Cảm nghĩ của anh (chị) về giá trị hiện thực sâu sắc của đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh

Không chỉ là một danh y lỗi lạc của đất nước thế kỉ XVỊII và mãi mãi muôn đời sau, Lê Hữu Trác còn là một thi nhân, một văn nhân tài ba của nền văn học Việt Nam - đến tác phẩm Thượng kinh kí sự của ông, thể kí văn học nước nhà mới thực sự ra dời. Thượng kinh kí sự là một tác phẩm kí độc đáo, mang giá trị hiện thực sâu sắc. Ta có thể cảm nhận giá trị ấy qua đoạn trích Vào phủ chúa Trịnh của tác phẩm.

Đ  bài: C m nghĩ c a anh (ch ) v  giá tr  hi n th c sâu s c c a đo n trích "Vàoề ả ủ ị ề ị ệ ự ắ ủ ạ  

ph  chúa Tr nh"ủ ị

Bài làm

Không ch  là m t danh y l i l c c a đ t nỉ ộ ỗ ạ ủ ấ ước th  k  XV II và mãi mãi muôn đ i sau, Lêế ỉ Ị ờ  

H u Trác còn là m t thi nhân, m t văn nhân tài ba c a n n văn h c Vi t Nam ­ đ n tácữ ộ ộ ủ ề ọ ệ ế  

ph m Thẩ ượng kinh kí s  c a ông, th  kí văn h c nự ủ ể ọ ước nhà m i th c s  ra d i. Thớ ự ự ờ ượ  ng kinh kí s  là m t tác ph m kí đ c đáo, mang giá tr  hi n th c sâu s c. Ta có th  c m nh nự ộ ẩ ộ ị ệ ự ắ ể ả ậ   giá tr   y qua đo n trích Vào ph  chúa Tr nh c a tác ph m.ị ấ ạ ủ ị ủ ẩ

Lê H u Trác sinh năm 1724, m t nãm 1791, nghĩa là cu c đ i ông n m tr n trong th i kìữ ấ ộ ờ ằ ọ ờ  

l ch s  nhi u bi n đ ng thăng tr m nh t c a l ch s  nị ử ề ế ộ ầ ấ ủ ị ử ước nhà: th i kì các t p đoàn phongờ ậ  

ki n Lê ­ Tr nh tranh giành quy n l c, nhân dân c c kh  trăm b , kh i nghĩa nông dânế ị ề ự ự ổ ề ở   bùng n  d  d i,  Đ c biêt, s  xa hoa, tr y l c, chuyên quy n n i ph  chúa Tr nh càngổ ữ ộ ặ ự ụ ạ ề ơ ủ ị   khi n b c tranh l ch s  vô'n đã đ m màu đau thế ứ ị ử ẫ ương nay l i thêm ph n t ì đen, xám x t.ạ ầ ố ị

Là m t danh y tài năng n c ti ng xa g n, H i Thộ ứ ế ầ ả ượng Lãn ông đã được m i vào cungờ  

ch a b nh cho th  t  n i ph  chúa Tr nh ­ ch a th  b nh con nhà giàu, vì d  ăn th a m cữ ệ ế ử ơ ủ ị ữ ứ ệ ư ừ ặ  

mà m c ph i. S  th c  y đ t vào hoàn c nh dân chúng l m than c  c c, b  bóc l t đ nắ ả ự ự ấ ặ ả ầ ơ ự ị ộ ế  

t n xậ ương tu  ch  khi n ngỷ ỉ ế ười ta th y đau đ n, chua xót và b t bình. Nhân chuy n lênấ ớ ấ ế   kinh ­ m t l n mà nh  mãi, vì c m thán mà Lãn Ông đã vi t Thộ ầ ớ ả ế ượng kinh kí s  ghi l iự ạ  

nh ng đi u tai nghe m t th y và nh ng suy nghĩ c m xúc c a mình n i sang nh t tr iữ ề ắ ấ ữ ả ủ ơ ấ ờ   Nam

Đo n trích Vào ph  chúa Tr nh ghi l i ngày đ u Lê H u Trác đạ ủ ị ạ ầ ữ ược tri u vào ph  chúa.ệ ủ   Qua miêu t  c nh v t và cung cách sinh ho t ch n quy n uy l ng l y, đo n trích đã thả ả ậ ạ ố ề ừ ẫ ạ ể 

hi n giá tr  hi n th c, sâu s c.ệ ị ệ ự ắ

C nh v t ph  chúa là đi u đ u tiên tác gi  c m nh n đả ậ ủ ề ầ ả ả ậ ược. Nó là d u hi u đ u tiên đánhấ ệ ầ  

d u s  khác bi t n i đ  đô hoa l  và ch n dân gian cát b i. V n v t m i đ p đ , l ngấ ự ệ ơ ế ệ ố ụ ạ ậ ớ ẹ ẽ ộ  

l y làm sao! “đâu đâu cũng là cây c i um tùm, chim kêu ríu rít, danh hoa đua th m, gió đ aẫ ố ắ ư   thoang tho ng mùi hả ương”. Nh ng đó không ph i th  cây c i hoang d i b i b , khôngư ả ứ ố ạ ụ ờ  

ph i gi ng chim sâu chim s ,  Đó đ u là gi ng c  l  chim quý “nh ng cái cây l  lùng vàả ố ẻ ề ố ỏ ạ ữ ạ  

nh ng hòn đá kì l ”, t t th y đ u “th t là xinh đ p”. Ch a h t thành quách n i này m iữ ạ ấ ả ề ậ ẹ ư ế ơ ớ  

th c l u son gác tía. Ki u cách xây d ng th t công phu “m y l n c a” ti p nhau, “nh ngự ầ ể ự ậ ấ ầ ử ế ữ   dãy hành lang quanh co n i ti p”. Nó t o nên nh ng ph  chúa cao r ng, l ng l y, nguyố ế ạ ữ ủ ộ ộ ẫ   nga “cái nhà l n th t là cao và r ng”, “s p s n son th p vàng”. C nh v t  y khi n t c giớ ậ ộ ậ ơ ế ả ậ ấ ế ắ ả  không c m lòng đầ ược ph i ng i ca:ả ợ

“L u t ng gác v  tung mây, ầ ừ ẽ Rèm châu hiên ng c, bóng mai ánh vào ọ Hoa cung tho ng ng t ngào đ a t i, ả ạ ư ớ

V ườ n ng  nghe v t nói đòi phen” ự ẹ Đây th c là n i “C  tr i Nam sang nh t là đây”! ự ơ ả ờ ấ

Đáng l u ý là   tâm s  c a tác gi : ông t ng là k  xu t thân cao quý, ch n ph n hoa đi l iư ở ự ủ ả ừ ẻ ấ ố ồ ạ   cũng nhi u, “sinh trề ưởng   ch n ph n hoa, ch  nào trong c m thành mình cũng đã t ngở ố ồ ỗ ấ ừ  

bi t”; v y mà ch n ph  chúa này đã khi n ông ph i choáng ng p, tr m tr  “Bế ậ ố ủ ế ả ợ ầ ồ ước chân 

đ n đây m i hay c nh giàu sang c a vua chúa th c khác h n ngế ớ ả ủ ự ẳ ười thường”. Lê H u Trácữ  

t  th y mình nh  k  “quê mùa” l n đ u đên n i “cung c m”, nh  chàng “ng  ph ” g pự ấ ư ẻ ầ ầ ơ ấ ư ư ủ ặ  

ch n “Đào nguyên”. S  liên tố ự ưởng  y th t đ t giá bi t ch ng nào. Đi u đó ph n ánh m tấ ậ ắ ế ừ ề ả ộ  

s  th c l ch s  trong cu c tranh giành quy n l c l ch s , nhà Tr nh đang giành th  thự ự ị ử ộ ề ự ị ử ị ế ượ  ng phong, uy quy n ph  chúa l n át c  cung vua, trong khi ph  chúa l ng l y, xa hoa, cungề ủ ấ ả ủ ộ ẫ   vua ch ng khác nào m t cái nhà l n r ng trong, t  b  gió lùa hoang ph ẳ ộ ớ ỗ ứ ề ế

Còn nh  trong “Vũ trung tu  bút”, Ph m Đình H  đã có l n ng m ngùi “Bu i  y, baoớ ỳ ạ ổ ầ ậ ổ ấ   nhiêu nh ng loài trân c m d  thú, c  m c quái th ch, ch u hoa cây c nh   ch n dân gian,ữ ầ ị ổ ộ ạ ậ ả ở ố   chúa đ u s c thu l y, không thi u m t th  gì”. Nh  v y h i sao ch 'n đây không th mề ứ ấ ế ộ ứ ư ậ ỏ ố ơ  

l ng hoa th m c  l  cho đừ ơ ỏ ạ ược? C nh v t n i này, bên c nh v  đ p c a ch n non B ngả ậ ơ ạ ẻ ẹ ủ ố ồ  

nước Nhược, nó còn ph n ánh m t s  th c là lòng tham vô đáy, s  ích k  h p hòi c aả ộ ự ự ự ỉ ẹ ủ  

phường quan chúa. Cũng trong Vũ trung tu  bút, m t s  th c đ t nỳ ộ ự ự ấ ước khi đó được ph nả   ánh th t đau lòng. Nhân dân ph i “ch u h i v  vi c binh đao đ n mậ ả ị ạ ề ệ ế ười tám năm”, nhi uề  

n i “ru ng đ t h u thành r ng r m”. Tình c nh  y t t y u d n đ n th m c nh “Nh ngơ ộ ấ ầ ừ ậ ả ấ ấ ế ẫ ấ ả ả ữ  

người dân s ng sót ph i đi bóc v  cây, b t chu t mà ăn”. Th m chí, có b c nho sinh trênố ả ỏ ắ ộ ậ ậ  

đường đi ghé vào m t hàng c m, khi ăn thì th y “trên m t nộ ơ ấ ặ ước bát canh th t n i sao lênị ổ  

nh  hình bán nguy t ( ) th y có con r n ch t   trên m t bát m i bi t là th t ngư ệ ấ ậ ế ở ặ ớ ế ị ười ”.  Chao ôi! V y mà ph  chúa v n r n ràng, bình yên nh  th , có ai l ng nghe th y ti ngậ ủ ẫ ộ ư ế ắ ấ ế  

khóc h  c a nh ng oan h n th m kh c ch n dân gian?ờ ủ ữ ồ ả ố ố

Rèm châu hiên ng c, bóng mai ánh vào ọ

Đ ng đi u v i c nh v t ch n này nh ng thêm ngàn l n tồ ệ ớ ả ậ ố ư ầ ương ph n v i đ i s ng nhânả ớ ờ ố   dân trăm h  là nh ng con ngọ ữ ườ ơi n i ph  chúa và cung cách sinh ho t c u kì, ki u cách, xaủ ạ ầ ể   hoa, b nh ho n c a h ệ ạ ủ ọ

Không ph i vô tình Lê H u Trác t  kĩ m i s  vi c m t th y tai nghe đ n th y. Ph i tráchả ữ ả ọ ự ệ ắ ấ ế ấ ả  

nh ng s   y quá l  l m, đ c bi t, nó khác v i l  thữ ự ấ ạ ẫ ặ ệ ớ ẽ ường v n có. Tác phong làm vi c c aố ệ ủ  

h  th t khó hi u! Đi đón m t danh y ch a tr  cho b c vua chúa, h  “gõ c a r t g p” “v aọ ậ ể ộ ữ ị ậ ọ ử ấ ấ ừ   nói v a th  h n h n” vào “bu i sáng tinh m ”. Th i gian  y, cách g i c a  y khi n taừ ở ổ ể ổ ơ ờ ấ ọ ử ấ ế  

ng  tình tr ng ngỡ ạ ườ ệi b nh đã nguy k ch l m. Đó là ch a nh c đ n cách v i vã khi điị ắ ư ắ ế ộ  

đường c a h  “cáng ch y nh  ng a l ng, tôi b  xóc m t m , kh  không nói h t”. Thânủ ọ ạ ư ự ồ ị ộ ẻ ổ ế   già, ph n th p, tác gi  đành cam lòng ch  còn bi t làm sao?!ậ ấ ả ứ ế

Nh ng th t b t ng ! Vào đ n ph  chúa, ta không kh i kinh ng c. Nh ng tư ậ ấ ờ ế ủ ỏ ạ ữ ưởng nó thê 

lương, đau đ n vì s p m t đi m t ngớ ắ ấ ộ ười thân (g i, “m i” th y thu c v i vã đ n th  kiaọ ờ ầ ố ộ ế ế   mà?) nh ng không, v i vã, “h n h n” là ai kia, là lũ lính h u b n “đ y t ” “gi  c a” “vư ộ ổ ể ầ ọ ầ ớ ữ ử ệ  sĩ”,  ch  không ph i b c quan, b c chúa. Trứ ả ậ ậ ước khi vào h u m ch cho th  t , H iầ ạ ế ử ả  

Thượng Lãn Ông ph i “đi qua m y l n c a”, qua “nh ng dãy hành lang quanh co n i ti pả ấ ầ ử ữ ố ế   nhau”, r i l i “qua m y l n c a” (có l  vì nhi u c a quá không th  nh  h t, đ m h t),ồ ạ ấ ầ ử ẽ ề ử ể ớ ế ế ế  

đ n đi m “H u mã quân túc tr c”, ti p t c “đ n m t cái c a l n” “qua dãy hành lang phíaế ế ậ ự ế ụ ế ộ ử ớ   tây đ n m t cái nhà l n th t cao và r ng”, l i “qua m t c a n a, đ n m t cái l u cao vàế ộ ớ ậ ộ ạ ộ ử ữ ế ộ ẩ  

r ng”,  Theo bộ ước chân Quan Chánh đường ta tưởng nh  tác gi  đang đi vào m t mêư ả ộ   cung ch  đâu ph i n i ngứ ả ơ ườ ởi   Chúng còn ki u cách đ n m c đ t tên cho m i n i, m iể ế ứ ặ ỗ ơ ỗ  

ch n: nhà “Đ i đố ạ ường”, nhà “Quy n b ng”, “Gác tía”, riêng vì kiêng ch  “thu c” nên Gácể ồ ữ ố   tía còn được g i là “Phòng trà”. Đi qua nh ng n i  y nh ng v n ch a đọ ữ ơ ấ ư ẫ ư ược g p đặ ượ  c

ngườ ầi c n g p. Ph  chúa cao r ng và sâu và xa quá, có l  vì v y mà ti ng khóc muôn dânặ ủ ộ ẽ ậ ế   không vang t i, nó ch n kín con đớ ặ ường h  Tr nh v  v i cái Nhân, cái Thi n c a conọ ị ề ớ ệ ủ  

người. Đ n “phòng trà” m i bi t còn “b y, tám ngế ớ ế ả ười” ng  y cũng đang túc tr c. V yự ự ậ  

m i bi t, cách sinh ho t c a ph  chúa c u kì, rớ ế ạ ủ ủ ầ ườm rà, câu n  vô cùng. Ch  vì m t ngệ ỉ ộ ườ  i

mà làm kh  đ n bao ngổ ế ười. T  m t ông th y thu c “quèn” ph i d y t  tinh m , “ch u xócừ ộ ầ ố ả ậ ừ ơ ị  

m t m , kh  không nói h t”, ph i đi b  qua quãng độ ẻ ổ ế ả ộ ường lê thê nh ng lính canh, línhữ  

ki m đ n nh ng ng  y ph i túc tr c hàng ngày, hao t n thì gi  n i đây. Trong khi  y dânể ế ữ ự ả ự ổ ờ ơ ấ   gian v n rên xi t, kh  đau. Ch a h t, vẫ ế ổ ư ế ượt m t quãng độ ường khó khăn, dài d c nh  v yặ ư ậ  

đ n, ch  vì quanh th  t  khi  y có “Thánh thế ỉ ế ử ấ ượng” cùng các phi t n đang   xung quanh,ầ ở  

h  l i ph i quay tr  l i đi m H u Mã! Vi c ăn u ng n i này xa hoa vô cùng “mâm vàngọ ạ ả ở ạ ế ậ ệ ố ơ   chén b c, đ  ăn toàn c a ngon v t l ”. Th t c m nhà giàu đ  cho chó đ  ch n dân gianạ ồ ủ ậ ạ ậ ơ ổ ể ố  

người ch t đói vô cùng!ế

Sau bao nhiêu ch  đ i, cu i cùng ngờ ợ ố ườ ọi đ c cũng được ti p ki n m t r ng. Bên ngoàiế ế ặ ồ   khung c nh xinh đ p r n rã là th  nh ng n i vua n m chúa   l i “t i om, không th y cóả ẹ ộ ế ư ơ ằ ở ạ ố ấ  

c a ngõ gì c ”. Không gian  y gi ng nh  m t cái hang,  n ch a nhi u khu t t t, l  lùng.ử ả ấ ố ư ộ ẩ ứ ề ấ ấ ạ  

Th  ánh sáng duy nh t tác gi  th y đứ ấ ả ấ ược là ánh sáng c a n n sáp, n i đây ánh m t tr iủ ế ơ ặ ờ   không chi u t i. Đi u đó hàm m t ý r t tinh: M t tr i mang s  s ng cho muôn loài nh ngế ớ ề ộ ấ ặ ờ ự ố ư  

rõ ràng k  trong này không đẻ ược th n Dầ ương ban ánh sáng, không được ban phúc lành, t tấ  

s   m đau b nh ho n. Đi u đó đẽ ố ệ ạ ề ược ch ng minh ngay b i dáng v  thân hình c a th  tứ ở ẻ ủ ế ử 

“  trong ch n màn che trở ố ướng ph , ăn quá no m c quá  m nên t ng ph  y u đi ( ) tinhủ ặ ấ ạ ủ ế   khí khô h t, da m t khô, r n l i to, gân th i xanh, tay chân gày gò”. Tình c nh  y th tế ặ ố ồ ờ ả ấ ậ  

th m thả ương. Đ a tr  thi u ăn, thi u m c gày gò  m y u đã đành, nay ch  vì d  ăn dứ ẻ ế ế ặ ố ế ỉ ư ư 

m c mà  m y u thì th t m a mai đau xót. Nhìn con ngặ ố ế ậ ỉ ườ ấi  y, b c th  t   y h i sao đ mậ ế ử ấ ỏ ả  

đương được vi c tri u chính, gánh sao cho đệ ề ượ ơc s n hà? L i sinh ho t n i ph  chúa xaố ạ ơ ủ   hoa, nghi th c mà ám mu i, b nh ho n quá m c.ứ ộ ệ ạ ứ

Qua miêu t  đ i s ng n i ph  chúa, Lê H u Trác hàm m t ý phê phán nh  nhàng l i s ngả ờ ố ơ ủ ữ ộ ẹ ố ố  

xa hoa, c u kì n i ph  chúa. Đ t đo n trích nói riêng và tác ph m kí nói chung vào hoànầ ơ ủ ặ ạ ẩ  

c nh l ch s  ta m i th y h t giá tr  hi n th c c a ngòi bút H i Thả ị ử ớ ấ ế ị ệ ự ủ ả ượng Lãn ông. Tác 

ph m đã t  cáo s  ích k , chuyên quy n c a ph  chúa, đ i s ng n i này chính là nguyênẩ ố ự ỉ ề ủ ủ ờ ố ơ   nhân gây nên m i tai v  đau thọ ạ ương cho đ t nấ ước

Lê H u Trác b ng Thữ ằ ượng kinh kí s  đã ch ng minh b n thân ông không ch  là m t ngự ứ ả ỉ ộ ườ  i

th y thu c có tài mà còn là m t ngòi bút có tâm, có t m lòng nhân ái, vì dân mà trách k  cóầ ố ộ ấ ẻ  

t i. Thộ ượng kinh kí s  đã ghi danh thêm tên tu i m t văn nhân có tài vào l ch s  văn h cự ổ ộ ị ử ọ  

nước nhà