Nam Cao phác họa chân dung của giai cấp bóc lột một cách đầy đủ nhất so với các nhà văn đương thời. Bá Kiến được đặt vào một vị trí trang trọng trong xã hội, khi nhà văn phác họa nên lai lịch của một kẻ già đời trong nghề bóc lột: gia đình bốn đời làm tổng lý, bản thân Bá Kiến từng là lý trưởng, chánh tổng; cha truyền con nối trong thủ đoạn đè đầu cưỡi cổ người khác.
Trang 1Đ bài: Phân tích nhân v t Bá Ki n trong truy n ng n Chí Phèo c a Nam Caoề ậ ế ệ ắ ủ
Dàn ý
A/ M bài: ở Gi i thi u nhà văn Nam Cao và truy n ng n Chí Phèoớ ệ ệ ắ
B/ Thân bài
– Nam Cao phác h a chân dung c a giai c p bóc l t m t cách đ y đ nh t so v i các nhàọ ủ ấ ộ ộ ầ ủ ấ ớ văn đương th i. Bá Ki n đờ ế ược đ t vào m t v trí trang tr ng trong xã h i, khi nhà vănặ ộ ị ọ ộ phác h a nên lai l ch c a m t k già đ i trong ngh bóc l t: gia đình b n đ i làm t ng lý,ọ ị ủ ộ ẻ ờ ề ộ ố ờ ổ
b n thân Bá Ki n t ng là lý trả ế ừ ưởng, chánh t ng; cha truy n con n i trong th đo n đè đ uổ ề ố ủ ạ ầ
cưỡ ổi c người khác. Uy quy n c a Bá Ki n không ph i ch bó h p trong ph m vi c aề ủ ế ả ỉ ẹ ạ ủ
m t làng, mà “c Bá” là “bá h , tiên ch , chánh h i đ ng kì hào, huy n hào, B c Kì nhânộ ụ ộ ỉ ộ ồ ệ ắ dân đ i bi u” – đ i bi u cho c m t b máy th ng tr tay sai th c dân. M t nhân v t nhạ ể ạ ể ả ộ ộ ố ị ự ộ ậ ư
th , không th là m t k h m hĩnh và ngu d t nh Ngh Qu (“T t đèn” – Ngô T t T )ế ể ộ ẻ ợ ố ư ị ế ắ ấ ố hay ch có tàn b o và tham lam nh Ngh Lai (“Bỉ ạ ư ị ước đường cùng” – Nguy n Công Hoan).ễ – Nam Cao đã phác h a b n ch t Bá Ki n b ng nh ng chi ti t khó quên t bên ngoài đ nọ ả ấ ế ằ ữ ế ừ ế bên trong:
+ C Bá có ti ng quát “r t s ng” đ “n n gân ngụ ế ấ ạ ể ắ ười khác”, có ki u cể ười Tào Tháo giòn giã và “b n thân c cũng t hào h n đ i cái ti ng y”.ả ụ ự ơ ờ ở ế ấ
+ Bên trong v sang tr ng là m t con qu dâm ô, có t i b n bà v mà còn đi cẻ ọ ộ ỷ ớ ố ợ ướp vợ
người – khi còn làm lý trưởng đã không b l c h i ve vãn v Binh Ch c.ỏ ỡ ơ ộ ợ ứ
+ Nh ng đi u nguy hi m nh t Bá Ki n là t i ác đã đư ề ể ấ ở ế ộ ược h n nâng lên thành m t nghắ ộ ệ thu t cai tr k khác: “m m n n, r n buông”, “dùng th ng đ u bò tr th ng đ u bò”, “n mậ ị ẻ ề ắ ắ ằ ầ ị ằ ầ ắ
l y đ a có tóc”, đ c bi t là nh ng th đo n r t nham hi m: “Hãy v t ngấ ứ ặ ệ ữ ủ ạ ấ ể ứ ười ta xu ngố sông r i hãy v t nó lên đ nó đ n n, hãy đ p bàn đ p gh đòi cho đồ ớ ể ề ơ ậ ậ ế ược năm đ ng,ồ
nh ng đư ượ ồc r i hãy v t tr l i năm hào vì “thấ ả ạ ương anh túng quá”
+ V i t t c các th thu t tr ngớ ấ ả ủ ậ ị ườ ấi y, Bá Ki n qu là m t k “khôn róc đ i” và đã pháế ả ộ ẻ ờ tan c nghi p c a bi t bao gia đình, đ p nát h nh phúc c a bao ngơ ệ ủ ế ậ ạ ủ ười. Đáng s nh t làợ ấ chính nh ng n n nhân c a Bá Ki n l i b h n bi n thành nh ng công c đ c l c c a t iữ ạ ủ ế ạ ị ắ ế ữ ụ ắ ự ủ ộ ác: Năm Th , Binh Ch c – v i b n tính l u manh và đ nh đi m là Chí Phèo – đã thành conọ ứ ớ ả ư ỉ ể
qu d c a làng Vũ Đ i.ỷ ữ ủ ạ
Trang 2– Đ Chí Phèo đ n nhà Bá Ki n vào chính gi phút “c Bá” đan ghen v i lũ trai tr vì “bàể ế ế ờ ụ ớ ẻ
T ph p pháp, hai má hây hây…” và c đang có ý đ nh “b tù h t m y th ng trai tr ”,ư ố ụ ị ỏ ế ấ ằ ẻ
đo n văn qu có th làm chúng ta b t cạ ả ể ậ ười vì s ghen tuông c a m t ông lão đã ngoài sáuự ủ ộ
mươi, nh ng ta b ng gi t mình vì ch ng tích c a s ghen tuông đáng bu n cư ỗ ậ ứ ủ ự ồ ườ ấi y b ngỗ
hi n ra: m t th ng điên, m t th ng say, m t con qu d c a làng Vũ Đ i, s n sàng đâmệ ộ ằ ộ ằ ộ ỷ ữ ủ ạ ẵ chém b t c ai – ngày x a nó cũng là m t th ng trai tr …ấ ứ ư ộ ằ ẻ
C/ K t bàiế
Tình hu ng t t y u ph i x y đ n đã đố ấ ế ả ả ế ược Nam Cao dày công chu n b cho nhân v t c aẩ ị ậ ủ mình. Khi s thâm hi m và tàn b o đã b bóc tr n, khi nh ng ti ng cự ể ạ ị ầ ữ ế ười và ti ng quát r tế ấ sang c a c Bá không còn n n gân ngủ ụ ắ ười khác nh m i khi đư ọ ược n a, đó cũng là kho nhữ ả
kh c th c t nh lắ ứ ỉ ương tri c a m t con ngủ ộ ười. Chí Phèo trong c n say có nh ng hành đ ngơ ữ ộ
th t đáng s Nh ng có m t đi u, ti ng nói vang lên “dõng d c” l i là c a m t con ngậ ở ư ộ ề ế ạ ạ ủ ộ ườ i hoàn toàn t nh táo, c a m t anh Chí đang đòi l i quy n “làm ngỉ ủ ộ ạ ề ườ ươi l ng thi n” đã bệ ị
b n cọ ường hào nh Bá Ki n tư ế ước đo t. S th t đạ ự ậ ược nói lên khi n Bá Ki n ph i run s ,ế ế ả ợ
“d u d ng” đ l ng tránh. M t n r i xu ng, Bá Ki n hi n nguyên hình là con qu dị ọ ể ả ặ ạ ơ ố ế ệ ỷ ữ nham hi u và hèn nhát đang c tr n ch y s tr ng ph t c a lể ố ố ạ ự ừ ạ ủ ương tri th c t nh. Nam Caoứ ỉ
đã đ cho Chí trong gi phút y c t lên nh ng l i đau đ n: “Ai cho tao lể ờ ấ ấ ữ ờ ớ ương thi n? Làmệ
th nào đ m t nh ng v t m nh chai trên m t này?”. Đó là n i đau đ n c a m t ngế ể ấ ữ ế ả ặ ỗ ớ ủ ộ ười đã
b ch n m t n o v v i th gi i thân thu c c a Con Ngị ặ ấ ẻ ề ớ ế ớ ộ ủ ười, b i nh ng đ nh ki n kh tở ữ ị ế ắ khe c a xã h i. Mu n tr v , Chí “ch còn m t cách” là gi t ch t con qu d trong chínhủ ộ ố ở ề ỉ ộ ế ế ỷ ữ anh. Gi phút Chí vung dao lên k t li u đ i Bá Ki n là hành đ ng t t y u ph i x y ra, sauờ ế ễ ờ ế ộ ấ ế ả ả
đó chính anh ph i t sát đã là m t câu tr l i c a Nam Cao gi i đáp rõ nguyên nhân bi k chả ự ộ ả ờ ủ ả ị
c a ngủ ười nông dân nghèo trong xã cũ – s b t c, qu n quanh v n đè n ng lên cu c s ngự ế ắ ẩ ẫ ặ ộ ố
c a h ủ ọ
Bài làm
Nhà văn Nam Cao có ph n đã d a vào nh ng ngầ ự ữ ười th t vi c th t quê hậ ệ ậ ở ương mình để xây d ng truy n ng n Chí Phèo. Đ i di n cho giai c p th ng tr làng Vũ Đ i chính là Báự ệ ắ ạ ệ ấ ố ị ở ạ
Ki n. Qua nhân v t này, b m t x u xa tàn b o c a b n cế ậ ộ ặ ấ ạ ủ ọ ường hào, đ a ch b ph i bàyị ủ ị ơ
r t rõ nét.ấ
Trang 3Không gi ng m t s nhân v t đ a ch trong nh ng tác ph m khác c a Nam Cao, Chíố ộ ố ậ ị ủ ữ ẩ ủ ở Phèo, Bá Ki n hi n lên v i t cách là m t nhân v t đi n hình hoàn ch nh. Khi xây d ngế ệ ớ ư ộ ậ ể ỉ ự nhân v t đ a ch ngh Qu keo ki t, thô l ; Ngô T t T đã miêu t khá t m gia c nh, r iậ ị ủ ị ế ệ ỗ ấ ố ả ỉ ỉ ả ồ
k đ n nh ng hành đ ng và ngôn ng c a h n trong T t đèn. Nh ng đ i v i Bá Ki n,ể ế ữ ộ ữ ủ ắ ắ ư ố ớ ế nhà văn Nam Cao không h t di n m o, ch nói đ n ti ng quát “r t sang” và “cái cề ả ệ ạ ỉ ế ế ấ ườ i Tào Tháo” mà y v n t ph h n đ i. Ch đ n s vài chi ti t nh ng ông đã t o cho Báẫ ự ụ ơ ờ ỉ ơ ơ ế ư ạ
Ki n m t b ngoài khá đ c đáo, khi n ngế ộ ề ộ ế ườ ọi đ c khó quên. Tuy v y, nhân v t này trậ ậ ở thành s ng đ ng c b n còn do tài miêu t n i tâm s c s o, chân th t c a tác gi ố ộ ơ ả ả ộ ắ ả ậ ủ ả
Nam Cao đ cho Bá Ki n xu t hi n l n đ u tiên trể ế ấ ệ ầ ầ ước đ c gi đúng lúc Chí Phèo sayộ ả
rượu, đ n c ng nhà h n r ch m t, kêu làng ăn v C nh tế ổ ắ ạ ặ ạ ả ượng th t huyên náo, h n lo n.ậ ỗ ạ
V a th y Chí Phèo “n m dài, không nhúc nhích rên kh nh g n ch t”, “thoáng nhìn qua",ừ ấ ằ ẽ ư ầ ế lão “đã hi u c s ”; lão nhanh chóng tìm ra để ơ ự ược k sách thích h p nh t đ ng phó. V iế ợ ấ ể ứ ớ
s t ng tr i, lão bi t rõ tác h i c a đám đông này. B con lão thêm m t m t, n u đ dânự ừ ả ế ạ ủ ố ấ ặ ế ể làng ch ng ki n hành đ ng thô t c c a Chí Phèo. Lão cũng th a bi t tâm lý c a th ngứ ế ộ ụ ủ ừ ế ủ ằ
“đ u bò”, đám đông kia chính là h u thu n kích thích đ nó hung hăng h n. Và, cũng c nầ ậ ẫ ể ơ ầ
ph i có ít nhi u th i gian đ Chí Phèo giã rả ề ờ ể ượu, đ táo t n. V l i, trỡ ợ ả ạ ước đám đông
người, Bá Ki n khó có th di n thành công mánh khóe, mua chu c, d d Mu n d d ,ế ể ễ ộ ụ ỗ ố ụ ỗ
t ph i nhún nh ng. Đ ng đ ng là m t c Bá hét ra l a, mà đ đám dân đen ch ng
ki n c nh ph i ng t nh t v i m t th ng cùng đinh thì còn ra th th ng gì? B i v y, vi cế ả ả ọ ạ ớ ộ ằ ể ố ở ậ ệ
đ u tiên, Bá Ki n tìm cách gi i tán đám đông. Trầ ế ả ước h t, lão “quát m y bà v ”, và đu iế ấ ợ ổ
h vào nhà. Ch c nh ng ngọ ắ ữ ười “tuôn đ n xem” nghe ti ng quát “r t sang” này đ hi u:ế ế ấ ủ ể
c Bá muôn đu i khéo mình. Ti p theo “quay sang b n ngụ ổ ế ọ ười làng”, Bá Ki n d u gi ngế ị ọ
h n m t chút “c các ông các bà n a, v đi thôi ch ! Có gì mà xúm l i th này?”. Đ nơ ộ ả ữ ề ứ ạ ế ế đây, t t nhiên, “không ai nói gì, ngấ ười ta l ng d n di”. Cho dù v a tò mò, v a h hê,ả ầ ừ ừ ả
nh ng h v n n , v n s c Bá. V l i, ngay v c a c cũng ph i gi gi ng đư ọ ẫ ể ẫ ợ ụ ả ạ ợ ủ ụ ả ở ọ ường m t,ậ
g i đ y t cũ c a mình, nay nh đã bi n thành con v t g m ghi c b ng “anh”, v n vãọ ầ ớ ủ ư ế ậ ớ ế ằ ồ
m i Chí Phèo “vào nhà u ng nờ ố ước”. Ch a đ , c “tiên ch làng Vũ Đ i”, “khét ti ng trongư ủ ụ ỉ ạ ế hàng huy n”, còn nh n có h hàng v i anh cùng đinh này “r i gi t gà mua rệ ậ ọ ớ ồ ế ượu cho h nắ
u ng, xong l i đãi thêm đ ng b c đ v u ng thu c ”. Ch c n Chí Phèo ng i lên, Báố ạ ồ ạ ể ề ố ố ỉ ầ ồ
Trang 4Ki n bi t là đã th ng. Tuy v y, c v n quát m ng lí Cế ế ắ ậ ụ ẫ ắ ường, sau khi đã “đ a m t nháyư ắ con m t cái”.ộ
V i cách c x c a lão, ch ng t bá Ki n đã đi gu c vào b ng d Chí Phèo lúc này: aớ ư ử ủ ứ ỏ ế ố ụ ạ ư
ph nh n nh, ham cái l i trỉ ị ợ ước m t… R t cu c, Bá Ki n “khôn róc đ i” đã đ t đắ ố ộ ế ờ ạ ượ ảc c hai
m c đích: v a t m d p t t ng n l a h n căm trong con ngụ ừ ạ ậ ắ ọ ử ờ ười Chí Phèo, v a chu n bừ ẩ ị
bi n Chí Phèo thành tay sai l i h i. Trong m i tình hu ng tên cế ợ ạ ọ ố ường hào này đ u hi n rõề ệ cái b n ch t x o quy t l c lõi , nó đả ấ ả ệ ọ ược th hi n m t cách r t sinh đ ng. Già đ i đ cể ệ ộ ấ ộ ờ ụ khoét, đè đ u cầ ưỡ ổi c nông dân, c Bá đã đúc rút đụ ược nhi u kinh nghi m phong phú,ề ệ trong “cái ngh làm vi c quan”. Ph i bi t “th nào là m m n n r n buông”. Hãy ng mề ệ ả ế ế ề ắ ắ ấ
ng m đ y ngầ ẩ ười ta xu ng sông, nh ng r i l i d t nó lên đ nó đ n n. Hãy đ p bàn đ pố ư ồ ạ ắ ể ề ơ ậ ậ
gh đòi cho đế ược năm đ ng, nh ng đồ ư ượ ồc r i thì v t tr l i năm hào, “vi thứ ả ạ ương anh túng quá!”. C có không ít th đo n thâm hi m “tr không đụ ủ ạ ể ị ược thì c dùng”. “C nghĩ b ng:ụ ụ ụ cũng ph i có nh ng th ng đ u bò ch ? Không có nh ng th ng đ u bò. thì l y ai tr nh ngả ữ ằ ầ ứ ữ ằ ầ ấ ị ữ
th ng đ u bò?”. Cái nham hi m ghê t m c a nhân v t này là ch tìm cách cho lũ đànằ ầ ể ở ủ ậ ở ỗ
em, ho c đám dân làng “sinh chuy n” t c là đ t phá, chém gi t l n nhau, đ lão “có d pặ ệ ứ ố ế ẫ ể ị
mà ăn!”
Bá Ki n đã v n d ng tri t đ nh ng kinh nghi m đó đ bi n Chí Phèo – m t thanh niênế ậ ụ ệ ể ữ ệ ể ế ộ
ch t phác, t tr ng và kh e m nh thành “con qu d làng Vũ Đ i”, s n sàng theo l nhấ ự ọ ỏ ạ ỷ ữ ạ ẵ ệ
h n đ đi đâm chém, r i ph i k t li u cu c đ i mình m t cách th m kh c. Rõ ràng, biắ ể ồ ả ế ễ ộ ờ ộ ả ố
k ch c a Chí Phèo đã góp ph n quan tr ng hoàn thi n chân dung gian hùng c a Bá Ki n.ị ủ ầ ọ ệ ủ ế Bên c nh vi c kh c h a sinh đ ng sâu s c b n ch t l c lõi, x o quy t. Nhà văn Nam Caoạ ệ ắ ọ ộ ắ ả ấ ọ ả ệ
đã v ch tr n nhân cách b i c a “tiên ch làng Vũ Đ i” trong nh ng m i quan h kín đáo.ạ ầ ỉ ổ ủ ỉ ạ ữ ố ệ
Và tác gi tài năng là ch : khi c n đ c t s l i d ng đê ti n và thói dâm ô vô đ c aả ở ỗ ầ ặ ả ự ợ ụ ệ ộ ủ tên cường hào này, ông đã b qua nhi u chi ti t r t phong phú, r t c th và sinh đ ngỏ ề ế ấ ấ ụ ể ộ
c a nguyên m u. Lý Bính làng Đ i Hoàng. Ngay cái vi c g g c c a c lý đ i v iủ ẫ ở ạ ệ ỡ ạ ủ ụ ố ớ
người đàn bà v ng ch ng và có ti n, l n máu ghen tuông c a h n cũng ch đắ ồ ề ẫ ủ ắ ỉ ượ ước l t qua. Tác gi đ có m y dòng t ý nghĩ c Bá v ngả ể ấ ả ụ ề ườ ợ ẻi v tr và đ p… nh ng v n đ s cẹ ư ẫ ủ ứ
kh c sâu trong ngắ ườ ọi đ c m t nhân cách b i và th m h i.ộ ỉ ổ ả ạ
Nh v y, Bá Ki n v a mang b n ch t chung c a giai c p đ a ch cư ậ ế ừ ả ấ ủ ấ ị ủ ường hào, v a cóừ
Trang 5nh ng nét riêng bi t sinh đ ng không gi ng b t kì m t tên đ a ch nào trong văn h c.ữ ệ ộ ố ấ ộ ị ủ ọ
Đi u đó gi i thích vì sao h n luôn đề ả ắ ược chúng ta nh c đ n, khi c n ám ch m t k cóắ ế ầ ỉ ộ ẻ quy n l c, gian hùng và nham hi m.ề ự ể
B ng nhân v t Bá Ki n, nhà văn Nam Cao đã ghi nh n nh ng thành công m i m trongằ ậ ế ậ ữ ớ ẻ
vi c xây d ng nhân v t. Đi u này ch ng t s ti n b đáng k c a ông nói riêng, phệ ự ậ ề ứ ỏ ự ế ộ ể ủ ươ ng pháp sáng tác hi n th c giai đo n 1939 – 1945 nói chung.ệ ự ở ạ