Lẽ ghét thương là lời tâm huyết của Nguyễn Đình Chiểu về nỗi ghét, tình thương nhân bản. Trong đoạn thơ trích nói về Lẽ ghét thương có tất cả 26 câu thì trong đó có 10 câu nói về ghét, 16 câu nói về thương. Như vậy là số lời nói về thương dài gần gấp đôi so với số lời nói về ghét. Bản thân tác giả đã có lần nói rõ: Bởi chưng hay ghét cũng là hay thương. Quả đúng như vậy, nếu đọc lại 10 câu thơ nói về ghét thì ta sẽ thấy căn nguyên, gốc rễ của cái ghét ở đây là lòng thương dân.
Trang 1Đ bài: L ghét thề ẽ ương nh ng l i th tâm huy t v n i ghét, tình thữ ờ ơ ế ề ỗ ương nhân
b n c a Nguy n Đình Chi uả ủ ễ ể
Bài làm
L ghét thẽ ương là l i tâm huy t c a Nguy n Đình Chi u v n i ghét, tình thờ ế ủ ễ ể ề ỗ ương nhân
b n.ả
Trong đo n th trích nói v "L ghét thạ ơ ề ẽ ương" có t t c 26 câu thì trong đó có 10 câu nóiấ ả
v "ghét", 16 câu nói v "thề ề ương". Nh v y là s l i nói v thư ậ ố ờ ề ương dài g n g p đôi soầ ấ
v i s l i nói v "ghét". B n thân tác gi đã có l n nói rõ: "B i ch ng hay ghét cũng làớ ố ờ ề ả ả ầ ở ư hay thương". Qu đúng nh v y, n u đ c l i 10 câu th nói v "ghét" thì ta s thây cănả ư ậ ế ọ ạ ơ ề ẽ nguyên, g c r c a cái "ghét" đây là lòng thố ễ ủ ở ương dân. S dĩ ông Quán "ghét", "ghét cayở ghét đ ng, ghét vào t n tâm", nh ng cái "t m phào", nh ng cái "đa đoan", nh ng cái "d iắ ậ ữ ầ ữ ữ ố trá", nh ng cái "mê dữ ầứi'\ l vì chúng là "r i dân", "làm dân nh c nh n", làm "dân lu ngầ ố ọ ằ ố
ch u l m than muôn ph n", làm "dân đ n n i sa h m s y hang". Trong s 10 câu th c aị ầ ầ ế ỗ ầ ẩ ố ơ ủ
đo n này thì thì có 4 câu có t dân nói v n i kh c a dân:ạ ừ ề ỗ ổ ủ
Đ dân đ n n i sa h m s y hang ể ế ỗ ầ ẩ Khi n dân lu ng ch u l m than muôn ph n ế ố ị ầ ầ Chuông b d i trá làm dân nh c nh n ề ố ọ ằ
S m đ u t i đánh l ng nh ng r i dân ớ ầ ố ằ ằ ố
Đ giãi bày nh ng l i tâm huy t v n i ghét này để ữ ờ ế ế ỗ ược sâu đ m, nhà th đã s d ng nghậ ơ ử ụ ệ thu t đi p t Trong 10 câu th có 8 t "ghét" thì hai câu m đ u đo n trích đã có 4 t ậ ệ ừ ơ ừ ở ầ ạ ừ Riêng câu th th hai:ở ơ ứ
"Ghét cay, ghét đ ng, ghét vào t n tâm" ắ ậ
Ngh thu t dùng đi p t tăng c p đ di n t các màu s c, mùi v và đ sâu tăng d n c aệ ậ ệ ừ ấ ể ễ ả ắ ị ộ ầ ủ cái ghét: T cái ghét có v cay, sang cái ghét có v đ ng, đ n cái ghét có đ sâu c a lòngừ ị ị ắ ế ộ ủ
người: "ghét vào t n tâm". V i cách di n đ t tăng c p này, Nguy n Đình Chi u cho b nậ ớ ễ ạ ấ ễ ể ạ
đ c bi t cái ghét c a ông Quán đã đ i gam, đ i ch t, cái g i là ghét c a ông Quán th c raọ ế ủ ổ ổ ấ ọ ủ ự
là lòng căm thù. Ong Quán căm thù t t c nh ng con ngấ ả ữ ười, nh ng s vi c làm t n h iữ ự ệ ổ ạ
đ n h nh phúc c a nhân dân. Đi u này th hi n tính nhân dân sâu s c c a văn thế ạ ủ ề ể ệ ắ ủ ơ Nguyên Đình Chi u.ể
Trang 2Đ i l p v i n i ghét, lòng căm ghét là tình thố ậ ớ ỗ ương, ông Quán đã t b ch v tình thự ạ ề ươ ng
c a mình trong 16 câu. M đ u là ông nói v tình thủ ở ầ ề ương c a ông v i Kh ng T v t v ,ủ ớ ổ ử ấ ả gian lao trong công vi c truy n đ o Nho: "Khi n i Tôhg, V , lúc Tr n, lúc Khuông". Ti pệ ề ạ ơ ệ ầ ế
đó, ông bày t tình thỏ ương c a ông đ i v i Nhan T , Gia Cát, Đ ng T , Nguyên Lủ ố ớ ử ổ ử ượng, Hàn Dũ, Liêm, L c. H là nh ng con ngạ ọ ữ ười hi n nhân, quân t , ki u m u c a đ o Nho,ề ử ể ẫ ủ ạ
nh ng mu n hành đ o, giúp vua, c u đ i và c u dân, nh ng rút c c là g p b t h nh ho cữ ố ạ ứ ờ ứ ư ụ ặ ấ ạ ặ
ch t y u, ho c là không đế ể ặ ược vua tin dùng, ho c là không g p th i v n. M ặ ặ ờ ậ ơ ước và nguy n v ng hành đ o, c u đ i, c u dân c a h không thành.ệ ọ ạ ứ ờ ứ ủ ọ
N u nh đo n th mế ư ở ạ ơ ười câu trên, tác gi cho nhân v t nói lòng căm thù b n ngả ậ ọ ườ ạ i h i dân đ nói lên lòng thể ương dân thì đo n th 16 câu này tác gi l i cho nhân v t b c lở ạ ơ ả ạ ậ ộ ộ lòng thương yêu tr c ti p đ i v i nh ng ngự ế ố ớ ữ ười có tài cao, chí c , mu n c u đ i và c uả ố ứ ờ ứ dân, nh ng rút c c là g p b t h nh ho c ch t y u, ho c là không đư ụ ặ ấ ạ ặ ế ể ặ ược vua tin dùng, ho cặ
là không g p th i v n. M ặ ờ ậ ơ ước và nguy n v ng hành đ o, c u đ i, c u dân c a hệ ọ ạ ứ ờ ứ ủ ọ không thành
N u nh đo n th mế ư ở ạ ơ ười câu trên, tác gi cho nhân v t nói lòng căm thù b n ngả ậ ọ ườ ạ i h i dân đ nói lên lòng thể ương dân thì đo n th 16 câu này tác gi l i cho nhân v t b c lở ạ ơ ả ạ ậ ộ ộ lòng thương yêu tr c ti p đ i v i nh ng ngự ế ố ớ ữ ười có tài cao, chí c , mu n c u đ i giúp dânả ố ứ ờ
mà g p ph i nh ng r i ro, b t h nh nên nguy n v ng c u đ i, c u dân không th c hi nặ ả ữ ủ ấ ạ ệ ọ ứ ờ ứ ự ệ
được
Đ bi u hi n tình c m thể ể ệ ả ương yêu đ y tính ch t bác ái và nhân b n đó, Nguy n Đìnhầ ấ ả ễ Chi u đo n th 16 câu này v n ti p t c dùng ngh thu t đi p t Trong 16 câu th nàyể ở ạ ơ ẫ ế ụ ệ ậ ệ ừ ơ ông đã dùng 9 t "thừ ương"
M đ u cho đo n th ông dùng đ n hai t "thở ầ ạ ơ ế ừ ương":
"Th ươ ng là th ươ ng đ c thánh nhân" ứ
Đi p t "thệ ừ ương" bi u hi n ni m thể ệ ề ương yêu tha thi t c a nhân v t đ i v i Kh ng T ,ế ủ ậ ố ớ ổ ử khi Kh ng T g p nh ng gian nan, v t v trên đổ ử ặ ữ ấ ả ường hành đ o. Ph i nói là lòng thạ ả ươ ng
c a ông Quán đây r ng l n. Ông thủ ở ộ ớ ương c đ n nh ng ngả ế ữ ười ch t y u mà công danhế ể
ch a đ t:ư ạ
"Th ươ ng th y Nhan T d dang, ầ ử ở
Trang 3Ba m ươ i m t tu i tách dàng công danh", ố ổ Ông th ươ ng c đ n nh ng ng ả ế ữ ườ i không g p v n may: ặ ậ
Th ươ ng ông Gia Cát tài lành,
G p c n Hán m t đã đành phôi pha" ặ ơ ạ
T đó, ông Quán b c l tình thừ ộ ộ ương đ n s ph n cay đ ng c a con ngế ố ậ ắ ủ ười trước nh ngữ quy lu t kh c nghi t c a t o hoá và xã h i.ậ ắ ệ ủ ạ ộ
Đo n th có ngh thu t b c c khá ch t ch , m ch l c.ạ ơ ệ ậ ố ụ ặ ẽ ạ ạ
Có câu m đ u nói v "ghét":ở ầ ề
"Quán r ng: Ghét vi c t m phào ằ ệ ầ Ghét cay, ghét đ ng, ghét vào t n tâm ắ ậ
Có câu m đ u nói vé đo n "th ở ầ ạ ươ ng":
"Th ươ ng là th ươ ng đ c thánh nhân Kh n i T ng V , lúc Tr n, lúc Khuông" ứ ỉ ơ ố ệ ầ
Có câu k t cho c hai đo n "ghét" và "thế ả ạ ương":
"Xem qua kinh s m y l n ử ấ ầ
N a ph n l i ghét, n a ph n l i th ử ầ ạ ử ầ ạ ươ ng",
Đ i v i các ý nh trong m i đo n ghét và thố ớ ỏ ỗ ạ ương, tác gi l i dùng các đi p t ghét vàả ạ ệ ừ
thương đ v a tách bi t v a liên k t các ý nh l i v i nhau. Ví d :ể ừ ệ ừ ế ỏ ạ ớ ụ
"Ghét đ i Ki t, Tr mê dâm, ờ ệ ụ
Đ dân đ n n i sa h m s y hang ể ế ổ ầ ẩ Ghét đ i , L đa đoan, ờ Ư ệ Khi n dân lu ng ch u l m than muôn ph n ế ố ị ẩ ầ
ho c:ặ
"Th ươ ng ông Gia Cát tài lành,
G p c n Hán m t dã đành phôi pha ặ ơ ạ
Th ươ ng th y Đ ng T cao xa, ầ ổ ử Chí dà có chí, ngôi mà không ngôi
Nh ngh thu t dùng đi p t k t h p v i b c c ch t ch , m ch lac mà đo n th đ c lênờ ệ ậ ệ ừ ế ợ ớ ố ụ ặ ẽ ạ ạ ơ ọ
gi ng đi u v a nghiêm trang v a th ng thi t, m t nét đ c tr ng c a đi u th ch tìnhọ ệ ừ ừ ố ế ộ ặ ư ủ ệ ơ ữ Nguy n Đình Chi u.ễ ể