Tú Xương là một hiện tượng phức tạp từng gây nhiều tranh cãi trong nền văn học Việt Nam. Riêng với bài thơ “Vịnh khoa thi Hương” của nhà thơ đã có hai ý kiến trái ngược nhau. Có người cho rằng bài thơ là tiếng khóc, lại có người cho rằng đó là tiếng cười mỉa mai châm biếm sâu cay của Tú Xương. “Vịnh khoa thi Hương” của Tú Xương có cả tiếng cười có cả tiếng khóc...
Trang 1Đ bài: Có ngề ười cho r ng bài th V nh khoa thi Hằ ơ ị ương là ti ng khóc, nh ng cóế ư
ngườ ại l i cho đó là ti ng cế ười châm bi m sâu cay c a Tr n T Xế ủ ầ ế ương trước th iờ
cu c lúc b y gi Ý ki n c a anh (ch ) nh th nào?ộ ấ ờ ế ủ ị ư ế
Bài làm
Tú Xương là m t hi n tộ ệ ượng ph c t p t ng gây nhi u tranh cãi trong n n văn h c Vi tứ ạ ừ ề ề ọ ệ Nam. Riêng v i bài th “V nh khoa thi Hớ ơ ị ương” c a nhà th đã có hai ý ki n trái ngủ ơ ế ượ c nhau. Có người cho r ng bài th là ti ng khóc, l i có ngằ ơ ế ạ ười cho r ng đó là ti ng cằ ế ười m aỉ mai châm bi m sâu cay c a Tú Xế ủ ương
“V nh khoa thi Hị ương” c a Tú Xủ ương có c ti ng cả ế ười có c ti ng khócả ế
Th i đ i và hoàn c nh riêng đã t o ra nh ng nét ph c t p trong n i dung th Tú Xờ ạ ả ạ ữ ứ ạ ộ ơ ương. Nhà th tên th t là Tr n Duy Uyên r i đ i thành Tr n T Xơ ậ ầ ồ ổ ầ ế ương cu i cùng là Tr n Caoố ầ
Xương. S đ i tên c a nhà th b i đự ổ ủ ơ ở ường công danh chi ph i. Có tài, h c r ng, “T đ iố ọ ộ ế ổ thành Cao v n nh ng thi đ n tám l n v n không đ ". Tú Xẫ ư ế ầ ẫ ỗ ương sinh nh m lúc Hán h cằ ọ đang suy tàn, Tây h c đang s n s ti m v Có đi u y b i xã h i Vi t Nam th i đó đã trọ ấ ổ ế ị ề ấ ở ộ ệ ờ ở thành n a th c dânn a phong ki n. Th c dân Pháp sang xâm lử ự ử ế ự ược kéo theo bao bi nế
đ ng, suy đ i. Nho h c th t th , truy n th ng đ o đ c b chà đ p giày xéo Là m t nhàộ ồ ọ ấ ế ề ố ạ ứ ị ạ ộ Nho chân chính, Tú Xương đã dùng ngòi bút ph n ánh xã h i; th hi n tâm tình trả ộ ể ệ ước hi nệ
th c bu i giao th i h n lo n.ự ổ ờ ỗ ạ
“V nh khoa thi Hị ương” là v nh khoa thi Hị ương nào? Là khoa thi Hương năm Đinh D uậ
1897. Khi y, th c dân Pháp đã bấ ự ước đ u hoàn thành công cu c đ t áp ch xã h i m i lênầ ộ ặ ế ộ ớ
đ t nấ ước ta. S đ i thay nhi u cay đ ng là c m h ng đ Tú Xự ổ ề ắ ả ứ ể ương h bút v nh đ i.ạ ị ờ
“V nh khoa thi Hị ương” trước h t là ti ng cế ế ười, đúng là “ti ng cế ười m a mai châm bi mỉ ế sâu cay”
Cườ ự ội s l n x n v t ch c, c c u thi “trộ ề ổ ứ ơ ấ ường Nam thi l n v i trẫ ớ ường Hà”. T “l n”ừ ẫ
là t Nôm, ý ch s l n l n. M t k thi có tính ch t tr ng đ i tìm nhân tài cho c nừ ỉ ự ẫ ộ ộ ỳ ấ ọ ạ ả ướ c,
m t k thi hi m có “ba năm m m t khoa” v y mà l n x n, thi u nghiêm túc thì h i saoộ ỳ ế ồ ộ ậ ộ ộ ế ỏ không đáng cười. Cười ai? Cười cái “nhà nước” k l kia ch ai?ỳ ạ ứ
Ch a h t, c nh tư ế ả ượng trường thi m i th t vui m t:ớ ậ ắ
“Lôi thôi sĩ t vai đeo l ử ọ
Trang 2m o quan tr ng mi ng thét loa”.
Nho sĩ x a là nh ng ngư ữ ười có h c ch ng ph i “vào trong phong nhã ra ngoài hào hoa” thìọ ẳ ả cũng là tao nhân m c khách. Nh ng sĩ t đi thi đây thì khác, t th dáng v c a h th tặ ư ử ở ư ế ẻ ủ ọ ậ
l b ch: “lôi thôi”, lu m thu m, “vai đeo l ”. Ch ng khác gì lũ con buôn, phố ị ộ ộ ọ ẳ ường ch búa.ợ Cũng ch ng bi t h c x , đi đ ng th nào đ quan trẳ ế ọ ư ử ứ ế ể ường ph i v t b s oai nghiêmả ứ ỏ ự
v n có, b c t c “thét” loa “ m o ” do n t h C nh tố ự ứ ậ ẹ ạ ạ ọ ả ượng th t l n x n, nh n nháo!ậ ộ ộ ố
Ch a h t, đó m i là c nh ban đ u. Màn hài k ch gi m i tr n v :ư ế ớ ả ầ ị ờ ớ ọ ở
“C kéo r p tr i quan s đ n ờ ợ ờ ứ ế Váy lê quét đ t m đ m ra” ấ ụ ầ
Lũ sĩ t , b n quan trử ọ ường là c p dấ ướ ội, l n x n nh n nháo chút cũng độ ố ược. Ta ch đ i vờ ợ ẻ oai nghiêm c a các b c chánh s , s đài các kiêu sa c a b c m nh ph Nh ng h đ n r iủ ậ ứ ự ủ ậ ệ ụ ư ọ ế ồ
ta ph i b ng mi ng cả ư ệ ười. H đua nhau phô phang thanh th , s khoe khoang thành lọ ế ự ố
b ch. “C kéo r p tr i” ra v ta đây quan to, ch c tr ng; “váy lê quét đ t” đ phô trị ờ ợ ờ ẻ ứ ọ ấ ể ươ ng
s giàu có. Đ c bi t phép đ i “C kéo r p tr i” “Váy lê quét đ t” còn là s m a mai sâuự ặ ệ ố ờ ợ ờ ấ ự ỉ cay kín đáo c a nhà th “C ” là th đ i di n cho m t qu c gia, c th đây là “nủ ơ ờ ứ ạ ệ ộ ố ụ ể ở ướ c
m ” Đ i Pháp; “váy” là đ che thân đàn bà. Phép đ i đem so “c ” v i “váy” ch ng sâu cayẹ ạ ồ ố ờ ớ ẳ quá?
c b n câu t c nh quan tr ng, phép đ o ng đã phát huy tác d ng t i đa, đ c t dáng
v , hành đ ng đ c tr ng c a t ng th b c h ng ngẻ ộ ặ ư ủ ừ ứ ậ ạ ười. Ch ng dáng v , hành đ ng nào raẳ ẻ ộ
gì c Chúng l b ch nh nhãng. Nhìn vào b c tranh y ta thây m t phả ố ị ố ứ ấ ộ ường h chèo đangề
di n v Nh ng bài th còn là m t ti ng khóc. Khóc cho đ t nễ ở ư ơ ộ ế ấ ước, khóc cho thân mình
c a Tú Xủ ương
Trước đây, khoa thi Hương là do tri u đình đ ng ra t ch c. Nay thay cho tri u đình làề ứ ổ ứ ề
“nhà nước”. “Nhà nước” nào v y? Là nhà nậ ước bù nhìn th c dân Pháp d ng lên đ loèự ự ể dân chúng. Câu th th hi n ý th c sâu s c vi c m t quy n t ch c a nơ ể ệ ứ ắ ệ ấ ề ự ủ ủ ước nhà. Do đó,
nó ng m ngùi nh m t m t đi u gì.ậ ư ấ ộ ề
Cườ ẻi v nh nhăng, l b ch c nh trố ố ị ả ường thi cũng là khóc cho v n nậ ước suy đ i, xu ngồ ố
d c. Thi là đ ch n nhân tài, là đ thu hút anh tài b n phía. Nh ng tài đâu ch ng th y chố ể ọ ể ố ư ẳ ấ ỉ
th y lũ n a ngấ ử ườ ửi n a ng m lôi thôi l ch th ch kéo v Nho h c đã suy đ i; con đợ ế ế ề ọ ồ ườ ng khoa c đã đ n h i x chi u b i ngử ế ồ ế ề ở ười ta đâu c n thi c mà v n có quan tầ ử ẫ ước “tri
Trang 3huy n lâu nay giá r mà”.ệ ẻ
M t k thi thiêng liêng tr ng đ i c a đ t nộ ỳ ọ ạ ủ ấ ước b bi n thành m t v h chèo nh th cóị ế ộ ở ề ư ế
ai không đau xót, khóc thương?
Không nén n i lòng mình, Tú Xổ ương kêu lên:
“Nhân tài đ t B c nào ai đó ấ ắ Ngo nh c mà trông c nh n ả ổ ả ướ c nhà!”
Câu th là ti ng g i tha thi t “nào ai đó” đ i v i nh ng “nhân tài đ t B c”. Nh ng cũngơ ế ọ ế ố ớ ữ ấ ắ ư
là m t câu h i xót xa: c nh nh th , ngộ ỏ ả ư ế ười nh th sao không ai th y, không ai thư ế ấ ương?
“trông c nh nả ước nhà” là trông cái suy tàn, cái xu ng d c, cái tàn t c a đ t nố ố ạ ủ ấ ước. Nghe sao bi thương và đau đ n quá!ớ
V y là, không ch riêng ti ng khóc, không ch riêng ti ng cậ ỉ ế ỉ ế ười “V nh khoa thi Hị ương” c aủ
Tú Xương có c ti ng cả ế ười có c ti ng khóc: cả ế ười m a mai, châm bi m s nh nhăng c aỉ ế ự ố ủ
xã h i n a th c dân n a phong ki n thông qua cộ ử ự ử ế ười cái l b ch c a trố ị ủ ường thi; và khóc cho v n nậ ước suy tàn, xu ng d c.ố ố
Ti ng cế ười và ti ng khóc cũng là hai đ c đi m quan tr ng trong th Tú Xế ặ ể ọ ơ ương nói chung. Chúng t o thành y u t hi n th c và tr tình trong các sáng tác c a nhà th ạ ế ố ệ ự ữ ủ ơ