Chí Phèo (1941) là tác phẩm đỉnh cao trong sự nghiệp cầm bút của nhà văn. Bên cạnh nội dung hiện thực sâu sắc và tư tưởng nhân đạo mới mẻ là nghệ thuật tả tâm lí nhân vật đặc sắc, nhất là đoạn tả tâm trạng Chí Phèo lúc tỉnh rượu rồi khao khát sống. Đây là đoạn văn tiêu biểu cho bút pháp tả tâm lí của Nam Cao: Tỉnh dậy hắn thấy hắn già mà vẫn còn cô độc… cái này còn đáng sợ hơn đói rét và ốm đau.
Trang 1Đ bài: C m nh n c a anh ch v c nh Chí Phèo t nh d y sau tr n m trong tácề ả ậ ủ ị ề ả ỉ ậ ậ ố
ph m Chí Phèo c a Nam Caoẩ ủ
Hướng d nẫ
Truy n ng n Nam Cao r t hi n đ i trong k t c u tâm lí và ngôn ng giàu ch t s ng.ệ ắ ấ ệ ạ ế ấ ữ ấ ố
Nh ng đ c s c h n c là ngh thu t miêu t và phân tích tâm lí nhân v t mà văn h c th iư ặ ắ ơ ả ệ ậ ả ậ ọ ờ
k sau còn ch u nh hỳ ị ả ưởng
Chí Phèo (1941) là tác ph m đ nh cao trong s nghi p c m bút c a nhà văn. Bên c nh n iẩ ỉ ự ệ ầ ủ ạ ộ dung hi n th c sâu s c và t tệ ự ắ ư ưởng nhân đ o m i m là ngh thu t t tâm lí nhân v t đ cạ ớ ẻ ệ ậ ả ậ ặ
s c, nh t là đo n t tâm tr ng Chí Phèo lúc t nh rắ ấ ạ ả ạ ỉ ượ ồu r i khao khát s ng. Đây là đo n vănố ạ tiêu bi u cho bút pháp t tâm lí c a Nam Cao: T nh d y h n th y h n già mà v n còn côể ả ủ ỉ ậ ắ ấ ắ ẫ
đ c… cái này còn đáng s h n đói rét và m đau.ộ ợ ơ ố
Sau khi tù v , Chí Phèo tr thành ngở ề ở ười khác h n: l u manh, côn đ , hung hăng, d t nẳ ư ồ ữ ợ
và lúc nào cũng say. H n b bá Ki n bi n thành tay sai và s ng u mê tăm t i g n mắ ị ế ế ố ố ầ ườ i
m y năm tr i. M t đêm trăng sáng bên b sông, Chí Phèo g p Th N Sáng hôm sau t nhấ ờ ộ ờ ặ ị ở ỉ
rượu, Chí Phèo nh n bi t th gi i quanh mình và nh n ra c nh ng cay đ ng, bi đát c aậ ế ế ớ ậ ả ộ ắ ủ
cu c đ i. Trích đo n miêu t dòng suy nghĩ c a Chí v th c tr ng cu c đ i trong hi n t iộ ờ ạ ả ủ ề ự ạ ộ ờ ệ ạ
và c tả ương lai
H n th y h n… Ngôn ng đ c tho i cho th y l n đ u tiên Chí Phèo s ng n i tâm. H nắ ấ ắ ữ ộ ạ ấ ầ ầ ố ộ ắ
ch ng là con ngủ ữ ười lý trí t nh táo, h n b ng là con ngỉ ắ ổ ữ ười thân ph n: già và cô đ c. Chíậ ộ Phèo đang suy t , nhìn nh n v mình.ư ậ ề
Con ngườ ựi t nh n th c là m t bậ ứ ộ ước ti n c a nhân lo i đ a con ngế ủ ạ ư ườ ếi đ n v i ánh sángớ trí tu và cũng là bệ ước chuy n bi n quan tr ng trong s ph n Chí Phèo. D u ch m thanể ế ọ ố ậ ấ ấ
r t xu ng cùng c m t Bu n tay cho cu c đ i nh m t ti ng th dài não nu t, Chí khôngớ ố ụ ừ ồ ộ ờ ư ộ ế ở ộ
bi t chia s cùng ai. Tr c giá cho th y đ i h n bu n, r i t đó h n nh n ra cu c s ngế ẻ ự ấ ờ ắ ồ ồ ừ ắ ậ ộ ố
th t bu n mà chính cu c s ng làm đ i h n bu n.ậ ồ ộ ố ờ ắ ồ
Lí do khi n h n bu n đã rõ. Con ngế ắ ồ ười ham s ng thì thố ường s tu i già. Tu i già đ nợ ổ ổ ế nhanh quá nên Chí cho là phi lý: Có lí nào nh th đư ế ược? H n đã già r i hay sao? Đi u Chíắ ồ ề
th c m c là hoàn toàn có lý vì có bao gi h n t nh đ nh n bi t th i gian, th m chí làắ ắ ờ ắ ỉ ể ậ ế ờ ậ không gian s ng c a h n. Ch nghĩa hoài nghi là d u hi u đ u tiên c a nh n th c. Chíố ủ ắ ủ ấ ệ ầ ủ ậ ứ
Trang 2Phèo b t đ u nh n th c l i. Quy lu t ch y trôi c a th i gian mà Chí Phèo xem là ngh chắ ầ ậ ứ ạ ậ ả ủ ờ ị
lý thì Chí Phèo đã nhìn th y rõ đ ti c nu i quãng đ i mê mu i, t i l i đã qua và tha thi tấ ể ế ố ờ ộ ộ ỗ ế yêu cu c đ i này bi t bao nhiêu, nh t là khi Chí Phèo v a độ ờ ế ấ ừ ược nghe nh ng âm thanhữ trong tr o t th gi i tẻ ừ ế ớ ươi xanh v ng vào.ọ
Dòng đ c tho i n i tâm ti p t c v i gi ng đi u bu n da di t: Ngoài b n mộ ạ ộ ế ụ ớ ọ ệ ồ ế ố ươi tu iổ
đ u… D u sao, đó không ph i tu i mà ngầ ẫ ả ổ ười ta m i b t đ u s a so n. H n đã t i cái d cớ ắ ầ ử ạ ắ ớ ố bên kia c a đ i. Ngoài b n mủ ờ ố ươi ch a h n là già nh ng ch c ch n là không còn tr Phépư ẳ ư ắ ắ ẻ
so sánh đ c đáo c a Nam Cao cho th y s c kh e c a Chí đã b t đ u đ d c, càng v cu iộ ủ ấ ứ ỏ ủ ắ ầ ổ ố ề ố
t c đ càng nhanh h n. Tr n m lúc t m sáng là nh ng lá vàng báo hi u r ng mùa thuố ộ ơ ậ ố ờ ờ ữ ệ ằ
cu c đ i đã đ n, khi n Chí Phèo gi t mình th ng th t lo âu khi s p trôi v mùa đông tànộ ờ ế ế ậ ả ố ắ ề
l nh. Kh năng bạ ả ươn ch i v i cu c m u sinh đã h n ch , s m t m i đã b t đ u xu tả ớ ộ ư ạ ế ự ệ ỏ ắ ầ ấ
hi n, trong khi đó Chí Ph i b t đ u s ng t th i đi m này thì có gì bu n h n.ệ ả ắ ầ ố ừ ờ ể ồ ơ
Chí đang nhìn v quá kh bu n, hi n t i đ ng nên th y trề ứ ồ ệ ạ ắ ấ ướ ươc t ng lai đ y b t tr c, loầ ấ ắ âu: Chí Phèo hình nh đã trông trư ước th y tu i già c a h n, đói rét và m đau, và cô đ c,ấ ổ ủ ắ ố ộ cái này còn đáng s h n đói rét và m đau. M ch suy t c a Chí Phèo r t phù h p v i quyợ ơ ố ạ ư ủ ấ ợ ớ
lu t tâm lý, khi con ngậ ười cô đ c đ i di n v i chính mình và th y không ai hi u độ ố ệ ớ ấ ể ượ c mình. Chí th y ba t ng đá đang đè n ng lên cu c đ i và có quan h tấ ả ặ ộ ờ ệ ương tác. Tu i giàổ
thường sinh b nh t t. Tu i già thệ ậ ổ ường ph i s ng cô đ n. “Cái gì khô héo h n c ng r mả ố ơ ơ ọ ơ khô? – M t trái tim đau bu n!” (Mahabharata) nên s cô đ c đáng s h n t t c vìộ ồ ự ộ ợ ơ ấ ả
c nh tr ng tr i không n i nả ố ả ơ ương t a, s thi u th n tình c m và n i bu n s làm hao mònự ự ế ố ả ỗ ồ ẽ sinh l c khi n sinh nhi u b nh t t. Chí Phèo đã và đang s ng gi a sa m c cô đ n, cách lyự ế ề ệ ậ ố ữ ạ ơ
v i xã h i nên tha thi t đớ ộ ế ược tr v đ hở ề ể ưởng chút n ng m c a bình minh, c a tìnhắ ấ ủ ủ
ngườ ơi n i m nh đ t lả ấ ương thi n.ệ
Khao khát hoàn lương mà b t l c, con ngấ ự ười cô đ c thộ ường s hãi nên lúc này Chí Phèoợ
th y tấ ương lai xám m t, tâm t n ng trĩu và Chí đã r ng r ng nị ư ặ ư ư ước m t.ắ
Di n bi n tâm lí c a Chí Phèo lúc này đễ ế ủ ược ph n ánh đúng quy lu t, dòng đ c tho i n iả ậ ộ ạ ộ tâm, m ch suy nghĩ theo t ng bạ ừ ước phát tri n t nhiên, không có s áp đ t ch quan c aể ự ự ặ ủ ủ tác gi Khi đ i di n v i chính mình trong không gian bó h p, ch u áp l c b i hoàn c nhả ố ệ ớ ẹ ị ự ở ả nên nhân v t th đ ng trong suy nghĩ và qu n quanh v i m t đi u duy nh t: già, đói rét,ậ ụ ộ ẩ ớ ộ ề ấ
Trang 3b nh t t, cô đ c. Do đó, đ c đi m tâm lí nhân v t đã ph n ánh s ph n.ệ ậ ộ ặ ể ậ ả ố ậ
Nam Cao thường có gi ng văn l nh nh trích đo n này, gi ng đi u nh nhàng, m mọ ạ ư ở ạ ọ ệ ẹ ề
m i; phép so sánh giàu ch t tr tình, v a l t t đạ ấ ữ ừ ộ ả ược n i bu n da di t c a Chí v a thỗ ồ ế ủ ừ ể
hi n đệ ượ ự ảc s c m thông c a nhà văn. Có nh ng câu văn pha tr n ngôn ng gián ti p v iủ ữ ộ ữ ế ớ
tr c ti p: Bu n thay cho đ i! Có lý nào nh th đự ế ồ ờ ư ế ược? H n đã già r i hay sao? Ngoài b nắ ồ ố
mươi tu i đ u… cho th y tác gi nh nh p h n vào tâm tr ng nhân v t đ l ng nghe vàổ ầ ấ ả ư ậ ẳ ạ ậ ể ắ cùng chia s nên bi u hi n đẻ ể ệ ược chi u sâu tình c m nhân đ o.ề ả ạ
Khi đ t nhân v t trong quan h v i chính nó và quan h v i môi trặ ậ ệ ớ ệ ớ ường, nhân v t v a cóậ ừ nhu c u nh n th c v a có nhu c u giao ti p nên đo n trích đã đ a ra khái ni m con ngầ ậ ứ ừ ầ ế ạ ư ệ ườ i
t nh n th c và con ngự ậ ứ ười cô đ c. Con ngộ ườ ựi t nh n th c thì s l n h n chính nó, vìậ ứ ẽ ớ ơ
v y mà nó t kh c xung đ t v i môi trậ ự ắ ộ ớ ường khi trước đó nó dung hòa được. Con người cô
đ c là s nh y c m c a Nam Cao v b n ch t nguyên th y c a con ngộ ự ả ả ủ ề ả ấ ủ ủ ườ ấ ầi r t c n đoàn
th c ng đ ng. Đó là ch t tri t lí c a nhà văn Nam Cao.ể ộ ồ ấ ế ủ