Chiều hôm nhớ nhà và Qua Đèo Ngang hai kiệt tác thơ thất ngôn bát cú Đường luật. Đó là chùm thơ của Bà Huyện Thanh Quan sáng tác trong những tháng ngày nữ sĩ trên đường thiên lí vào Kinh đô Huế nhận chức nữ quan trong triều Nguyễn. Có thể coi đó là những bút kí bằng thơ vô cùng độc đáo. Thơ của Bà Huyện Thanh Quan thấm một nỗi buồn li biệt hoặc hoài cổ, hay nói đến hoàng hôn, lời thơ trang nhã, sử dụng nhiều từ Hán-Việt (bảng lảng, hoàng hôn, ngư ông, viễn phố...) tạo nên phong cách trang trọng, cổ kính, nhạc điệu trầm bổng hấp dẫn. Chiều hôm nhớ nhà là một bông hoa nghệ thuật chứa chan tình thương nhớ, bâng khuâng....
Trang 1Đ bài: Phân tích bài ”Chi u hôm nh nhà” c a Bà Huy n Thanh Quanề ề ớ ủ ệ
Bài làm
Ai đã t ng đ c "Truy n Ki u" ch c không th nào quên đừ ọ ệ ề ắ ể ược câu th c a Nguy n Du nóiơ ủ ễ
v hoàng hôn:ề
“Song sa vò võ ph ươ ng tr i, ờ Nay hoàng hôn đã l i mai hôn hoàng" ạ
Cũng nói v hoàng hôn và n i bu n c a k tha hề ỗ ồ ủ ẻ ương, bài th "Chi u hôm nh nhà" c aơ ề ớ ủ
Bà Huy n Thanh Quan là m t ki t tác c a n n th Nôm Vi t Nam trong th k XIX:ệ ộ ệ ủ ề ơ ệ ế ỉ
"Chi u tr i b ng l ng bóng hoàng hôn, ề ờ ả ả
Ti ng c xa đ a v ng tr ng đ n ế ố ư ẳ ố ồ Gác mái, ng ông v vi n ph , ư ề ễ ố
Gõ s ng, m c t l i cô thôn ừ ụ ử ạ Ngàn mai gió cu n chim bay m i, ố ỏ
D m li u s ặ ễ ươ ng sa khách b ướ c d n ồ
K ch n Ch ẻ ố ươ ng Đài, ng ườ ữ ứ i l th ,
L y ai mà k n i hàn ôn?" ấ ể ổ
Câu th đ u t ánh hoàng hôn m t bu i chi u vi n x Hai ch "b ng l ng" có giá tr t oơ ầ ả ộ ổ ề ễ ứ ữ ả ả ị ạ hình đ c s c: ánh sáng l m lúc s p t i, m h g n xa, t o cho b c tranh m t bu iặ ắ ờ ờ ắ ố ơ ồ ầ ạ ứ ộ ổ chi u th m bu n:ề ấ ồ
"Chi u tr i b ng l ng bóng hoàng hôn" ề ờ ả ả
Hai ch "b ng l ng" là nhãn t nh con m t c a câu th Nguy n Du cũng có l n vi t:ữ ả ả ự ư ắ ủ ơ ễ ầ ế 'Tr i tây b ng l ng bóng vàng" (Truy n Ki u).ờ ả ả ệ ề
Ch qua m t v n th , m t câu th , m t ch thôi, ngỉ ộ ầ ơ ộ ơ ộ ữ ườ ọi đ c cũng c m nh n đả ậ ược ngòi bút
th vô cùng điêu luy n c a Bà Huy n Thanh Quan.ơ ệ ủ ệ
Đ i v i ngố ớ ười đi xa, kho nh kh c hoàng hôn, bu n sao k h t đả ắ ồ ể ế ược? N i bu n y l iỗ ồ ấ ạ
được nhân lên khi ti ng c (tù và) cùng ti ng tr ng đ n "xa đ a v ng" l i. Chi u dàiế ố ế ố ồ ư ẳ ạ ề (ti ng c), chi u cao (ti ng tr ng đ n trên chòi cao) c a không gian đế ố ề ế ố ồ ủ ược di n t qua cácễ ả
h p âm y, đã gieo vào lòng ngợ ấ ườ ữi l khách m t n i bu n lê thê, m t ni m s u thộ ỗ ồ ộ ề ầ ương tê tái. Câu th v a có ánh sáng (b ng l ng) v a có âm thanh (ti ng c, tr ng d n) t o choơ ừ ả ả ừ ế ố ố ồ ạ
Trang 2c nh hoàng hôn mi n đ t l mang màu s c dân dã:ả ề ấ ạ ắ
"Chi u tr i b ng l ng bóng hoàng hôn, ề ờ ả ả
Ti ng c xa đ a v ng tr ng d n" ế ố ư ẳ ố ồ
Ph n th c và ph n lu n, các thi li u làm nên c t cách bài th đầ ự ầ ậ ệ ố ơ ược ch n l a tinh t , bi uọ ự ế ể
đ t m t h n th giàu c m xúc. Ng ông, m c t , l khách th gi i con ngạ ộ ồ ơ ả ư ụ ử ữ ế ớ ườ ượi đ c nói
đ n. C nh v t thì có ngàn mai, có gió và sế ả ậ ương, có "chim bay m i" Nh ng thi li u yỏ ữ ệ ấ mang tính ch t ấ ướ ệ ủc l c a thi pháp c (ngổ ười thì có: ng , ti u, c nh v t, cây c , hoa lá thìư ề ả ậ ỏ có: phong, sương, mai, li u, cánh chim chi u ) nh ng v i tài sáng t o vô song: ch n t ,ễ ề ư ớ ạ ọ ừ
t o hình nh, đ i câu, đ i t , đ i thanh, phạ ả ố ố ừ ố ở ương di n nào, n sĩ cũng t rõ m t h n thệ ữ ỏ ộ ồ ơ tài hoa, m t ngòi bút trang tr ng. Vì th , c nh v t tr nên có h n, g n gũi, thân thu cộ ọ ế ả ậ ở ồ ầ ộ mang đ m b n s c dân t c.ậ ả ắ ộ
Chi u tà, ng ông cùng con thuy n nh trôi theo dòng sông v vi n ph (b n xa) v i tâmề ư ề ẹ ề ễ ố ế ớ
tr ng nhàn h , tho i mái. Đ ng t "gác mái" bi u đ t m t tâm th yên vui c a ng ôngạ ạ ả ộ ừ ể ạ ộ ế ủ ư đang s ng n i mi n quê yên , không b ràng bu c b i vòng danh l i:ố ơ ề ả ị ộ ở ợ
"Gác mái, ng ông v vi n ph " ư ề ễ ố
Cùng lúc đó, lũ tr đánh trâu v chu ng, tr l i "cô thôn". C ch "gõ s ng" c a m c đ ngẻ ề ồ ở ạ ử ỉ ừ ủ ụ ồ
th hi n s h n nhiên, vô t , yêu đ i:ể ệ ự ồ ư ờ
"Gõ s ng, m c t l i cô thôn" ừ ụ ử ạ
Đó là hai nét v v con ngẽ ẻ ườ ại t o nên hai b c tranh tuy t đ p n i thôn dã vô cùng thânứ ệ ẹ ơ thu c đáng yêu.ộ
Hai câu lu n ti p theo đã mậ ế ượn c nh đ t cái l nh l o, cô liêu, b v c a ngả ể ả ạ ẽ ơ ơ ủ ườ ữ i l khách trên n o đẻ ường tha hương. Tr i s p t i. Ngàn mai xào x c trong "gió cu n": gióờ ắ ố ạ ố
m i lúc m t m nh. Cánh chim m i bay g p g p v r ng tìm t Sỗ ộ ạ ỏ ấ ấ ề ừ ổ ương sa m t mù d mị ặ
li u. Và trên con đễ ường sương gió, l nh l o y ch có m t ngạ ẽ ấ ỉ ộ ườ ữi l khách, m t mình m tộ ộ bóng đang "bước d n" tìm n i ngh tr Hai hình nh "chim bay m i" và "khách bồ ơ ỉ ọ ả ỏ ướ c
d n" là hai nét v đăng đ i, đ c t s m i m t, cô đ n. Con ngồ ẽ ố ặ ả ự ỏ ệ ơ ười nh b v , l c lõngư ơ ơ ạ
gi a "gió cu n" và "sữ ố ương sa", đang s ng trong kho nh kh c s u c m, bu n thố ả ắ ầ ả ồ ương ghê
g m. Câu th đ l i nhi u ám nh trong lòng ngớ ơ ể ạ ề ả ườ ọi đ c. Ngh thu t đ o ng làm n iệ ậ ả ữ ổ
b t cái bao la c a n o đậ ủ ẻ ường xa mi n đ t l :ề ấ ạ
"Ngàn mai, gió cu n chim bay m i, ố ỏ
Trang 3D m li u, s ặ ễ ươ ng sa khách b ướ c d n" ồ
B ng s tr i nghi m c a cu c đ i, đã s ng nh ng kho nh kh c hoàng hôn n i đ tằ ự ả ệ ủ ộ ờ ố ữ ả ắ ở ơ ấ khách quê người, n sĩ m i vi t đữ ớ ế ược nh ng câu th t th c c nh ng l loi c a k thaữ ơ ả ự ả ộ ẻ ủ ẻ
hương có h n đ n th !ồ ế ế
Hai câu k t h i t , d n nén l i tình thế ộ ụ ồ ạ ương nh N sĩ c m th y cô đ n h n bao gi h t.ớ ữ ả ấ ơ ơ ờ ế Câu th b y g m hai v ti u đ i, l i th cân x ng đ p: "K ch n Chứ ả ồ ế ể ố ờ ơ ứ ẹ ẻ ố ương Đài// ngườ ữ i l
th Chứ ương Đài là đi n tích nói v chuy n li bi t, nh thể ề ệ ệ ớ ương, tan h p c a l a đôi Hànợ ủ ứ Hoành và Li u th đ i nhà Hán xa x a. Bà Huy n Thanh Quan đã v n d ng đi n tích yễ ị ờ ư ệ ậ ụ ể ấ
m t cách sáng t o. "Chộ ạ ương Đài" và "l th ' trong văn c nh g i ra m t trữ ứ ả ợ ộ ường liên tưở ng
v n i bu n li bi t c a khách đi xa nh nhà, nh quê hề ỗ ồ ệ ủ ớ ớ ương da di t. Khép l i bài th làế ạ ơ
m t ti ng than giãi bày m t ni m tâm s độ ế ộ ề ự ược di n t dễ ả ưới hình th c câu h i tu t "Ai"ứ ỏ ừ
là đ i t phi m ch , nh ng ai cũng bi t đó là ch ng, con, nh ng ngạ ừ ế ỉ ư ế ồ ữ ười thân thương c aủ
n sĩ. "Hàn ôn" là nóng l nh; "n i hàn ôn" là n i ni m tâm s Ngữ ạ ỗ ổ ề ự ườ ữ ứi l th trong chi uề tha hương y th y mình b v n i xa xôi, n i bu n thấ ấ ơ ơ ơ ỗ ồ ương không sao k xi t:ể ế
"K ch n Ch ẽ ố ươ ng Đài, ng ườ ữ ứ i l th ,
L y ai mà k n i hàn ôn?" ấ ể ỗ
"Chi u hôm nh nhà" và "Qua Đèo Ngang" hai ki t tác th th t ngôn bát cú Đề ớ ệ ơ ấ ường lu t.ậ
Đó là chùm th c a Bà Huy n Thanh Quan sáng tác trong nh ng tháng ngày n sĩ trênơ ủ ệ ữ ữ
đường thiên lí vào Kinh đô Hu nh n ch c n quan trong tri u Nguy n. Có th coi đó làế ậ ứ ữ ề ễ ể
nh ng bút kí b ng th vô cùng đ c đáo. Th c a Bà Huy n Thanh Quan th m m t n iữ ằ ơ ộ ơ ủ ệ ấ ộ ỗ
bu n li bi t ho c hoài c , hay nói đ n hoàng hôn, l i th trang nhã, s d ng nhi u tồ ệ ặ ổ ế ờ ơ ử ụ ề ừ HánVi t (b ng l ng, hoàng hôn, ng ông, vi n ph ) t o nên phong cách trang tr ng, cệ ả ả ư ễ ố ạ ọ ổ kính, nh c đi u tr m b ng h p d n. "Chi u hôm nh nhà" là m t bông hoa ngh thu tạ ệ ầ ổ ấ ẫ ề ớ ộ ệ ậ
ch a chan tình thứ ương nh , bâng khuâng ớ