Ngay từ khi có tiếng súng Tây trên đất nước ta, Nguyễn Đình Chiểu đã giương cao lá cờ yêu nước chống Pháp bằng những tác phẩm thơ ca của mình. Nam Bộ dần dần nằm trong tay giặc bởi triều đình nhà Nguyễn hèn nhát. Sống trong vòng kìm kẹp của chế độ thực dân, tấm lòng nhà thơ khắc khoải đau buồn nhưng vẫn ngóng trông và hy vọng vào ngày mai, vào một vận hội mới làm thay đổi sơn hà. Bài thơ Xúc cảnh là tiếng vọng của tấm lòng nhà thơ Nguyễn Đình Chiểu đối với đất nước.
Trang 1Đ bài: Phân tích bài th Xúc c nh (Ngóng gió đông) c a Nguy n Đình Chi uề ơ ả ủ ễ ể
Bài làm
Ngay t khi có "ti ng súng Tây" trên đ t nừ ế ấ ước ta, Nguy n Đình Chi u đã giễ ể ương cao lá cờ yêu nước ch ng Pháp b ng nh ng tác ph m th ca c a mình. Nam B d n d n n m trongố ằ ữ ẩ ơ ủ ộ ầ ầ ằ tay gi c b i tri u đình nhà Nguy n hèn nhát. S ng trong vòng kìm k p c a ch đ th cặ ở ề ễ ố ẹ ủ ế ộ ự dân, t m lòng nhà th kh c kho i đau bu n nh ng v n ngóng trông và hy v ng vào ngàyấ ơ ắ ả ồ ư ẫ ọ mai, vào m t v n h i m i làm thay đ i s n hà. Bài th Xúc c nh là ti ng v ng c a t mộ ậ ộ ớ ổ ơ ơ ả ế ọ ủ ấ lòng nhà th Nguy n Đình Chi u đ i v i đ t nơ ễ ể ố ớ ấ ước:
Hoa c ngùi ngùi ngóng gió đông ỏ Chúa xuân đâu h i có hay không? ỡ Mây giăng i B c trông tin nh n ả ắ ạ Ngày x non Nam b t ti ng h ng ế ặ ế ồ
B cõi nay đà chia đ t khác ờ ấ
N ng m a nay h đ i tr i chung ắ ư ả ộ ờ
Ch ng nào thánh đ ân soi th u ừ ế ấ
M t tr n m a nhu n r a núi sông ộ ậ ư ầ ử
M t tr n m a nhu n r a núi sông ộ ậ ư ầ ử
Bài th làm theo th th t ngôn bát cú, m t th th Đơ ể ấ ộ ể ơ ường lu t quen thu c. Đ tài làậ ộ ề Ngóng gió đông, trông ngóng gió c a mùa xuân mát lành, nh ng th c ra là kí thác tâmủ ư ự
tr ng và n i khát v ng c a nhà th đ i v i v n h i đ t nạ ỗ ọ ủ ơ ố ớ ậ ộ ấ ước
Sáu câu đ u (đ , th c, lu n) miêu t c nh ngóng đ i gió đông c a đ t tr i, cây c màầ ề ự ậ ả ả ợ ủ ấ ờ ỏ
th c ra là đ nói lên tâm tr ng kh c kho i, b c l m t n i bu n da di t v c nh nự ể ạ ắ ả ộ ộ ộ ỗ ồ ế ề ả ướ c
m t, nhà tan:ấ
"Hoa c ngùi ngùi ngóng gió đông ỏ Chúa xuân đâu h i có hay không?" ỡ
Hai ch "ngùi ngùi" th hi n rõ tâm tr ng bu n bã c a hoa c đang ngóng đ i gió xuân.ữ ế ệ ạ ồ ủ ỏ ợ
Ti p theo sau là m t câu h i, nh m t tiêng kêu đau đ n, xót xa, làm tăng thêm, tô đ mế ộ ỏ ư ộ ớ ậ thêm tâm tr ng bu n bã, ngóng đ i trên.ạ ồ ợ ở
Hai câu đ vi t theo ki u n d Nói "hoa c " nh ng là đ nói quê hề ế ể ẩ ụ ỏ ư ể ương, đ t nấ ước, sông
Trang 2núi, cũng là đ nói nhân dân, đ t nể ấ ước. Còn "chúa xuân" thì hàm nghĩa tri u đình, nhà vua,ề cũng có th là nh ng trang anh hùng c u nể ữ ứ ước. "Chúa xuân" đâu, có nghe không ti ngở ế
g i c a non sông, cây c đang "ngùi ngùi" ngóng đ i c n gió mùa xuân mát lành? Có m tọ ủ ỏ ợ ơ ộ cái gì v a thi t tha, v a bu n bã, đ n đauừ ế ừ ố ớ
"Mây giăng i B c trông tin nh n ả ắ ạ Ngày x non Nam b t ti ng h ng" ế ặ ế ồ Hoa c ngùi ngùi ngóng gió đông ỏ
V n theo cách nói n d , nh ng h nh nh "mây giăng i B c", "Ngày x non Nam" là đẫ ẩ ụ ữ ỉ ả ả ắ ế ể
ch tình c nh đ t nỉ ả ấ ước tiêu đi u, mù m t vì s ngóng trông vô v ng tin t c c a chúa xuân,ề ị ự ọ ứ ủ
c a gió đông. Ngủ ườ ưi x a dùng chim nh n và chim h ng đ đ a tin. "Trông tin nh n" màạ ồ ể ư ạ
ch ng th y và "b t ti ng h ng" cũng có nghĩa là b t vô âm tín. Hai câu th (th c) thẳ ấ ặ ế ồ ặ ơ ự ể
hi n s chán ngán, trách móc thái đ h h ng, vô trách nhi m c a chúa xuân:ệ ự ộ ờ ữ ệ ủ
"B cõi x a đà chia đ t khác ờ ư ấ
N ng s ắ ươ ng nay há đ i tr i chung" ộ ờ
Hai câu lu n đ a ta tr v v i hi n th c đau đ n c a đ t nậ ư ở ề ớ ệ ự ớ ủ ấ ước h i đó. L i th có gi ngồ ờ ơ ọ oán trách và căm gi n.ậ
"B cõi x a" v n là giang s n đ t nờ ư ố ơ ấ ước tr n v n c a ta, sao gi chia cho k khác, ch ngọ ẹ ủ ờ ẻ ẳ
l có th s ng chung v i quân gi c sao? "Há đ i tr i chung" th hi n gi ng đi u b tẽ ể ố ớ ặ ộ ờ ể ệ ọ ệ ấ bình, thái đ d t khoát, quy t li t v i k thù.ộ ứ ế ệ ớ ẻ
Hai câu k t:ế
"Ch ng nào thánh đ ăn soi th u ừ ế ấ
M t tr n m a nhu n r a núi sông" ộ ậ ư ầ ử
N u m đ u bài th tác gi dùng ngôn ng n d : “chúa xuân"\ "gió đông" thì đ n đâyế ở ầ ơ ả ữ ẩ ụ ế ông th y c n tr c ti p g i tên đ i tấ ầ ự ế ọ ố ượng: đó là "Thánh đ ". Bao gi m i xu t hi n v vuaế ờ ớ ấ ệ ị sáng su t, v hoàng đ anh minh hi u th u dân tình, ra tay c u dân, c u nố ị ế ể ấ ứ ứ ước, r a nh cử ụ cho non sông này. L i ờ ước v ng cũng là l i kêu g i tha thi t xu t phát t lòng thọ ờ ọ ế ấ ừ ương dân sâu s c c a Nguy n Đình Chi u hãy "soi th u” tình c nh c a dân, hãy hi u th u lòngắ ủ ễ ể ấ ả ủ ể ấ dân khát khao mong đ i. Bài th k t thúc b ng m t vi n c nh th t h lòng h d Ngợ ơ ế ằ ộ ễ ả ậ ả ả ạ ườ i
x a thư ường nói: " n vua nh m a móc", đây tác gi khao khát m t tr n m a l n t tơ ư ư ở ả ộ ậ ư ớ ố lành đ có th cu n phăng đi t t c b n cể ể ố ấ ả ọ ướp nước và m i rác rọ ưởi đang làm nh b nơ ẩ
Trang 3Bài th có hai l p nghĩa đan xen nhau, rõ ràng mà sâu kín. B n i d th y c a bài th làơ ớ ề ổ ễ ấ ủ ơ
c nh m t con ngả ộ ười đang bu n bã, ngóng đ i "gió đông", ao ồ ợ ước m t "tr n m a nhu n" ộ ậ ư ầ
Nh ng ai đ c cũng th y, cái b n i y c chìm đi, đ cho ph n chìm l i hi n lên ngàyư ọ ấ ề ổ ấ ứ ể ầ ạ ệ
m t rõ. Đó là s khao khát, mong đ i m t ngày mai t t lành s t i. Càng nghĩ càng th yộ ự ợ ộ ố ẽ ớ ấ trân tr ng bi t bao t m lòng c a nhà th mù yêu nọ ế ấ ủ ơ ước Nguy n Đình Chi u.ễ ể