Vi hành là một truyện ngắn trào phúng phản phong, phản đế thuộc loại sớm nhất của văn học Việt Nam hiện đại. Truyện ngắn được sáng tác vì mục đích tố cáo chân tướng tên vua bù nhìn Khải Định khi y sang Pháp dự cuộc đấu xảo thuộc địa ở Mác xây năm 1922 đồng thời nhằm phơi bày bộ mặt xấu xa của thực dân Pháp. Vi hành là tác phẩm tiêu biểu cho nghệ thuật châm biếm, đả kích của Nguyễn Ái Quốc.
Trang 1Đ bài: Phân tích n i dung ngh thu t châm bi m, đ kích trong truy n ng n Viề ộ ệ ậ ế ả ệ ắ hành (Nguy n Ái Qu c)ễ ố
Bài làm
"Vi hành" là m t truy n ng n trào phúng ph n phong, ph n đ thu c lo i s m nh t c aộ ệ ắ ả ả ế ộ ạ ớ ấ ủ văn h c Vi t Nam hi n đ i. Truy n ng n đọ ệ ệ ạ ệ ắ ược sáng tác vì m c đích t cáo chân tụ ố ướ ng tên vua bù nhìn Kh i Đ nh khi y sang Pháp d cu c đ u x o thu c đ a Mác xây nămả ị ự ộ ấ ả ộ ị ở
1922 đ ng th i nh m ph i bày b m t x u xa c a th c dân Pháp. "Vi hành" là tác ph mồ ờ ằ ơ ộ ặ ấ ủ ự ẩ tiêu bi u cho ngh thu t châm bi m, đ kích c a Nguy n Ái Qu c.ể ệ ậ ế ả ủ ễ ố
"Vi hành" được sáng tác vì m c đích Cách m ng, vì tinh th n chi n đ u. Nó n m trong hụ ạ ầ ế ấ ằ ệ
th ng nh ng bài văn, bài báo mà Nguy n Ái Qu c vi t đ t cáo chân tố ữ ễ ố ế ể ố ướng c a tên vuaủ
bù nhìn Kh i Đ nh. Tên vua y không khác gì m t tên h l lăng, vi hành lén lút mà mả ị ấ ộ ề ố ờ
ám. Qua truy n, Nguy n Ái Qu c cũng mu n t cáo b n th c dân Pháp đê hèn, l a b p,ệ ễ ố ố ố ọ ự ừ ị
đ ng th i b c l m t cách kín đáo n i t i nh c c a ngồ ờ ộ ộ ộ ỗ ủ ụ ủ ười dân b n x Tên vua bù nhìnả ứ
Kh i Đ nh và b n th c dân Pháp hi n lên dả ị ọ ự ệ ưới ngòi bút châm bi m, đ kích c a Nguy nế ả ủ ễ
Ái Qu c v a n c cố ừ ự ười, v a x u xa.ừ ấ
Ngh thu t châm bi m cũng đã có trong văn h c Vi t Nam, nh H Xuân Hệ ậ ế ọ ệ ư ồ ương, Nguy n Khuy n, Tú Xễ ế ương th nh ng, ti ng cế ư ế ười m a mai Nguy n Ái Qu c l i cóỉ ở ễ ố ạ
s c đi u riêng v i ni m tin, ni m l c quan c a m t ngắ ệ ớ ề ề ạ ủ ộ ười chi n sĩ c ng s n. "Vi hành" làế ộ ả
bi u hi n c a m t ngòi bút châm bi m v a sâu s c, đ y tính chi n đ u, v a tể ệ ủ ộ ế ừ ắ ầ ế ấ ừ ươ ắi t n và hóm h nh.ỉ
N u Nguy n Đăng M nh t ng cho r ng "tình hu ng truy n nh m t t th Nó gi ngế ễ ạ ừ ằ ố ệ ư ộ ứ ơ ố
nh m t th nư ộ ứ ướ ửc r a s ch s làm n i hình n i s c nhân v t, làm n i b t v n đ , tạ ẽ ổ ổ ắ ậ ổ ậ ấ ề ư
tưởng tác gi " thì Vi hành, Nguy n Ái Qu c đã sáng t o ra nh ng tình hu ng oái oăm,ả ở ễ ố ạ ữ ố vui nh ng l i t o đư ạ ạ ược nh ng hi u qu châm bi m sâu cay. Đó là tình hu ng nh m l nư ệ ả ế ố ầ ẫ
đ n gi n mà vô cùng h p lý, lung linh nhi u ánh sáng b t ng , tác đ ng m nh vào nơ ả ợ ề ấ ờ ộ ạ ấ
tượng ngườ ọi đ c. T s nh m l n c a đôi trai gái ngừ ự ầ ẫ ủ ười Pháp đ n s nh m l n c a cế ự ầ ẫ ủ ả
qu n chúng nhân dân, chính ph Pháp tầ ủ ưởng người da vàng nào cùng là Kh i Đ nh. Tênả ị vua bù nhìn Kh i Đ nh tuy không xu t hi n tr c ti p trong truy n nh ng chân tả ị ấ ệ ự ế ệ ư ướng v nẫ
hi n lên r t rõ ràng thông qua câu chuy n và cái nhìn c a đôi trai gái ngệ ấ ệ ủ ười Pháp. Trong
Trang 2con m t ngắ ười Pháp, Kh i Đ nh có m t trang ph c n c cả ị ộ ụ ự ười nh m t th ng h , "cái ch pư ộ ằ ề ụ đèn ch p lên cái đ u qu n khăn" v i nh ng th trang s c màu mè vô cùng l b ch "Đeoụ ầ ấ ớ ữ ứ ứ ố ị lên ngườ ủ ộ ạ ười đ b h t c m" và có giá tr r ti n h n c nh ng trò gi i trí r ti n nh t.ị ẻ ề ơ ả ữ ả ẻ ề ấ
Kh i Đ nh b coi nh m t hi n tả ị ị ư ộ ệ ượng l M t "anh vua" mũi t t, m t x ch, nạ ộ ẹ ắ ế ước da vàng
b ng nh v chanh, đeo lên ngư ư ỏ ười nh ng b l a là, h t cữ ộ ụ ạ ườm, các ngón tay đeo đ yầ
nh ng nh n lúng ta lúng túng đi gi a Pari hoa l V y mà h n đã đi đ n nh ng đâu? Nàoữ ẫ ữ ệ ậ ắ ế ữ
trường đua, các t đi m ăn ch i phóng túng nh t Pari. Cái dáng v nhút nhát, lúng túngụ ể ơ ấ ẽ
c a Kh i Đ nh trông th t th m h i. Ph i chăng "ngài mu n bi t dân Pháp, dủ ả ị ậ ả ạ ả ố ế ưới quy nề
ng tr c a b n ngài là Al chxang đ nh t có đự ị ủ ạ ế ệ ấ ược sung sướng, có được u ng nhi uố ề
rượu và hút nhi u thu c phi n b ng dân nề ố ệ ằ ước Nam, dưới quy n ng tr c a ngày hayề ự ị ủ không? Hay là, chán c nh làm m t ông vua to, gi ngài l i mu n n m th cu c đ i c aả ộ ờ ạ ố ế ử ộ ờ ủ các c u công t bé?". Ngài vi hành lén lút hay đ th c hi n m t hành vi ám mu i? Kh iậ ử ể ự ệ ộ ộ ả
Đ nh đã t l t m t n c a mình, hoá ra h n ch là m t k ch i b i vô đ , h n không cóị ự ộ ặ ạ ủ ắ ỉ ộ ẻ ơ ờ ộ ắ phong thái đàng hoàng, sang tr ng c a m t b c quân vọ ủ ộ ậ ương. Ph ho thêm nh ng l i lụ ạ ữ ờ ẽ
m a mai khinh mi t y là thái đ đà tr c ti p c a tác gi trong nh ng l i nghi v n giỉ ệ ấ ộ ự ế ủ ả ữ ờ ấ ả thi t, so sánh, liên h Kh i Đ nh khi hi n lên trong s đ i l p, tế ệ ả ị ệ ự ố ậ ương ph n v i vuaả ớ Thu n, vua Pie càng tr nên đáng khinh, càng t m thấ ở ầ ường và hèn m t. Tác ph m liên t cạ ẩ ụ
xu t hi n nh ng câu h i đ t ra nh ng gi thi t v m c đích vi hành "không cao thấ ệ ữ ỏ ặ ữ ả ế ề ụ ượng"
c a Kh i Đ nh. Các t ng "ph i chăng", "hay là", "hay không" luy n láy, n i ti p nhauủ ả ị ừ ữ ả ế ố ế
nh th Nguy n Ái Qu c đang đ o tr n, soi xét, l t đ m t này m t kia đ ph i bày tr nư ể ễ ố ả ộ ậ ủ ặ ặ ể ơ ầ
tr i m i cái x u c a Kh i Đ nh.ụ ọ ấ ủ ả ị
Không ch có v y, trong m t ngỉ ậ ắ ười Pháp, h n không ch là m t k ăn ch i l b ch, khôngắ ỉ ộ ẻ ơ ố ị
ch gi ng m t m đàn bà "đeo lên ngỉ ố ộ ụ ườ ủ ứ ụi đ th l a là, h t cạ ườm" mà còn nh m t trò vuiư ộ không m t ti n, m t th ng h Qua câu chuy n c a đôi trai gái trên chuy n xe: "Th emấ ề ộ ằ ề ệ ủ ế ế còn nh bu i d h i thu c đ a nhà hát ca vũ đ y ch ? Ph i tr nh ng nghìn rớ ổ ạ ộ ộ ị ở ấ ứ ả ả ữ ưỡi phrăng
đ xem v l nàng h u vua Cao Miên, xem t i làm trò nhào l n c a s thánh Cônggô.ể ợ ẽ ầ ụ ộ ủ ứ Hôm nay chúng mình có m t tí ti n nào đâu mà đấ ề ược xem vua đang ngay c nh. Nghe nóiạ ông b u nhà hát múa r i có đ nh kí giao kèo thuê đ y". Th t không còn l i l nào h nầ ố ị ấ ậ ờ ẽ ơ dành cho tên vua bù nhìn y. Th mà tác gi , ngấ ế ả ười đang b tị ưởng l m là Hoàng đ đãầ ế
Trang 3ph i ch u đ ng t t c s m a mai, khinh b qua cái nhìn c a đôi trai gái Pháp. Nh ng đâuả ị ự ấ ả ự ỉ ỉ ủ ư
ch đôi trai gái y l m tỉ ấ ầ ưởng "t t c nh ng ai có màu da vàng đ u tr thành Hoàng Đ ấ ả ữ ề ở ế ở Pháp" mà đ n chính ph Pháp, qu n chúng Pháp đ u l m. Đ r i m a mai thay, "qu nế ủ ầ ề ầ ể ồ ỉ ầ chúng c là t phát bi u nhi t tình khi v a thoáng th y đ ng bào ta" v i nh ng l i chàoứ ự ể ệ ừ ấ ồ ớ ữ ờ
m ng kín đáo "H n đ y! Xem h n kìa". Ông vua nừ ắ ấ ắ ước Nam được g i là "h n", đọ ắ ược nhìn
v i nh ng cái nhìn ng u nghi n, tò mò nh v t l , m t trò h Ý nghĩa phê phán c a tácớ ữ ấ ế ư ậ ạ ộ ề ủ
ph m càng lúc càng m nh m Qua câu chuy n đẩ ạ ẽ ệ ược tác gi k l i trong b c th vi t choả ể ạ ứ ư ế
cô em h chân dung đ c đáo, đ y n tọ ộ ầ ấ ượng mang s c t cáo m nh m đứ ố ạ ẽ ược th hi n quaể ệ hình th c tâm tình riêng t m t s sáng t o đ c đáo c a Nguy n Ái Qu c. Tác gi đãứ ư ộ ự ạ ộ ủ ễ ố ả liên h , so sánh t t ngang, chuy n gi ng, chuy n c nh m t cách linh ho t. S m a maiệ ạ ể ọ ể ả ộ ạ ự ỉ
nh ng th c ra l i th t chua chát, Kh i Đ nh ăn ch i xa x trên m hôi nư ự ạ ậ ả ị ơ ỉ ồ ước m t c a nhânắ ủ dân. B ng s tài tình c a mình, Nguy n Ái Qu c đã kh c ho chân dung tên vua bù nhìnằ ự ủ ễ ố ắ ạ
th t s sinh đ ng, n tậ ự ộ ấ ượng v i v ngoài l b ch và nh ng hành đ ng lúng túng. Bênớ ẻ ố ị ữ ộ ngoài câu chuy n có v bông đùa nh ng bên trong tác gi l i ng m th hi n thái đ khinhệ ẻ ư ả ạ ầ ể ệ ộ
b , đau xót đau xót cho đ t nỉ ấ ước khi có m t ông vua nh Kh i Đ nh.ộ ư ả ị
S s c s o c a ngh thu t châm bi m không ch đự ắ ả ủ ệ ậ ế ỉ ược th hi n cách miêu t chân dungể ệ ở ả
và hành đ ng c a tên vua bù nhìn Kh i Đ nh mà còn độ ủ ả ị ược b c l cách miêu t b nộ ộ ở ả ọ
th c dân Pháp, đ c bi t là b n m t thám và chính ph Pháp. Ngay đ n chính ph Phápự ặ ệ ọ ậ ủ ế ủ còn không th nh n ra để ậ ược khách th t c a mình th nên "bèn đ i đãi t t c m i ngậ ủ ế ố ấ ả ọ ườ i
An Nam vào hàng vua chúa và phái tu tùng đi h giá tu t". Cái cỳ ộ ố ườ ủi c a Nguy n Ái Qu cễ ố đây chính là cái c i m a mai, bóng gió, là l i nói c th p thoáng ý xa, ý g n, nghĩa đen
nghĩa bóng v i h th ng ngôn ng vô cùng phong phú: "Đón ti p t t đ p", "dành cho",ớ ệ ố ữ ế ố ẹ
"nhi t tình", "t n tu ", "âu y m",:"t hào" bên c nh nh ng câu văn đ m v m a mai vàệ ậ ỵ ế ự ạ ữ ậ ẻ ỉ
c l i ví von so sánh s c nét: "Các v ch ng n hà chút công s c nào b o v b n tôi, vàả ố ắ ị ẳ ề ứ ả ệ ọ giá cô được trông th y các v ân c n theo dõi tôi ch ng khác nào bà m hi n rình con thấ ị ầ ẳ ẹ ề ơ
ch p ch ng bậ ữ ước đi th nh t, thì h n cô ph i phát ghen lên đứ ấ ẳ ả ược vì n i âu y m c a các vỗ ế ủ ị
đ i v i tôi". Nguy n Ái Qu c đã t cáo s x o trá, b p b m c a b n th c dân Pháp đ iố ớ ễ ố ố ự ả ị ợ ủ ọ ự ố
v i Đông Dớ ương đ ng th i đ kích ch đ m t thám Pháp xâm h i quy n t do cá nhânồ ờ ả ế ộ ậ ạ ề ự
c a ngủ ười dân thu c đ a. Bên c nh đó, Ngộ ị ạ ười còn s d ng bi n pháp song hành "t t cử ụ ệ ấ ả
Trang 4nh ng ai có màu da vàng đ u là Hoàng đ t t c nh ng ai Đông Dữ ề ế ấ ả ữ ở ương đ u là b cề ậ khai hoá" và bi n pháp liên h nh m phê phán chính sách ngu dân, đ u đ c dân thu c đ aệ ệ ằ ầ ộ ộ ị
c a b n th c dân Pháp. Ti ng củ ọ ự ế ườ ủi c a Bác là m t ti ng cộ ế ười trí tu , đó không ph i làệ ả
m t ti ng cộ ế ười giòn giã ngay trên b m t, mà là ti ng cề ặ ế ười thâm tr m b sâu. Cái cầ ở ề ườ i
ch hi n ra chua chát, m a mai nh k t qu cu i cùng c a m t quá trình suy nghĩ đ nh nỉ ệ ỉ ư ế ả ố ủ ộ ể ậ
ra cái trái t nhiên c a b n thân s v t, s vi c. Ông vua m t danh nghĩa sang tr ngự ủ ả ự ậ ự ệ ộ ọ
nh ng th c ra l i đáng khinh, chính sách b o h cái tên thì nhân nghĩa nh ng th c ra l iư ự ạ ả ộ ư ự ạ
là s bóc l t vô cùng tàn ác, ngòi bút châm bi m sâu s c c a tác gi đã chú ý khai thácự ộ ế ắ ủ ả
nh ng đi u trái ngữ ề ược trong m t s th ng nh t bên c nh vi c phát hi n s th ng nh tộ ự ố ấ ạ ệ ệ ự ố ấ trong nh ng hi n tữ ệ ượng trái ngược nhau. Ti ng cế ườ ới v i nhi u s c đi u, có c s khinhề ắ ệ ả ự
b c a m t ngỉ ủ ộ ười cách m ng l n n i đau c a m t ngạ ẫ ỗ ủ ộ ười dân m t nấ ước, có c ch t thâmả ấ thuý c a ngủ ười thông thu c l ch s l n v tinh ngh ch, tr trung c a tu i thanh niên.ộ ị ử ẫ ẻ ị ẻ ủ ổ
Đi vào th gi i ngh thu t c a "Vi hành" ta b t g p s phong phú c a nhi u y u t gi ngế ớ ệ ậ ủ ắ ặ ự ủ ề ế ố ọ
đi u, hình nh Tác ph m còn lôi cu n ngệ ả ẩ ố ườ ọi đ c b i l i d n chuy n vô cùng đ c đáo lở ố ẫ ệ ộ ạ
thường. "Vi hành" là s luân chuy n, đan xen c a nhi u gi ng nói, nhi u gi ng k Mự ể ủ ề ọ ề ọ ể ở
đ u câu chuy n là gi ng bông đùa b n c t, c a ngầ ệ ọ ỡ ợ ủ ười ngoài cu c, ti p theo là gi ng tâmộ ế ọ tình thân m t gi a tác gi và cô em h , ti p theo n a là gi ng h i tậ ữ ả ọ ế ữ ọ ồ ưởng c a các v vua vĩủ ị
đ i đ m a mai Kh i Đ nh vi hành v i nh ng lí do không cao thạ ể ỉ ả ị ớ ữ ượng. Và đ c bi t, khi tácặ ệ
gi c t ti ng h i "Ph i chăng là ngài mu n bi t dân Pháp dả ấ ế ỏ ả ố ế ưới quy n ng tr c a b nề ự ị ủ ạ ngài li u có đệ ược sung sướng?" thì gi ng đi u l i càng châm ch c tr c di n tên vua bánọ ệ ạ ọ ự ệ
nước
Truy n ng n "Vi hành" không ch là ti ng cệ ắ ỉ ế ười châm bi m mà còn là tâm tr ng, c m xúcế ạ ả
c a tác gi Tâm tr ng y không ch xuôi chi u trong s đùa vui, m a mai, gi u c t mà cònủ ả ạ ấ ỉ ề ự ỉ ễ ợ
có c lòng căm ghét k thù và n i đau m t nả ẻ ỗ ấ ước. Lòng yêu nước đôi khi còn được b c lộ ộ
m t cách chua chát trong gi ng văn nh là m t ngh ch lý" Ngày nay, c m i l n ra kh iộ ọ ư ộ ị ứ ỗ ầ ỏ
c a, th t tôi không hi u sao che d u n i ni m t hào đử ậ ể ấ ổ ề ự ược là m t ngộ ười An Nam và sự kiêu hãnh được có m t v hoàng đ ".ộ ị ế
S sáng t o tài tình c a Nguy n Ái Qu c đã đự ạ ủ ễ ố ược k t tinh trong m t ngh thu t châmế ộ ệ ậ
bi m b c th y ngh thu t quen thu c đ đ kích nh ng đ i tế ậ ầ ệ ậ ộ ể ả ữ ố ượng đáng phê phán.
Trang 5Nh ng v i "Vi hành" Nguy n Ái Qu c đã mang đ n m t ti ng cư ớ ễ ố ế ộ ế ười m i m mang chi uớ ẻ ề sâu trí tu Ti ng cệ ế ười thâm thuý được b t ra t cách s d ng câu ch , xây d ng tìnhậ ừ ử ụ ữ ự
hu ng, xây d ng chân dung nhân v t. Ti ng cố ự ậ ế ười đó là ti ng cế ười trí tu càng nghĩ càngệ
th m, càng th m càng đau.ấ ấ