Trong lịch sử văn học Việt Nam, thơ Hồ Xuân Hương được coi là một hiện tượng độc đáo, thơ bà là thành tựu ‘hai lần độc đáo’. Và một trong đó chính là tiếng lòng của một người phụ nữ viết về phụ nữ, nhất là trong xã hội phong kiến cũ. Chính vì vậy mà trong hầu hết các tác phẩm của bà chúa thơ Nôm ấy đều nói về thân phận của người Trong lịch sử văn học Việt Nam, thơ Hồ Xuân Hương được coi là một hiện tượng độc đáo, thơ bà là thành tựu ‘hai lần độc đáo’. Và một trong đó chính là tiếng lòng của một người phụ nữ viết về phụ nữ, nhất là trong xã hội phong kiến cũ. Chính vì vậy mà trong hầu hết các tác phẩm của bà chúa thơ Nôm ấy đều nói về thân phận của người phụ nữ.
Trang 1Đ bài: Phân tích ti ng nói c a ngề ế ủ ười ph n thông qua tác ph m c a H Xuânụ ữ ẩ ủ ồ
Hương
Bài làm
Trong l ch s văn h c Vi t Nam, th H Xuân Hị ử ọ ệ ơ ồ ương được coi là m t hi n tộ ệ ượng đ cộ đáo, th bà là thành t u ‘hai l n đ c đáo’. Và m t trong đó chính là ti ng lòng c a m tơ ự ầ ộ ộ ế ủ ộ
người ph n vi t v ph n , nh t là trong xã h i phong ki n cũ. Chính vì v y mà trongụ ữ ế ề ụ ữ ấ ộ ế ậ
h u h t các tác ph m c a bà chúa th Nôm y đ u nói v thân ph n c a ngầ ế ẩ ủ ơ ấ ề ề ậ ủ ười
ph n R t nhi u bài th c a bà nh M i tr u, Bánh trôi nụ ữ ấ ề ơ ủ ư ờ ầ ước;hay chùm th T tình đ uơ ự ề cho ta hi u rõ h n tâm t , tình c m c a bà hay chăng cũng chính là tâm t , tình c m c aể ơ ư ả ủ ư ả ủ
người ph n Vi t Nam trong xã h i cũ.ụ ữ ệ ộ
H Xuân Hồ ương đã s d ng r t nhi u nh ng t ng , hình nh, s v t bình thử ụ ấ ề ữ ừ ữ ả ự ậ ường, gi nả
d đ đ a vào trong th c a mình. Nh ng t đó bà l i sáng t o nên m t phong cách r t Hị ể ư ơ ủ ư ừ ạ ạ ộ ấ ồ Xuân Hương mà l i mang đ m phong v dân t c. Ví nh bài M i tr u, tuy qu cau mi ngạ ậ ị ộ ư ờ ầ ả ế
tr u r t quen thu c, bình d là th , v y mà sau khi vào trong th bà l i mang đ m ý nghĩaầ ấ ộ ị ế ậ ơ ạ ậ sâu s c. L i m đ u r t t nhiên:ắ ờ ở ầ ấ ự
Qu cau nho nh mi ng tr u hôi ả ỏ ế ầ
‘Mi ng tr u là đ u câu chuy n’, vì th mà khi m i tr u ph i trang tr ng, ph i dùngế ầ ầ ệ ế ờ ầ ả ọ ả
nh ng th tr u ngon nh tr u qu , tr u phữ ứ ầ ư ầ ế ầ ượng hay cũng là tr u cay, tr u ng t. y thầ ầ ọ Ấ ế
mà Xuân Hương l i m i khách b ng ‘tr u hôi’ b ng ‘qu cau nho nh ’. Câu th c t lênạ ờ ằ ầ ằ ả ỏ ơ ấ
m t cách duyên dáng, ý nh , nh nhàng, giàu ch t n tính. Hai ch ‘nho nh ’ cho ngộ ị ẹ ấ ữ ữ ỏ ườ i
đ c th y s bé nh , nh nhoi c a n sĩ; có gì đó nh là m t s khiêm nhọ ấ ự ỏ ỏ ủ ữ ư ộ ự ường, nép bóng trong câu th Nh ng đơ ư ường nh m i tr u cũng là m t cách đ nói v ngư ờ ầ ộ ể ề ười m i tr u:ờ ầ
m t thân ph n bình thộ ậ ường, th m chí nghèo hèn, có ph n h m hiu: ‘hôi’. Đi u đó choậ ầ ẩ ề
th y Xuân Hấ ương r t chân tình. Câu th này làm ta nh đ n nh ng câu ca dao khác c aấ ơ ớ ế ữ ủ
ngườ ưi x a:
Ai v vun đ t tr ng cau, ề ấ ồ Cho em xin ké dây tr u m t bên ầ ộ
hay:
Thân em nh mi ng cau khô ư ế
Trang 2K thanh tham m ng ng ẻ ỏ ườ i thô tham dày.
Đó đ u là nh ng câu ca dao nói v thân ph n c a ngề ữ ề ậ ủ ười ph n , và trong câu th đ u tiênụ ữ ơ ầ này, Xuân Hương đã r t hi u, đ ng th i cũng r t t bi t thân ph n nh bé c a mình. Bàấ ể ồ ờ ấ ự ế ậ ỏ ủ
th c s nói lèn ti ng nói, hòa chung v i ti ng nói c a nh ng ngự ự ế ớ ế ủ ữ ười ph n trong xã h iụ ữ ộ phong ki n. Song dù là nh bé, có khi là t i nghi p đi chăng n a thì n sĩ v n th hi nế ỏ ộ ệ ữ ữ ẫ ể ệ
đượ ực s ch đ ng c a mình.ủ ộ ủ
Này c a Xuân H ủ ươ ng m i qu t r i ớ ệ ồ
Ph i ch u c nh kh s , nghèo đói, v t v nh ng bi t đ ng lên, t kh ng đ nh ph m ch t,ả ị ả ổ ở ấ ả ư ế ứ ự ẳ ị ẩ ấ giá tr c a mình cũng là đ c đi m chung c a ngị ủ ặ ể ủ ười ph n Vi t Nam x a kia. Trong câuụ ữ ệ ư
th th hai, Xuân Hơ ứ ương đã th hi n để ệ ượ ấc r t rõ t th ch đ ng c a ngư ế ủ ộ ủ ười m i tr u:ờ ầ thân m t, c i m , pha chút hóm h nh, tinh ngh ch. H n h t, đi u đ c bi t trong câu thậ ở ở ỉ ị ơ ế ề ặ ệ ơ này chính là cách t x ng tên c a Xuân Hự ư ủ ương. Đây là m t hi n tộ ệ ượng đ c đáo, l n đ uộ ầ ầ tiên xu t hi n trong văn h c thành văn đ bi u th ‘cái tôi’ r t Xuân Hấ ệ ọ ể ể ị ấ ương – m t đi uộ ề
mà trong xã h i cũ, nh ng ngộ ữ ười ph n ch a dám làm.ụ ữ ư
Nh ng H Xuân Hư ồ ương đã thay h , c t cao ti ng nói đòi quy n bình đ ng. Câu th cho taọ ấ ế ề ẳ ơ
th y rõ cá tính ngang tàng c a bà. Tuy nhiên, câu th ba thì gi ng đi u câu th l i l ngấ ủ ở ứ ọ ệ ơ ạ ắ
xu ng:ố
Có ph i duyên nhau thì th m l i ả ắ ạ
L i tr v v i s li n d u, duyên dáng v n có c a m t ngạ ở ề ớ ự ề ị ố ủ ộ ười ph n Á Đ ng, Xuânụ ữ ỏ
Hương khát v ng v m t tình yêu, m t s h nh phúc, chung th y. Câu th không ch đọ ề ộ ộ ự ạ ủ ơ ỉ ể nói v s c th m c a tr u, s hòa quy n c a tr u cau, vôi; mà h n th , nó là l i nh n nhề ắ ắ ủ ầ ự ệ ủ ầ ơ ế ờ ắ ủ tha thi t, m t l i nguy n c u: n u có duyên thì th m l i, n u không thì cũng đ ng b iế ộ ờ ệ ầ ế ắ ạ ế ừ ộ
b c:ạ
Đ ng xanh nh lá, b c nh vôi ừ ư ạ ư
Câu th là s k t h p c a hai thành ng ‘xanh nh lá’ và ‘b c nh vôi’. Ta b t g p l iơ ự ế ợ ủ ữ ư ạ ư ắ ặ ạ
m t Xuân Hộ ương đ y cá tính, kiêu hãnh, ng ng cao đ u. Bà nêu b t lên m t hi n tr ngầ ẩ ầ ậ ộ ệ ạ
c a xã h i là s b i b c, d ng d ng, vô tình c a con ngủ ộ ự ộ ạ ử ư ủ ườ ẫi d n đ n nh ng ngế ữ ười ph nụ ữ
ph i r i vào c nh b t h nh vì b b i tình. Câu th là l i răn đe v i t t c nh ng k b cả ơ ả ấ ạ ị ộ ơ ờ ớ ấ ả ữ ẻ ạ tình. Đây là l i c nh báo chung cho xã h i đa thê, tr ng nam khinh n y. Xuân Hờ ả ộ ọ ữ ấ ương đã thay l i cho hàng nghìn, hàng tri u ngờ ệ ười ph n lúc b y gi , trong đó có c chính bà.ụ ữ ấ ờ ả
Trang 3Tinh duyên c a ngủ ười ph n luôn b p bênh, vô đ nh. B n. thân H Xuân Hụ ữ ấ ị ả ồ ương, chứ không ph i ai khác, có l hi u rõ đi u này h n ai h t vì bà cũng ph i hai l n làm l , đauả ẽ ể ề ơ ế ả ầ ẽ
đ n mà th t lên r ng:ớ ố ằ
Chém cha cái ki p l y ch ng chung, ế ấ ồ
K đ p chăn bông k l nh lùng ẻ ắ ẻ ạ
Và s c th m ch t n t i trong m ắ ắ ỉ ồ ạ ơ ước, trong khát v ng mà thôi còn cu c đ i thì đ y r yọ ộ ờ ầ ẫ
s b c b o. Có th nói r ng, Xuân Hự ạ ẽ ể ằ ương đã r t hi u t m lòng c a nh ng ngấ ể ấ ủ ữ ười ph n ụ ữ Bài th là ti ng lòng c a bà, ti ng lòng c a t t c ph n trong xã h i x a.ơ ế ủ ế ủ ấ ả ụ ữ ộ ư
Nh ng s đ ng c m y không ph i ch có trong bài M i tr u, Bánh trôi nư ự ồ ả ấ ả ỉ ờ ầ ước cũng là m tộ bài th nói lên ti ng lòng đó. M t l n n a, thân ph n bé nh c a ngơ ế ộ ầ ữ ậ ỏ ủ ười ph n l i đụ ữ ạ ượ c nói đ n:ế
Thân em v a tr ng l i v a tròn, ừ ắ ạ ừ
B y n i ba chìm v i n ả ổ ớ ướ c non.
R n nát m c d u tay k n n, ắ ặ ầ ẻ ặ
Mà em v n gi t m lòng son ẫ ữ ấ
Bài th nói v chi c bánh trôi nh ng th c ra ý nghĩa sâu xa c a nó l i chính nói v ngơ ề ế ư ự ủ ạ ề ườ i
ph n Hai ch ‘thân em’ c t lên th t đáng thụ ữ ữ ấ ậ ương, nh ng đó cũng là s t kh ng đ như ự ự ẳ ị giá tr c a mình. Ngoài l p nghĩa nói v chi c bánh màu tr ng, hình tròn thì còn nói vị ủ ớ ề ế ắ ề hình dáng cũng nh ph m ch t c a ngư ẩ ấ ủ ười ph n : xinh đ p, th y chung, chăm ch …ụ ữ ẹ ủ ỉ
Nh ng nh ng ngư ữ ườ ẹi đ p n t nh th luôn ph i ch u c nh éo le, v t v ‘b y n i ba chìm’,ế ư ế ả ị ả ấ ả ả ổ
s ng ph thu c vào ngố ụ ộ ười đàn ông, người ch ng trong gia đình, sung sồ ướng hay kh sổ ở
đ u ph i gánh ch u, không đề ả ị ược lên ti ng. Hi u r t rõ đế ể ấ ược đi u này và cũng không ít l nề ầ
bà đã lên ti ng đ kích, đòi l i quy n bình đ ng cho ngế ả ạ ề ẳ ười ph n là th B i Xuânụ ữ ế ở
Hương hi u để ược, luôn thương c m v i h Bà đã dõng d c kh ng đ nh t m lòng th yả ớ ọ ạ ẳ ị ấ ủ chung đ c tính cao đ p, đáng quý c a ngứ ẹ ủ ười ph n Dù th nào thìụ ữ ế
ph n Vi t Nam luôn gi tr n đ c tính c a mình. đụ ữ ệ ữ ọ ứ ủ ường nhu' Xuân Hương đã th u hi uấ ế
đ n t n cùng n i đau c a ngế ậ ỗ ủ ười ph n ụ ữ
N i đau y càng đỗ ấ ược th hi n rõ h n qua chùm th T tình. T tình v i chính b n thânể ệ ơ ơ ự ự ớ ả song qua đó cũng đ vi t thêm v n i đau c a nhi u ngể ế ề ỗ ủ ề ười ph n khác cũng ph i ch uụ ữ ả ị
nh bà:ư
Trang 4Đêm khuya văng v ng tr ng canh d n ẳ ố ồ
Tr cái h ng nhan v i n ơ ồ ớ ướ c non.
Chén r ượ u h ươ ng đ a say l i t nh ư ạ ỉ 'Ánh trăng bóng x khuy t ch a tròn ế ế ư Ngán n i xuân đi xuân l i l i ỗ ạ ạ
M nh tình san s tí con con ả ẻ
M t mình đ i di n v i chính mình trong đêm khuya, ch có ti ng ‘tr ng canh d n’ làm b tộ ố ệ ớ ỉ ế ố ồ ậ lên cái tĩnh tr tr i, l loi. Th i gian c trôi đi, kéo theo s m t mát c a tu i tr T ‘tr ’ơ ọ ẻ ờ ứ ự ấ ủ ổ ẻ ừ ơ
đượ ử ục s d ng b ng phép đ o ng , t o âm hằ ả ữ ạ ưởng kéo dài, g i ta nghĩ đ n con ngợ ế ười trong
s b bàng vì b b r i. Có nhan s c, tài năng nh ng l i ph i ch u c nh cô đ n, l bóng,ự ẽ ị ỏ ơ ắ ư ạ ả ị ả ơ ẻ
th t không có gì cay đ ng, t i h và t i nghi p h n, m t ‘h ng nhan b c ph n’. Đ mìnhậ ắ ủ ổ ộ ệ ơ ộ ồ ạ ậ ể
so v i nớ ước non càng làm b t lên s ‘nh bé’. Đã nhi u l n, H Xuân Hậ ự ỏ ề ầ ồ ương nh c đ nắ ế
ba ch ‘v i nữ ớ ước non’ trong tác ph m c a mình.ẩ ủ
Nín đi k o th n v i n ẻ ẹ ớ ướ c non.
(D ng ỗ ườ i đàn bà khóc ch ng) ồ
Xuân Hương mu n tìm quên trong chén rố ượu gi i s u nh ng bà không th thoát ra đả ầ ư ể ượ c
Đó là chén rượu đ ng chát, ‘say l i t nh’ g i v s lu n qu n, không l i thoát, s b t cắ ạ ỉ ợ ề ự ẩ ẩ ố ự ế ắ không gi i t a n i. V ng trăng đây là v ng trăng c a tâm tr ng, luôn khuy t khôngả ỏ ỗ ầ ở ầ ủ ạ ế
được tròn đ y, ph i chăng cũng chính nh cu c đ i b t h nh c a Xuân Hầ ả ư ộ ờ ấ ạ ủ ương, khép l iạ bài th là m t n i ni m đã đơ ộ ỗ ề ược tác gi g i tên, không ph i là n i đau b ru ng r y: ‘Nămả ọ ả ỗ ị ồ ẫ canh v ng bóng’ l n nắ ầ ương vách quê, cũng không ph i là n i truân chuyên đ a đày bu cả ỗ ọ ộ
Ki u:ề
Chút lòng trinh b ch t sau xin ch a.ạ ừ ừ
Đó là n i ni m, n i đau ngán ng m v c nh l m n. M i mùa xuân tr l i là m i l n kéoỗ ề ỗ ẩ ề ả ẽ ọ ỗ ở ạ ỗ ầ
m t đi tu i tr , tu i thanh xuân. Và đây cũng chính là c nh mà r t nhi u ngấ ổ ẻ ổ ả ấ ề ười ph nụ ữ
ph i gánh ch u, đánh m t tu i tr ả ị ấ ổ ẻ
Có ai đã t ng th t lên r ng. ‘T i đ c bài th c a Xuân Hừ ố ằ ỏ ọ ơ ủ ương m t th k rộ ế ỷ ưỡi sau khi nàng vi t mà v n th y v m n chát c a nế ẫ ấ ị ặ ủ ước m t c a m t kh i tình. Vì sao l i nh v y?ắ ủ ộ ố ạ ư ậ
Vì H Xuân Hồ ương đã vi t lên ti ng lòng c a ngế ế ủ ười ph n trong xã h i phong ki n x a,ụ ữ ộ ế ư
mà đó luôn là nh ng gì cay đ ng, xót xa’. Nói H Xuân Hữ ắ ồ ương là nhà th c a ph nơ ủ ụ ữ
Trang 5ch c cũng không có gì là quá.ắ