Thế kỉ XIX, trên thi đàn Việt Nam xuất hiện những nữ sĩ tài ba như Bà Huyện Thanh Quan, Hồ Xuân Hương,... Nữ sĩ Hồ Xuân Hương chiếm một địa vị vẻ vang, được nhà thơ Xuân Diệu ngợi ca là bà chúa thơ Nôm . Bà để lại trên dưới 50 bài thơ thất ngôn tứ tuyệt và thất ngôn bát cú. Thơ trữ tình cũng như thơ trào phúng của bà độc đáo hóm hỉnh, sâu sắc vô cùng.
Trang 1Đ bài: Bình lu n hai câu th : “Ví đây đ i ph n làm trai đề ậ ơ ổ ậ ược, Thì s anh hùng háự
b y nhiêu?” (Đ đ n S m Nghi Đ ng H Xuân Hấ ề ề ầ ố ồ ương)
Bài làm
Th k XIX, trên thi đàn Vi t Nam xu t hi n nh ng n sĩ tài ba nh Bà Huy n Thanhế ỉ ệ ấ ệ ữ ữ ư ệ Quan, H Xuân Hồ ương, N sĩ H Xuân Hữ ồ ương chi m m t đ a v v vang, đế ộ ị ị ẻ ược nhà thơ Xuân Di u ng i ca là "bà chúa th Nôm ". Bà đ l i trên dệ ợ ơ ể ạ ưới 50 bài th th t ngôn tơ ấ ứ tuy t và th t ngôn bát cú. Th tr tình cũng nh th trào phúng c a bà đ c đáo hóm h nh,ệ ấ ơ ữ ư ơ ủ ộ ỉ sâu s c vô cùng.ắ
“Đ đ n S m Nghi Đ ng", bài th t tuy t, đ tài nh mà đa nghĩa, tiêu bi u cho phongề ề ầ ố ơ ứ ệ ề ỏ ể cách th H Xuân Hơ ồ ương. Hai câu cu i c a bài th , bà đã vi t:ố ủ ơ ế
“Ví đây đ i ph n làm trai đ ổ ậ ượ c, Thì s anh hùng há b y nhiêu?" ự ấ
S m Nghi Đ ng là m t võ tầ ố ộ ướng c a nhà Thanh, cùng Tôn Sĩ Ngh mang 29 v n quânủ ị ạ sang xâm lược nước ta. Chúng đã b vua Quang Trung đánh cho b i tr n S m Nghi Đ ngị ạ ậ ầ ố
th t tr n, cùng k ph i th t c t t H n đấ ậ ế ả ắ ổ ự ử ắ ược Hoa ki u l p đ n th m t h m c aề ậ ề ờ ở ộ ẻ ủ kinh thành Thăng Long. N u nh hai câu th đ u, n sĩ t ngôi đ n và nói lên s khinhế ư ơ ầ ữ ả ề ự
mi t c a mình thì hai câu cu i, bà nêu lên m t gi đ nh so sánh đ bình giá “cái s anhệ ủ ố ộ ả ị ể ự hùng", cái nhân cách quá t m thầ ường c a tên tủ ướng Thiên tri u b i tr n. Ý th còn bi uề ạ ậ ơ ể
l m t khát v ng v quy n nam n bình đ ng c a ngộ ộ ọ ề ề ữ ẳ ủ ười đàn bà nước Nam
Xã h i phong ki n, nh t là b n vua quan r t coi thộ ế ấ ọ ấ ường ph n Th mà H Xuân Hụ ữ ế ồ ươ ng
l i đem chính mình ra so sánh v i quan Thái thú phạ ớ ương B c, bĩu môi bình giá "cái s anhắ ự hùng" c a tên tủ ướng Thiên tri u là m t l i nói gi u c t, m a mai, coi thề ộ ố ễ ợ ỉ ường. “Đây" là đ iạ
t nhân x ng đ tr , ch dùng trong m i quan h thân tình ho c coi thừ ư ể ỏ ỉ ố ệ ặ ường. "Cái s anhự hùng" c a k đang đủ ẻ ược Hoa ki u th cúng trong ngôi đ n y th c ra tài năng không b ngề ờ ề ấ ự ằ
m t ngộ ười đàn bà (trong xã h i tr ng nam khinh n )! N sĩ đã t o nên m t ý th s cộ ọ ữ ữ ạ ộ ơ ắ
nh n, b ng l i nói gi đ nh so sánh đ bình giá và đã l t tr n chân tọ ằ ố ả ị ể ộ ầ ướng và giá tr th tị ậ
c a S m Nghi Đ ng.ủ ầ ố
Câu h i tu t v i ba ti ng "há b y nhiêu" cho th y bà đã bĩu môi châm bi m nhân cáchỏ ừ ớ ế ấ ấ ế
t m thầ ường, cách ng x đê hèn c a m t viên tứ ử ủ ộ ướng trong vòng tên đ n, gạ ươm giáo. Anh
Trang 2hùng thì ph i m u lả ư ược, qu c m, võ công l ng l y, có ch t trong tr n m c thì cũngả ả ừ ẫ ế ậ ạ
được "b c thây da ng a" l u l i ti ng th m muôn đ i. Anh hùng vì nghĩa, vì nọ ự ư ạ ế ơ ờ ước, vì dân,
"Gi a đữ ường d u th y b t b ng mà tha" (Truy n Ki u). Trái l i, hành đ ng c a quanẫ ấ ấ ằ ệ ề ạ ộ ủ Thái thú là đem quân đi ăn cướp nước người, lúc b quân ta đánh cho t i b i, lúc sa c h nị ơ ờ ơ ắ
l i treo c t t ! Viên b i tạ ổ ự ử ạ ướng v i cái ch t nh c nhã không đáng m t nam nhi, không cóớ ế ụ ặ
m t chút gì đáng g i là "s anh hùng" c !ộ ọ ự ả
Hai câu th ph n ánh m t tâm th đàng hoàng, t tin v tài năng, ph m h nh c a mình,ơ ả ộ ế ự ề ẩ ạ ủ
c a gi i mình, c a ngủ ớ ủ ười đàn bà Vi t Nam. Ta đã bi t H Xuân Hệ ế ồ ương t ng có thái đừ ộ
"b t kính", coi thấ ường các b c hi n nhân quân t , gi i mày râu trong xã h i phong ki n.ậ ề ử ớ ộ ế
Bà ch gi u, châm bi m b m t đ o đ c gi c a h N sĩ m m cế ễ ế ộ ặ ạ ứ ả ủ ọ ữ ỉ ườ ỏi h i viên ho n quanạ
"Đem cái xuân tình vía b đâu?", đ kích b n công t d t nát mà l i ngông nghênh, ch ngỏ ả ọ ử ố ạ ẳ khác gì "Ong non ng a n c châm hoa r a / Dê c n bu n s ng húc d u th a", ho c bángứ ọ ữ ỏ ồ ừ ậ ư ặ
b l i tu hành c a các nhà s h mang:ổ ố ủ ư ổ
"O n dâng tr ả ướ c m t năm ba ph m, ặ ẩ Vãi n p sau l ng sáu, b y bà", ấ ư ả
Nhà th đã góp m t gi ng th trào phúng, đ l i m t b c bi m h a th n tình, l t t bơ ộ ọ ơ ể ạ ộ ứ ế ọ ầ ộ ả ộ
m t x u xa, tàn ác, b t tài c a b n Thái thú "Thiên tri u " có nhi u t i ác đ m máu đ iặ ấ ấ ủ ọ ề ề ộ ẫ ố
v i dân t c ta. Cái đ n th S m Nghi Đ ng mãi mãi là m t v t nh cho t t c b n chúng.ớ ộ ề ờ ầ ố ộ ế ơ ấ ả ọ
Ý th bi u th m t l p trơ ể ị ộ ậ ường dân t c, m t ý th c dân t c. N sĩ tuy không th "đ i ph nộ ộ ứ ộ ữ ể ổ ậ làm trai được", nh ng l ch s ch ng xâm lăng c a nhân dân ta, nh ng gư ị ử ố ủ ữ ương sáng c a Haiủ
Bà Tr ng, c a Lê Chân, c a Bà Tri u, đã t o nên c m h ng t hào đ n sĩ xu t kh uư ủ ủ ệ ạ ả ứ ự ể ữ ấ ẩ thành nh ng v n th b t h y! Hai câu th , qua hình th c ngh thu t c m thán (m aữ ầ ơ ấ ủ ấ ơ ứ ệ ậ ả ỉ mai) và câu h i tu t (h i đ bình giá) đã bi u l m t khát v ng v bình đ ng nam n , vỏ ừ ỏ ể ể ộ ộ ọ ề ẳ ữ ề quy n s ng c a "ph n gái" mu n đề ố ủ ậ ố ược thi th tài năng, đ c h nh v i đ i. v đ p nhânố ứ ạ ớ ờ ẻ ẹ văn ti m n, l p lánh trong hai câu th đ c s c y.ề ẩ ấ ơ ặ ắ ấ
Ngoài ra, ngườ ọi đ c còn l y làm thú v trấ ị ước m t gi ng đi u th ca đ c s c, tài ba c aộ ọ ệ ơ ặ ắ ủ
"Bà chúa th Nôm". Bút pháp c a n sĩ đã làm cho th th t ngôn Đơ ủ ữ ơ ấ ường lu t đậ ược Vi tệ hóa cao đ H c t p ngh thu t trào phúng c a th ca dân gian, bà đã sáng t o nên nh ngộ ọ ậ ệ ậ ủ ơ ạ ữ
v n th m c m c, bình d mà đa nghĩa, s c s o, bi u l m t cá tính sáng t o, m t phongầ ơ ộ ạ ị ắ ả ể ộ ộ ạ ộ
Trang 3cách th r t “H Xuân Hơ ấ ồ ương”.
Tóm l i, hai câu th "Ví đây đ i ph n " có m t giá tr t tạ ơ ổ ậ ộ ị ư ưởng và ngh thu t cao. Nóệ ậ không ch ch gi u b n Thái thú phỉ ế ễ ọ ương B c sang xâm lắ ược và đô h nộ ước ta mà còn thể
hi n m t ý th c t tôn dân t c, m t khát v ng v quy n bình đ ng nam n Đ c nh ngệ ộ ứ ự ộ ộ ọ ề ề ẳ ữ ọ ữ
v n th y, ta c m nh n đầ ơ ấ ả ậ ược m t ph n nào ngôn ng th ca, v đ p tâm h n c a n sĩộ ầ ữ ơ ẻ ẹ ồ ủ ữ
H Xuân Hồ ương