Thượng kinh kí sự của Lê Hữu Trác là tác phẩm đặc sắc, đánh dấu sự phát triển mới của thể loại kí Việt Nam thời trung đại. Với tác phẩm này, tác giả đã ghi lại những cảm nhận của bản thân trước hiện thực về cảnh vật và con người mà mình tận mắt chứng kiến từ lúc nhận được lệnh triệu về kinh đô chữa bệnh cho thế tử Cán đến lúc xong việc, về tới nhà ở Hương Sơn. Và có thể nói, đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh là một trong số những đoạn trích tiêu biểu của tác phẩm, vẽ lại một cách chân thực cuộc sống nơi phủ chúa. Đặc biệt, qua đoạn trích còn giúp chúng ta thấy rõ vẻ đẹp tâm hồn và nhân cách của Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác.
Trang 1Đ bài: C m nh n v đ p tâm h n và nhân cách c a H i Thề ả ậ ề ẹ ồ ủ ả ượng Lãn Ông Lê H uữ Trác
Bài làm:
Thượng kinh kí s c a Lê H u Trác là tác ph m đ c s c, đánh d u s phát tri n m i c aự ủ ữ ẩ ặ ắ ấ ự ể ớ ủ
th lo i kí Vi t Nam th i trung đ i. V i tác ph m này, tác gi đã ghi l i nh ng c m nh nể ạ ệ ờ ạ ớ ẩ ả ạ ữ ả ậ
c a b n thân trủ ả ước hi n th c v c nh v t và con ngệ ự ề ả ậ ười mà mình t n m t ch ng ki n tậ ắ ứ ế ừ lúc nh n đậ ượ ệc l nh tri u v kinh đô ch a b nh cho th t Cán đ n lúc xong vi c, v t iệ ề ữ ệ ế ử ế ệ ề ớ nhà Hở ương S n. Và có th nói, đo n trích "Vào ph chúa Tr nh" là m t trong s nh ngơ ể ạ ủ ị ộ ố ữ
đo n trích tiêu bi u c a tác ph m, v l i m t cách chân th c cu c s ng n i ph chúa.ạ ể ủ ẩ ẽ ạ ộ ự ộ ố ơ ủ
Đ c bi t, qua đo n trích còn giúp chúng ta th y rõ v đ p tâm h n và nhân cách c a H iặ ệ ạ ấ ẻ ẹ ồ ủ ả
Thượng Lãn Ông Lê H u Trác.ữ
Trước h t, H i Thế ả ượng Lãn Ông Lê H u Trác hi n lên là m t con ngữ ệ ộ ười coi thường danh
l i. Bợ ước vào khung c nh l ng l y, nguy nga, tráng l và nghiêm trang, cung kính n iả ộ ẫ ệ ơ
ch n ph chúa v i nh ng gác tía, "Đ i đố ủ ớ ữ ạ ường", "Quy n b ng" Lê H u Trác đã b c lể ồ ữ ộ ộ
c m xúc c a mình m t cách tr c ti p. "Mình v n con quan, sinh trả ủ ộ ự ế ố ưởng ch n ph n hoa,ở ố ồ
ch nào trong c m thành mình cũng đã t ng bi t. Ch có nh ng vi c trong ph chúa làỗ ấ ừ ế ỉ ữ ệ ủ mình ch m i nghe nói thôi. Bỉ ớ ước chân đ n n i này m i hay c nh giàu sang c a vua chúaế ơ ớ ả ủ
th c khác h n ngự ẳ ười thường." V i nh ng câu văn đã d n trên có th th y đớ ữ ẫ ở ể ấ ược thái độ
ng ngàng, b t ng c a tác gi trỡ ấ ờ ủ ả ước khung c nh n i ph chúa. Tuy nhiên, n sau cái tháiả ơ ủ ẩ
đ ng ngàng y, ông cũng gián ti p lên ti ng phê phán cu c s ng xa hoa, hộ ỡ ấ ế ế ộ ố ưởng l c n iạ ơ
ph chúa. Thái đ phê phán y c a ông th hi n qua cách ông miêu t quang c nh n iủ ộ ấ ủ ể ệ ả ả ơ
ph chúa m t cách chi ti t, t m , t ngoài vào trong, t xa đ n g n, dủ ộ ế ỉ ỉ ừ ừ ế ầ ường nh ông đãư
d n ngẫ ườ ọi đ c đi chiêm ngưỡng h t m i n i trong ph chúa và đ r i cu i cùng ông khépế ọ ơ ủ ể ồ ố
l i b ng m t bài th miêu t c nh ph chúa nh ng xét đ n cùng chính là ti ng lòng c aạ ằ ộ ơ ả ả ủ ư ế ế ủ ông:
Quê mùa cung c m ch a quen ấ ư Khác chi ng ph đào nguyên thu nào! ư ủ ở
Đ ng th i, thái đ phê phán c nh s ng xa hoa n i ph chúa còn đồ ờ ộ ả ố ơ ủ ược th hi n qua gi ngể ệ ọ
đi u m a mai, gi u c t khi ông nói v nh ng đ dùng trong ph chúa lúc đệ ỉ ễ ợ ề ữ ồ ủ ược m i ănờ
Trang 2c m: "Mâm vàng chén b c, đ ăn toàn là c a ngon v t l , tôi b y gi m i bi t cái phongơ ạ ồ ủ ậ ạ ấ ờ ớ ế
v c a nhà đ i gia". Nh v y, xét đ n cùng, n sau cách miêu t t m quang c nh xa hoaị ủ ạ ư ậ ế ẩ ả ỉ ỉ ả
n i ph chúa và thái đ m a mai trong cách ghi chép, miêu t chính là m t H i Thơ ủ ộ ỉ ả ộ ả ượ ng Lãn Ông coi thường danh l i, ti n b c, không đ ng tình v i cu c s ng xa hoa nh ng thi uợ ề ạ ồ ớ ộ ố ư ế khí tr i n i ch n ph chúa.ờ ơ ố ủ
Không d ng l i đó, Lê H u Trác còn là m t th y thu c tài gi i, có kinh nghi m trongừ ạ ở ữ ộ ầ ố ỏ ệ ngh , giàu lề ương tâm, đ c đ và luôn gi cho mình m t l i s ng, m t c t cách thanh cao.ứ ộ ữ ộ ố ố ộ ố
Có th nói, trể ước khi ch a b nh cho th t Cán trong n i tâm Lê H u Trác có s gi ngữ ệ ế ử ộ ữ ự ằ
co, mâu thu n gi a m t bên là ông hi u căn b nh, bi t cách ch a tr nh ng s ch a cóẫ ữ ộ ể ệ ế ữ ị ư ợ ữ
hi u qu ngay s đệ ả ẽ ược chúa tin dùng, b công danh trói bu c, không đị ộ ược v v i núi r ngề ớ ừ
n d t v i m t bên là mu n ch a c m ch ng nh ng l i s trái v i l ng tâm, y đ c, s
ph lòng cha ông. Nh ng đ r i, đ n cu i cùng, t m lòng, lụ ư ể ồ ế ố ấ ương y c a ngủ ười th y thu cầ ố cùng v i vi c ông luôn l y vi c n i ti p lòng trung thành c a cha ông làm tôn ch , làm lớ ệ ấ ệ ố ế ủ ỉ ẽ
s ng đã chi n th ng t t c m i suy t , trăn tr , mâu thu n trong ông, đ r i cu i cùngố ế ắ ấ ả ọ ư ở ẫ ể ồ ố ông đ a ra phư ương pháp, cách th c ch a tr b nh cho th t căn b nh mà nhi u th yứ ữ ị ệ ế ử ệ ề ầ thu c đã không tìm ra cách ch a tr Tuy nhiên, vi c Lê H u Trác s ch a có hi u quố ữ ị ệ ữ ợ ữ ệ ả ngay s đẽ ược chúa tin dùng, b công danh trói bu c, không đị ộ ược v v i núi r ng n d tề ớ ừ ẩ ậ xét đ n cùng là s bi u hi n cho lòng yêu thích cu c s ng t do, thanh đ m n i quê nhà,ế ự ể ệ ộ ố ự ạ ơ không vướng b n vinh hoa phú quý c a ông. Thêm vào đó, tài năng, kinh nghi m trongậ ủ ệ ngh th y thu c c a ông không ch đề ầ ố ủ ỉ ược th hi n tr c ti p vi c ch a kh i b nh choể ệ ự ế ở ệ ữ ỏ ệ
th t Cán mà còn l i nh n xét c a Quan chánh đế ử ở ờ ậ ủ ường "Phương thu c và l p lu n c aố ậ ậ ủ
c khác chúng ta nhi u."ụ ề
Tóm l i, qua đo n trích Vào ph chúa Tr nh giúp chúng ta th y đạ ạ ủ ị ấ ượ ằc r ng H i Thả ượ ng Lãn Ông Lê H u Trác bên c nh là m t th y thu c gi i, giàu kinh nghi m còn là m tữ ạ ộ ầ ố ỏ ệ ộ
người giàu y đ c, có tâm h n và nhân cách cao đ p coi thứ ồ ẹ ường ti n b c, vinh hoa, yêuề ạ thích cu c s ng t do, thanh đ m. V đ p tâm h n và nhân cách cao đ p c a ông là t mộ ố ự ạ ẻ ẹ ồ ẹ ủ ấ
gương sáng cho l p l p th h sau ngớ ớ ế ệ ưỡng m và h c t p, noi theo.ộ ọ ậ
Bài M u S 2:ẫ ố
Nh c đ n H i Thắ ế ả ượng Lãn Ông Lê H u Trác là nh c đ n m t nhà y giàu y đ c, ông cũngữ ắ ế ộ ứ
Trang 3là m t nhà th , nhà văn l i l c. Trong su t cu c đ i, ông đã đ l i vô vàn nh ng tácộ ơ ỗ ạ ố ộ ờ ể ạ ữ
ph m, nh ng c ng hi n to l n cho đ t nẩ ữ ố ế ớ ấ ước, và m t trong s đó ph i k đ n là cu nộ ố ả ể ế ố
“Thượng kinh kí s ” đự ược vi t năm 1782, là thành qu c a chuy n đi đ n kinh đô Thăngế ả ủ ế ế Long ch a b nh cho th t Tr nh Cán. Qua đo n trích “Vào ph chúa Tr nh”, ta th y đữ ệ ế ử ị ạ ủ ị ấ ượ c
cu c s ng xa hoa c a b n chúa phong ki n và n i b t h n h t là tâm h n, nhân cách sángộ ố ủ ọ ế ổ ậ ơ ế ồ
ng i c a m t nhà y có tâm đ c không ham ti n tài danh v ng.ờ ủ ộ ứ ề ọ
Đo n trích “Vào ph chúa Tr nh” đã ghi l i chân th c toàn b nh ng đi u mà ông chínhạ ủ ị ạ ự ộ ữ ề
m t th y, tai nghe. Khi đắ ấ ượ ậc t n m t ch ng ki n m i th trong ph chúa, ông l i khôngắ ứ ế ọ ứ ủ ạ
kh i s ng s , kinh ng c b i các v quy n quý, cao sang. M i th còn h n c l i đ n màỏ ữ ờ ạ ở ẻ ề ọ ứ ơ ả ờ ồ ông đã nghe đượ ởc bên ngoài
M đ u tác ph m ông đã l y ngòi bút c a mình đ phác l i b c tranh r c r ph chúa.ở ầ ẩ ấ ủ ể ạ ứ ự ỡ ở ủ
T ngoài vào trong không bi t bao nhiêu k h u ngừ ế ẻ ầ ườ ại h , nh ng hàng cây um tùm n iữ ố đuôi nhau tít t p, r i có ch l i có nh ng hòn đá hình thù kì l , n i có nh ng chi c c tắ ồ ỗ ạ ữ ạ ơ ữ ế ộ
được dát vàng. Nghe tác gi k mà ta nh đi l c vào m t th gi i c tích nào đó, m t thả ể ư ạ ộ ế ớ ổ ộ ế
gi i s c s s c màu và uy quy n không tớ ặ ỡ ắ ề ưởng. Nhà y được đ a vào trong ph b ng c aư ủ ằ ử sau, đi h t hành lang này đ n hành lang kia r i l i qua c a l n c a nh , b t g p nh ngế ế ồ ạ ử ớ ử ỏ ắ ặ ữ cung đi n đài các nguy nga đ n ng p th , đ ng trệ ế ộ ở ứ ước khung c nh kiêu sa th khi n choả ế ế ông tr m tr nh ng cũng ch ng ng đ u lên li c vài cái r i l i cúi g m xu ng đ t. Dầ ồ ư ỉ ẩ ầ ế ồ ạ ằ ố ấ ườ ng
nh ngay t khi bư ừ ước chân vào trong ph ông đã nh n ra đây không ph i là th gi i dànhủ ậ ả ế ớ cho mình, đó là cu c s ng đ i ngh ch v i th c t i c a hàng nghìn hàng v n con ngộ ố ố ị ớ ự ạ ủ ạ ườ i ngoài kia đang đ u s p m t t i ch mong có đ c m ăn, áo m c. Có l ông nh n ra đây làầ ấ ặ ố ỉ ủ ơ ặ ẽ ậ cái cao sang b t nhân, b t nghĩa có đấ ấ ược b ng cách bóc l t, tằ ộ ước đo t công s c c a ngạ ứ ủ ườ i khác
Và con người nhân đ c y cũng ng c nhiên b i cung cách sinh ho t c a ph chúa. Trongứ ấ ạ ở ạ ủ ủ
ph ngủ ườ ầi h u k h t p n p, l i thêm b a ăn đ y s n hào h i v , c a ngon v t l trênẻ ạ ấ ậ ạ ữ ầ ơ ả ị ủ ậ ạ ở
đ i khi n ông n tờ ế ấ ượng không sao quên n i. Đó là khi ông đổ ược m i m t b a c m trongờ ộ ữ ơ
ph , dù ch là c m s c a quan nh ng v i ông nó cũng quá xa x , mâm vàng, chén b c vàủ ỉ ơ ẻ ủ ư ớ ỉ ạ
m i th tọ ứ ươm t t đ n không tấ ế ưởng. Đây ch ng còn là th gi i c a con ngẳ ế ớ ủ ười mà là m tộ
th gi i th n tiên nào đó đế ớ ầ ượ ạc t o ra dành cho chúa tr i.ờ
Trang 4Th t v y, nhân cách sáng ng i c a ông cũng b c l rõ nét khi chu n b nh cho th t Đóậ ậ ờ ủ ộ ộ ẩ ệ ế ử
là m t đ a bé t m năm, sáu tu i b m c m t căn b nh mà nguyên nhân l i r t đ n gi n.ộ ứ ầ ổ ị ắ ộ ệ ạ ấ ơ ả
Đó là vì không v n đ ng l i đậ ộ ạ ược ăn sung m c sặ ướng lâu ngày d n đ n h i thân và mangẫ ế ạ
b nh. S ph c v chu đáo c a k h u ngệ ự ụ ụ ủ ẻ ầ ườ ại h khi n cho nó không ph i đ ng tay chân,ế ả ộ
m c b nh lâu ngày mà ch a kh i khi n sinh khí khô héo, g y gu c, gân xanh n i lên kh pắ ệ ư ỏ ế ầ ộ ổ ắ
người. Ch c n nhìn x qua thôi, nhà y thông thái y cũng đã có th chu n đoán ra đỉ ầ ơ ấ ể ẩ ượ c
b nh tình c a đ a tr mang danh con tr i kia nh ng r i ông l i đ n đo, d n v t, đ uệ ủ ứ ẻ ờ ư ồ ạ ắ ằ ặ ấ tranh tìm ra cách t t nh t cho l a ch n c a mình. Và cu i cùng sau bao trăn tr ông đãố ấ ự ọ ủ ố ở
ch n phọ ương thu c hòa hoãn đ ch a b nh cho th t m c dù có kh năng ch a kh iố ể ữ ệ ế ử ặ ả ữ ỏ ngay l p t c. Ông trăn tr vì s ti n tài danh v ng s cậ ứ ở ợ ề ọ ẽ ướp m t t do, t t i c a cu cấ ự ự ạ ủ ộ
đ i, s ch a b nh kh i nhanh quá s b gi l i. Qua chi ti t trên, có th th y Lê H u Trácờ ợ ữ ệ ỏ ẽ ị ữ ạ ế ể ấ ữ
là người không ham mê danh v ng, đi u ông coi tr ng h n ca là cái y đ c, cái đ o đ c lọ ề ọ ơ ứ ạ ứ ẽ
s ng c a mình. Không có gì quý giá h n t do t t i c a cu c đ i, và ông đã quy t đ nhố ủ ơ ự ự ạ ủ ộ ờ ế ị tránh xa n i th phi ganh đua đ s ng an nhàn. Ông thà làm lang y bình thơ ị ể ố ường ch nh tứ ấ
đ nh không tr thành con chim quý trong l ng lúc nào cũng ph i khom l ng qu g i trị ở ồ ả ư ỳ ố ướ c
k lãnh chúa tàn b o.ẻ ạ
K có tài luôn là ngẻ ười có tâm. Th t v y t x a đ n nay, đã có bi t bao nhân tài ch nậ ậ ừ ư ế ế ọ cách buông b tri u chính vì nh n ra đỏ ề ậ ược cái b n ch t, cái b m t th t s c a tri u đình.ả ấ ộ ặ ậ ự ủ ề
Lu t l đậ ệ ược đ t ra đ đàn áp con ngặ ể ười nghèo kh , nó là công c đ cổ ụ ể ướp bóc m t cáchộ
h p pháp. C m t đ t nợ ả ộ ấ ướ ộc r ng l n b bao ph b i bóng t i đ c k t, nh ng ti ng khóc,ớ ị ủ ở ố ặ ị ữ ế
ti ng kêu van th m thi t. Con ngế ả ế ườ ứi c chìm trong đau kh còn b n th ng tr thì c nh nổ ọ ố ị ứ ở
nh hơ ưởng th M t xã h i th i nát và vô nhân đ o làm sao. Th nh ng sau t t c ta v nụ ộ ộ ố ạ ế ư ấ ả ẫ còn hy v ng, ni m tin v n đọ ề ẫ ược ti p n i b i xã h i v n còn nh ng ngế ố ở ộ ẫ ữ ười có tâm có đ cứ
nh Lê H u Trác, ông là m t ngư ữ ộ ười có tài, có tâm và mang trong mình nhân cách cao đ p.ẹ