Phân tích bài Con đường trở thành kẻ sĩ hiện đại của Nguyễn Khắc Viện

Ông đã viết hàng trăm bài báo, chủ biên nhiều sách tiếng Pháp và tiếng Việt được đánh giá cao trong và ngoài nước về các lĩnh vực: chính trị, văn hóa, văn học, lịch sử, y học, tâm lý học trẻ em… ông là một hình mẫu về sự kết hợp Đông – Tây của con người Việt Nam trên đường hội nhập với thế giới. Cuộc đời và sự nghiệp của Nguyễn Khắc Viện khẳng định ông là người có đầy đủ tư cách, thẩm quyền để bàn luận về con đường trở thành “kẻ sĩ hiện đại”.

Đ  bài: Phân tích bài Con đề ường tr  thành k  sĩ hi n đ i c a Nguy n Kh c Vi nở ẻ ệ ạ ủ ễ ắ ệ

Bài làm

Ông đã vi t hàng trăm bài báo, ch  biên nhi u sách ti ng Pháp và ti ng Vi t đế ủ ề ế ế ệ ược đánh  giá cao trong và ngoài nước v  các lĩnh v c: chính tr , văn hóa, văn h c, l ch s , y h c, tâmề ự ị ọ ị ử ọ  

lý h c tr  em… ông là m t hình m u v  s  k t h p Đông – Tây c a con ngọ ẻ ộ ẫ ề ự ế ợ ủ ười Vi t Namệ   trên đường h i nh p v i th  gi i. Cu c đ i và s  nghi p c a Nguy n Kh c Vi n kh ngộ ậ ớ ế ớ ộ ờ ự ệ ủ ễ ắ ệ ẳ  

đ nh ông là ngị ười có đ y đ  t  cách, th m quy n đ  bàn lu n v  con đầ ủ ư ẩ ề ể ậ ề ường tr  thànhở  

“k  sĩ hi n đ i”.ẻ ệ ạ

Đo n văn Con đạ ường tr  thành “k  sĩ hi n đ i” trích t  bài Nói theo đ o nhà trong cu nở ẻ ệ ạ ừ ạ ố   Bàn v  đ o Nho xu t b n năm 1993. Trong đo n trích này, ngoài vi c k  v  quá trình tuề ạ ấ ả ạ ệ ể ề  

dưỡng c a b n thân, tác gi  mu n g i ý v  con đủ ả ả ố ợ ề ường ph n đ u đ  tr  thành k  sĩ hi nấ ấ ể ở ẻ ệ  

đ i c a trí th c Vi t Nam – nh ng trí th c c a m t dân t c v n có đ  dày truy n th ngạ ủ ứ ệ ữ ứ ủ ộ ộ ố ộ ề ố   văn hóa. Nhan đ  bài vi t Con đề ế ường tr  thành “k  sĩ hi n đ i” cũng chính là ch  đ  c aở ẻ ệ ạ ủ ề ủ  

đo n trích. Qua bài vi t, ngạ ế ườ ọi đ c hi u để ược con đường tu dưỡng và nh ng y u t  cữ ế ố ơ 

b n làm nên ph m ch t c a m t trí th c chân chính trong th i đ i hi n nay.ả ẩ ấ ủ ộ ứ ờ ạ ệ

Bài văn có th  chia thành hai ph n l n. Ph n 1: T  đ u đ n… nghĩa b n là lâu dài: Nêuể ầ ớ ầ ừ ầ ế ạ  

nh ng  u đi m c a Nho giáo. Ph n 2: S  tu dữ ư ể ủ ầ ự ưỡng c a b n thân và nh ng bài h c có thủ ả ữ ọ ể  rút ra t  đó.ừ

 ph n 1, đ  nói lên  u đi m c a Nho giáo, tr c tiên tác gi  nêu nh ng tác đ ng tích

c c c a đ o Nho đ i v i b n thân; nh ng đi u may m n thu n l i c a mình có đự ủ ạ ố ớ ả ữ ề ắ ậ ợ ủ ược do 

ch u  nh hị ả ưởng truy n th ng đ o lý c a đ t nề ố ạ ủ ấ ước và truy n th ng Nho h c c a gia đình:ề ố ọ ủ  

…Và con ngườ ủi c a tôi l n lên trong truy n th ng m t gia đình Nho giáo, ti p thu tinhớ ề ố ộ ế  

th n khoa h c th c nghi m k t h p đầ ọ ự ệ ế ợ ược nhi u m t… Qua đó, ta hi u ph n nào n nề ặ ể ầ ề  

t ng c t cách k  sĩ hi n đ i c a ông.ả ố ẻ ệ ạ ủ

Khi nêu ch  ki n c a mình v  Nho giáo, v  h c thuy t Mác và m t s  v n đ  khác, c tủ ế ủ ề ề ọ ế ộ ố ấ ề ố   cách k  sĩ hi n đ i   con ngẻ ệ ạ ở ười Nguy n Kh c Vi n đã bi u l  r t rõ. Đó là th m nhu nễ ắ ệ ể ộ ấ ấ ầ   truy n th ng đ o lý Nho gia nh ng không th  c u mà bi t rút t a tinh hoa t  nhi u h cề ố ạ ư ủ ự ế ỉ ừ ề ọ   thuy t khác nhau, đ c bi t là h c thuy t Mác đ  t  đó xác l p cho mình m t cách d nế ặ ệ ọ ế ể ừ ậ ộ ấ   thân h p lí và có hi u qu  Ông m nh d n bày t  ch  ki n trên c  s  phân tích m t cáchợ ệ ả ạ ạ ỏ ủ ế ơ ở ộ  

duy lý, khoa h c các  u đi m, nhọ ư ể ược đi m c a t ng h c thuy t, c n l u ý   th i đi mể ủ ừ ọ ế ầ ư ở ờ ể   bài vi t này ra đ i, các quan đi m c a Nho giáo đang b  phê phán và coi nh  thì nh ng l iế ờ ể ủ ị ẹ ữ ờ  

kh ng đ nh c a tác gi  là r t táo b o: Cái g c duy lý c a đ o Nho không đ i l p v i khoaẳ ị ủ ả ấ ạ ố ủ ạ ố ậ ớ  

h c, v i h c thuy t Mác; …Mác trong đ o lý không đọ ớ ọ ế ạ ược n i b t và c  th  nh  trongổ ậ ụ ể ư   Nho giáo Mác xem nh  m t x  th , tu thân,… M t khác, tác gi  luôn gi  đẹ ặ ử ế ặ ả ữ ược thái độ 

đ c l p v i th  quy n, công khai tuyên b  thích cách  ng x  truy n th ng c a nhà Nhoộ ậ ớ ế ề ố ứ ử ề ố ủ  

đ i v i vua chúa. Ông không đ ng nh t con ngố ớ ồ ấ ười chính tr  v i con ngị ớ ườ ại đ o lí và tuyên 

b  th ng th n cách liên minh v i chính tr  c a mình.ố ẳ ắ ớ ị ủ

Trong bài văn, tác gi  phân tích nh ng  u đi m c a đ o Nho t  góc đ  tu dả ữ ư ể ủ ạ ừ ộ ưỡng đ o đ cạ ứ  

cá nhân qua cách trình bày xoay quanh v n đ  đ o lí. Theo Nguy n Kh c Vi n, ba kháiấ ề ạ ễ ắ ệ  

ni m then ch t là: x  th , đ o lý, ch  nhân c a đ o Nho có s  liên k t v  n i dung và ýệ ố ử ế ạ ữ ủ ạ ự ế ề ộ   nghĩa v i nhau. Nh ng khi phân tích thì m i khái ni m l i có m t ý nghĩa riêng.ớ ư ỗ ệ ạ ộ

Tác gi  phân tích khái ni m x  th  m t cách rõ ràng và đ y đ  X  th  hi u theo cáchả ệ ử ế ộ ầ ủ ử ế ể  

đ n gi n là cách s ng   đ i, cách đ i x  v i m i ngơ ả ố ở ờ ố ử ớ ọ ười xung quanh, ông th ng th n bàyẳ ắ  

t : Tôi thích thú tinh th n có m c đ ,  ng x  v a ph i c a đ o Nho, sau đó kh ng đ nh:ỏ ầ ứ ộ ứ ử ừ ả ủ ạ ẳ ị  

Có th  nói không có h c thuy t ch  nghĩa nào đ t v n đ  “x  th ” rõ ràng và đ y đ  nhể ọ ế ủ ặ ấ ề ử ế ầ ủ ư 

v y. Đ c bi t v  cách  ng x  c a nhà nho đ i v i vua chúa.ậ ặ ệ ề ứ ử ủ ố ớ

Tác gi  d n ba câu chuy n: m t c a phả ẫ ệ ộ ủ ương Tây, hai c a phủ ương Đông đ  ch ng minhể ứ  

u đi m trong cách x  th  c a đ o Nho. Khi b t đ ng chính ki n thì cách x  th  c a Đi­

ô­gien (nhà s  h c Hi L p c ) đ i v i hoàng đ  A­l ch­xan­đ ­r  có ph n ch a h p v iử ọ ạ ổ ố ớ ế ế ơ ơ ầ ư ợ ớ  

người có h c, còn cách x  th  c a ngọ ử ế ủ ười theo đ o Nho h p lý đúng m c h n.ạ ợ ứ ơ

Ông k  r ng: Sách Hi L p hay nh c chuy n, khi hoàng đ  A­l ch­xan­đ ­ r  đ n thămể ằ ạ ắ ệ ế ế ơ ơ ế   Đi­ô­gien đang tr n tr i n m   v a hè, ông ta la lên: “Kìa ông kia lùi ra, che h t ánh sángầ ụ ằ ở ỉ ế  

c a tôi”. Tôi thích câu chuy n c a H a Do nghe phái viên c a nhà vua l n th  hai đ nủ ệ ủ ứ ủ ầ ứ ế  

m i ra làm quan, li n b  đi r a tai, b o là r a s ch nh ng đi u d  b n. Nh ng thích h nờ ề ỏ ử ả ử ạ ữ ề ơ ẩ ư ơ  

c  là chuy n m t nhà nho đả ệ ộ ược vua g i lên, b o: “Nhà vua nên đ n thăm tôi h n là tôiọ ả ế ơ  

đ n thăm nhà vua”. Vua h i vì sao – “Vì n u tôi đ n thì tôi mang ti ng là n nh vua, cònế ỏ ế ế ế ị   vua đ n tôi thì vua đế ược ti ng là tôn tr ng ngế ọ ười hi n, quý k  sĩ (t c trí th c)”. T  nh ngề ẻ ứ ứ ừ ữ   giai tho i đó, tác gi  rút ra k t lu n:ạ ả ế ậ

Tôi thích thú tinh th n có m c đ ,  ng x  v a ph i c a đ o Nho. Không cầ ứ ộ ứ ử ừ ả ủ ạ ường đi u lênệ  

và yêu h t m i ngế ọ ười ngang nhau, mà b o ph i yêu b  m  mình, v  con mình đã r i m iả ả ố ẹ ợ ồ ớ  

đ n yêu ngế ười khác. L y ân báo ân nh ng cũng không đ n m c l y ân báo oán, mà báoấ ư ế ứ ấ   oán thì l y công b ng mà x  lý, nh n rõ đi u gì là phi pháp, nh ng không nh n tâm đ nấ ằ ử ậ ề ư ẫ ế  

m c đi t  cáo b  m  v i nhà ch c trách. Vì cao h n pháp lu t là tình ngứ ố ố ẹ ớ ứ ơ ậ ười, là lòng nhân Tác gi  gi i thích ti p: Th  nào là nhân? C  đ o Nho xoay quanh m t ch  Nhân là tínhả ả ế ế ả ạ ộ ữ  

người, khác v i thú v t. Nhân là tình ngớ ậ ười, n i k t ngố ế ười này v i ngớ ười khác. Có tự 

ki m ch , kh c k , khép mình vào l  nghĩa m i nên ngề ế ắ ỉ ễ ớ ười. Có m  r ng t m nhìn, l yở ộ ầ ấ  

“văn” mà tô đ p m i thành ngẹ ớ ười. Có g n bó v i ngắ ớ ười khác thì m i th t là ngớ ậ ười. Có 

th u hi u b n thân, trí thiên m nh m i là con ngấ ể ả ệ ớ ườ ưởi tr ng thành

Khi nói t i ch  nhân, tác gi  r t quan tâm đ n v n đ  tu thân và luôn đ  cao trách nhi mớ ữ ả ấ ế ấ ề ề ệ   công dân c a con ngủ ườ ố ới đ i v i xã h i. Cách di n đ t th t ng n g n, súc tích. Tuy nói vộ ễ ạ ậ ắ ọ ề  giá tr  đ o Nho nh ng xác gi  có ng  ý là đ nh hị ạ ư ả ụ ị ướng cho k  sĩ hi n đ i.ẻ ệ ạ

Trong cách x  th  c a đ o Nho, Nguy n Kh c Vi n nh n m nh ch  nhân và đ o lí.ử ế ủ ạ ễ ắ ệ ấ ạ ữ ạ   Nhân và đ o lí dĩ nhiên không ph i là m t. Nhân là khái ni m tri t h c c a Kh ng T ,ạ ả ộ ệ ế ọ ủ ổ ử   còn đ o lý là tinh th n c a tri t h c Kh ng T  mà tác gi  chiêm nghi m th y và rút raạ ầ ủ ế ọ ổ ử ả ệ ấ  

được đ  th c hành ch  nhân. Theo ông, đ o lí khác v i đ o đ c, nh t là khác v i chínhể ự ữ ạ ớ ạ ứ ấ ớ  

tr  Đ o lý là nh ng ph m ch t nhân b n trong m i con ngị ạ ữ ẩ ấ ả ỗ ười và có giá tr  b t bi n. Cònị ấ ế  

đ o đ c thì có th  thay đ i theo phong t c t p quán và quan ni m c a t ng th i đ i. Đ oạ ứ ể ổ ụ ậ ệ ủ ừ ờ ạ ạ  

là cái căn b n đ  t o nên nhân cách. Con ngả ể ạ ười có th   ng bi n, tòng quy n, tùy nghi, ể ứ ế ề ở 

b u thì tròn,    ng thì dài, đi v i b t m c áo cà sa, đi v i ma m c áo gi y… nh ng khôngầ ở ố ớ ụ ặ ớ ặ ấ ư  

được xa r i đ o lí. Có gi  v ng b n ch t c a nờ ạ ữ ữ ả ấ ủ ước thì m i linh ho t nh  nớ ạ ư ước đượ  c

Nh  gi  v ng đờ ữ ữ ược đ o lí, Nguy n Kh c Vi n m i có th  tr  thành m t ngạ ễ ắ ệ ớ ể ở ộ ười ho tạ  

đ ng linh ho t và m m d o, dám chênh vênh đi gi a nh ng thái c c đ i l p m t cách tộ ạ ề ẻ ữ ữ ự ố ậ ộ ự  tin và quan tr ng h n là bi t d ng (trí ch ) đúng n i và đúng lúc. Đ  làm rõ khái ni m vọ ơ ế ừ ỉ ơ ể ệ ề 

đ o lí, tác gi  đ a thêm khái ni m chính ki n:ạ ả ư ệ ế

Nhân vi c Vi n Hàn lâm Pháp t ng gi i thệ ệ ặ ả ưởng năm 1992, có người chê trách tôi đã t ngừ   thay đ i ý ki n nhi u l n. Đúng, th i th  bi n chuy n, tôi có thay đ i chính ki n, nh ngổ ế ề ầ ờ ế ế ể ổ ế ư   không h  thay đ i đ o lí. Đã g i là đ o lý, không th  xa r i dù là ch c lát. Không vì giàuề ổ ạ ọ ạ ể ờ ố  

sang mà sa đ a, không vì nghèo khó mà xa r i, không khu t ph c trọ ờ ấ ụ ước uy quy n, th iề ờ  

bu i nào cũng gi  đổ ữ ược đường đi

Có th  liên minh chính tr  v i qu , ch  k t b n v i ngể ị ớ ỷ ỉ ế ạ ớ ười có “đ o”, dù là “đ o” khác. Liênạ ạ   minh ch  nh t th i, nghĩa b n là lâu dài.ỉ ấ ờ ạ

V y là đã rõ, gi a chính ki n và đ o lý trong con ngậ ữ ế ạ ườ ẻi k  sĩ cái nào có th  thay đ i, cáiể ổ   nào ph i luôn gi  v ng? Theo tác gi , chính ki n (hi u là quan đi m chính tr , thái đả ữ ữ ả ế ể ể ị ộ  chính tr ) là cái có th  thay đ i tùy hoàn c nh xã h i, còn đ o là cái ph i luôn gi  v ng.ị ể ổ ả ộ ạ ả ữ ữ   Tuy tác gi  không gi i thích v  th  nh t, (chính tr  là gì) nh ng ta hi u trong quan ni mả ả ế ứ ấ ị ư ể ệ  

c a ông (cũng nh  nhi u ngủ ư ề ười), chính tr  là cái có tính nh t th i, g n v i t ng giai đo nị ấ ờ ắ ớ ừ ạ  

l ch s  c  th ị ử ụ ể

Khi làm chính tr , ngị ười ta ph i bi t “tùy c   ng bi n”, nh  vi c ho ch đ nh đả ế ơ ứ ế ư ệ ạ ị ường l iố   cho s  phát tri n c a đ t nự ể ủ ấ ước không ph i ch  làm m t l n là xong. Nó luôn ph i đả ỉ ộ ầ ả ượ  c

nh n th c l i, b  sung thêm, đi u ch nh, s a đ i, trên c  s  thâu n p thêm nhi u d  ki nậ ứ ạ ổ ề ỉ ử ổ ơ ở ạ ề ữ ệ  

m i n y sinh trong cu c s ng đ y bi n đ ng. Khi giao ti p, tuy ch  là m t v n đ  nh ngớ ả ộ ố ầ ế ộ ế ỉ ộ ấ ề ư  

đ i tố ượng giao ti p khác nhau thì cách  ng x  cũng khác nhau. Đ o lý thì không th  thayế ứ ử ạ ể  

đ i, b i vì đ o lí là y u t  c  b n t o nên nhân cách, làm cho con ngổ ở ạ ế ố ơ ả ạ ườ ối s ng ra con 

người, bi t khép mình vào l  nghĩa, th u hi u b n thân, tri thiên m nh, không vì giàu sangế ễ ấ ể ả ệ  

mà sa đ a, không vì nghèo khó mà xa r i, không khu t ph c trọ ờ ấ ụ ước uy quy n, g n bó v iề ắ ớ  

người khác, n ng n  v i đ t nặ ợ ớ ấ ước, v i làng xóm, v i ph  phớ ớ ố ường và đ c bi t là giúp conặ ệ  

ngườ ế ố ượi k t n i đ c v i truy n th ng t t đ p c a ông cha, không b  đ t h t g c r ớ ề ố ố ẹ ủ ị ứ ế ố ễ

Trong su t, bài vi t, tác gi  đã th  hi n m t cái nhìn duy lý, th u su t v  v n đ  c nố ế ả ể ệ ộ ấ ố ề ấ ề ầ   trình bày, có tinh th n t  ch  cao đ , hi u r t rõ vi c c n làm, đang làm. Ông không h  néầ ự ủ ộ ể ấ ệ ầ ề   tránh đ i tho i v i nh ng ngố ạ ớ ữ ười chê trách mình, th ng th n th a nh n mình có thay đ iẳ ắ ừ ậ ổ   chính ki n. Qua cách lý gi i v n đ  c a tác gi , ta th y   con ngế ả ấ ề ủ ả ấ ở ười ông n i b t c t cáchổ ậ ố  

c a m t k  sĩ th m nhu n đ o lý Nho gia, ti p thu có ch n l c đủ ộ ẻ ấ ầ ạ ế ọ ọ ược tinh th n duy lý c aầ ủ  

phương Tây và có thái đ  t  tin c a “ông đ  x  Ngh ”.ộ ự ủ ồ ứ ệ

N u   ph n th  nh t, tác gi  ch  y u nêu lên nh ng  u đi m c a đ o Nho thì   ph nế ở ầ ứ ấ ả ủ ế ữ Ư ể ủ ạ ở ầ  

th  hai, tác gi  nói đ n s  tu dứ ả ế ự ưỡng c a b n thân và nh ng bài h c rút ra t  th c t  đó.ủ ả ữ ọ ừ ự ế   Ông nêu rõ con đường và m c đích s ng c a đ i mình : Đóng góp ph n mình cho cu cụ ố ủ ờ ầ ộ  

đ u tranh c u nấ ứ ước, xây d ng dân ch , khoa h c nhân văn là ba bự ủ ọ ước đường tôi đã l aự  

ch n. Đ o là con đọ ạ ường. Nhân văn là tìm hi u con ngể ườ ề ải v  c  ba m t sinh h c – xã h iặ ọ ộ   – tâm lý đ  c  luy n mình theo ba hể ố ệ ướng: dưỡng sinh (th y Kh ng b  qua m t này), xầ ổ ỏ ặ ử 

th , tu thân (Mác xem nh  m t này), ông mu n đóng góp ph n mình cho s  nghi p đ uế ẹ ặ ố ầ ự ệ ấ   tranh c u nứ ước, xây d ng dân ch  và khoa h c nhân văn.ự ủ ọ

Theo ông, tu dưỡng b n thân nghĩa là ph i không ng ng luy n mình theo ba hả ả ừ ệ ướng: 

dưỡng sinh, x  th , tu thân, s ng theo đ o lí ch  không theo t  tử ế ố ạ ứ ư ưởng Thiên m nh c aệ ủ   Nho h c. Trọ ước sau, ông v n là con ngẫ ười duy v t theo h c thuy t Mác. Th c t  cho th yậ ọ ế ự ế ấ   ông là ngườ ếi ti p thu, v n d ng có sáng t o nh ng  u đi m c a các h c thuy t khác nhauậ ụ ạ ữ ư ể ủ ọ ế  

đ  đ t để ạ ược m c đích : ch  mong làm con ngụ ỉ ười cho ra người

So sánh b n thân v i các b c trí th c Nho h c mà c  th  là ngả ớ ậ ứ ọ ụ ể ười cha c a mình, tác giủ ả 

th y mình có may m n h n là đấ ắ ơ ược ti p thu ngu n văn hóa phế ồ ương Tây và lúc trưở  ng thành thì nước nhà l i bạ ước sang trang s  m i nên ngử ớ ười trí th c có nhi u c  h i đ  giúpứ ề ơ ộ ể  

nước

T  v n ki n th c th c t , tác gi  ti p t c nghi n ng m và ki m nghi m l i sách v  c aừ ố ế ứ ự ế ả ế ụ ề ẫ ể ệ ạ ở ủ  

Kh ng – M nh, Ra­xin, Huy­gô… Đi u đó cho th y ông đã tránh đổ ạ ề ấ ược s  giáo đi u, xự ề ơ 

c ng c a sách v  và nh  đó mà hi u sâu h n ki n th c t  sách v , giúp b n thân đ t đ nứ ủ ở ờ ể ơ ế ứ ừ ở ả ạ ế  

m c uyên thâm trong h c v n.ứ ọ ấ

So sánh gi a trí th c phữ ứ ương Tây v i trí th c phớ ứ ương Đông, tác gi  cho r ng con ngả ằ ườ  i

phương Tây đượ ốc s ng v i quy n t  do cá nhân tuy t đ i nh ng vì đ t kh i c i r  nênớ ề ự ệ ố ư ứ ỏ ộ ễ   thành nh ng cá th  cô đ n, b  v  ; trong khi đó, tác gi  có cái may m n – cũng là đ cữ ể ơ ơ ơ ả ắ ặ  

đi m c a trí th c phể ủ ứ ương Đông là đượ ốc s ng v i ch  nghĩa t  do cá nhân nh ng khôngớ ủ ự ư  

d t b  truy n th ng, v n h c t  Chu Văn An đ n Phan B i Châu nên v n n ng n  v iứ ỏ ề ố ẫ ọ ừ ế ộ ẫ ặ ợ ớ  

đ t nấ ước, v i quê hớ ương và có n i nơ ương t a v ng ch c là c ng đ ng giai c p và dânự ữ ắ ộ ồ ấ  

t c.ộ

Văn phong trong đo n này trong sáng, gi n d  và c ng c i – th  hi n n i l c c a m t câyạ ả ị ứ ỏ ể ệ ộ ự ủ ộ   bút báo chí lão luy n. Ch n cách di n đ t nh  v y, ph i chăng tác gi  mu n tránh vi cệ ọ ễ ạ ư ậ ả ả ố ệ   phô bày cái tôi, tránh vi c tô v  cho b n thân? K  chuy n riêng c a mình nh ng tác giệ ẽ ả ể ệ ủ ư ả  không có ý gì khác ngoài vi c th y c n thi t ph i nêu m t ví d  v  con đệ ấ ầ ế ả ộ ụ ề ường ph n đ u.ấ ấ  

Tước b  đ i t  “tôi”, trong trỏ ạ ừ ường h p này, tác gi  mu n hợ ả ố ướng th ng đ n đ i tẳ ế ố ượng,  phá b  kho ng cách gi a ngỏ ả ữ ười vi t v i ngế ớ ườ ọi đ c đ  ngể ườ ọi đ c có th  nh p ngay vàoể ậ  

ph n c t lõi c a v n đ ầ ố ủ ấ ề

Con đường tr  thành “k  sĩ hi n đ i” là m t bài văn ngh  lu n m u m c đở ẻ ệ ạ ộ ị ậ ẫ ự ược vi t v iế ớ  

ch  ki n rõ ràng, b  c c h p lý, cách l p lu n ch t ch , v a có lý v a có tình, k t tinhủ ế ố ụ ợ ậ ậ ặ ẽ ừ ừ ế  

nh ng tr i nghi m sâu s c c a tác gi  trữ ả ệ ắ ủ ả ước con người và cu c đ i. Qua đo n trích,ộ ờ ạ   chúng ta hi u thêm v  nh ng y u t  c  b n góp ph n t o nên đ c đi m nhân cách c aể ề ữ ế ố ơ ả ầ ạ ặ ể ủ  

m t k  sĩ hi n đ i độ ẻ ệ ạ ược thâu tóm trong ba ch : ch  nhân, x  th , đ o lí. T  đó, chúng taữ ữ ử ế ạ ừ  

th y rõ s  c n thi t c a vi c m i con ngấ ự ầ ế ủ ệ ỗ ười ph i t  xây d ng đả ự ự ược cho mình m tộ   nguyên t c  ng x  thích h p đ  tu dắ ứ ử ợ ể ưỡng, hoàn thi n nhân cách và đ  đóng góp nhi uệ ể ề  

nh t cho xã h i, cho s  nghi p phát tri n đ t nấ ộ ự ệ ể ấ ước