạ ị ề ả ưởng đ n dòng văn h c hi n đ i sau này.ế ọ ệ ạ  

Không ph i ng u nhiên mà chúng ta có đả ẫ ược m t phong cách đ y m i m  và h p d n màộ ầ ớ ẻ ấ ẫ  

b i chính nhà th  đã ph n nào th m ý th c đở ơ ầ ấ ứ ược cách nhìn c a mình, m t s  cách tân đ củ ộ ự ộ   đáo vượt xa th i trung đ i. Ngờ ạ ười con gái phương Đông đang s ng trên quê hố ương tác giả  nhút nhát, e dè bao nhiêu thì “thi u ph  Tây Dế ụ ương” kia l i b o d n t  nhiên b y nhiêu vàạ ạ ạ ự ấ  

đi u quan tr ng là gi a hai v  ch ng đó ph i có m t s  bình đ ng g n nh  tuy t đ i thìề ọ ữ ợ ồ ả ộ ự ẳ ầ ư ệ ố  

ngườ ợ ới v  m i có th  nũng n u đ n nh  v y. Kh  năng c m nh n c a nhà th  cũng th tể ị ế ư ậ ả ả ậ ủ ơ ậ  

nh y c m, tinh t , chính vì v y nên khi đ ng trạ ả ế ậ ứ ước nh ng c  ch  thân m t âu y m c a đôiữ ử ỉ ậ ế ủ  

v  ch ng n , nhà th  c a chúng ta không h  là g  đá mà tâm h n đã b t đ u xao đ ng, tợ ồ ọ ơ ủ ề ỗ ồ ắ ầ ộ ừ 

s  ng c nhiên đ ng c m đ n n i ni m t i thân c a ngự ạ ồ ả ế ỗ ề ủ ủ ười xa quê hương, xa gia đình:

“Bi t đâu đ n khách bi t li này?” ế ế ệ

Ch  th  tr  tình đã hi n ra. Bi t bao c m xúc đang d n nén gi  đã b t tung ra t ng câuủ ể ữ ệ ế ả ồ ờ ậ ừ  

ch , dữ ường nh  đ  trách móc mà l i nh  đ  tìm ki m m t tâm h n đ ng c m đ  gi iư ể ạ ư ể ế ộ ồ ồ ả ể ả   bày… C m nh n c a văn h c trung đ i là c m nh n trên cái toàn th , cái ta tr  tình,ả ậ ủ ọ ạ ả ậ ể ữ  

nh ng câu th  v  tình yêu, v  tình v  ch ng th t hi m. Cao Bá Quát đã vữ ơ ề ề ợ ồ ậ ế ượt qua c n đóả  

đ  đ n v i ngể ế ớ ườ ọi đ c b ng m t cái “tôi” tr  tình đ y tính nhân văn. Tuy Cao Bá Quát thằ ộ ữ ầ ể 

hi n n i nh  ngệ ỗ ớ ười thân c a mình (  đây chính là ngủ ở ườ ợi v  tào khang n i quê nhà) v nơ ẫ  

ch a dám b c b ch th ng mà th  hi n qua y u t  khách quan, đi t  ngo i c nh và đư ộ ạ ẳ ể ệ ế ố ừ ạ ả ể  ngo i c nh tác đ ng đ n lòng ngạ ả ộ ế ười. Song đ c bài th  ta th y th p thoáng hi n lên m tọ ơ ấ ấ ệ ộ  

s  chuy n bi n v  c m th c ti n b  c a tác gi  Bài th  th  hi n m t n i khát khaoự ể ế ề ả ứ ế ộ ủ ả ơ ể ệ ộ ỗ  

h nh phúc c a chính b n thân tác gi  cũng nh  c a t t c  m i ngạ ủ ả ả ư ủ ấ ả ọ ười. Đây là m t chộ ủ  nghĩa nhân văn h t s c cao đ p mà Cao Bá Quát đã đ  c p t i.ế ứ ẹ ề ậ ớ

Bài th  k t thúc   đây nh ng nh ng d  âm c a nó v n âm vang mãi trong lòng ngơ ế ở ư ữ ư ủ ẫ ười. Nó 

nh  m t “kì quan” đ i v i con ngư ộ ố ớ ười lúc b y gi , b i nó đã m  ra m t th  gi i m i, m tấ ờ ở ở ộ ế ớ ớ ộ  

th  gi i riêng t , th  gi i c a tình yêu.ế ớ ư ế ớ ủ

H n m t th  k  đã trôi qua k  t  ngày Nguy n Công Tr  và Cao Bá Quát ra đi nh ng sơ ộ ế ỉ ể ừ ễ ứ ư ự  nghi p văn th  c a hai ông v n còn, đ c bi t là Bài ca ng t ngệ ơ ủ ẫ ặ ệ ấ ưởng và Dương ph  hànhụ  

đã vượt qua s c c n phá c a th i gian. B i vì v  m t t  tứ ả ủ ờ ở ề ặ ư ưởng, nó có ý nghĩa nhân văn, 

v  văn h c, nó có ý nghĩa cách tân. Nó đã đem vào văn h c m t ti ng nói m i, ti ng nóiề ọ ọ ộ ế ớ ế  

c a cá nhân, ti ng nói c a cá tính. “Phong cách  y là con ngủ ế ủ ấ ười” (Buýtphông). Nguy nễ  

Công Tr  v i cá tính ngang tàng đã t o nên m t phong cách r t riêng trong ngh  thu t.ứ ớ ạ ộ ấ ệ ậ   Còn Cao Bá Quát v i bút pháp đ m th m ch t nhân văn đã mang đ n cho cu c đ i nh ngớ ằ ắ ấ ế ộ ờ ữ   tình c m nhân b n cao đ p, nh ng tình c m riêng t  th m kín. V i nh ng phong cách  y,ả ả ẹ ữ ả ư ầ ớ ữ ấ   tính quy ph m c a dòng văn h c trung đ i d n d n b  phá v  đ  thay vào đó là “cái tôi”ạ ủ ọ ạ ầ ầ ị ỡ ể   đòi kh ng đ nh. Nó nh  báo hi u s  ra đ i c a m t dòng văn h c hoàn thi n h n, g nẳ ị ư ệ ự ờ ủ ộ ọ ệ ơ ầ  

ngườ ơi h n, n n văn h c mang trong mình m t ch  nghĩa nhân văn m i” N n văn h c hi nề ọ ộ ủ ớ ề ọ ệ  

đ i Vi t Nam.ạ ệ