Trong thơ xưa, đặc biệt là thơ Đường luật, nhất là thể tứ tuyệt, thường có nhãn tự (chữ mắt) như là điểm sáng, cái “thần”, linh hồn của bài thơ. Người ta thường nhắc đến chữ “sầu” trong bài thơ Hoàng Hạc lâu của Thôi Hiệu. Nếu chữ “sầu” đọng lại một nỗi buồn mênh mang, sâu lắng trong thi phẩm đời Đường, thì chữ “hồng” lại sáng lên một ngọn lửa ấm nóng trong bài thơ Chiều tối của nhà thơ cộng sản Hồ Chí Minh trên đường giải tù qua một xóm núi hẻo lánh.
Trang 1Đ bài: Nhi u ý ki n cho r ng ch “h ng” là nhãn t bài th M (Chi u t i) c aề ề ế ằ ữ ồ ự ơ ộ ề ố ủ
H Chí Minh. Anh (ch ) có đ ng ý nh v y không? Hãy nêu ý ki n c a mình, phânồ ị ồ ư ậ ế ủ tích đ làm sáng tể ỏ
Bài làm
Trong th x a, đ c bi t là th Đơ ư ặ ệ ơ ường lu t, nh t là th t tuy t, thậ ấ ể ứ ệ ường có nhãn t (chự ữ
m t) nh là đi m sáng, cái “th n”, linh h n c a bài th Ngắ ư ể ầ ồ ủ ơ ười ta thường nh c đ n chắ ế ữ
“s u” trong bài th Hoàng H c lâu c a Thôi Hi u. N u ch “s u” đ ng l i m t n i bu nầ ơ ạ ủ ệ ế ữ ầ ọ ạ ộ ỗ ồ mênh mang, sâu l ng trong thi ph m đ i Đắ ẩ ờ ường, thì ch “h ng” l i sáng lên m t ng n l aữ ồ ạ ộ ọ ử
m nóng trong bài th Chi u t i c a nhà th c ng s n H Chí Minh trên đ ng gi i tù
qua m t xóm núi h o lánh:ộ ẻ
Chim m i v r ng tìm ch n ng ỏ ề ừ ố ủ Chòm mây trôi nh gi a t ng không ẹ ữ ầ
Cô em xóm núi xay ngô t i ố Xay h t, lò than đã r c h ng ế ự ồ Ánh l a h ng trong lò than ử ồ
Lúc y, chi u đã mu n. Bác b gi i qua m t khu r ng heo hút n i đ t khách quê ngấ ề ộ ị ả ộ ừ ơ ấ ườ i
Ch có m t cánh chim m i bay v r ng tìm n i trú ng và m t chòm mây cô đ n trôi trênỉ ộ ỏ ề ừ ơ ụ ộ ơ
b u tr i, không bi t s đi đâu v đâu Tâm tr ng ngầ ờ ế ẽ ề ạ ười tù xa x cũng v y. C m t ngàyứ ậ ả ộ
lê n ng bặ ước chân xi ng xích, m t m i rã r i mà v n ch a có đi m d ng chân. M t n iề ệ ỏ ờ ẫ ư ể ừ ộ ỗ
bu n th m sâu vào c nh v t khi n cho c nh chi u t i càng thêm v ng v , hiu qu nh,ồ ấ ả ậ ế ả ề ố ắ ẻ ạ
l nh l o. Đó là n i bu n nh quê hạ ẽ ỗ ồ ớ ương, t qu c, đ ng bào, đ ng chí c a ngổ ố ồ ồ ủ ười chi n sĩế cách m ng đang b giam hãm trong c nh tù đày gian truân, v t v ạ ị ả ấ ả
Nh ng b ng t th chuy n đ i khi ngư ỗ ứ ơ ể ổ ười tù đi qua m t xóm núi bên độ ường. Không còn cái hiu h t, l nh l o c a c nh chi u t i n i núi r ng v ng l ng, câu th b ng nh reo vuiắ ạ ẽ ủ ả ề ố ơ ừ ắ ặ ơ ỗ ư lên trước m t c nh sinh ho t đ m m n i xóm núi:ộ ả ạ ầ ấ ơ
Cô em xóm núi xay ngô t i ố Xay h t, lò than đã r c h ng ế ự ồ
Con người lao đ ng hi n ra kh e kho n, tộ ệ ỏ ắ ươi vui, đ y s c s ng m c dù cu c s ng c aầ ứ ố ặ ộ ố ủ
h còn nghèo nàn, v t v (ch ăn ngô). Hình nh “cô em xóm núi xay ngô t i” hi n lênọ ấ ả ỉ ả ố ệ
Trang 2th t đ p trong câu th , và càng đ p h n là cái ánh l a h ng trong lò than đã t a m nóngậ ẹ ơ ẹ ơ ử ồ ỏ ấ
và ánh sáng ra t t c , đ y lùi bóng t i và cái l nh l o c a c nh chi u t i n i núi r ng.ấ ả ẩ ố ạ ẽ ủ ả ề ố ơ ừ
Ng nh ng n l a h ng đang h t lên khuôn m t cô gái làm cho khuôn m t cô càng thêmỡ ư ọ ử ồ ắ ặ ặ
r ng r T th chuy n đ i chính là nh m t ch “h ng” làm sáng c bài th , đem mạ ỡ ứ ơ ể ổ ờ ộ ữ ồ ả ơ ấ nóng và s c s ng đ n cho tác ph m. “M t ch h ng mà đ s c đ cân l i v i 27 ch thứ ố ế ẩ ộ ữ ồ ủ ứ ể ạ ớ ữ ơ kia, nó làm sáng c câu th , c bài th Nó là nhãn t (ch m t) c a bài th ”. (Hoàngả ơ ả ơ ự ữ ắ ủ ơ Trung Thông)
Nh ng do đâu mà có đư ược nhãn t đó? Do đâu mà m t ch “h ng” đã làm cho ngự ộ ữ ồ ườ ọ i đ c
c m nh n đả ậ ược cái “th n” c a bài th , linh h n c a bài t tuy t? Chính là do trong lòngầ ủ ơ ồ ủ ứ ệ thi nhân cũng có m t ng n l a h ng r c sáng nh v y: ng n l a c a tình yêu cu c s ng,ộ ọ ử ồ ự ư ậ ọ ử ủ ộ ố yêu con người không bao gi t t trong lòng nhà th H Chí Minh. Ngay c nh ng lúc màờ ắ ơ ồ ả ữ
cu c s ng c a ngộ ố ủ ười tù y không còn n a, thì tình yêu y v n còn, và ch t th v n tràoấ ữ ấ ẫ ấ ơ ẫ lên đ k t t l i thành m t ch “h ng” tuy t đ p. đây, trong c nh gi i tù này, Bác làmể ế ụ ạ ộ ữ ồ ệ ẹ Ở ả ả
gì còn ni m vui cho riêng mình mà ch có n i đau, n i bu n, nh ng chính lúc Ngề ỉ ỗ ỗ ồ ư ười đi qua
h m núi, nhìn th y c nh cô gái xay ngô, thì ni m vui đ n ngay, và t th xu t th n bayẻ ấ ả ề ế ứ ơ ấ ầ lên thành m t ng n l a h ng r c r Đó là ni m vui cho ngộ ọ ử ồ ự ỡ ề ười lao đ ng, vì ngộ ười lao
đ ng, và h n th , còn là s trân tr ng, nâng niu đ i v i m t h nh phúc th t bình thộ ơ ế ự ọ ố ớ ộ ạ ậ ường,
nh nhoi c a ngỏ ủ ười lao đ ng n i xóm núi. Đúng nh Hoài Thanh đã vi t: “Nh ng c nhộ ơ ư ế ữ ả
tượng y bi t bao ngấ ế ười đã đi qua, nh ng n u không có m t t m lòng nâng niu trân tr ngư ế ộ ấ ọ thì cũng không th nào ghi l i để ạ ược trong th ”.ơ