Nền văn hóa Việt Nam thấm đẫm tinh thần nhân văn trước hết vì nó luôn đặt con người ở vị trí trung tâm, luôn coi con người là sự kết tinh những gì tinh túy nhất của tạo hóa. Rất nhiều câu tục ngữ của ông cha ta đã thể hiện tư tưởng này, như “người ta là hoa của đất”, “người sống đống vàng”, “một mặt người bằng mười mặt của”… Kế thừa truyền thống tốt đẹp đó, nhiều triều đại phong kiến Việt Nam độc lập trong lịch sử đã “lấy dân làm gốc” trong việc ban hành các chủ trương, chính sách từ kinh tế, xã hội, văn hoá, pháp luật đến an ninh, quốc phòng, ngoại giao.
Trang 1Đ bài: N u nh h n c t văn hóa bao gi cũng đề ế ư ồ ố ờ ược b o t n nh m t s ít thìả ồ ờ ộ ố chúng ta c n có gi i pháp nào đ nh ng giá tr h n c t văn hóa y đầ ả ể ữ ị ồ ố ấ ược ph bi n?ổ ế
Bài làm
N n văn hoá Vi t Nam th m đ m tinh th n nhân văn trề ệ ấ ẫ ầ ước h t vì nó luôn đ t con ngế ặ ườ i
v trí trung tâm, luôn coi con ng i là s k t tinh nh ng gì tinh tuý nh t c a t o hoá. R t
nhi u câu t c ng c a ông cha ta đã th hi n t tề ụ ữ ủ ể ệ ư ưởng này, nh “ngư ười ta là hoa c a đ t”,ủ ấ
“ngườ ối s ng đ ng vàng”, “m t m t ngố ộ ặ ườ ằi b ng mười m t c a”… K th a truy n th ngặ ủ ế ừ ề ố
t t đ p đó, nhi u tri u đ i phong ki n Vi t Nam đ c l p trong l ch s đã “l y dân làmố ẹ ề ề ạ ế ệ ộ ậ ị ử ấ
g c” trong vi c ban hành các ch trố ệ ủ ương, chính sách t kinh t , xã h i, văn hoá, pháp lu từ ế ộ ậ
đ n an ninh, qu c phòng, ngo i giao. Tri u Khúc Th a D có chính sách “khoan, gi n, an,ế ố ạ ề ừ ụ ả
l c”, tri u Lý có chính sách “ng binh nông”, tri u Tr n ch trạ ề ụ ư ề ầ ủ ương “Khoan th s cư ứ dân đ làm k b n g c, sâu r ”, tri u Lê có quan ni m “dân nh nể ế ề ố ễ ề ệ ư ước có th đ y thuy n,ể ẩ ề
l t thuy n”. V trí, vai trò c a ngậ ề ị ủ ười dân còn được lu t hoá trong b lu t H ng Đ c, đi uậ ộ ậ ồ ứ ề
294 có ghi: “Trong kinh thành và phường ngõ, làng xóm có k m đau mà không ai nuôi,ẻ ố
n m c u đi m, nh a quán thì xã quan đó ph i d ng l u lên mà chăm sóc h c mằ ở ầ ế ự ở ả ự ề ọ ơ cháo, thu c men, c t sao c u s ng h N u không may mà h ch t thì ph i trình quan trênố ố ứ ố ọ ế ọ ế ả
và t ch c chôn c t, không đổ ứ ấ ược đ l thi hài. N u ph m t i này thì quan làng xã b t iể ộ ế ạ ộ ị ộ
bi m hay bãi ch c”. Chính vì nh ng t tế ứ ữ ư ưởng ti n b này mà TS. PieRisa Feray, Giám đ cế ộ ố Trung tâm nghiên c u và s u t m v Á Đông ngày nay (CERAC) c a Pháp trong chứ ư ầ ề ủ ương I
c a t p “Nủ ậ ước Vi t Nam t c i ngu n xa x a đ n ngày nay” đã nh n đ nh: “Các vua Lêệ ừ ộ ồ ư ế ậ ị
đã th nghi m và xác đ nh để ệ ị ược v trí con ngị ười Vi t trong t ng th các quan h xã h i”.ệ ổ ể ệ ộ
S tôn tr ng con ngự ọ ười còn được th hi n m t cách thi t th c h n b ng vi c quan tâmể ệ ộ ế ự ơ ằ ệ
t i l i ích c a ngớ ợ ủ ười dân. Luôn chăm lo đ n dân đã tr thành m t tiêu chu n đ đánh giáế ở ộ ẩ ể
m t ông vua có ph i là minh quân hay không. Đúng nh Nguy n Trãi t ng vi t: “Vi cộ ả ư ễ ừ ế ệ nhân nghĩa c t yên dân”, làm sao đ trong thôn cùng ngõ h m không có m t ti ng h nố ở ể ẻ ộ ế ờ
gi n, oán s u.ậ ầ
Không ch coi tr ng nh ng “dân đen, con đ ”, trong văn hoá Vi t Nam còn có m t truy nỉ ọ ữ ỏ ệ ộ ề
th ng r t đáng quý là đ cao ngố ấ ề ười ph n m t đ t nụ ữ Ở ộ ấ ước ch u nh hị ả ương sâu s c c aắ ủ Nho giáo (m t h c thuy t coi r ngộ ọ ế ẻ ười ph n , coi h là ti u nhân), truy n th ng này cóụ ữ ọ ể ề ố
Trang 2th coi là đ nh cao c a ch nghĩa nhân văn Vi t Nam. T cái g c c a m t n n văn minhể ỉ ủ ủ ệ ừ ố ủ ộ ề lúa nước, chúng ta có th gi i thích để ả ượ ạc t i sao văn hoá Vi t Nam l i thiên v tính n ,ệ ạ ề ữ
đ cao ngề ười ph n Và chúng ta cũng không khó đ nh n ra nh ng bi u hi n r t đaụ ữ ể ậ ữ ể ệ ấ
d ng c a truy n th ng này. Nhi u danh t c a Vi t N m ch ng h có gi i tính mà v nạ ủ ề ố ề ừ ủ ệ ằ ẳ ề ớ ẫ
được gán ch “cái” trữ ở ước: cái bàn, cái gh , cái nhà, cái c a… Ngoài m o t , ch “cái”ế ử ạ ừ ữ còn được dùng nh m t tính t đ ch nh ng gì có v l n, quan tr ng, chính, trung tâm,ư ộ ừ ể ỉ ữ ẻ ớ ọ
nh con sông l n g i là sông cái, đư ớ ọ ường l n g i là đớ ọ ường cái, c a l n g i là c a cái.ử ớ ọ ử Trong m t trò ch i, ngộ ơ ười làm ch g i là ngủ ọ ườ ầi c m cái. S s n sinh ra các lo i hìnhự ả ạ ngh thu t, ngh nghi p, ph n nhi u v n do ph n đ m nhi m. Ngh ệ ậ ề ệ ầ ề ẫ ụ ữ ả ệ ề ươm t d t v iơ ệ ả
là m t ngh truy n th ng lâu đ i nh t Vi t Nam, có th có cùng lúc v i ngh c y lúa.ộ ề ề ố ờ ấ ở ệ ể ớ ề ấ
T tiên c a ngh này cũng là m t ngổ ủ ề ộ ười ph n Ngay c ngh m c cũng do m t ngụ ữ ả ề ộ ộ ườ i
n ch d y. Vi c làm nhà do n th n m c d y cho. Trong m t tô canh ph n xác g i làữ ỉ ạ ệ ữ ầ ộ ạ ộ ầ ọ
ph n cái, đ đ i l i v i nầ ể ố ạ ớ ước. V ngh thu t sâu kh u hát quan h đề ệ ậ ấ ọ ược xem nh đ cư ặ
tr ng c a Vi t Nam và có truy n th ng lâu đ i h n hát b mi n Trung và c i lư ủ ệ ề ố ờ ơ ộ ề ả ương mi nề Nam. Ngườ ải s n sinh ra hát quan h , dù có nhi u truy n thuy t nh ng nói chung v n làọ ề ề ế ư ẫ
ph n Và có l , cũng ít có m t dân t c nào có đ i tụ ữ ẽ ộ ộ ố ượng tín ngưỡng là ph n nhi uụ ữ ề
nh Vi t Nam. Đi su t t B c chí Nam, g n nh đ a phư ở ệ ố ừ ắ ầ ư ở ị ương nào cũng có m t đ nộ ề
th Bà ho c Cô. Truy n th ng đ m ch t nhân văn này v n đờ ặ ề ố ậ ấ ẫ ược ti p t c phát huy cácế ụ ở tri u đ i phong ki n Vi t Nam v n r t n ng t tề ạ ế ệ ố ấ ặ ư ưởng Nho giáo. Đi u đó th hi n rõ nétề ể ệ
nh t trong B lu t H ng Đ c c a nhà Lê. B lu t này đã c i thi n m t cách khá căn b nấ ộ ậ ồ ứ ủ ộ ậ ả ệ ộ ả
đ a v c a ngị ị ủ ười ph n trong xã h i khi quy đ nh ngụ ữ ộ ị ườ ợi v có quy n qu n lý tài s n c aề ả ả ủ gia đình (khi ch ng ch t) và có quy n th a k nh nam gi i, hình ph t cho ph m nhân nồ ế ề ừ ế ư ớ ạ ạ ữ bao gi cũng th p h n so v i ph m nhân nam. Nh ng ti n b vờ ấ ơ ớ ạ ữ ế ộ ượt trước th i đ i này làờ ạ minh ch ng thuy t ph c cho ch nghĩa nhân văn trong văn hoá Vi t Nam.ứ ế ụ ủ ệ
Văn hoá Vi t Nam sáng ng i ch nghĩa nhân văn còn vì dân t c ta là m t dân t c luôn coiệ ờ ủ ộ ộ ộ
tr ng đ o đ c nhân ph m và các giá tr ngọ ạ ứ ẩ ị ười. Văn hoá Vi t Nam cũng r t chú tr ng đ nệ ấ ọ ế tính thi t th c, đ n các giá tr v t ch t (Có th c m i v c đế ự ế ị ậ ấ ự ớ ự ược đ o), song luôn đ t các giáạ ặ
tr tinh th n v trí hàng đ u. Nhi u đ o lý làm ngị ầ ở ị ầ ề ạ ười luôn được dân t c tôn vinh, caộ
ng i.ợ
Trang 3Đó là truy n th ng “u ng nề ố ố ước nh ngu n”, x a kia đ i v i nh ng ngớ ồ ư ố ớ ữ ười có công v iớ
nước, v i làng thì dân tôn th làm thành hoàng làng, hàng năm làng m l h i xuân đớ ờ ở ễ ộ ể
tưởng nh , đ i v i t tiên thì m i gia đình đ u có bàn th , ngày r m, m ng m t hớ ố ớ ổ ỗ ề ờ ằ ồ ộ ươ ng khói th ph ng. Ngày nay, chúng ta có đài li t sĩ và nghĩa trang li t sĩ. Cha ông ta v nờ ụ ệ ệ ẫ truy n t ng: “Ngề ụ ười ta s ng vì m vì m Không ai s ng vì c bát c m”. Đó là đ o lýố ồ ả ố ả ơ ạ
s ng thu chung, tr ng tình, tr ng nghĩa: “bán anh em xa, mua láng gi ng g n”, hàng xómố ỷ ọ ọ ề ầ
“t i l a, t t đèn” có nhau. Đó là l i s ng cao đ p luôn gi tr n ph m h nh trong m iố ử ắ ố ố ẹ ữ ọ ẩ ạ ọ hoàn c nh “ch t vinh còn h n s ng nh c”, “đói cho s ch, rách cho th m”, “gi y rách ph iả ế ơ ố ụ ạ ơ ấ ả
gi l y l , mà nh ng “bông sen Vi t Nam”, “cây tre Vi t Nam” chính là bi u tữ ấ ề ữ ệ ệ ể ượng cho nhân cách, tâm h n thanh tao đó. Bi u hi n cao nh t trong các giá tr làm ngồ ể ệ ấ ị ười chính là lòng yêu nước, s n sàng x thân vì h nh phúc c a đ ng bào ta hôm nay và mai sau. Có lẵ ả ạ ủ ồ ẽ
vì v y mà ch nghĩa nhân văn Vi t Nam luôn đ ng nghĩa v i ch nghĩa yêu nậ ủ ệ ồ ớ ủ ước Vi tệ Nam. Và ch nghĩa yêu nủ ướ ấc y đã tr thành m t giá tr b n v ng và cao quý trong chở ộ ị ề ữ ủ nghĩa nhân văn c a dân t c ta.ủ ộ
Ngày nay trong b i c nh toàn c u hoá v nhi u m t, trong đó có văn hoá, chúng ta c nố ả ầ ề ề ặ ầ thi t ph i gi gìn nh ng giá tr nhân văn t t đ p mà t tiên đã đ l i. B i l , ngoài m tế ả ữ ữ ị ố ẹ ổ ể ạ ở ẽ ặ tích c c, quá trình toàn c u hoá ch a đ ng r t nhi u mâu thu n ph c t p, trong đó nự ầ ứ ự ấ ề ẫ ứ ạ ẩ
ch a nh ng nguy c có th làm phát tri n phi n di n con ngứ ữ ơ ể ể ế ệ ười. H i ngh G8 g n đây đãộ ị ầ
nh c đ n s c n thi t ph i th c hi n m t quá trình toàn c u hoá mang tính nhân văn”.ắ ế ự ầ ế ả ự ệ ộ ầ
H n n a, trong đi u ki n phát tri n kinh t th trơ ữ ề ệ ể ế ị ường, khi cá nhân và l i ích cá nhân đợ ượ c
đ cao, th m chí phát tri n thái quá thành ch nghĩa cá nhân c c đoan thì nh ng giá trề ậ ể ủ ự ữ ị nhân văn trong văn hoá truy n th ng nêu trên không tránh kh i nh ng thách th c. Quanề ố ỏ ữ ứ
tr ng h n, gìn gi và phát huy các giá tr nhân văn trong văn hoá Vi t Nam th c ch t là đọ ơ ữ ị ệ ự ấ ể
b i dồ ưỡng và phát tri n nhân t con ngể ố ười Vi t Nam, m t ngu n n i l c r t quan tr ngệ ộ ồ ộ ự ấ ọ
và có ý nghĩa quy t đ nh đ i v i s phát tri n b n v ng c a đ t nế ị ố ớ ự ể ề ữ ủ ấ ước và ch ng m i số ọ ự tha hoá nhân cách. Chính vì v y, Đ ng ta xác đ nh dân t c, nhân văn, trí tu , cách m ng làậ ả ị ộ ệ ạ đích đ n c a văn hoá, văn h c Vi t Nam”. Ch nghĩa nhân văn truy n th ng dù mangế ủ ọ ệ ủ ề ố
đ m b n s c dân t c nh ng trong b i c nh m i c n ph i đậ ả ắ ộ ư ố ả ớ ầ ả ược phát tri n lên trình đ m iể ộ ớ
đ tr thành ch nghĩa nhân văn hi n đ i, k t h p để ở ủ ệ ạ ế ợ ược nh ng giá tr truy n th ng dânữ ị ề ố
Trang 4t c v i nh ng tinh hoa văn hoá nhân lo i và th i đ i, ti p bi n các giá tr nhân văn trongộ ớ ữ ạ ờ ạ ế ế ị các n n văn hoá khác nhau. Trong l ch s , nhi u giá tr nhân văn ngo i lai đã đề ị ử ề ị ạ ược dân t cộ
ti p thu, c i bi n cho phù h p và d n tr thành các giá tr nhân văn c a dân t c, tr thànhế ả ế ợ ầ ở ị ủ ộ ở văn hoá truy n th ng, nh lòng t bi, h x , c u kh c u n n c a đ o Ph t; tinh th nề ố ư ừ ỉ ả ứ ổ ứ ạ ủ ạ ậ ầ nhân nghĩa, tr ng hi u th o trong gia đình, dòng t c c a Kh ng giáo; lòng bác ái c aọ ế ả ộ ủ ổ ủ
đ o Thiên Chúa… Th i c n hi n đã, dân t c ta cũng ti p thu nhi u giá tr nhân văn quýạ ờ ậ ệ ộ ế ề ị báu, phù h p v i truy n th ng dân t c và xu hợ ớ ề ố ộ ướng phát tri n khách quan c a th i đ iể ủ ờ ạ
nh t do, bình đ ng, bác ái… Đ c bi t, hi n nay chúng ta đã và đang ti p thu, v n d ngư ự ẳ ặ ệ ệ ế ậ ụ sáng t o và phát huy ch nghĩa nhân văn tri t đ và cách m ng c a ch nghĩa Mác Lêạ ủ ệ ể ạ ủ ủ nin, coi đó là nhân lõi c a ch nghĩa nhân văn Vi t Nam. Th m nhu n đi u đó, trongủ ủ ệ ấ ầ ề chi n lế ược phát tri n công cu c đ i m i theo chi u sâu, Đ ng ta xác đ nh g n đ c l pể ộ ổ ớ ề ả ị ắ ộ ậ dân t c v i ch nghĩa xã h i, đ y m nh công nghi p hoá, hi n đ i hoá đ t nộ ớ ủ ộ ẩ ạ ệ ệ ạ ấ ước, xây
d ng n n kinh t th trự ề ế ị ường đ nh hị ướng xã h i ch nghĩa, h i nh p qu c t vì “dân giàu,ộ ủ ộ ậ ố ế
nước m nh, xã h i công b ng, dân ch văn minh” và phát tri n con ngạ ộ ằ ủ ể ườ ựi t do, toàn
di n.ệ
Tìm v quá kh , nh ng đích đ n c a cu c hành trình này không ph i quá kh mà làề ứ ư ế ủ ộ ả ở ứ
hướng đ n tế ương lai. Nói cách khác vi c kh o c u nh ng giá tr nhân văn trong văn hoáệ ả ứ ữ ị truy n th ng chính là quá trình nh n chân nh ng giá tr c a dân t c Vi t nh m giúp chúngề ố ậ ữ ị ủ ộ ệ ằ
ta t tin h n v nh ng gì mình đã có, đang có và ti p t c phát huy nó trong cu c s ng hi nự ơ ề ữ ế ụ ộ ố ệ
t i.ạ