Nét độc đáo trong nghệ thuật viết phóng sự hiện đại của Ngô Tất Tố thể hiện qua Nghệ thuật băm thịt gà

Là một trong những cây bút hiện thực phê phán có nhiều đóng góp cho nền văn học Việt Nam trước cách mạng tháng Tám, người ta biết đến Ngô Tất Tố không chỉ ở những tác phẩm truyện ngắn và tiểu thuyết viết về người nông dân và cuộc sống nông thôn mà còn cả ở mảng phóng sự ghi chép lại một cách chân thực và đậm chất văn học hiện thực đời sống của xã hội Việt Nam phong kiến thời bấy giờ. Trong số đó, có thể kể đến phóng sự “Việc làng” mà “Nghệ thuật băm thịt gà” là một tác phẩm tiêu biểu.

Đ  bài: Nét đ c đáo trong ngh  thu t vi t phóng s  hi n đ i c a Ngô T t T  thề ộ ệ ậ ế ự ệ ạ ủ ấ ố ể 

hi n qua "Ngh  thu t băm th t gà"ệ ệ ậ ị

Bài làm

Là m t trong nh ng cây bút hi n th c phê phán có nhi u đóng góp cho n n văn h c Vi tộ ữ ệ ự ề ề ọ ệ   Nam trước cách m ng tháng Tám, ngạ ười ta bi t đ n Ngô T t T  không ch    nh ng tácế ế ấ ố ỉ ở ữ  

ph m truy n ng n và ti u thuy t vi t v  ngẩ ệ ắ ể ế ế ề ười nông dân và cu c s ng nông thôn mà cònộ ố  

c    m ng phóng s  ghi chép l i m t cách chân th c và đ m ch t văn h c hi n th c đ iả ở ả ự ạ ộ ự ậ ấ ọ ệ ự ờ  

s ng c a xã h i Vi t Nam phong ki n th i b y gi  Trong s  đó, có th  k  đ n phóng số ủ ộ ệ ế ờ ấ ờ ố ể ể ế ự 

“Vi c làng” mà “Ngh  thu t băm th t gà” là m t tác ph m tiêu bi u.ệ ệ ậ ị ộ ẩ ể

Theo các nhà nghiên c u, phóng s  là m t th  tài ký, nguyên thu c th  báo chí, sau đóứ ự ộ ể ộ ể  

được các nhà văn s  d ng nh  m t th  lo i văn h c. Đ c tr ng c a phóng s  là s  k tử ụ ư ộ ể ạ ọ ặ ư ủ ự ự ế  

h p đ m nét gi a tính phát hi n và tính t  s , tính xác th c và tính đ nh hợ ậ ữ ệ ự ự ự ị ướng, tính th iờ  

s  nóng h i c a đ  tài và tính sinh đ ng c a bút pháp ngự ổ ủ ề ộ ủ ườ ểi k  chuy n. Đ  vi t phóng sệ ể ế ự  thành công, người vi t ph i bám sát vào cu c s ng phát hi n ra nh ng s  vi c, nh ngế ả ộ ố ệ ữ ự ệ ữ  

v n đ  gay c n có tính th i s , có ý nghĩa xã h i sâu s c, l t đi, l t l i v n đ  khi n choấ ề ấ ờ ự ộ ắ ậ ậ ạ ấ ề ế  

nó tr  nên thuy t ph c đ i v i đ c gi  N u phóng s  ch  là m t d ng báo chí thu n túy,ở ế ụ ố ớ ộ ả ế ự ỉ ộ ạ ầ  

tu i th  c a nó thổ ọ ủ ường không cao. Nh ng thiên phóng s  l n vữ ự ớ ượt qua s  sàng l c kh cự ọ ắ   nghi t c a th i gian thệ ủ ờ ường là nh ng tác ph m có s  k t h p hài hòa v i ch t văn h c.ữ ẩ ự ế ợ ớ ấ ọ  

Ngườ ọi đ c không ch  th y   đó các s  ki n nh  đỉ ấ ở ự ệ ư ược sao chép m t cách khô c ng mangộ ứ   tính thông tin là chính mà còn b t g p   đó đ m tính ngh  thu t và s c thái tr  tình. Nóiắ ặ ở ậ ệ ậ ắ ữ  

đ n ngh  thu t vi t phóng s  c a m t tác gi  nào đó cũng chính là vi c chúng ta đ  c pế ệ ậ ế ự ủ ộ ả ệ ề ậ  

đ n nh ng đ c tr ng này c a phóng s  th  hi n trong tác ph m c a tác gi  đó cũng nhế ữ ặ ư ủ ự ể ệ ẩ ủ ả ư  nét riêng c a h  trong vi c th  hi n nh ng đ c đi m  y.ủ ọ ệ ể ệ ữ ặ ể ấ

So v i th  gi i, ch  y u là Âu M , phóng s    Vi t Nam ra đ i mu n. Ph i đ n đ uớ ế ớ ủ ế ỹ ự ở ệ ờ ộ ả ế ầ  

nh ng năm 30 c a th  k  XX phóng s  m i xu t hi n mà ngữ ủ ế ỷ ự ớ ấ ệ ười m  đ u là Tam Lang v iở ầ ớ   phóng s  “Tôi kéo xe”. Trong su t kho ng th i gian t  đó đ n năm 1945, Ngô T t T  làự ố ả ờ ừ ế ấ ố  

m t trong s  ít nh ng ngộ ố ữ ười vi t thành công nh t v  m ng phóng s  Tác ph m c a ông,ế ấ ề ả ự ẩ ủ   tuy ch a đa chi u, phong phú và nhi u góc đ  nh  cây bút phóng s  xu t s c Vũ Tr ngư ề ề ộ ư ự ấ ắ ọ  

Ph ng nh ng cũng mang đ m d u  n c a ngh  thu t vi t phóng s  hi n đ i, lo i hìnhụ ữ ậ ấ ấ ủ ệ ậ ế ự ệ ạ ạ  

ngày càng có vai trò quan tr ng trong xã h i hi n đ i. N m trong “Vi c làng”, “Nghọ ộ ệ ạ ằ ệ ệ  thu t băm th t gà” là m t bài phóng s  ghi l i chân th c n n “xôi th t”   nông thôn, ph iậ ị ộ ự ạ ự ạ ị ở ơ   bày nh ng h  t c phong ki n b t r  vào đ i s ng đã tr  nên đáng cữ ủ ụ ế ắ ễ ờ ố ở ười và đáng bu n nhồ ư 

th  nào trong xã h i nông thôn trế ộ ước đây, th  hi n trong bu i th c hi n l  làng “ch aể ệ ổ ự ệ ệ ứ   hàng xóm”   nhà Vân Lăng và ngh  thu t chia c  c a anh mõ làng tên M i. B ng ngòi bútở ệ ậ ỗ ủ ớ ằ   phát hi n và miêu t  t  m  c a mình, Ngô T t T  đã tái hi n l i t t c  nh ng gì di n raệ ả ỉ ỉ ủ ấ ố ệ ạ ấ ả ữ ễ  

nh  m t thư ộ ước phim quay c n c nh, sinh đ ng. Bu i “ch a hàng xóm” hôm  y đậ ả ộ ổ ứ ấ ược ghi 

l i theo đúng trình t  th i gian và không gian. Vi c chu n b  đạ ự ờ ệ ẩ ị ược b t đ u t  lúc n a đêmắ ầ ừ ử   cho đ n sáng s m thì đã đâu vào đ y. Thành ph n tham d  đế ớ ấ ầ ự ượ ườc t ng thu t bao quátậ  

g m đông đ  c  già tr , l n bé, t  các c  tai to m t l n trong làng đ n nh ng th ng “tíồ ủ ả ẻ ớ ừ ụ ặ ớ ế ữ ằ   nhau”, mà l i “toàn là đàn ông c ”. M i ch  gi i thi u đ n đó thôi nh ng ngòi bút c a Ngôạ ả ớ ỉ ớ ệ ế ư ủ  

T t T  đã ph n ánh đấ ố ả ược hi n th c v  m t xã h i ch  tìm m i cách đ  chia chác, bóc l tệ ự ề ộ ộ ỉ ọ ể ộ   con người, m t xã h i “”tr ng nam khinh n ” mà ngộ ộ ọ ữ ười ph  n  không h  đụ ữ ề ược coi tr ng.ọ  

Nh ng s  ki n đư ự ệ ược tác gi  t p trung nhi u bút l c đ  miêu t  h n c  v n là “nghả ậ ề ự ể ả ơ ả ẫ ệ  thu t băm th t gà” c a anh mõ và ông ghi chép l i t t c  m t cách tậ ị ủ ạ ấ ả ộ ường t n. “M t ngậ ộ ườ  i

v a lù lù b ng mâm xôi gà lên th m và đ t vào chi c ph n gi a. R i m t ngừ ư ề ặ ế ả ữ ồ ộ ười khác để  luôn lên đó hai chai rượ ớu l n. Con gà cũng không nh  l m, ỏ ắ ước ch ng m t ngừ ộ ười ăn cố 

m i h t, c  xôi v a kín­cái lòng mâm đ ng, nó ph i đ  b n đ u g o!”. Tác gi  đã đ a raớ ế ỗ ừ ồ ả ộ ố ấ ạ ả ư  

nh ng s  li u xác th c v  mâm c : gà nh , xôi ít đ  đ i l p v i nh ng yêu c u v  vi cữ ố ệ ự ề ỗ ỏ ể ố ậ ớ ữ ầ ề ệ  

là su t c  và thành qu  c a anh mõ sau đó. Đi u thú v  là tác gi  đang miêu t  t t cấ ỗ ả ủ ề ị ả ả ấ ả 

nh ng đi u đó v i m t s  tò mò cao đ  B n thân ông cũng không h  bi t và không hữ ề ớ ộ ự ộ ả ề ế ề 

tưởng tượng được làm th  nào đ  m t con gà và c  xôi nh  ch ng  y có th  chia thànhế ể ộ ỗ ỏ ừ ấ ể   hai mươi ba c  v i c  th y là tám mỗ ớ ả ả ươi ba su t. Và dõi theo c p m t c a tác gi , ngấ ặ ắ ủ ả ườ  i

đ c cũng tò mò mu n bi t di n bi n. M t s  vi c bình thọ ố ế ễ ế ộ ự ệ ường b ng tr  thành tình hu ngỗ ở ố  

t o s  th c m c và ch  đ i. L i V n phóng s  đan xen t  và k , v i nh ng m ng đ iạ ự ắ ắ ờ ợ ờ ấ ự ả ể ớ ữ ả ố   tho i ng n phù h p v i th  lo i ti u thuy t nh ng l i có giá tr  truy n t i thông tin l n đãạ ắ ợ ớ ể ạ ể ế ư ạ ị ề ả ớ  

d ng lên s ng đ ng không khí chu n b  cho đám “ch a hàng xóm’ v i nh ng s c tháiự ố ộ ẩ ị ứ ớ ữ ắ   riêng bi t c a n p sinh ho t làng quê.ệ ủ ế ạ

M t trong nh ng đ c tr ng c a ngh  thu t vi t phóng s  là vi c bám sát vào đ i s ng,ộ ữ ặ ư ủ ệ ậ ế ự ệ ờ ố  

l t đi l t l i v n đ  đ  nó tr  nên thuy t ph c đ i v i ngậ ậ ạ ấ ề ể ở ế ụ ố ớ ườ ọi đ c. Ngô T t T  đã r tấ ố ấ   thành công   đi m này khi ông miêu t  t  m  và chi ti t cách làm c  ­ ngh  thu t băm th tở ể ả ỉ ỉ ế ỗ ệ ậ ị  

gà c a anh mõ. Cũng gi ng nh  trủ ố ư ước đó, công vi c l i ti p t c đệ ạ ế ụ ược miêu t  c  th  ả ụ ể ở  nhi u công đo n: b ng bát đĩa, đ i th t, mài dao, bày đĩa la li t, chia xôi, thái lòng, ch tề ạ ư ổ ớ ệ ặ  

s , ch t phao câu. Th  pháp tâm lí và cách miêu t  c n c nh, miêu t  m t cách t  m  khi nỏ ặ ủ ả ậ ả ả ộ ỉ ỉ ế   cho ngườ ọi đ c nh  b  cu n vào c nh chia c , ph i chăm chú dõi theo t ng hành đ ng,ư ị ố ả ỗ ả ừ ộ  

t ng l n đ a dao lên xu ng c a anh mõ. C nh pha s  và phao câu đừ ầ ư ố ủ ả ỏ ược miêu t  ch m v iả ậ ớ  

nh ng đ ng tác thành th c, và ngay sau đó là ti t t u nhanh đ u đ n và cũng h t s cữ ộ ụ ế ấ ề ặ ế ứ   thành th c khi băm mình gà ra làm 92 m nh, đụ ả ược c m nh n c  b ng th  giác, thính giácả ậ ả ằ ị  

k t h p v i miêu t , bình, ngôn ng  t o hình, t o nh c mang l i cho ngế ợ ớ ả ữ ạ ạ ạ ạ ườ ọ ải đ c c m giác  chân th c nh  đang đự ư ượ ậc t n m t ch ng ki n. Qu  th c, n u xét   góc đ  ngh  thu tắ ứ ế ả ự ế ở ộ ệ ậ   hay nói nh  Ngô T t T , xem vi c băm th t gà là m t ngh  thu t thì ngư ấ ố ệ ị ộ ệ ậ ười băm th t gàị   đúng là m t ngh  sĩ. Coi nh  v y b i c  làng, ngoài anh có cái “ngh  gia truy n” đó ra cóộ ệ ư ậ ở ả ề ề  

th  băm (ch  không ph i là ch t) con gà m t cách thành th o: “M t tay gi  th i th t gà,ể ứ ả ặ ộ ạ ộ ữ ỏ ị  

m t tay c m con dao phay, h n băm lia l a nh  không chú ý gì h t. Nh ng mà hình nh  tayộ ầ ắ ị ư ế ư ư  

h n đã có c  s n, cho nên con dao c a h n gi  lên, không nhát nào cao, không nhát nàoắ ỡ ẵ ủ ắ ơ  

th p. Mấ ười nhát nh  m t, có khi ch  lên kh i m t th t đ  kho ng m t gang, và cách cáiư ộ ỉ ỏ ặ ớ ộ ả ộ   ngón tay h n đ  vài ba phân. Ti ng dao công c c đ ng vào m t th t, nh p nhàng nhắ ộ ế ố ụ ặ ớ ị ư 

ti ng mõ c a phế ủ ường chèo, không lúc nào mau, cũng không có lúc nào th a. M i ti ng c cư ỗ ế ố  

là m t mi ng th t gà băng ra”, và nh ng mi ng th t gà l i có th  đ u nhau và đ p đ nộ ế ị ữ ế ị ạ ể ề ẹ ế  

được nh  v y. “Mi ng nào cũng nh  mi ng  y, đ t su t t  xư ậ ế ư ế ấ ứ ố ừ ương đ n da, không cònế   dính nhau m y may. Trông nh ng mi ng th t gà c a h n b c ra góc mâm, m i đ p làmả ữ ế ị ủ ắ ố ớ ẹ   sao! Không gi p, không nát, không bong da, nó gi ng nh  t p cánh con bậ ố ư ậ ươm bướm. N uế  

đ  trể ước môi mà th i, có th  bay đổ ể ược mười thước”. Cái đ c đáo c a phóng s  độ ủ ự ược thể 

hi n r t nhi u trong đo n miêu t  đó, nó ch ng t  cho ngòi bút miêu t  khách quan c aệ ấ ề ạ ả ứ ỏ ả ủ   Ngô T t T , đi u ki n quan tr ng và c n thi t c a th  lo i phóng s  Đ  ngấ ố ề ệ ọ ầ ế ủ ể ạ ự ể ườ ọi đ c có 

nh ng phút giây say mê, tho i mái bay b ng bên bàn tay kheo léo c a anh mõ nh ng v hữ ả ổ ủ ư ẫ   không lúc nào lãng quên ý nghĩa phê phán nh ng t  n n, h  t c c a xã h i phong ki nữ ệ ạ ủ ụ ủ ộ ế  

Vi t Nam th i b y gi , đó chính là tài năng ngh  thu t c a Ngô T t T ệ ờ ấ ờ ệ ậ ủ ấ ố

Nh  đã nói   trên, m t phóng s  l n vư ở ộ ự ớ ượt qua s  sàng l c c a th i gian thự ọ ủ ờ ường là tác 

ph m mà ch t phóng s  hài hòa v i văn h c. Phóng s  c a Vũ Tr ng Ph ng cu n hút b iẩ ấ ự ớ ọ ự ủ ọ ụ ố ở   ông vi t v  các v n đ  qu c n n dế ề ấ ề ố ạ ưới hình th c c a nh ng câu chuy n k , ghi chép l iứ ủ ữ ệ ể ạ  

được, có nhân v t, cu c đ i, s  ph n c  th  và ngôn ng  phóng s  đ m ch t văn h c.ậ ộ ờ ố ậ ụ ể ữ ự ậ ấ ọ   Ngh  thu t phãng s  trong “Ngh  thu t băm th t gà” c a Ngô T t T  cũng v y. Phóng sệ ậ ự ệ ậ ị ủ ấ ố ậ ự 

c a ông không hi m nh ng đo n miêu t  đ m ch t ngh  thu t. Đó là c nh “Ngoài sânủ ế ữ ạ ả ậ ấ ệ ậ ả  

tr i t i nh  m c và m a sùi s t, nờ ố ư ự ư ụ ước m a r  rích gi i xu ng đ u th m, nh  thêm vư ả ộ ố ầ ề ư ẻ 

ch a chan cho m i tình c u bi t.” trong cái đêm chu n b  di n ra bu i “ch a hàng xóm’ứ ố ử ệ ẩ ị ễ ổ ứ  

c a nhà Vân Lăng; đ c bi t là đo n miêu t  c nh anh M i pha th t nh  m t ngủ ặ ệ ạ ả ả ớ ị ư ộ ười ngh  sĩệ  

th c s  K t h p v i nh ng chi ti t mang đ m tính hi n th c, chúng làm cho ngòi bútự ự ế ợ ớ ữ ế ậ ệ ư   phóng s  tr  nên sinh đ ng và đ y tính h p d n. Ngh  thu t đó khi n cho bài phóng sự ở ộ ầ ấ ẫ ệ ậ ế ự  không tr  thành m t bài miêu t , li t kê thông thở ộ ả ệ ường mà tr  thành m t tác ph m phóngở ộ ẩ  

s  ­ ngh  thu t đ y h p d n.ự ệ ậ ầ ấ ẫ

T  m t m ng đ  tài v  “Ngh  thu t băm th t gà”n m trong chùm phóng s  “Vi c làng”,ừ ộ ả ề ề ệ ậ ị ằ ự ệ   Ngô T t T  đã không ng n ng i ph i bày hi n th c nh c nhôi c a xã h i phong ki nấ ố ầ ạ ơ ệ ự ứ ủ ộ ế  

Vi t Nam trệ ước cách m ng tháng Tám, m t xã h i còn ch a đ ng đ y nh ng b t công,ạ ộ ộ ứ ự ầ ữ ấ  

h  t c l c h u, nh ng n n xôi th t làm h  th p nhân cách và đ o đ c con ngủ ụ ạ ậ ữ ạ ị ạ ấ ạ ứ ười khi n hế ọ 

tr  nên t m thở ầ ường và th t đáng phê phán. Phóng s  đậ ự ược vi t lên b ng tài năng nghế ằ ệ  thu t trong vi c miêu t , bình giá, đ a ra ý ki n mang tính khách quan khi n cho nó vậ ệ ả ư ế ế ượ  t lên nh ng phóng s  đ n thu n, thông thữ ự ơ ầ ường khác, có ý nghĩa và giá tr  l n trong n n báoị ớ ề   chí cũng nh  văn h c Vi t Nam trong quá kh , hi n t i và s  là c  tư ọ ệ ứ ệ ạ ẽ ả ương lai n a.ữ